25 June 2022

Τραμπισμός, πουτινισμός, ολοκληρωτισμός

 του Λεωνίδα Καστανά, athensvoice.gr, 25.06.2022 

Ο νέος ολοκληρωτισμός θέλει τον καπιταλισμό να δουλεύει απρόσκοπτα ώστε ο κόσμος να είναι χορτάτος και να μπορεί να καταναλώνει. Αλλά τον θέλει και ολιγαρχικό

Ο «τραμπισμός» δεν είναι απλά μια πολιτική άποψη, μια στάση την οποία εισήγαγε στη διεθνή σκηνή ο τέως πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ. Μια στάση εξόχως ναρκισσιστική και εγωπαθής, με εκφάνσεις μισαλλοδοξίας, χυδαία περιφρόνηση των δημοκρατικών θεσμών, μια πολιτική συμπεριφορά χωρίς όρια. Είναι κάτι πολύ βαθύτερο και σκοτεινό. Είναι η ιδεολογία ενός σύγχρονου ολοκληρωτισμού που εμφανίζεται ως ένας επιθετικός και αυθάδης υπερσυντηρητικός αντισυστημισμός. 

Ο Τραμπ και ο «τραμπισμός» δεν έφυγαν ποτέ από το πολιτικό προσκήνιο των ΗΠΑ. Απλώς έχασαν τις εκλογές και μάλιστα για λόγους κακής διαχείρισης της πανδημίας. Δεν ηττήθηκαν ποτέ ιδεολογικά. Η ιδεολογική δύναμη του τραμπισμού «καθοδήγησε» μόλις προχτές το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ να άρει το συνταγματικό δικαίωμα στην άμβλωση. Σειρά έχει τώρα το δικαίωμα της πρόσβασης στην αντισύλληψη και φυσικά οι γάμοι μεταξύ ανθρώπων του ίδιου φύλου. Μετά από αυτό τουλάχιστον 26 πολιτείες αναμένεται να απαγορεύσουν άμεσα τις αμβλώσεις. Δεν είναι απλά συντηρητισμός, δεν είναι απλά επιστροφή στην προπολεμική Αμερική, είναι καταπάτηση στοιχειωδών δικαιωμάτων που θα έχει άμεσες συνέπειες στη ζωή εκατομμυρίων γυναικών. Είναι ολοκληρωτισμός.


Ο «πουτινισμός» δεν είναι μια σχολή πολιτικής σκέψης, ένα στυλ δημοκρατικής διακυβέρνησης, ένα κάποιο, ίσως ιδιαίτερο πολιτικό ύφος. Είναι η επιτομή της αυταρχικά «διαχειριζόμενης δημοκρατίας». Ένα κλειστό, θεόκλειστο πολιτικό σύστημα που λανσάρεται ως ανοικτό. Κλειστό αλλά με εκλογές, στις οποίες εκλέγεται πάντοτε ο ίδιος άνθρωπος. Με επιτρεπτά μόνο τα κόμματα που ελέγχονται από το Κρεμλίνο. Με όλες τις συγκεντρώσεις και τις διαδηλώσεις που στρέφονται κατά της κυβέρνησης, παράνομες. Που διαλύονται αμέσως διά της βίας και οι συμμετέχοντες οδηγούνται στη φυλακή. Ο «πουτινισμός» είναι μια άλλη ολοκληρωτική ιδεολογία χειρότερη από τον «τραμπισμό» διότι ευδοκιμεί σε μια χώρα που δεν έχει γνωρίσει ποτέ τη δημοκρατία και αδυνατεί να τον αντιπαλέψει. Η αχανής Ρωσία υπηρετεί τον «πουτινισμό» και όχι το αντίστροφο. 

Ο «πουτινισμός» είναι η εξουσία του ενός που κινεί όλους τους εξουσιαστικούς μηχανισμούς προς όφελος μιας κάστας την οποία αυτός διευθύνει αλλά και ελέγχει ολοκληρωτικά. Δεν είναι καν η ολιγαρχία του κομμουνιστικού συστήματος η οποία έδινε τη δυνατότητα στο Πολιτικό Γραφείο του κόμματος να αλλάξει ή να «αλλάξει» τον ηγέτη. Δεν έχει μια συνεκτική κοσμοθεωρία όπως ο κομμουνισμός, δεν απαγορεύει την έξοδο από τη χώρα, δεν έχει ψωμί με το δελτίο. Δίνει καταναλωτικές, επαγγελματικές και εκπαιδευτικές ελευθερίες αλλά όχι ελεύθερες πολιτικές επιλογές. Κάντε ότι θέλετε αλλά μην ενοχλείτε τον δια βίου εκλεγμένο πρόεδρο. Ο πουτινισμός προβάλει ως στοιχείο της ιδεολογίας του το μίσος για τη δυτική δημοκρατία και κάθε τι το δυτικό σε συνδυασμό με το διαχρονικό φόβο του Ρώσου για την Ευρώπη. Η ιδεολογία του είναι η νεφελώδης έννοια της μεγάλης αυταρχικής Ρωσίας κόντρα στην παρηκμασμένη λόγω φιλελευθερισμού Ευρώπη. Μια Ρωσία που εγγυάται ο εκλεκτός του θεού, ο κραταιός Πούτιν.

Και επειδή κάθε ολοκληρωτική ιδεολογία δεν μπορεί παρά να είναι και στρατοκρατική, ο Πούτιν νιώθει την ανάγκη να κάνει έναν ακόμα πόλεμο να εισβάλει στην Ουκρανία, με τον βαθύ συμβολισμό της εισβολής στη Δύση. Και δεν εισβάλει απλώς, αλλά σκοτώνει αμάχους για να δείξει το χλευασμό του προς τους παγκόσμιους θεσμούς. Και αυτό κερδίζει οπαδούς τόσο στη Ρωσία όσο και στη Δύση. Αντιθέτως ο Τραμπ δεν εισβάλει πουθενά, δείχνει απόμακρος από τα διεθνώς τεκταινόμενα και αποσύρει στρατεύματα από τη Συρία και το Αφγανιστάν. Αλλά εισβάλει στο Καπιτώλιο προσπαθώντας να θίξει τη Δημοκρατία γιατί αυτή είναι το πρόβλημά του. Η Δημοκρατία, η οποία όμως δεν απασχολεί τον Πούτιν γιατί την ξέρει μόνο εξ ακοής. Ο Τραμπ προσπάθησε να διασπάσει τη Δύση με το America First, αδιαφόρησε για τον ισλαμικό ριζοσπαστισμό, έδειξε την περιφρόνησή του προς τους διεθνείς θεσμούς και μέσα στο εθνικιστικό απομονωτικό κρεσέντο του δεν είδε(;) την επιθετική πορεία του Πούτιν προς τον πόλεμο. Ή μπορεί και να την είδε αλλά να του άρεσε.

Ο «τραμπισμός», σε μια υγιή και έμπειρη δημοκρατία όπως των ΗΠΑ, συνάντησε ανυπέρβλητες θεσμικές αντιστάσεις, έτσι ώστε η επίθεση στο Καπιτώλιο να φαντάζει οπερετική. Δεν μπορεί να προσβάλει τη Δημοκρατία αλλά μπορεί να της δημιουργεί προβλήματα. Τόσο θεσμικά όσο και κοινωνικά που προκαλούν αντιδημοκρατικές εξελίξεις όπως αυτή της απαγόρευσης των αμβλώσεων. Ή ενός διάχυτου αντιμεταναστευτικού πνεύματος που διακινούν κυρίως οι ρεπουμπλικάνοι πολιτικοί. Αντιθέτως ο «πουτινισμός», σε μια χώρα που η δημοκρατία είναι άγνωστη λέξη, δεν έχει προβλήματα επιβολής, τα βολεύει θαυμάσια με την αυταρχική διαχείριση. Και γι αυτό έχει περιθώρια να επιτίθεται στην γειτονική Ουκρανία, ή μάλλον αυτή η επιθετικότητα είναι το οξυγόνο του.

