Αποχαιρετισμός στη θρησκευτική πίστη (66)

Χάνοντας τον Θεό, Αναζητώντας την αλήθεια - Σκέψεις και σημειώσεις ενός πρώην πιστού 

του Γιάννη Ακριτίδη, 49 ετών, μεταφραστή

Παρασκευή, 10 Νοεμβρίου 2017

 Πώς ξεκίνησαν όλα.

Πριν από ενάμισι χρόνο στα 45 μου, φίλος που έγινε Χριστιανός στα 40 του, μου μιλούσε με θέρμη για τα υπέρ της Ορθοδοξίας. Εγώ ήμουν Χριστιανός μεν, αρκετά χλιαρός δε. Αφού πέρασα από τη φλογερή φάση των κατηχητικών και Χριστιανικών κατασκηνώσεων πριν και κατά την εφηβεία, συνέχισα τη ζωή μου όπως οι περισσότεροι Ορθόδοξοι της Ελλάδας. Πηγαίνοντας δηλαδή στην εκκλησία Χριστούγεννα και Πάσχα, ανάβοντας κεριά και κάνοντας σταυρούς. Είχα διαβάσει και για ανατολίτικες δοξασίες, Αιγύπτιους, Ινδούς, Κάρλος Καστανέντα, "βιοενεργειακά" πεδία.

Μου ήταν απόλυτα κατανοητό ότι ήμουν Χριστιανός επειδή γεννήθηκα στην Ελλάδα. Μερικά χιλιόμετρα ανατολικότερα και θα ήμουν Μουσουλμάνος. Λίγο πιο δυτικά, θα ήμουν Καθολικός. Μερικά χρόνια νωρίτερα και λίγο βορειότερα, θα έλπιζα στη Βαλχάλα.

Γενικά πίστευα στο μεταφυσικό, και τα τελευταία χρόνια θεωρούσα ότι όλοι πιστεύουμε στον ίδιο Θεό, την ίδια "δημιουργό δύναμη", απλώς λόγω διαφοράς στις κουλτούρες μας, έχουμε διαφορετική προσέγγιση. Θεωρούσα τον "Θεό" ως χρήσιμη ενέργεια και τον "Διάβολο" ως εντροπία, άχρηστη θερμική ενέργεια.

Επιστρέφω όμως στην ιστορία μου. Παρακινημένος από τη συζήτηση με τον φίλο, επέστρεψα σπίτι μου και βάλθηκα να βρω στοιχεία που να συνηγορούν με τα λεγόμενά του για την Ορθοδοξία. Ήμουν σίγουρος ότι θα έβρισκα πληθώρα. Ξεκίνησα την αναζήτησή μου σε ιστότοπους Πατριαρχείων, Εκκλησιών, Μονών και επίσημων φορέων της Εκκλησίας. Η προσέγγιση μου ήταν όσο το δυνατόν πιο ουδέτερη. Ήθελα στοιχεία, όχι θεωρίες και φιλοσοφίες.

Αρχικά, έψαξα για επιβεβαιωμένα θαύματα. Προς μεγάλη μου έκπληξη, όχι μόνο δεν βρήκα κανένα, αλλά και αυτά για τα οποία δίνονταν λεπτομέρειες με δυνατότητα επιβεβαίωσης, αποδεικνύονταν αναληθή.

Σε δυο περιπτώσεις για παράδειγμα, τα θαύματα αφορούσαν μια χρονιά με -16 βαθμούς σε περιοχή της Θεσσαλονίκης, και μια χρονιά με Καλοκαιρινή ξηρασία στη Θάσο. Τα αρχεία της Ε.Μ.Υ. όμως έδειχναν ότι στην πρώτη περίπτωση εκείνη τη χρονιά η χαμηλότερη καταγεγραμμένη θερμοκρασία ήταν στην Καστοριά (-12 βαθμοί) και ότι στην άλλη περίπτωση η βροχόπτωση στη Θάσο ήταν σε κανονικά επίπεδα όλο το χρόνο, με πλημμύρες τον Ιούνιο.

Διάβασα επίσης ότι κάθε χρόνο των Φώτων, ο Ιορδάνης αντιστρέφει τα νερά του. Βρήκα δυο θολά βίντεο, στα οποία δεν φαίνεται καμία αντιστροφή των υδάτων, αντιθέτως. Το ίδιο συμβαίνει και με το θαύμα του Φωτός του Πάσχα στα Ιεροσόλυμα που δεν καίει. Κουνημένα βίντεο δείχνουν λαοθάλασσα με λαμπάδες. Κανένα χέρι πάνω από φλόγα "για αρκετά λεπτά" κλπ. όπως λένε οι ισχυρισμοί.

Έκπληκτος, αναζήτησα τις εξηγήσεις ανθρώπων της εκκλησίας. Όσο περισσότερο διάβαζα όμως, τόσο περισσότερο παραξενευόμουν. Κατ' αρχήν, η επίσημη εκκλησία όπως την είχα ζήσει πριν από 25-30 χρόνια, είχε αλλάξει στάση απέναντι σε κάποια πράγματα. Για παράδειγμα, η Ορθοδοξία δέχεται πλέον την Εξέλιξη των Ειδών.

Αυτό μου πήρε λίγο χρόνο να το χωνέψω, γιατί οποιοσδήποτε Ορθόδοξος ιεροκήρυκας ή ιερέας της εφηβικής μου ηλικίας, θα χλεύαζε την ιδέα ότι "καταγόμαστε από τον πίθηκο", και όποιος έλεγε κάτι τέτοιο θα χαρακτηριζόταν αυτομάτως άθεος, κομουνιστής και σατανιστής. Χρειάστηκα χρόνο για να καταλάβω ότι  οι ανακαλύψεις της επιστήμης σχετικά με το DNA παρείχαν πλέον αποδείξεις για την σχέση των ειδών και την Εξέλιξη, οπότε καμία εκκλησία του σύγχρονου κόσμου δεν θα μπορούσε να αντιταχθεί σε τέτοια χειροπιαστά στοιχεία. Οι απόψεις έχουν εκσυγχρονιστεί αναγκαστικά.

Είδα όμως με νέα μου έκπληξη το εξής.  Πολλές θεολογικές προσεγγίσεις ακολουθούσαν τη λογική και την επιστήμη, μέχρι τη στιγμή που έπρεπε να έρθουν σε αντίθεση με κάποιο χωρίο της Αγίας Γραφής. Εκεί ξαφνικά οι έννοιες γίνονταν αλληγορικές, και μια μακροσκελής εξήγηση προσπαθούσε να εξηγήσει τα ανεξήγητα. Να συνδέσει την πραγματικότητα, με τα γραφόμενα της Γραφής. Δύσκολο, γιατί για παράδειγμα, η Εξέλιξη δεν συνάδει με την ιστορία του Αδάμ και της Εύας.

Και ο Ήλιος δεν "σταματάει στον ουρανό" για κανέναν, πολύ περισσότερο για να έχει φως ο Ιησούς του Ναυή να κερδίσει έναν πόλεμο.

Αποφάσισα να δω διεξοδικότερα τι έλεγε η Αγία Γραφή. Η Γένεση σε καμία περίπτωση δεν συμφωνούσε με τον τρόπο που ξέρουμε ότι δημιουργήθηκε το σύμπαν, με τον τρόπο που φτιάχτηκε το Ηλιακό μας σύστημα, με τη σειρά που εμφανίστηκε  η ζωή στη Γη. Οι ιστορίες της Παλαιάς Διαθήκης ήταν ενός οργισμένου, ζηλιάρη και εγωκεντρικού Θεού. Στην Καινή, ο Θεός ονομάζεται καλός και φιλέσπλαχνος, αλλά οι γυναίκες παραμένουν υποβιβασμένες και οι σκλάβοι "αντικείμενα".

Επίσης, ο ρόλος του Χριστού είναι ακατανόητος. Από τη μια μιλάει για αγάπη, από την άλλη "ουκ ήλθον βαλείν ειρήνη αλλά μάχαιραν". Ζητάει να εγκαταλείψουμε συγγενείς για να τον ακολουθήσουμε. Να  σφαγεί μπροστά του όποιος δεν πιστεύει σ' αυτόν.

Υπάρχει όμως ένα μεγαλύτερο πρόβλημα:

Αν η ιστορία του Αδάμ και της Εύας είναι αλληγορική, για ποιο προπατορικό αμάρτημα είχε έρθει ο Χριστός; Για ποιες αμαρτίες μας που ακόμη δεν είχαμε γεννηθεί για να τις διαπράξουμε; Και πώς μας έσωσε από αυτές, αφού δεν σταματήσαμε να αμαρτάνουμε ποτέ; Τι φταίμε εμείς που είμαστε ατελή  μοντέλα ως άνθρωποι, όταν έτσι μας έχει φτιάξει ο Θεός; Και τέλος, ποιος από όλους τους Θεούς; Γιατί να μην έχουν δίκιο οι Μωαμεθανοί για τον Αλλάχ, ή οι Ινδουιστές για τους Θεούς τους; Τι έγινε με τις ψυχές των ανθρώπων που έζησαν προ Γραφών; Πού δεν έμαθαν ποτέ για τον Σωστό Θεό, ούτε θα μάθουν ποτέ γιατί ζουν στα βάθη της Κίνας;

Όσο περισσότερο διάβαζα, αναρωτιόμουν και έψαχνα, τόσο περισσότερο καταλάβαινα κάτι που δεν τολμούσα να πιστέψω:

Δεν υπάρχει τίποτε μεταφυσικό. Δεν υπήρξε ποτέ κανένα επιβεβαιωμένο περιστατικό μεταφυσικού γεγονότος, θεραπείας, μαντείας. Οι θρησκείες προκύπτουν από ανθρώπινες ανάγκες και αδυναμίες, από τη στιγμή που ο άνθρωπος απέκτησε επίγνωση του θνητού του εαυτού. Με την υπόσχεση και την απειλή, κατεύθυναν κατά περίπτωση τον "απλό λαό" που αγωνιά για τη σωτηρία της ψυχής του, και είναι έτοιμος να κάνει θυσίες γι' αυτήν.

Όπως ήταν φυσικό, μετά από 45 χρόνια Ορθόδοξου περιβάλλοντος, αρχικά θεώρησα τις σκέψεις μου αιρετικές. Φοβήθηκα ότι "μπήκε ο Διάβολος μέσα μου". Η πραγματικότητα όμως, δεν άφηνε περιθώρια αμφιβολίας. Διάβασα πολλή κοσμογονία και εξελικτική βιολογία. Δεν έγινα ξαφνικά ειδικός ή επιστήμονας. Δεν χρειάζεται όμως να φτάσει κανείς πολύ μακριά για να καταλάβει τα στοιχειώδη και να συμπληρώσει αυτά που ξέρει ήδη. Μου συνέβαινε ένα ακόμη ενδιαφέρον "παράδοξο":

Οι νόμοι της φύσης, η Εξέλιξη, η δημιουργία του σύμπαντος, τα φαινόμενα γύρω μας, έβγαζαν πλήρες νόημα χωρίς την παρουσία ή την ανάμιξη του μεταφυσικού. Δεν χρειαζόταν πλέον να κάνω νοητικές ακροβασίες για να χωρέσω τον Θεό στην απτή πραγματικότητα. Δεν χρειαζόταν Θεός ούτε για το Big Bang ούτε για τη συνέχεια, δεν φαινόταν πουθενά στην Εξέλιξη, δεν παρενέβαινε στη φύση.

Δεν υπήρχε διάβολος, φαντάσματα, κατάρες, θετικές και αρνητικές ενέργειες και φυλακτά. Ο φυσικός κόσμος επηρεάζεται μόνο από τον φυσικό κόσμο. Οι δυνάμεις στο σύμπαν είναι τέσσερις. Βαρυτική, ηλεκτρομαγνητική, ασθενής και ισχυρή πυρηνική. Ό,τι δεν εμπίπτει σε αυτές, απλώς δεν υπάρχει ως δύναμη.

Αφού έφτασα στα συμπεράσματά μου, στράφηκα να δω για πρώτη φορά και την "επίσημη άθεη άποψη". Ντόκινς, Χίτσενς, Τάισον, Χάρις. Με μεγάλη μου έκπληξη ανακάλυψα ότι τα συμπεράσματά μου δεν διέφεραν από τα δικά τους. Η τεράστιά μας διαφορά ήταν ότι αυτοί οι άνθρωποι είχαν σπουδάσει στον τομέα τους, ασχολούνταν με το αντικείμενο χρόνια και η τεκμηρίωσή τους ήταν πολύ καλύτερη από τη δική μου.