Ο τραμπισμός βρήκε φίλους στη Δύση μόνο στον χώρο των ακροδεξιών και εθνικιστικών απόψεων. Η περσόνα του Τραμπ ήταν πολύ μπανάλ για την ευρωπαϊκή διανόηση και ως εκ τούτου απεχθής. Αντιθέτως ο Πούτιν έχει φίλους σε όλη την Ευρώπη τόσο από τον προοδευτικό όσο και από τον συντηρητικό χώρο, τόσο από την αριστερά όσο και τη δεξιά και κυρίως από τα άκρα τους. Ο Πούτιν ενσαρκώνει το όνειρο κάθε εξουσιαστή. Κάθε έναν που ονειρεύεται μια ολοκληρωτική κοινωνία ανεξάρτητα αν λέγεται φασιστική ή κομμουνιστική. Και μάλιστα όχι με το παλιό χιτλερικό ή σταλινικό μοντέλο που ηττήθηκε ιστορικά αλλά με το σημερινό ρωσικό, τουρκικό ή κινέζικο που δείχνουν να έχουν μέλλον.

Ο νέος ολοκληρωτισμός θέλει τον καπιταλισμό να δουλεύει απρόσκοπτα ώστε ο κόσμος να είναι χορτάτος και να μπορεί να καταναλώνει. Για να μην ζορίζεται και δυστροπεί. Αλλά τον θέλει και ολιγαρχικό, ώστε να περιστρέφεται αποκλειστικά γύρω από το κεντρικό μαγαζί που είναι το κυβερνών κόμμα ώστε να ελέγχεται η ροή του χρήματος από την πολιτική εξουσία. Ο ολιγάρχης δεν επιθυμεί την απομόνωση αλλά δεν θέλει και τους δραγάτες, π.χ. της ΕΕ, πάνω από το κεφάλι του. Και γι’ αυτό σε όλη την Ευρώπη δείχνουν την απαρέσκεια τους προς την ΕΕ. Και γι' αυτό ρίσκαραν κάποτε την έξοδο της Ελλάδας, αν και στο τέλος μάσησαν.

Ο σωστός, μοντέρνος και «προοδευτικός» ολιγάρχης δεν θέλει να έχει δημοκρατικές έγνοιες και το ρωσικό μοντέλο της «αυταρχικής διαχείρισης» του λύνει τα χέρια. Και γι’ αυτό η ευρωπαϊκή ακροαριστερά και ακροδεξιά λατρεύουν τον Πούτιν. Γιατί ο Πούτιν έχει πετύχει στη Ρωσία αυτό που ονειρεύονται για την Ευρώπη αλλά δεν τολμούν να το πουν. Και το διατυπώνουν εμμέσως απαξιώνοντας την ΕΕ, το ΝΑΤΟ και τους δυτικούς θεσμούς, όλα όσα δηλαδή προστατεύουν το δημοκρατικό κεκτημένο. Γιατί το εμπόδιο είναι η φιλελεύθερη Δημοκρατία, αυτό που αποκαλούν απαξιωτικά «νεοφιλελευθερισμό».

Η δυτική αγάπη για τον Πούτιν και τον «πουτινισμό» είναι αγάπη για τον ολοκληρωτισμό και απέχθεια για την δυτική φιλελεύθερη δημοκρατία. Και είναι αγάπη τόσο των ακροδεξιών και «συντηρητικών» όσο και των ακροαριστερών και «προοδευτικών». Όλοι αυτοί δεν θα είχαν κανένα πρόβλημα σε ένα καθεστώς λιγότερης δημοκρατίας και κρατικά ελεγχόμενου καπιταλισμού αρκεί να είναι αυτοί στα πράγματα και να λυμαίνονται τα αγαθά μέσω της ελεγχόμενης αυταρχικής διαχείρισης. Και γι’ αυτό οι παλιομοδίτες σύντροφοι βγάζουν φλύκταινες με τη μείωση της γραφειοκρατίας και την επέλαση της πληροφορικής. Είπαμε, οι ανοικτοί θεσμοί είναι ο εφιάλτης τους. Και διασκεδάζουν τον καημό τους με καρδούλες προς τον Πούτιν. Ίσως κάποια άλλη φορά. Την επόμενη. 


08 April 2022

Tελική Λύση για την Ουκρανία

 του Σάκη Μουμτζή, Καθημερινή, 7/4/2022

Στο ρωσικό πρακτορείο ειδήσεων Ria Novosti δημοσιεύθηκε ένα κείμενο, στο οποίο περιγράφεται η τύχη της Ουκρανίας. Στα ολοκληρωτικά καθεστώτα, με την πλήρως ελεγχόμενη πληροφόρηση, η δημοσίευση ενός άρθρου ή ενός σχολίου από επίσημο πρακτορείο ή ιστοσελίδα σημαίνει και την υιοθέτησή του.

Το κείμενο κυριαρχείται από τον ισχυρισμό πως οι πολίτες της Ουκρανίας που ανέδειξαν στην εξουσία «νεοναζιστικές» κυβερνήσεις είναι συνυπεύθυνοι για όσα αυτές οι κυβερνήσεις πράττουν και, ως εκ τούτου, τους αρμόζει η τιμωρία. Συνεπώς, «το όνομα Ουκρανία προφανώς δεν μπορεί να διατηρηθεί ως τίτλος οποιασδήποτε πλήρως αποναζιστικοποιημένης κρατικής οντότητας σε μια περιοχή απελευθερωμένη από το ναζιστικό καθεστώς». Με απλά λόγια, επειδή η πλειοψηφία των Ουκρανών πολιτών εξέλεξε με δημοκρατικές διαδικασίες κυβερνήσεις που οι Ρώσοι θεωρούν πως είναι ναζιστικές, η Ουκρανία θα πάψει να υφίσταται ως κράτος. Αυτή θα είναι η τιμωρία και τιμωρός θα είναι ο ρωσικός στρατός. Ετσι δικαιολογείται η μανία των Ρώσων στρατιωτών κατά των άμαχων Ουκρανών. Τιμωρούν, δολοφονώντας.

Αλλά πάντα σε κάθε αμάρτημα υπάρχει η εξιλέωση, υπάρχει η λύτρωση. Πώς θα έρθει αυτή η εξιλέωση; Το κείμενο είναι ξεκάθαρο: «Οι Ουκρανοί πρέπει να εξιλεωθούν από την ενοχή τους ενώπιον της Ρωσίας για το ότι την αντιμετώπισαν ως εχθρό. Αυτό μπορεί να συμβεί μόνον αν αναθέσουν στη Ρωσία τις διαδικασίες ανοικοδόμησης, αναβίωσης και ανάπτυξης. Δεν πρέπει να επιτραπούν σχέδια Μάρσαλ γι’ αυτές τις περιοχές». 

Δηλαδή, η Ουκρανία θα αναθέσει σε αυτούς που την κατέστρεψαν την ανοικοδόμησή της και την ανάπτυξή της, χωρίς να αναμειχθούν σε αυτήν την προσπάθεια τα κράτη της Δύσης. Εξυπακούεται πως όλα αυτά δεν θα γίνουν με το αζημίωτο. Προφανώς θα λεηλατηθεί όλος ο πλούτος που κρύβει το υπέδαφος και υπάρχει στο έδαφος της μαρτυρικής αυτής χώρας. Πόσο θα διαρκέσει η αποναζιστικοποίηση; «Η διάρκεια της αποναζιστικοποίησης δεν μπορεί σε καμιά περίπτωση να είναι μικρότερη από μια γενιά...».

Σε αυτό το ανατριχιαστικό κείμενο περιγράφεται πώς θα εφαρμοσθεί το σχέδιο για την Τελική Λύση του «ουκρανικού ζητήματος», χωρίς υπεκφυγές, με τρόπο ωμό, κυνικό και σαφή. «Η αποναζιστικοποίηση θα είναι αναπόφευκτα μια απο-ουκρανοποίηση», γράφει ο συντάκτης του κειμένου.

Aποκρουστικό, αλλά γνήσιο.