Μου πήρε καιρό, αλλά κατάλαβα ότι επί 45 χρόνια, είχα κάνει λάθος. Είχα "εξαπατηθεί" να πιστεύω ότι μεγαλύτερες δυνάμεις όριζαν τη μοίρα μου ανεξάρτητα από τις πράξεις μου. Ότι δεν έφταιγα εγώ για τις κακίες μου αλλά "τα δαιμόνια", ότι υπήρχε κάποιο αόρατο πλάσμα που με αγαπούσε και έπρεπε να ζητάω τη βοήθειά του για να κάνει κάτι για μένα. Ότι ένας αόρατος δημιουργός ήταν εκεί να με στηρίζει, κι όταν πεθάνω να με δεχτεί στην αγκαλιά του, μαζί με τους υπόλοιπους αγαπημένους μου, εφ' όσον όσο ζούσα είχα επιλέξει γεννηθεί στη σωστή πίστη και ακολουθούσα τους σωστούς κανόνες.

Η έρευνά μου συνεχίζεται, αλλά τα συμπεράσματα δεν αλλάζουν, όσο κι αν θα "με βόλευε".

Δεν είναι ευχάριστο να διαπιστώνεις ότι κατά πάσα πιθανότητα δεν υπάρχει ζωή μετά θάνατον.

Ότι κανένας επουράνιος πατέρας δεν σου κρατάει το χέρι. Ότι δεν υπάρχει απώτερο Θεϊκό σχέδιο. Ότι το σύμπαν δεν συνωμοτεί υπέρ ή εναντίον σου, αλλά αδιαφορεί πλήρως για σένα.

Τόσα χρόνια πίστευα σε ένα ευχάριστο ψέμα.

Η αλήθεια μπορεί να είναι δυσάρεστη, δεν παύει όμως να είναι η αλήθεια.

                                                        

Αποχαιρετισμός στη θρησκευτική πίστη (65)

Από μικρή στην αθεΐα

Γ.Π. 21 ετών, φοιτήτρια στο πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, Σχολη καλών τεχνών, τμήμα θεατρικών σπουδών, επαγγελματίας τραγουδίστρια, δεσμευμένη.

Μεγάλωσα στην Πετρούπολη, στην Αθήνα, σε μια περιοχή που οι περισσότεροι κάτοικοι πιστεύουν αρκετά στο χριστιανισμό. Και όπως ήταν λογικό, η δική μου οικογένεια δεν μπορούσε να αποτελεί εξαίρεση. Οι γονείς μου αρκετά θρήσκοι και οι δυο, μας μεγάλωσαν λέγοντας μας πάντοτε πόσο καλός είναι ο χριστούλης και πόσο κακές είναι οι υπόλοιπες θρησκείες. Η μητέρα μου όντας αστυνομικός δεν είχε και καλή σχέση με τους αλλοδαπούς, και τα έριχνε όλα στη θρησκεία τους. 

Εγώ όμως, ποτέ δεν ένιωσα αυτή την ανάγκη να πιστέψω κάπου. Από όταν θυμάμαι τον εαυτό μου, θεωρούσα χαζό το να πιστεύω κάπου ή το να προσεύχομαι σε κάποιον. Ντρεπόμουν! Θυμάμαι χαρακτηριστικά, όταν ήμουν 5 χρονών, και ο πατέρας μου όντας ναυτικός, έλειπε σε ένα από τα ταξίδια του, η μαμα να μου ζητάει να προσευχηθώ για εκείνον πριν κοιμηθώ  και εγώ απλά δεν μπορούσα. Θυμάμαι να κάθομαι στο κρεβάτι μου και να συζητάω ώρες με τον εαυτό μου, απευθυνόμενη στο «Χριστό», για το αν υπάρχει, ποιος είναι, γιατί να ντρέπομαι να κάνω προσευχή και άλλα τόσα. 

Ακόμα και όταν ήμασταν στο σχολείο δεν ήθελα να κάνω προσευχή ή να σηκώνομαι να την λέω, γιατί ντρεπόμουν και πίστευα ότι η προσευχή ήταν κάτι λάθος. Μια είδους αμαρτία για μένα. Δεν είχα έρθει ποτε σε επαφή με κάποιον άθεο, μόνο με χριστιανούς, οπότε δεν ξέρω πώς μου είχε βγει αυτή η πεποίθηση, όταν από μικρή ηλικία όλοι μου έλεγαν για τη χριστιανική παιδεία, με πήγαιναν εκκλησία κλπ. Προφανώς, όντας μικρή, δεν γνώριζα τον λόγο που ένιωθα αυτή την αποστροφή ως προς την θρησκεία. 

Φτάνοντας στο Γυμνάσιο, τα πράγματα με τη θρησκεία άρχισαν να χαλαρώνουν, καθώς πήγα σε μουσικό σχοελίο και δεν μας οδηγούσαν για εκκλησιασμό όπως σε άλλα σχολεία. Έτσι δεν υπήρχε θέμα που δεν με ένοιαζε η θρησκεία. Όταν έμαθα για πρώτη φορά στο μάθημα των θρησκευτικών τι είναι η αθεΐα, μπορώ να πω πως ενθουσιάστηκα. Γιατί είδα ότι μπορούσα να ταυτιστώ με κάτι. Έτσι άρχισα να συνειδητοποιώ κάποια πράγματα για τον εαυτό μου, όμως δεν ήμουν ακόμα έτοιμη να το ανακοινώσω στους δικούς μου, καθώς δεν θα το δέχονταν. 

Έφτασε έτσι και το Λύκειο, όπου άλλαξα σχολείο και πήγα σε Γενικό. Όντας πλέον πιο ώριμη αποφάσισα να μιλήσω στους δικούς μου για αυτό. Πρώτα μίλησα στη μητέρα που ήμασταν πιο «κοντά». Που να ήξερα η καημένη. Γυρνάγαμε από το μάθημα της φωνητικής μου. Μόλις είχα συζητήσει την αθεΐα μου με την καθηγήτρια μου, η οποία με καταλαβε και μου είπε ότι δεν υπάρχει λόγος να το κρύβω και να καταπιέζομαι και είχα πάρει δύναμη και κουράγιο να το ανακοινώσω και στην οικογένεια μου. 

Έτσι λοιπόν μπαίνουμε στο αμάξι, ξεκινάμε και αρχίζω να λέω στη μητέρα μου πως είμαι άθεη. Τρελάθηκε, άρχισε να ουρλιάζει, παραλίγο να της φύγει το τιμόνι, και έβαλε τα κλάματα λέγοντας μου «άρα είσαι κακός άνθρωπος, εγώ φταίω που δεν σε πήγαινα κατηχητικό, και τι θα απογίνεις, τι έκανα λάθος, απέτυχα σαν μάνα» και πολλά άλλα τέτοια. 

Σαν 16χρονο κορίτσι που ήμουν, ακούγοντας τέτοια πράγματα από την ίδια μου την μητέρα, είχε τεράστιο αντίκτυπο, καθώς σταμάτησα να νιώθω τόσο έντονα αισθήματα αγάπης για εκείνη. Σαν κάτι μέσα μου να έσπασε. Συνειδητοποίησα ότι οι γονείς σου δεν θα είναι πάντα εκεί για σένα και αυτό με πόνεσε πολύ. Δεν καταλάβαινα τι έκανα λάθος και αυτό ενέτεινε κάποια ψυχολογικά προβλήματα που είχα να γίνουν ακόμα χειρότερα. 

Ο πατέρας μου από την άλλην, το πήρε ήρεμα, αλλά με τον δικό του τρόπο. Μου είπε πως «ένας τόσο καλός άνθρωπος όπως εσύ αποκλείεται να είναι άθεος». Θεωρεί μέχρι και σήμερα ότι απλά εγώ πιστεύω με έναν δικό μου τρόπο. Είναι τόσο τυφλωμένος που δεν μπορεί να δει την αλήθεια, αλλά τουλάχιστον δεν μου μίλησε όπως η μητέρα μου. 

Όσο μεγάλωνα, υπήρχε τεράστια διαμάχη με τη μητέρα μου και μένα, καθώς όποτε βρισκόμασταν κάπου που έκαναν τον σταυρό τους, μου φώναζε στα κρυφά με μορφασμούς να τον κάνω και εγώ. Εγώ όχι απλά δεν τον έκανα αλλά έβηχα ή προκαλούσα κάνοντας βλακείες ως αντίποινα. 

Όταν έφτασα στα 18 μου, η μητέρα μου ήρθε σε επαφή με γιόγκα και διαλογισμό και άρχισε να ηρεμεί αρκετά μέσα της (και όμως την βοήθησαν) και έτσι φτάσαμε στο σημείο να με ρωτάει ακόμα και για το αν υπάρχουν είδη άθεων, κάτι που με έκανε να χαρώ ιδιαίτερα. Άρχισε να δέχεται τα κακώς κείμενα της θρησκείας, των παπάδων και να με καταλαβαίνει. 

Έτσι φτάνοντας στο πανεπιστήμιο, πλέον δεν ντρέπομαι να πω πουθενά ότι είμαι άθεη, κανείς δεν με κρίνει για αυτό, η οικογένεια μου το έχει απλά αποδεχτεί και πλέον έχουν ηρεμήσει αρκετά και τα ψυχολογικά μου προβλήματα. Ακόμα βέβαια, ενώ όταν είμαι με την μητέρα μου, της δείχνω αγάπη, δεν νιώθω αυτό το έντονο δέσιμο μετά από ότι είχε συμβεί. Και ακόμα μου ζητάνε όταν παντρευτώ να είναι με θρησκευτικό, απλά για την ιστορία και τον θόρυβο κάτι που εγώ απεχθάνομαι. 

Βέβαια πέρασα και μεγάλη κοροϊδία από καθηγητές των θρησκευτικών, οι οποίοι με είχαν βάλει στόχο λόγω της αθεΐας μου. Ευτυχώς όμως στον επαγγελματικό τομέα, ποτέ δεν έπαιξαν ρόλο οι θρησκευτικές μου πεποιθήσεις και έτσι τα μόνα προβλήματα που αντιμετώπισα, ήταν τα έντονα λόγια και βλέμματα στην προσπάθεια πολλών να μου την πέσουν (και ας ήμουν ανήλικη, και ας ήταν χριστιανοί). 

Σίγουρα είμαι αρκετά μικρή και έχω πολλές εμπειρίες να ζήσω ακόμη, όμως θα έπρεπε να υπάρχει μεγαλύτερη βοήθεια για τα νέα άθεα παιδιά. Δεν είχα κάποιον να με βοηθήσει και να με καθοδηγήσει σε όλο αυτό, δεν ήξερα τι να διαβάσω, που να ψάξω, ή ποιος ήταν ο σωστός τρόπος να αντιδράσω. Είναι σίγουρα καλύτερο να μην καταπιέζεται κανεις και να μην κρατάει πράγματα μέσα του. Και όταν δεν ξέρει να το κάνει να ζητά βοήθεια. 

Σίγουρα δεν έχω διαβάσει πολλά, δεν ξέρω πολλά, όμως σιγά σιγά διαβάζοντας μαθαίνω περισσότερα για τον κόσμο και για αυτή την κοροϊδία που λέγεται θρησκεία. Μέχρι πριν κάποια χρόνια, το μόνο που ήξερα ήταν ότι είμαι άθεη επειδή έτσι ένιωθα. Πλέον μπορώ να το καταλάβω κιόλας.

                                                        

Αποχαιρετισμός στη θρησκευτική πίστη (64)

Σύντομη περιγραφή αποχαιρετισμού

Είμαι ο κοπάτζε αρτσίλ!

Είμαι απόφοιτος ΤΕΙ, στο τμήμα διοίκησης επιχειρήσεων. Η δουλεία μου είναι διανομέας τροφίμων και αυτό διότι βγάζω αρκετά χρήματα για να συντηρήσω την οικογένεια μου, ενώ με το πτυχίο δεν θα μπορούσα να βγάζω τόσα χρήματα.  

Γεννήθηκα και μεγάλωσα σε μια θρήσκα οικογένεια, δεν είχα ούτε έναν φίλο, ούτε άτομο στην οικογένεια που να είναι άθεος. Από μικρός ήμουν αγνωστικιστής και από μικρός μου άρεσε να ψάχνω και να ρωτάω και να μαθαίνω νέα πράγματα, για να γίνω άθεος έψαξα πολύ και διάβασα και την βίβλο και διάφορα άλλα βιβλία, όταν ήμουν μικρός ήμουν και παπαδάκι και πήγαινα στην εκκλησία (μπας και καταλάβω περισσότερα περί θρησκείας) αλλά όσο περισσότερο έψαχνα για να μάθω την θρησκεία, όλο και περισσότερες ερωτήσεις αποκτούσα.