04 April 2022

Α. ΜΠΟΥΡΛΑ: Το εμβόλιο και οι μελλοντικές προοπτικές

  • Καθημερινή

  • Ζήτημα ημερών είναι το εσωτερικό πράσινο φως για το εμβόλιο που θα καλύπτει όλες τις γνωστές μεταλλάξεις της COVID-19, όπως προκύπτει από συνέντευξη που παραχωρεί στην «Κ» ο CEO της Pfizer, Αλμπερτ Μπουρλά. Σε αυτή την περίπτωση, το νέο σκεύασμα θα κυκλοφορήσει «πάρα πολύ γρήγορα» και σειρά έχει το εμβόλιο ετήσιας δόσης. 

    Ο κ. Μπουρλά εξηγεί γιατί στο μεταξύ είναι απαραίτητες οι αναμνηστικές δόσεις και εμφανίζεται αρκετά βέβαιος ότι ο επόμενος χειμώνας θα είναι σχεδόν κανονικός. Για τις δύσκολες ώρες του 2020, με αφορμή το βιβλίο του «Moonshot», αποκαλύπτει ότι δεν έχουν ξαναμιλήσει με τον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος θύμωσε επειδή δεν είχε το εμβόλιο πριν από τις προεδρικές εκλογές. 

    Περιγράφει πόσες φορές κινδύνευσε η δημιουργία του εμβολίου και μοιράζεται γιατί προτίμησε το Ισραήλ από χώρες όπως η Ελλάδα για τους πρώτους μαζικούς εμβολιασμούς με στόχο να μελετηθεί η ανοσία της αγέλης. Ενθουσιασμένος δηλώνει με τα «χειροπιαστά αποτελέσματα» της επένδυσης στη Θεσσαλονίκη.

    Κύριε Μπουρλά, στο βιβλίο περιγράφετε το επίτευγμα της Pfizer για τη δημιουργία εμβολίου κατά της COVID-19 ως το «Μεγάλο Aλμα» μέσα σε οκτώ μήνες. Βεβαίως υπήρχε ήδη έτοιμη έρευνα και τεχνολογία συναφής με το τελικό αποτέλεσμα, σωστά;


    – Στην έρευνα ποτέ δεν ξεκινάς από το μηδέν. Η τεχνολογία MRNA, αν και είναι πολύ πρόσφατη, έχει τουλάχιστον 20 χρόνια εντατικής έρευνας σε πολλούς τομείς. Στην Pfizer ασχοληθήκαμε με αυτήν πέντε χρόνια πριν από το εμβόλιο και το 2018 κάναμε συμφωνία με την Biontech, που ήταν και ο συνεταίρος μας στην πανδημία, για να φτιάξουμε εμβόλιο κατά της γρίπης με MRNA. Γι’ αυτό και το 2020, όταν απευθύνθηκα στους επιστήμονες για την COVID, μου πρότειναν τη συγκεκριμένη τεχνολογία. Στην αρχή μου έκανε εντύπωση. Hμουν διστακτικός, διότι μέχρι τότε δεν είχε κυκλοφορήσει κανένα εμβόλιο ή φάρμακο αυτής της τεχνολογίας. Oμως, επειδή το δούλευαν μαζί μας από το 2018, αισθάνονταν σιγουριά ότι ήταν ώριμη και μπορούσε να δώσει άμεσα εμβόλιο. Υπήρχε λοιπόν δουλειά ετών από πίσω.


    Γι’ αυτό και έγινε εφικτό το εμβόλιο τόσο σύντομα;


    – Δεν είναι ακριβώς έτσι, γιατί σε άλλες περιπτώσεις, όπου επίσης υπήρχε γνώση από πριν, κάναμε δέκα χρόνια για να βγάλουμε εμβόλια, όχι οκτώ μήνες. Ο βασικός λόγος ήταν ότι ζούσαμε στιγμές χωρίς προηγούμενο. Ο πολιτισμός μας όπως τον ξέραμε ήταν σε κίνδυνο και αυτό μας έκανε όλους να δουλέψουμε πάρα πολύ διαφορετικά, γνωρίζοντας καλά ότι το διακύβευμα δεν ήταν η επιτυχία ενός φαρμάκου ή μιας εταιρείας, αλλά η σωτηρία του κόσμου.


    Υπήρξαν στιγμές που αμφιβάλατε για την επιτυχία του εγχειρήματος; Ποια ήταν ίσως η πιο δύσκολη στιγμή που βιώσατε;


    – Σε ένα τόσο περίπλοκο πρόγραμμα, στο οποίο δουλεύουν χιλιάδες άνθρωποι σε επιμέρους τομείς, κάθε μέρα έχεις νέα, καλά και κακά. Υπήρχαν πολλές στιγμές που τα προβλήματα με τρόμαζαν και που πίστευα ότι δεν θα καταφέρναμε να τα ξεπεράσουμε. Και σκεφτόμουν τις συνέπειες αν δεν θα τα ξεπερνούσαμε. Για παράδειγμα, ήμασταν προς το τέλος των αποτελεσμάτων όταν ξαφνικά διαπιστώσαμε ότι είχαμε ένα πρόβλημα στην παραγωγή. Δεν μπορούσαμε να κάνουμε scale up, δηλαδή να ανεβάσουμε την παραγωγή στο σημείο που χρειαζόμασταν. Παίρναμε συνεχώς κάποιο σήμα ότι κάτι δεν πήγαινε καλά με τις ενώσεις όταν πηγαίναμε από το μικρό στο μεγάλο. Δεν είχε να κάνει ούτε με την ασφάλεια ούτε με την αποτελεσματικότητα του εμβολίου. Oμως θα μπορούσε να είναι ο τάφος του προγράμματος, αν δεν θα μπορούσαμε να το «τρέξουμε» βιομηχανικά. Αντιμετωπίσαμε πολλές τέτοιες περιπτώσεις.


    Η προσπάθεια για την παραγωγή του εμβολίου συνδυάστηκε χρονικά με μια φάση πολιτικής πόλωσης στις ΗΠΑ. Κάνετε και στο βιβλίο αναφορά περί πολιτικοποίησης της πανδημίας και του εμβολίου. Πώς ήταν η συνεργασία σας με τον Ντόναλντ Τραμπ; Θέλετε ενδεχομένως να μοιραστείτε κάποια στιγμιότυπα από εκείνη την περίοδο;


    – Είναι αλήθεια. Σε πολλά μέρη του κόσμου, αλλά ιδίως στην Αμερική, όπου είχαμε την προεκλογική περίοδο για τις προεδρικές εκλογές, τα πράγματα ήταν πάρα πολύ πολωμένα. Φτάσαμε στο σημείο αν φοράς μάσκα ή αν κάνεις το εμβόλιο να είναι πολιτική δήλωση. Κοιτάξτε, ο πρόεδρος Τραμπ πίστευε ότι η καλύτερη λύση γι’ αυτόν προεκλογικά θα ήταν να βγει ένα εμβόλιο, το οποίο θα μπορούσε να επικαλεστεί ο ίδιος ως αποτέλεσμα των δικών του κινήσεων. Το είχε κάνει πάρα πολύ σαφές. Eλεγε ότι θα φέρει ένα εμβόλιο πριν από τις εκλογές. «Κάτι ωραίο έρχεται πριν από τις εκλογές», συνήθιζε να λέει. Στο πλαίσιο αυτό, πολλές φορές επικοινώνησε μαζί μου. Είχα φιλικές σχέσεις εκείνη την περίοδο και με την κυβέρνηση και με την αντιπολίτευση. Θεωρούσα ότι είχα υποχρέωση να ενημερώνω και τις δύο πλευρές για το πώς εξελίσσονταν τα πράγματα. Γι’ αυτό και είχα συχνά επαφή και με τον Τραμπ και με τον Μπάιντεν. Oταν τελικά το εμβόλιο δεν ήρθε πριν, αλλά μετά τις εκλογές, ο ίδιος απογοητεύτηκε πάρα πολύ. Θύμωσε. Με κάποιον τρόπο πίστευε ότι θα μπορούσα να το είχα φέρει πριν από τις εκλογές και ότι δεν το έκανα επειδή δεν ήθελα. Και αυτό του δημιούργησε μια πικρία. Eκτοτε, δεν έχουμε ξαναμιλήσει.


    Πώς οδηγηθήκατε στην απόφαση να γίνει στο Ισραήλ ο πρώτος μαζικός εμβολιασμός, για να αντληθούν και οι πρώτες στατιστικές για την επιστημονική κοινότητα;


    – Αναζητούσαμε μια χώρα στην οποία θα μπορούσαμε να δούμε στην πράξη τα αποτελέσματα από τη λεγόμενη ανοσία της αγέλης. Μια χώρα όπου θα μπορούσαμε πολύ γρήγορα να έχουμε μαζικούς εμβολιασμούς, ώστε να στείλουμε το μήνυμα ότι υπάρχει ελπίδα και ότι ο κόσμος δεν θα πρέπει να ανησυχεί. Γιατί ξέραμε ότι θα έπαιρνε χρόνια για να πάμε σε όλον τον κόσμο. Κοιτούσαμε σχετικά μικρές χώρες για να μπορεί να γίνει αυτό. Το Ισραήλ ήταν μία από αυτές. Υπήρχαν κι άλλες, όπως η Δανία και η Ελλάδα. 


    Το Ισραήλ όμως είχε και κλειστά σύνορα, σε αντίθεση με μια ευρωπαϊκή χώρα στην οποία κυκλοφορεί κόσμος και από άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Θα ήταν άλλωστε περίπλοκο να εξαιρέσεις μια χώρα της Ε.Ε. όπου οι χώρες μέλη προμηθεύονταν όλες μαζί τα εμβόλια. Επιπλέον, το Ισραήλ έχει σχεδόν 100% ηλεκτρονικά δεδομένα για τους ασθενείς του, πηγαίνοντας έως και 30 χρόνια πίσω, γεγονός που μας έδινε τη δυνατότητα για εξαιρετικής ποιότητας έρευνα. Επίσης, λόγω της εμπόλεμης κατάστασης στην περιοχή ξέρει πώς να συμπεριφέρεται σε κρίσεις. Hξερα λοιπόν ότι στο Ισραήλ θα μπορούσαμε να το κάνουμε πάρα πολύ γρήγορα, γιατί είναι πραγματικά καλοί στην οργάνωση.


    Hταν δύσκολη η κατανομή των εμβολίων στην αρχή αυτής της ιστορίας; Βρεθήκατε σε διλήμματα ως προς τις χώρες στις οποίες θα δίνατε προτεραιότητα;


    – Βρέθηκα απλώς στη δύσκολη θέση να εξηγώ σε πολλούς γιατί δεν είχαμε εμβόλια. Δεν βρέθηκα σε διλήμματα, διότι ακολουθήσαμε μια διαφανή διαδικασία. Πήγαμε σε όλες τις χώρες του κόσμου, πολύ έγκαιρα, και τους ζητήσαμε να δώσουν παραγγελίες, επισημαίνοντας τις διαφορετικές τιμές. Ήταν άλλη η τιμή στην Ευρώπη, στις ΗΠΑ ή στην Ιαπωνία, δηλαδή στις πλούσιες χώρες. Άλλη στις χώρες μεσαίου εισοδήματος, οι οποίες πλήρωναν τα μισά. Και άλλη στις πολύ φτωχές χώρες, για τις οποίες παρείχαμε τιμή κόστους. Με τη σειρά που έρχονταν οι παραγγελίες δεσμεύαμε τις αντίστοιχες ποσότητες. Οταν κάποιος άλλαζε γνώμη εκ των υστέρων για τις ποσότητες, πήγαινε αναγκαστικά στο τέλος της ουράς, όχι στην αρχή, καθώς άλλοι είχαν ήδη αγοράσει. Όμως όλο αυτό τελείωσε στους έξι μήνες. 


    Στο δεύτερο μισό της χρονιάς είχαμε πλέον εμβόλια για όλους. Και δυστυχώς, αυτή τη στιγμή, η αμερικανική κυβέρνηση έχει αγοράσει 800 εκατ. δόσεις σε τιμή κόστους για να τις διαθέσει δωρεάν στην Αφρική και δεν μπορεί να το κάνει. Γιατί στην Αφρική έχουν άλλα προβλήματα. Είναι περισσότεροι αυτοί που δεν θέλουν να κάνουν το εμβόλιο, οι αρνητές, σε σχέση με τις χώρες υψηλότερου εισοδήματος και μορφωτικού επιπέδου. Επίσης δεν έχουν τις υποδομές και τους ανθρώπους να κάνουν τα εμβόλια. Είναι θέματα στα οποία θα έπρεπε να είχαμε εστιάσει περισσότερο πριν βιαστούμε να τους στείλουμε τα εμβόλια.


    Πότε θα έχουμε έτοιμη τη μετεξέλιξη του εμβολίου της Pfizer ώστε να καλύπτει όλες τις μεταλλάξεις;


    – Ελπίζω σύντομα. Περιμένουμε κάποιες πιο μεγάλες έρευνες να ολοκληρωθούν. Είναι ζήτημα ημερών για να δούμε αν έχουμε κάτι και τι είναι αυτό. Θα πάμε με το καινούριο εμβόλιο; Θα μείνουμε με το παλιό; Θα έχουμε διπλό εμβόλιο; Δηλαδή το καινούριο και το παλιό μαζί; Από τη στιγμή που τα στοιχεία θα είναι σαφή και δεν θα δημιουργούν αμφιβολίες, θα προχωρήσουμε στην παραγωγή πάρα πολύ γρήγορα.


    Ένας στόχος θα ήταν να προλάβουμε τον επόμενο χειμώνα;


    – Αυτός είναι πάρα πολύ ρεαλιστικός στόχος. Συζητάμε και για πιο σύντομα.


    Και θα έχουμε πλέον ετήσιο εμβολιασμό ή θα μείνουμε κι άλλο στις επαναληπτικές δόσεις;


    – Χρειαζόμαστε ετήσιο εμβόλιο και δουλεύουμε πάνω σε αυτό. Οι επαναληπτικές δόσεις κουράζουν τον κόσμο και ρίχνουν τον βαθμό συμμόρφωσης. Αυτή τη στιγμή, μέσα σε ένα περιβάλλον «Ομικρον», δεν είναι βέβαιο ότι η ανοσία από το υφιστάμενο εμβόλιο θα κρατήσει για ένα χρόνο, ακόμη και μετά την 4η δόση. Δεν είναι βέβαιο ούτε για το καινούργιο εμβόλιο, που θα καλύπτει όλες τις μεταλλάξεις. Όμως ξέρουμε τι μπορούμε να κάνουμε για να φτιάξουμε ένα ετήσιο εμβόλιο. Και δουλεύουμε πάρα πολύ εντατικά πάνω και σε αυτό το σκέλος.


    Ο Τραμπ πίστευε ότι θα μπορούσα να είχα φέρει το εμβόλιο πριν από τις εκλογές και ότι δεν το έκανα επειδή δεν ήθελα. Έκτοτε, δεν έχουμε ξαναμιλήσει. Από τη στιγμή που τα στοιχεία θα είναι σαφή, θα προχωρήσουμε στην παραγωγή εμβολίου για όλες τις μεταλλάξεις πολύ γρήγορα.


    Ορισμένοι στην Ελλάδα εμφανίζονται διστακτικοί μπροστά στην 3η και την 4η επαναληπτική δόση, καθώς θεωρούν ότι το εμβόλιο δεν καλύπτει επαρκώς την περίπτωση της «Όμικρον», και άρα δεν έχει αυτή τη στιγμή τόσο νόημα να εμβολιαστούν. Ποια είναι η γνώμη σας;


    – Κάνουν λάθος. Δεν είναι τυχαίο ότι οι Αρχές σε όλες τις χώρες συνιστούν οπωσδήποτε την 3η δόση. Και πάρα πολλές συνιστούν και την 4η δόση. Γιατί ξέρουν πως υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα σε αυτούς που έχουν κάνει και σε αυτούς που δεν έχουν κάνει τις αναμνηστικές δόσεις. Οι αριθμοί αυτών που νοσούν πολύ βαριά και πεθαίνουν είναι τεράστιοι στη δεύτερη κατηγορία. Η 3η δόση χρειάζεται οπωσδήποτε, γιατί αν νοσήσεις μπορεί να νοσήσεις πάρα πολύ βαριά. Και αν έχει περάσει πολύς καιρός από τότε που έχεις κάνει την 3η δόση, χρειάζεται και η 4η δόση, γιατί πέφτει η ανοσία σου.