Όπως είπα από μικρός είχα την περιέργεια να μαθαίνω νέα πράγματα και έτσι άρχισα να ψάχνω και να μαθαίνω για διαφορετικές επιστήμες και όσα περισσότερα μάθαινα, τόσο μίκραινε στο μυαλό μου η πιθανότητα να υπάρχει θεός. Μετά από περιέργεια έψαξα και προσπάθησα να καταλάβω και μερικές άλλες θρησκείες και από περιέργεια έψαξα και κατάλαβα ότι όλες οι θρησκείες πάνω κάτω κάπως συνδέονται και άμα ψάξεις ιστορικά γεγονότα θα καταλάβεις ότι υπάρχουν παρατυπίες και λάθος στις μεταφράσεις και γενικός το περιεχόμενο την βίβλου έχει αλλάξει πάρα πολλές φορές. 

Ακόμα και για τα υπαρξιακά, η φύση κάνει μια χαρά την δουλειά της και δεν υπάρχει υπάρχει κάπου η ανάγκη για να υπάρχει η παρέμβαση του θεού για να γίνει κάτι. Άμα σταματήσεις να πιστεύεις και όταν δεν καταλαβαίνεις κάτι, δεν λες «α! το έκανε ο θεός», ψάχνεις τον λόγο γιατί γίνεται το κάθε τι, αποκτάς μια κριτική σκέψη και μαθαίνεις να φιλτράρεις όλα στην ζωή και αφού δεν πιστεύεις πλέον ότι ο θεός ελέγχει τα πάντα και δεν έχεις εσύ τον έλεγχο και γίνονται πλέον πιο κατανοητά τα πράγματα στην ζωή σου. 

Καταλαβαίνεις ότι όλα όσα έκανες στην ζωή σου, τα έχεις καταφέρει μόνος σου χωρίς την βοήθεια κάποιου θεού, έτσι σου ανεβαίνει η αυτοπεποίθηση και πλέον δεν περιμένεις κανένα θαύμα για να γίνει κάτι στην ζωή σου και έτσι μαθαίνεις να παλεύεις για να καταφέρεις κάτι στην ζωή σου.

Δεν ξέρω για σας αλλά εγώ από τότε που "αποδέχθηκα" ότι είμαι άθεος νοιώθω ότι άλλαξε ο εγκέφαλος μου και σκέφτομαι διαφορετικά και βλέπω τον κόσμο διαφορετικά.. δεν ήταν εύκολο.

-Αποδέχτηκα ότι θα έχω διαφορετική αντιμετώπιση στην κοινωνία. -Αποδέχτηκα ότι θα με βλέπουν σαν εχθρό.
-Αποδέχτηκα ότι θα με βλέπουν κατώτερο-αποδέχτηκα ότι θα με θεωρούν χαζό επειδή δεν καταλαβαίνω τοις δυνάμεις του θεού..Κτλ κτλ κτλ.. μπορώ να γράφω όλη μέρα..
Αλλά άξιζε το κάθε τι!!!

Νιώθω επιτέλους ελεύθερος και που μπήκα στην ομάδα των "Άθεων και Αγνωστικιστών". Τελικά δεν είμαι μόνο εγώ άθεος και δεν σκέφτομαι μόνο εγώ διαφορετικά. Δεν είμαι τελικά τρελός. 

Στο παιδί μου θα μάθω να σκέφτεται ορθολογικά και να εξερευνά και να έχει δημιουργικότητα και φαντασία, να ψάχνει και να κάνει έρευνα πριν πιστέψει το οτιδήποτε! Θα τον βοηθήσω  να σταθεί στα πόδια του και μετά θα τον αφήσω να ανοίξει μόνος του τα φτερά και να κάνει ότι επιλέξει στην ζωή του. 

Δεν είναι σωστό κατά την γνώμη μου να τον πιέσω τι δρόμο θα ακολουθήσει και τι καριέρα θα κάνει διότι άμα δεν κάνεις μια δουλεία που σου αρέσει, δεν θα είσαι καλά και στα ψυχολογικά αλλά δεν θα είσαι και τόσο αποδοτικός.Υπάρχουν χιλιάδες άθεοι! 

                                                        

Αποχαιρετισμός στη θρησκευτική πίστη (63)

Ο αποχαιρετισμός της Μαρίας

Μαρία Χ. 40 ετών, καθηγήτρια, άγαμη μητέρα ενός παιδιού.

Μεγάλωσα σε μια οικογένεια που δεν είχε ξεκάθαρη θέση ως προς τη θρησκεία. Και εννοώ τον πατέρα μου και την μητέρα μου κυρίως. Νομίζω πως ούτε οι ίδιοι είχαν εσωτερικά μέσα τους μια συνειδητή, συγκεκριμένη θέση αλλά ούτε ποτέ εμβάθυναν επίσης.

Η μητέρα μου καταγόταν από χωριό -κλασικό παράδειγμα κλειστής κοινωνίας- μεγαλωμένη χριστιανικά, ως προς τα τυπικά της πίστης. Φρόντιζε να τηρεί τις πιο σημαντικές νηστείες, να τηρεί τα έθιμα των εορτών, να προσκυνάει εικόνες αγίων και λείψανα. Παρά ταύτα, δεν πήγαινε στην εκκλησία τις Κυριακές, δεν εξομολογούνταν και δεν με πίεζε κι εμένα να τα κάνω. Από μένα ήθελε να είμαι σεμνή, να κρατήσω την παρθενία μου, να πιστεύω. Χαρακτηριστικά έλεγε ότι χρειάζεται και πίστη στη ζωή, να μην αμφισβητώ τον Χριστό, να μην τρώω κρέας και γαλακτοκομικά στις νηστείες και να κοινωνάω τουλάχιστον την Μεγάλη Πέμπτη.

Όλο αυτό νομίζω πως μέχρι μια ηλικία, προ εφηβείας, δεν με πείραζε γιατί το έβλεπα σαν παράδοση και σαν οικογενειακό, αδιαμφισβήτητο πρωτόκολλο. Όμως, εκτός από αυτά τα τυπικά θέματα της πίστης, η μαμά μου μιλούσε επίσης πολύ συχνά για τον Χριστό και για την αγάπη που πραγματώνεται μέσω αυτού. Έλεγε ότι ο Χριστός είναι η απόλυτη έκφανση αγάπης, ότι χωρίς αυτόν είμαστε μόνοι μας και ανέλπιδοι και ότι το αποκούμπι μας είναι αυτός, γιατί μας βοηθάει, μας λατρεύει και μας προστατεύει. Και γιατί θα μας χαρίσει την αιώνιο ζωή στον παράδεισο.

Αυτή φυσικά η φιλολογία περί αγάπης ήταν μια πάρα πολύ όμορφη ιδέα και ακουγόταν πολύ παρηγορητική και ζεστή στην παιδική ψυχή μου. Όπως και η ελπίδα του παραδείσου και της αθανασίας της ψυχής.

Ωστόσο, μεγαλώνοντας, διαπίστωνα ότι αυτή η φιλολογία ερχόταν σε αντίθεση με την πλειοψηφία των ιερωμένων και τις τακτικές της εκκλησίας. Πού ήταν αυτή η αγάπη όταν πηγαίναμε να κοινωνήσουμε, έστω μόνο την Μεγάλη Πέμπτη, και ο παπάς μας κοιτούσε στραβά αν δεν ξέραμε πώς να σταθούμε ή αν δεν ξέραμε το τυπικό της λειτουργίας; Τι νόημα είχε να πας στην εκκλησία τελικά αφού δεν έκανες καμία πράξη αγάπης προς κανέναν, ούτε και εισέπραττες φυσικά;

Τις φορές λοιπόν, μικρή ακόμη, που πήγαινα στην εκκλησία, με παραξένευαν όλα. Το γιατί προσκυνάνε συνέχεια και ζητάνε έλεος τόσο μίζερα και ταπεινωτικά, το γιατί πληρώνουμε το κερί, το γιατί το ανάβουμε τελικά, το γιατί βγάζουν δίσκο και το γιατί ο εκάστοτε παπάς μάλωνε, ενίοτε, τον κόσμο εκεί μέσα, με ύφος δικτατορίσκου, για διάφορα πράγματα. Που ήταν αυτή η αγάπη και η ψυχική παρηγοριά;

Επομένως, έως μια ηλικία, νομίζω πως περισσότερο τα είχα βάλει με την εκκλησία παρά με τον Χριστό. Κάτι που φαινόταν να έκανε κι ο πατέρας μου δηλώνοντας πως πιστεύει, αλλά δεν "πάει" τους παπάδες.

Για την κόλαση άκουσα ωμά πράγματα για πρώτη φορά από μια καθηγήτρια θρησκευτικών στο Γυμνάσιο. Η μητέρα μου έμενε πάντα στο ότι αν δεν είμαστε καλοί άνθρωποι ο θεός θα μας τιμωρήσει και ότι πρέπει να αγωνιζόμαστε για να μπούμε στον παράδεισο. Χρησιμοποιούσε γενικά συχνά τον όρο αμαρτία. Κι εκεί φυσικά και πάλι αναρωτιόμουν, μικρούλα όντας, μα τώρα επειδή άναψα κερί και κάθομαι και ακούω αυτά τα ακαταλαβίστικα, θα πάω στον παράδεισο;

Πίσω στην καθηγήτρια λοιπόν... Η διδασκαλία της για την κόλαση ήταν κόλαση... Θα πήγαιναν βασικά, όπως το είχα ερμηνεύσει τότε, σχεδόν όλοι. Φορούσες παντελόνι; άσεμνη-υποψήφια θαμών της κολάσεως. Έβαψες νύχια;; τα ίδια. Ξυρίστηκες, κάπνισες;; τα ίδια. Και πολλά άλλα.

Φυσικά τα πιο "μεμπτά" απ’ αυτά δεν το συζητάω τι μας δίδασκε ότι συνεπάγονταν. Κάπου εκεί στην αρχή της εφηβείας μου λοιπόν και ήδη με το παράλογο μέσα μου, που ανέφερα πιο πάνω, ότι δηλαδή δεν υπάρχει σύνδεση μεταξύ ουσιαστικής αγάπης και εκκλησίας, άρχισα να σκέφτομαι ότι αυτό το δόγμα προκαλεί τελικά και τύψεις και ενοχές για όλα... Και... κατ’ επέκτασιν, προκαλεί αυτομομφές... και κατ’ επέκτασιν προκαλεί δυστυχία στη σχέση σου με τον εαυτό σου.

Είναι σαν να τον έχεις συνέχεια στο μικροσκόπιο και τον μαστιγώνεις μην τυχόν και παρεκκλίνει... Γιατί ο Χριστός τα βλέπει όλα, τα κρίνει και τα φιλτράρει. Είναι παντού, big brother κανονικός.

Έχοντας λοιπόν τις αμφιβολίες μου για το αν αυτό το δόγμα είναι τελικά αγάπη και έχοντας θυμώσει που με φόρτωνε με τόσο ζόρι μέσα μου, με τύψεις και ενοχές, ξεκίνησα συνάμα εκείνη την περίοδο να διαβάζω λίγο πιο "δύσκολα" θέματα από τα μυθιστορήματα που μέχρι τότε διάβαζα. Άρχισα να διαβάζω φιλοσοφικά βιβλία, ιστορικά, κοινωνικά, πολιτικά, ποίηση και ό,τι μου φαινόταν ότι θα μπορούσε να μου δώσει απαντήσεις.

Και ξέρετε γιατί; Γιατί μέσα μου ήθελα να υπάρχει ο Χριστός, να υπάρχει αυτή η φιγούρα απόλυτης αγάπης, να υπάρχει αυτό το φως και η ελπίδα. Να υπάρχει η αιώνια ζωή ευτυχίας στον παράδεισο. Μάταια... Όσο διάβαζα και διάβαζα και για άλλες θρησκείες και διάφορες φιλοσοφικές προσεγγίσεις γύρω από τις θρησκείες κατέληξα να καταλάβω τούτο: ότι αναλόγως με το πού έχεις γεννηθεί, πιστεύεις και κάπου αλλού και ότι λίγο πολύ οι μονοθεϊστικές θρησκείες κυρίως επιβεβαίωναν ένα πανομοιότυπο μοτίβο.

Υπάρχει ένας θεός που τον λατρεύουμε, χωρίς να τον ξέρουμε, τον παρακαλάμε όλη μέρα να μας ελεήσει, να μας προστατεύσει και so what? Ούτε θαύματα γίνονταν κάπου, ούτε καμιά αγάπη και ανθρωπισμός επικρατούσε.