    Πόσο διαφορετικός θα είναι ο επόμενος χειμώνας; Θα είμαστε πιο κοντά σε αυτό που θυμόμαστε ως κανονικότητα; Πολλοί έχουν στο μυαλό τους την απαλλαγή από τη μάσκα ως ένα χαρακτηριστικό ορόσημο. 

    – Ναι, θα είμαστε. Δεν είναι μόνο τα εμβόλια, ούτε το γεγονός ότι ο κόσμος κουράστηκε και άρα δεν έχουμε άλλη επιλογή. Είναι επειδή τώρα έχουμε και θεραπείες, οι οποίες δεν αφορούν μόνο τα τελευταία στάδια, δηλαδή τους βαριά ασθενείς. Έχουμε πια θεραπείες για όλους. Αν νοσήσεις με COVID, μπορείς να πάρεις το χάπι και να αποφύγεις το νοσοκομείο, όπου θα εισάγεται πλέον ένας για κάθε δέκα που εισάγονταν μέχρι σήμερα. Είναι τεράστια η διαφορά και θα μειώσει πάρα πολύ τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων, τις εισαγωγές και τους θανάτους. 

    Από τη μια πλευρά, το εμβόλιο απαίτησε γενναίες επενδύσεις. Από την άλλη, οι προοπτικές στα έσοδα είναι διόλου ευκαταφρόνητες. Σε οικονομικούς όρους τι σημαίνει όλη αυτή η ιστορία για την Pfizer; 

    – Ξοδέψαμε πράγματι πάρα πολλά χρήματα και με ρίσκο. Όμως τα πράγματα δούλεψαν, και δούλεψαν δύο φορές, και με το εμβόλιο και με το φάρμακο. Αυτή τη στιγμή έχουμε τη μερίδα του λέοντος στην αγορά, καθώς το εμβόλιο της Pfizer το προτιμούν οι περισσότεροι. Έχουμε το 80% της ζήτησης στην Ευρώπη και το 75% παγκοσμίως – στο υπόλοιπο 25% αντιστοιχούν όλα τα άλλα εμβόλια μαζί. Επομένως, ο απολογισμός είναι ιδιαίτερα επωφελής και οικονομικά για την εταιρεία μας. 

    Αν βγάλατε κάποια συμπεράσματα από όλη αυτή την εμπειρία, σε επίπεδο ηγεσίας και διαχείρισης, ποια είναι αυτά; 

    – Το δίδαγμα είναι κάτι που δεν έμαθα απαραίτητα τώρα, αλλά το οποίο επιβεβαιώθηκε εντυπωσιακά στη συνείδησή μου: ο άνθρωπος ποτέ δεν ξέρει τι μπορεί να καταφέρει. Έχει μια τάση να θεωρεί ότι κάποια πράγματα είναι άπιαστα και υπερβάλλει στην απαισιοδοξία του απέναντι στη δυσκολία. Αν βάλεις ένα στόχο και πεις ότι δεν πρόκειται ποτέ να παρεκκλίνεις από αυτόν, ότι θα προσπαθείς να βρίσκεις τρόπους να επιτευχθεί, τότε θα εντυπωσιαστείς με αυτά που μπορείς να πετύχεις. 

    Νιώθετε περισσότερο Αμερικανός ή περισσότερο Ελληνας; Για να κάνω πιο συγκεκριμένη την ερώτηση, θα συνεχίσετε την καριέρα σας στις ΗΠΑ ή υπάρχει η πιθανότητα να σας δούμε κάποια στιγμή στην Αθήνα, αν όχι στη Θεσσαλονίκη; 

    – Νιώθω περισσότερο Ελληνας. Όταν έχεις μεγαλώσει σε μια χώρα, όπου έχεις τους συγγενείς και τους φίλους σου, όπου έμαθες τη μουσική που ακούς, τότε εκεί αισθάνεσαι ότι ανήκεις. Όταν με ρωτούν εδώ στην Αμερική κάτι αντίστοιχο, τους λέω ότι είμαι Ελληνας εκ γενετής και Αμερικανός από επιλογή. Η καρδιά μου είναι στην Ελλάδα. Από εκεί και ύστερα, αν θα γυρίσω στην Ελλάδα για επαγγελματικούς λόγους; Δεν το βλέπω. Πιστεύω ότι και τα παιδιά μου θα επιλέξουν να μείνουν στις ΗΠΑ, και πάλι για επαγγελματικούς λόγους, επομένως θα θέλουμε κι εμείς να είμαστε εκεί που είναι τα παιδιά μας. Νομίζω ότι θα περνάω μισό χρόνο στην Αμερική και μισό χρόνο στην Ελλάδα.-

    28 March 2022

    Κίνα: Η πήλινη στρατιά με την ελληνική υπογραφή

    Καθημερινή, 26/3/2022, πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ (Τόνια Α. Μανιατέα)

    Οκτώ χιλιάδες πήλινοι στρατιώτες «γεννήθηκαν», στήθηκαν σε παράταξη μάχης και θάφτηκαν όρθιοι πλάι στον ηγέτη τους για να στείλουν το μήνυμα της διαχρονικής ισχύος, της αέναης εξουσίας, εντέλει της ανθρώπινης ματαιοδοξίας.

    Αυτός ο στρατός δεν δημιουργήθηκε για τα μάτια των ζωντανών. Ετούτοι οι στρατιώτες κατασκευάστηκαν για να συνοδεύσουν έναν αυτοκράτορα στη μετά θάνατο ζωή του. Οκτώ χιλιάδες πήλινοι στρατιώτες «γεννήθηκαν», στήθηκαν σε παράταξη μάχης και θάφτηκαν όρθιοι πλάι στον ηγέτη τους για να στείλουν το μήνυμα της διαχρονικής ισχύος, της αέναης εξουσίας, εντέλει της ανθρώπινης ματαιοδοξίας. Αυτός ο στρατός δημιουργήθηκε πριν από δύο χιλιετίες, αποκαλύφθηκε πριν από περίπου μισόν αιώνα και μόλις πριν λίγα χρόνια, η ανθρωπότητα πληροφορήθηκε ότι την κατασκευή του, εκεί στην καρδιά της Ασίας, επέβλεψαν Έλληνες γλύπτες!

    Και οι στρατιώτες δεν έχουν τελειωμό…

    Ο πρώτος στρατιώτης ανακαλύπτεται ένα πρωινό Μαρτίου (29) το 1974, όταν στην κατάξερη κοιλάδα της Xi΄an (Ξιαν), στην καρδιά της Κίνας, όπου ζουν μόνο λωτοί και ροδιές, μια χούφτα αγρότες σκάβουν προσπαθώντας να βρουν νερό για να φτιάξουν ένα πηγάδι. Όταν η αξίνα πέφτει για πολλοστή φορά στη γη, ο ήχος που ακούγεται δεν είναι του εδάφους που υποχωρεί. Είναι ξερός και καθαρός. Είναι ο ήχος του πηλού που σπάει. Οι άνδρες συνεχίζουν προσεκτικά. Νομίζουν πως έχουν πέσει σε πιθάρι με θησαυρό. Το εύρημα είναι θησαυρός! Αλλά εθνικός. Ή καλύτερα, παγκόσμιος. Η μύτη του σκαπτικού εργαλείου έχει ανοίξει στα δύο ένα κρανίο από τερακότα!

    Η ανασκαφή που στήνεται θα αποκαλύψει ότι το κεφάλι ανήκει σε ομοίωμα στρατιώτη και μάλιστα σε φυσικό μέγεθος. Καθώς ο χρόνος περνάει και η αρχαιολογική έρευνα εξελίσσεται στα επτά μέτρα κάτω από την επιφάνεια του εδάφους και σε εμβαδόν διαρκώς αυξανόμενο, τα αγάλματα δεν έχουν τελειωμό! Στα έκπληκτα μάτια των αρχαιολόγων αποκαλύπτονται ο ένας μετά τον άλλο πήλινοι στρατιώτες ύψους οι περισσότεροι 1.80 μ. και κάποιοι, ολίγοι, 1.90 μ. Μελετώντας τα διακριτικά στις στολές που «φορούν» οι πολεμιστές, οι επιστήμονες καταλήγουν ότι ψηλότεροι είναι οι βαθμοφόροι. 