Υπήρχε και υπάρχει φυσικά ο Τρίτος Κόσμος, τα παιδιά που πεινάνε, οι πόλεμοι και η οικονομική ανισότητα. Και μάλιστα... πολλά δεινά έγιναν και γίνονται εξαιτίας των θρησκειών και του φανατισμού που σπέρνουν μέσα στον άνθρωπο και που τον φέρνουν να είναι εχθρός με άλλους ανθρώπους. Είναι γεμάτη η ιστορία από τέτοια παραδείγματα.

Κάπου εκεί λοιπόν, κατόπιν όλων αυτών και γύρω στα 15 κατάλαβα ότι είναι τυχαίο να πιστεύεις στον Χριστό όπως και στον Αλλάχ και στον Βούδα και στον Γιαχβέ κ.τ.λ. Έχει να κάνει κάπως με το πού έτυχε να γεννηθείς. Άρα...  σκέφτηκα... υπήρξε τελικά ο Χριστός; Γιατί δε γίνεται να υπήρξε μόνο για τους χριστιανούς και οι υπόλοιποι να μην τον πιστεύουν ή να μην τον γνωρίζουν καν. Και τι θα γίνει μ αυτούς δηλαδή σκεφτόμουν; Θα πάνε στην κόλαση ακόμη και αν είναι καλοί άνθρωποι και έχουν μέσα τους αγάπη;

Τότε ξεκίνησα να σκέφτομαι με τη λογική βλέποντας ότι όλα αυτά κάπου δεν κολλάνε. Γεννήθηκαν ερωτήματα λοιπόν μέσα μου όπως: Γίνεται να γεννήθηκε κάποιος από παρθένα με τον κρίνο; Γίνεται να αναστήθηκε ο Χριστός από πεθαμένος που ήταν και από τότε άντε γεια σας; Γίνεται να προφητεύσεις το μέλλον; Και τι είναι αυτός ο παράδεισος που θα μας χωρέσει όλους; Και γιατί εφόσον ο θεός υπάρχει και βλέπει τα πάντα, προτιμά να ακούσει την προσευχή ενός ανθρώπου που του ζητάει να γράψει καλά το παιδί του στις εξετάσεις και όχι την προσευχή ενός παιδιού που πεθαίνει ή που βιάστηκε ή που είναι θύμα κακομεταχείρισης;

Μάλλον όχι με βάση τη λογική που μου ενέπνεαν τα μαθηματικά και η φυσική που εντωμεταξύ λάτρευα να διαβάζω και να μελετάω. Το σύμπαν είναι αχανές, συλλογιζόμουν, και υπόκειται σε κάποιους νόμους. Γιατί, σκεφτόμουν, να θεωρούμε ότι τα πάντα γυρνάνε γύρω από μας και μέσα σε όλη αυτή την απεραντοσύνη να υπάρχει και ένας θεός που ασχολείται μόνο μαζί μας; Που ασχολείται με τα "ατοπήματά" μας για να δει πού θα μας στείλει... Και που δεν διορθώνει και τίποτα στο φινάλε. Που μόνο κάθεται εκεί στην κορυφή του, εντελώς αλαζονικά και μάλλον είναι διαταραγμένη προσωπικότητα.

Άσε, σκεφτόμουν, που στο φινάλε αυτός μας έπλασε έτσι με αδυναμίες και ελαττώματα. Συνάδει; Δε συνάδει. Άρα δεν είναι θεός με τόση ανωμαλία που παρουσιάζει, άρα είναι ανθρώπινο κατασκεύασμα, άρα δεν υπάρχει... Έτσι λοιπόν αποτίναξα τη θρησκεία και τον Χριστό και τον χριστιανισμό και οτιδήποτε μιλάει για ένα ανώτερο ον, δημιουργό των πάντων, από πάνω μου.

Οφείλω βέβαια να ομολογήσω ότι σοκαρίστηκα με τη συνειδητοποίηση ότι αυτή η πνευματική φιγούρα αγάπης απλά δεν υπάρχει. Ήταν ένα πλήγμα για μένα που το βίωσα σαν απώλεια. Από την άλλη όμως ελευθερώθηκα.

• Ελευθερώθηκα και μπόρεσα να αγαπήσω την ανθρώπινη μου φύση με όλα της τα ελαττώματα και να μην την αποτάσσομαι ούτε να την πολεμώ.
• Ελευθερώθηκα και αγάπησα τη γυναικεία μου φύση, γιατί δεν είναι κατώτερο να είσαι γυναίκα, ούτε να ντρέπεσαι που σου αρέσει η σεξουαλική πράξη.
• Ελευθερώθηκα και μπόρεσα να αγαπήσω κι άλλους ανθρώπους με τα ελαττώματά τους και μπόρεσα να τους προσεγγίζω αντικειμενικά.
• Ελευθερώθηκα γιατί συνειδητοποίησα ότι κανένας Χριστός δεν θα σε βοηθήσει παρά μόνο ο εαυτός σου και το να είσαι υπεύθυνος.
• Ελευθερώθηκα γιατί συνειδητοποίησα ότι κανένας Χριστός δεν υπάρχει που να σε αγαπάει, άρα πρέπει να δουλέψεις σκληρά και να φτάσεις στην αγάπη μόνος σου. Πρέπει να δουλέψεις για να δώσεις αγάπη αλλά και για να πάρεις αγάπη. Και αυτό το λέω νόημα ζωής..

Η τακτική μου είναι να προσπαθώ να συζητάω με τους ανθρώπους που πιστεύουν ψύχραιμα, με λογική και να καταθέτω την άποψη μου ότι οι θρησκείες στηρίζονται σε ένα παράλογο συναίσθημα, στον ανθρωποκεντρισμό και σε μια ανύπαρκτη λογική. Και το κυριότερο, ότι είναι υπεύθυνες για πολλά άθλια φαινόμενα όπως ο ρατσισμός, ο φασισμός και η απανθρωπιά.

Είμαι μαμά ενός παιδιού 18 χρονών, για το οποίο ξέρω μόνο ότι το γέννησα και μόνο σ αυτό το κομμάτι μου "ανήκει" και ότι από εκεί και πέρα ξέρω ότι έχω να κάνω με έναν ξεχωριστό άνθρωπο που, ναι, δεν μου ανήκει. Το παιδί μου δηλώνει άθεος επίσης, συνειδητά και μόλις τελείωσε τις πανελλήνιες για να καταφέρει να σπουδάσει φυσικός. Το μόνο που ήθελα ανέκαθεν και θέλω για αυτόν είναι να μάθει να σκέφτεται με λογική, να αγαπάει, να κρίνει και να παλέψει στη ζωή του με τον τρόπο του να είναι ελεύθερος.-

                                                        

Ανακούφιση μέσα στην κυκλοφορία

Μου διηγήθηκε συνάδελφος εκπαιδευτικός μια περιπέτεια που του είχε συμβεί την ακριβώς προηγούμενη ημέρα. Ακούγεται διασκεδαστική για τους αμέτοχους, ήταν όμως πολύ δυσάρεστη για τον ίδιο:

Βρισκόταν ο συνάδελφος για ένα σεμινάριο στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών στην Αθήνα, Βασ. Κων/νου μετά το Χίλτον. Τελείωσαν το μεσημέρι οι εισηγήσεις και συζητήσεις στο αμφιθέατρο και ξεκίνησαν όλοι να πάνε σπίτια τους για γεύμα. Μπαίνει και ο ίδιος στο αμάξι του και διαπιστώνει ότι είχε παραλείψει να πάει στην τουαλέτα. Ήταν αμφίθυμος! Να κατέβω τώρα, σκέφτηκε, να πάω μέσα, θα με πετύχει κανένας στο διάδρομο και θα μου πιάσει τη συζήτηση, όπως γίνεται συνήθως, πες το ένα, πες το άλλο, θα φάμε καμιά ώρα πάλι. Αν κολλήσει δε και δεύτερος-τρίτος στη συζήτηση, τρέχα-γύρευε ούτε αύριο δεν θα ξεκολλήσω.

Αποφασίζει λοιπόν να φύγει για το σπίτι, 20-25 λεπτά θα κάνει μέχρι το Μαρούσι κι εκεί στο σπίτι θα ανακουφιστεί με την ησυχία του. Βγαίνει Βασ. Κων/νου, φτάνει στο Χίλτον κι από κει δεξιά για βόρεια προάστια, όλα πήγαιναν μια χαρά. Όταν μπήκε στη λεωφόρο Κηφισίας κατάλαβε ο συνάδελφος το λάθος του. Κάπου πρέπει να υπήρχε εμπόδιο στην κυκλοφορία, όλα τα αυτοκίνητα πήγαιναν δέκα μέτρα κάθε φορά και σταμάταγαν.

Όμως η πίεση της ανάγκης δεν έκανε διάλειμμα, τώρα μάλιστα γινόταν πιο επιτακτική για ψυχολογικούς λόγους. Σκεφτόταν να μετακινηθεί στην ακραία λουρίδα (αδύνατον) κι από κει να μπει σε κάποιο παρκάκι της Φιλοθέης; Άντε άλλα δέκα μέτρα τα αμάξια μπροστά. Να μπει σε κάποιο εστιατόριο, αν μπορέσει να βρει ελεύθερο χώρο να παρκάρει δίπλα ή πάνω στο πεζοδρόμιο, πάλι πολύ δύσκολο. Στα δέκα μέτρα που προωθείσαι ποιος θα σου κάνει χώρο να αλλάξεις λουρίδα αριστερά ή δεξιά;  Άντε πάλι άλλα δέκα μέτρα τα αμάξια μπροστά. Πάνω εκεί σκέφτηκε ότι θα υλοποιήσει στην πράξη το ανέκδοτο με τον περιπλανώμενο οδηγό και το γρύλο και χαμογέλασε, αλλά τα πράγματα δυσκόλευαν και πίεζαν πλέον πολύ.

Αποφάσισε ο συνάδελφος να κατουρήσει στο δάπεδο του αμαξιού! Σιγά το πρόβλημα, ούτε που θα τον έβλεπε κανείς και, σκέφτηκε για παρηγοριά του, ποιος ξέρει πόσοι άλλοι το έχουν κάνει αυτές τις μέρες, όλοι αυτοί στα αμάξια δεν μπορεί να πηγαίνουν πάντα έγκαιρα στην τουαλέτα. Με τις γυναίκες είναι βέβαια αλλιώς τα πράγματα … αλλά δεν ήταν τώρα κατάλληλη η στιγμή για αναλύσεις επί της ανατομίας. Κοιτάει δεξιά κι αριστερά, σιγά μην τον κοίταζε κανένας. Ανοίγει το παντελόνι βγάζει το πουλί του έξω και αρχίζει να κατουράει ανάμεσα στα πόδια. Σήκωσε και τα πόδια λίγο πάνω από το δάπεδο για να γλιτώσει τον καταιγισμό, ενώ ταυτόχρονα κοίταζε προς τα έξω δήθεν αδιάφορος.

Όταν τελείωσε ήρθε η στιγμή προωθήσεως των αμαξιών, άντε πάλι τα επόμενα δέκα μέτρα μπροστά. Αλλά τώρα είχε ανακουφιστεί και δεν τον ένοιαζε πια πόσο θα καθυστερήσει η κίνηση! Εκείνη τη στιγμή κορνάρει ένας οδηγός εξ αριστερών και κάτι του έδειχνε. Κατεβάζει το τζάμι και ρωτάει τι συμβαίνει; Του λέει ο απέναντι, από το αυτοκίνητό σας τρέχουν υγρά, μήπως έχει τρυπήσει το ντεπόζιτο της βενζίνης; Υπάρχει κίνδυνος πυρκαγιάς και έκρηξης του λέει ο άλλος με πανικό στη φωνή…

«Ευχαριστώ πολύ», φωνάζει ο συνάδελφος στον συνταξιδιώτη που τον ενημέρωσε, «θα πάω στην άκρη και θα το κοιτάξω. Αφήστε με παρακαλώ να περάσω όταν σας δοθεί ευκαιρία». Πράγματι, με τα επόμενα δέκα μέτρα προωθήσεως, έμεινε ακίνητος ο διπλανός αριστερά του και ο συνάδελφος πήγε επάνω στο πεζοδρόμιο. Κατέβηκε και έκανε πως εξετάζει το αίτιο της διαρροής. Μετά από λίγο μπήκε πάλι στο αμάξι και ξεκίνησε χαλαρός και ανακουφισμένος προς Μαρούσι.