    Πήλινοι στρατιώτες

    Τις επόμενες δεκαετίες, μια εκτεταμένη ανασκαφή σε τρεις διαφορετικούς θαλάμους, φέρνει στο φως δεκάδες χιλιάδες άρματα και χάλκινα όπλα, εκατοντάδες ομοιώματα αλόγων επίσης σε φυσικό μέγεθος και 8.000 πήλινους στρατιώτες. Σε εντυπωσιακά καλή κατάσταση είναι κάτι παραπάνω από 5.000. Οι υπόλοιποι είναι θρυμματισμένοι. Θα ήταν θαύμα να μην άφηναν τα σημάδια τους οι δύο χιλιετίες που πέρασαν… Γιατί εκεί χρονολογούνται τα ευρήματα. Στον 3ο αι. π.Χ. Για την ακρίβεια, τοποθετούνται ανάμεσα στο 246 και το 208 π.Χ. Αν και, οι ιστορικοί μελετητές λένε ότι οι θρυμματισμένοι πήλινοι στρατιώτες, δεν διαλύθηκαν από τον χρόνο, αλλά από αντίπαλες δυναστείες, που επέδραμαν στο μαυσωλείο του αυτοκράτορα και κατέστρεψαν ό,τι πρόλαβαν, πριν το σκεπάσουν οι αιώνες…

    Ας πάρουμε τον χρόνο ανάποδα…

    Είναι η περίοδος της βασιλείας του Ζιάο Ζένγκ (Zhao Zheng). Το 246 π.Χ., στα μόλις 13 του χρόνια χρίζεται βασιλιάς όταν τον τοποθετεί στον θρόνο ο Λου Μπιούγουει (Lü Buwei) ένας πανίσχυρος έμπορος του οποίου παλλακίδα είναι η μητέρα του νεαρού. Ο ίδιος δε ο Λου ασκεί καθήκοντα αντιβασιλέως έως ότου ενηλικιωθεί ο Ζιάο. Ακούγεται τουλάχιστον παράξενο, ένας νέος υγιής άνδρας, ένας έφηβος, να δρομολογεί τη… συνοδεία της σωρού του, αλλά ο Ζιάο το κάνει. Πολύ πριν ενηλικιωθεί, δίνει εντολή για την κατασκευή των στρατιωτών. Κι όταν πια ενηλικιώνεται, εκτελεί τον εραστή της μητέρας του και ανεμπόδιστος βαδίζει προς την υλοποίηση του ονείρου του να γίνει αυτοκράτωρ. Έως το 221π.Χ. μέσα από ένα αποτελεσματικό δίκτυο κατασκοπείας και δωροδοκιών, που στήνουν οι προικισμένοι στρατηγοί του, ο Ζιάο καταφέρνει να εξαλείψει μία προς μία τις έξι αντίπαλες εθνότητες, που διεκδικούν εδάφη στην περιοχή και να ενοποιήσει μία χώρα υπό την ηγεσία του. Αυτοανακηρύσσεται Τσιν Σι Χουάνγκ (Qin Shi Huang – «Πρώτος Κυρίαρχος Αυτοκράτορας»), βαφτίζει τη χώρα του από το όνομά του και με παρρησία δηλώνει ότι δυναστεία του θα διαρκέσει «10.000 γενιές».

    Τα κράτη της κεντρικής ηπείρου θεωρούν την Κίνα χώρα βαρβάρων και τον αυτοκράτορά της πολεμοχαρή. Αλλά και η ιστορία της Κίνας στους αιώνες, που θα παρέλθουν, θα καταχωρήσει τον πρώτο της αυτοκράτορα μάλλον με μελανά χρώματα. Με ελάχιστες εξαιρέσεις, οι Κινέζοι θα τον μνημονεύουν ως απάνθρωπο, ακαλλιέργητο και δεισιδαίμονα. Εκείνος υλοποιεί σειρά μεταρρυθμίσεων με στόχο την εγκαθίδρυση μιας απολύτως συγκεντρωτικής διοίκησης. Καταργεί τα φέουδα, αναγκάζει τις πλούσιες οικογένειες να ζήσουν στην πρωτεύουσα, Σιανγιάνγκ, και χωρίζει τη χώρα σε 36 στρατιωτικές περιφέρειες, η καθεμία από τις οποίες έχει τον δικό της στρατό και τον δικό της πολιτικό ηγέτη. Επιπλέον, καθιερώνει σταθερές παντού. Από τα βάρη και τα μήκη των αξόνων των καροτσιών έως τη γλώσσα και τους νόμους. Τέλος, ξεκινά την κατασκευή ενός δικτύου δρόμων, καναλιών και φρουρίων που σχεδιάζονται για άμυνα στις βαρβαρικές εισβολές από τον βορρά, τα οποία εντέλει συνδέονται για να σχηματίσουν το Σινικό Τείχος. 

    Ο Τσιν αφήνει πίσω του μία ισχυρή διοικητική δομή, πάνω στην οποία θα στηριχτούν όλες οι επόμενες δυναστείες. Όσο για τη δυναστεία των Τσιν που διατυμπανίζει ότι θα διαρκέσει 10.000 γενιές, μόλις που φτάνει το δικό του βίο. Μετά τον θάνατό του, σε έναν ανηλεή πόλεμο μεταξύ φατριών διάδοχός του δεν θα μείνει… Ο θρόνος του αυτοκράτορα θα περάσει σε άλλα χέρια. Ο ίδιος, όμως, θα φροντίσει να μείνει αλησμόνητος. Καθώς από πολύ νέος κατατρύχεται από την αγωνία του θανάτου, μέσα σε όλα τα καθήκοντά του είναι και η προσφορά προς τους θεούς για να τον προστατεύουν. Και ασφαλώς κάποτε στρέφεται στη μαγεία και την αλχημεία. Ψάχνει μανιωδώς για τους δασκάλους που θα του προτείνουν το ελιξίριο της αθανασίας. Ταξιδεύει διαρκώς αναζητώντας μάγους, που θα τον κάνουν αθάνατο. Ώσπου κατηγορείται από τους κομφουκιανούς μελετητές. Του προσάπτουν τσαρλατανισμό και υπογράφουν την καταδίκη τους… 

    Υπολογίζεται ότι 460 από αυτούς εκτελούνται, ενώ στην πυρά ρίχνονται και τα βιβλία τους. Σώζονται μόνο τα αντίτυπα που υπάρχουν στη βιβλιοθήκη του αυτοκράτορα. Τα χρόνια περνούν και η κατάσταση του Τσιν βαίνει επιδεινούμενη. Μία τριπλή απόπειρα δολοφονίας του γίνεται αφορμή να απομονωθεί στα τεράστια παλάτια που στο μεταξύ έχει χτίσει σε διάφορες περιοχές της χώρας. Το 210 π.Χ. πεθαίνει κατά τη διάρκεια μιας περιοδείας. Αλλά έχει φροντίσει για την υστεροφημία του. Ξέρει πού ακριβώς θα αναπαυθεί. Για το βασίλειό του στον άλλο κόσμο έχει επιλέξει την πλαγιά ενός λόφου (εκτείνεται σε 50 τετρ. χιλμ. !), και στον από πριν λαξευμένο τάφο του, τον διακοσμημένο με συμπαντικά σύμβολα, θα πάρει μαζί του έναν ολόκληρο (πήλινο) στρατό. Είναι αυτός που ετοιμάζει από έφηβος και που θα τον προστατεύει στην άλλη ζωή. Αλλά η κατασκευή αγαλμάτων σε φυσικό μέγεθος είναι για την Κίνα «Ελληνικά» (κατ΄ αντιστοιχίαν της κινεζικής διαλέκτου για κάθε τι ακατανόητο στον Έλληνα). Γενικώς, η γλυπτική και δη η νατουραλιστική, δεν εντάσσεται στην κινεζική κουλτούρα. Και ό,τι έχει βρεθεί στους κατοπινούς του Τσιν αιώνες, δεν είναι παρά μικρά ειδώλια και μάλιστα όχι σε τάφους ή σε δημόσιους χώρους.

    Όταν ο Τσιν «συνάντησε» τον Μέγαλεξανδρο

    Οι πήλινοι στρατιώτες, λοιπόν, δεν συνάδουν με την κινεζική παράδοση, αλλά γιατί ο αυτοκράτορας αποφάσισε να επικαλεσθεί μία τέχνη σχεδόν άγνωστη στην Κίνα κι επιπλέον, πώς και από πού προέκυψαν οι δεξιότητες για την εξάσκησή της; Η επιστήμη του μέλλοντος θα οδηγηθεί στο συμπέρασμα ότι αυτή η εντυπωσιακή καλλιτεχνική αλλαγή είναι αποτέλεσμα επαφής με άλλες πολιτιστικές παραδόσεις.

    Το 2013, σε άρθρο του περί επιρροής της ελληνιστικής τέχνης στην πολιτιστική προσφορά των Κινέζων αυτοκρατόρων, ο καθηγητής Ιστορίας της ανατολικο-ασιατικής τέχνης του Πανεπιστημίου τη Βιέννης, Lukas Nickel, σημειώνει ότι «η γλυπτική ως καλλιτεχνικό μέσο χρησιμοποιήθηκε ευρέως στις τέχνες της Ελλάδας και της ελληνιστικής Ανατολής, αλλά έπαιξε μικρό ρόλο στην αρχαία ανατολική Ασία. Αυτό άλλαξε σημαντικά με τον πρώτο Αυτοκράτορα της Κίνας, ο οποίος σηματοδότησε την άνοδό του στο θρόνο το 221 π.Χ. με την ανέγερση γιγάντιων χάλκινων γλυπτών έξω από το παλάτι του».

    Οι ιστορικοί μελετητές σημειώνουν ότι κατά τη διάρκεια της ζωής του πρώτου Αυτοκράτορα, μόνο λίγες ασιατικές κοινωνίες χρησιμοποιούν γλυπτική. Στη βόρεια Ασία και τη Μογγολία (εκτός από τους μεγαλίθους που παρουσιάζουν περιστασιακά ανθρωπόμορφα χαρακτηριστικά), την κορεατική χερσόνησο και τα ιαπωνικά νησιά, στη νοτιοανατολική Ασία ή την ινδική υποήπειρο, η γλυπτική δεν φαίνεται να εντάσσεται στην τοπική κουλτούρα. Αυτή την εποχή, μόνο μια πολιτιστικά συνδεδεμένη ομάδα κρατών στην Ασία φτιάχνει ρεαλιστικά γλυπτά μεγάλης κλίμακας για δημόσιους χώρους και τάφους: τα ελληνιστικά κράτη της δυτικής και κεντρικής Ασίας που έχουν προκύψει μετά τις αλεξανδρινές κατακτήσεις.

    Πράγματι, έναν αιώνα νωρίτερα, ο Μέγας Αλέξανδρος αφήνει το δικό του στίγμα στην ευρύτερη περιοχή. Στις εκστρατείες του φτάνει ίσαμε την πόρτα της καρδιάς της κίτρινης φυλής. Σούσα, Ισσός, Γαυγάμηλα, Τάξιλα. Κι ακόμη πιο βαθιά, βόρεια του Κασμίρ, στις παρυφές της κατοπινής Κίνας. Ο Μακεδόνας στρατηλάτης προλαβαίνει να σπείρει ελληνικό πολιτισμό. Πολλούς αιώνες μετά, στα σπλάχνα της Ασίας, κάτω από τη μύτη ενός αναγνωρίσιμου ασιατικού πολιτισμού, πολυάριθμα ευρήματα πλημμυρίζουν τις προθήκες παραφορτωμένων μουσείων πέριξ και αρκετά μακρύτερα της πάλαι ποτέ Βαβυλώνας. Αλλά σε αυτά οι ειδικοί επιστήμονες δεν αναγνωρίζουν αμιγή ασιατικό πολιτισμό. Στις προσεκτικότερες ματιές οι αρχαιολόγοι διαπιστώνουν ότι νομίσματα, αργυρά και χάλκινα σκεύη, αγάλματα, φτιάχτηκαν μεν από Ασιάτες και Ινδούς τεχνίτες πλην όμως σχέδια και τεχνοτροπία μυρίζουν αρχαία Ελλάδα. Στο μουσείο της Τάξιλας, οι πτυχές της χλαμύδας του Βούδα είναι «ελληνικές», το κράνος του Μποτισάτβα θα έπαιρνε κανείς όρκο ότι είναι η περικεφαλαία της θεάς Αθηνάς, ο Διόνυσος απεικονίζεται στο πίσω μέρος μίας ασημένιας ασπίδας, τα δε περιδέραια θα μπορούσαν να εκτίθενται και στο μουσείο της Κνωσού! Η ιστορία ξεδιπλώνεται μέσα από τα κατάλοιπα της καθημερινότητας. 

    Ο Αλέξανδρος ρίχνει τον σπόρο κι έναν αιώνα μετά τη βασιλεία του (χονδρικά ταυτόχρονα με τον Qin στη γείτονα Κίνα), καλλιεργείται από τους Βακτριανούς. Ο Έλληνας σατράπης της Βακτριανής (του σημερινού Αφγανιστάν) Διόδοτος Α΄ ο Σωτήρας, στήνει στην περιοχή το δικό του βασίλειο. Ο ελληνικός πολιτισμός συντηρείται στην περιοχή για ακόμη εκατό χρόνια τόσο μέσα από την καθημερινότητα των πολιτών όσο και μέσω των πρεσβευτών της Βακτριανής που ταξιδεύουν και αναπτύσσουν διπλωματικές σχέσεις με άλλα βασίλεια. Το κράτος της Βακτριανής θα φτάσει στην απόλυτη ακμή του την περίοδο της ηγεμονίας του Δημητρίου του Α΄, στα μέσα του 2ο αι. π. Χ. Και τότε ένα άλλο φύλο, οι Πάρθοι, έρχονται να καταλάβουν την Βακτρία και -κατά πολλές ιστορικές μαρτυρίες- να υιοθετήσουν τον ελληνικό πολιτισμό σε κάθε φάση της ζωής τους, καθιερώνοντας μάλιστα και την ελληνική γλώσσα ως διάλεκτο του παλατιού και της αριστοκρατίας στη χώρα του που λέγεται πλέον Παρθία.

    Μαυσωλείο του αυτοκράτορα

    Οι Κινέζοι έρχονται σε επαφή με τους Μακεδόνες στην κοιλάδα της Φεργκάνας, ένα σημαντικό τμήμα του βόρειου Δρόμου του Μεταξιού που συνδέει την Κίνα με την Παρθία. Μετά τις κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου, η Φεργκάνα έχει γίνει μέρος του βασιλείου των Σελευκιδών και του βακτριανού βασιλείου. Η Βακτρία φαίνεται ότι παίζει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη βουδιστικών αγαλμάτων με ελληνικά χαρακτηριστικά.

    Ο Ελληνισμός, λοιπόν, στην Ασία είναι ενεργός. Ο πολιτισμός, η τέχνη, τα γράμματα βιώνονται, υιοθετούνται και αναβιώνονται από τους επόμενους. Οι μαρτυρίες του είναι διάσπαρτες. Μνημεία, αγάλματα… Οι ανασκαφές των μακρινών απογόνων φέρνουν στο φως όλο και περισσότερα αδιάσειστα στοιχεία του περάσματος του Μεγαλέξανδρου. Για αιώνες εικάζεται ότι οι πακιστανικές φυλές Καλάς, Μπουρούσο και Παστούν είναι κλαδιά του μακεδονικού δένδρου. Οι εξετάσεις DNA δεν επιβεβαιώνουν τις εικασίες, παρά μόνον ίσως για τους Παστούν, των οποίων το γονίδιο παρουσιάζει κάποια κοινά με τους Μακεδόνες. Η ελληνική καταγωγή είναι κόσμημα στα στήθη των ανθρώπων.

    Θεωρείται πλέον σίγουρο ότι κάπου ο Τσιν «συναντά» τους αρχαϊκούς κούρους, τη ρεαλιστική ελληνιστική γλυπτική και γοητεύεται ίσως όχι τόσο από την πολύτιμη αισθητική της όσο από τα ευμεγέθη έργα, που κατά τη λογική του είναι ικανά να αποτυπώσουν το δικό του κύρος σε όλο τους το εύρος. Άλλωστε, ένας σπουδαίος ηγέτης του οποίου το έργο (είναι πλέον πεπεισμένος) θα συνεχιστεί και στην επόμενη ζωή, δεν μπορεί παρά να συνοδεύεται από έναν στρατό με πειστικούς, επιβλητικούς στρατιώτες.

    Όσο οι ανασκαφές στο μεγαλοπρεπές μαυσωλείο του Τσιν συνεχίζονται, νέα στοιχεία έρχονται να προστεθούν στη φαρέτρα των αρχαιολόγων. Το 2016, οι επιστήμονες εμφανίζονται σίγουροι για το… ελληνικό χέρι στην κατασκευή των πήλινων στρατιωτών των Κίνας, όχι μόνο επιβεβαιώνοντας αλλά προχωρώντας ένα ακόμη βήμα τη θεωρία του Lukas Nickel, ο οποίος πλέον ξεκάθαρα διατυπώνει την εκτίμησή του ότι πιθανότατα στην περιοχή υπήρχε κάποιος Έλληνας γλύπτης και εκπαίδευε τους ντόπιους!

    Οι πήλινοι στρατιώτες, κρατούν χάλκινα όπλα, ξίφη, δόρατα, μαχαίρια, είναι παρατεταγμένοι σε θέση μάχης. Γονατισμένοι οι μπροστά, όρθιοι οι πίσω. Τους ακολουθούν μεμονωμένα άλογα και άρματα με ηνιόχους. Εκτός από τον πολυπληθή στρατό, το… υπόγειο βασίλειο του Τσιν «κατοικείται» επίσης από υδρόβια πτηνά, φτιαγμένα από μπρούτζο, αλλά και από μουσικούς από τερακότα. Η πήλινη ακολουθία του αυτοκράτορα περιλαμβάνει ακόμη αξιωματούχους και ακροβάτες, ελαφρώς μικρότερους από τους στρατιώτες. Ο επικεφαλής της ανασκαφικής ομάδας, Ντιούαν Κίνκμπο (Duan Qingbo), δηλώνει ότι οι υπόγειοι θάλαμοι που έρχονται στην επιφάνεια ύστερα από τόσους αιώνες δεν είναι παρά η απομίμηση της οργάνωσης της δυναστείας Τσιν. Στην αρχή οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι ο αυτοκράτορας πήρε μαζί του τον στρατό του. Τώρα συνειδητοποιούν ότι πήρε μαζί του ένα ολόκληρο σύστημα διοίκησης, λέει.

    Για τους στρατιώτες, αποκαλύπτεται ότι ο Τσιν αποφάσισε μία προσέγγιση μαζικής παραγωγής σχεδόν σαν αυτοκίνητα σε γραμμή συναρμολόγησης. Δηλαδή, έδωσε εντολή να φτιαχτούν τα σώματα, ξεχωριστά τα άνω άκρα και ακολούθως τα κεφάλια, στα οποία προστέθηκαν ξεχωριστά, μαλλιά, καπέλα, μουστάκια. Ακολούθησαν τα χιτώνια και τα παπούτσια και εντέλει ο εικαστικός καλλωπισμός των στρατιωτών με ζωηρά χρώματα. Στα πρόσωπα, πάντως, αποτυπώνονται τα χαρακτηριστικά διαφορετικών κινεζικών φύλων, καταλήγουν οι κοινωνικοί ανθρωπολόγοι. Φαίνεται δε πως τη δημιουργία καθενός από αυτούς, ή μικρής ομάδας, επέβλεπε ένας συγκεκριμένος καλλιτέχνης, ο οποίος χάραζε την υπογραφή του στη βάση των αγαλμάτων που επιτηρούσε.

    26 March 2022

    Η αντίληψη του χρόνου αποτελεί πρόοδο...

     Συνέντευξη Στουρνάρα το 2017:

    Καθημερινή: Πώς θα αντικατασταθεί η εθνική ταυτότητα; Για παράδειγμα, στην Ελλάδα υπάρχει ένα πρόβλημα χαρακτηριστικό, αυτή η περιβόητη φράση: «Έχει ο Θεός». Αυτό σημαίνει πως ό,τι και να κάνω δεν το βάζω σε χρονικό πλαίσιο.
    Στουρνάρας: Αυτό είναι πρόβλημα, δεν μπορούμε να αγνοούμε τον χρόνο. Μια σημαντική κοινωνιολόγος στην Οξφόρδη μου είχε πει κάποτε: «Παρατηρώ εδώ στην Ελλάδα ότι, από τότε που μπήκατε στην ΟΝΕ –εγώ νόμιζα ότι θα μου πει για τα ελλείμματα–, το πιο μεγάλο επίτευγμά σας ήταν ότι τοποθετήσατε ρολόγια στους σταθμούς του μετρό!».

    Κι εγώ, μόλις ήρθα εδώ, στην Τράπεζα της Ελλάδος, έβαλα ρολόγια, δεν υπήρχαν ρολόγια στις αίθουσες συσκέψεων! Μου έλεγε αυτή η κοινωνιολόγος ότι ο Έλληνας έχει κακή σχέση με τον χρόνο και αυτό φαίνεται από τη φράση «αυτός είναι Άγγλος στο ραντεβού του», της είχε κάνει μεγάλη εντύπωση όταν την άκουσε. Δηλαδή, αναρωτιόταν, το αυτονόητο είναι να αργείς κι αν έρθεις στην ώρα σου είσαι Άγγλος; Πόσο δίκιο είχε...
    (οι Προτεστάντες του Βορρά!)
    Καθημερινή: Απ’ ό,τι καταλαβαίνω, η ηθική και η αισιοδοξία σας βασίζονται στον ανοικτό σας ορίζοντα. Η ελληνική κοινωνία, όμως, είναι μια κοινωνία κλειστού ορίζοντα που δεν θέλει ή δεν μπορεί να αλλάξει. Μόνη της λύση είναι ο σοσιαλισμός. Iση κατανομή της φτώχειας, δηλαδή, μέχρι να μη μείνει τίποτα.
    Στουρνάρας: Προσπαθούμε να ανοίξουμε τους ορίζοντές της, γι’ αυτό και βάλαμε την Ελλάδα στην Ευρωζώνη. Αν βγούμε, να ξέρετε, αυτό θα είναι ο θάνατός μας. Για να λέμε καθαρά τα πράγματα. Πριν από λίγα χρόνια ρώτησα έναν οικογενειακό μας φίλο, ιστορικό στέλεχος του ΚΚΕ, που πλησιάζει σήμερα τα 100 χρόνια, να μου εξηγήσει γιατί κατέρρευσε η Σοβιετική Ένωση. «Υποτιμήθηκε η φύση του ανθρώπου», μου απάντησε. Δεν χρειάζομαι καμιά άλλη μαρτυρία.

    Αυτά που έγραψε ο Μαρξ στο «Κομμουνιστικό Μανιφέστο» (το καλύτερό του έργο κατ’ εμέ) είναι ένας ύμνος στον άνθρωπο που δεν θα υπάρξει ποτέ. Ο άνθρωπος που περιγράφει ο Μαρξ σ’ αυτό το βιβλίο είναι ουτοπικός. Οι άνθρωποι της πραγματικής ζωής χρειάζονται κίνητρα για να δημιουργήσουν, οικονομικά και μη! Τα κίνητρα όμως χρειάζονται κοινωνίες ελεύθερες, ελεύθερο φρόνημα, ελεύθερη οικονομία, εξωστρέφεια και ανεξαρτησία γνώμης. Με αυτά δεν μπόρεσε να συμβιβαστεί ο υπαρκτός σοσιαλισμός γι’ αυτό κατέρρευσε.
    (γι' αυτό και ο καπιταλισμός είναι έτοιμος να καταρρεύσει, εδώ και 200 χρόνια!)
    Βλέπε πλήρη συνέντευξη