16 September 2021

Κλασική μουσική με δροσιά σε έναν κηφισιώτικο κήπο

 της , Καθημερινή, 14/9/2021

Την ώρα που μου μιλούσε από την άλλη άκρη της γραμμής ο Γιώργος Βάρσος, άκουγα τους γνώριμους ήχους από την κουζίνα του ιστορικού ζαχαροπλαστείου του στην Κηφισιά, τα πλαταγίσματα από τα ταψιά και τις φόρμες. Το κατάλαβε από τον τόνο της φωνής μου και σχολίασε με χιούμορ: «Μακάρι να μπορούσατε να μυρίσετε και το γαλακτομπούρεκο που μόλις βγήκε από τον φούρνο». Όχι, το θέμα της συζήτησής μας δεν είχε να κάνει με τα γλυκίσματα, αλλά με το γεγονός ότι μία φορά τον χρόνο ο ιδιοκτήτης του καταστήματος ανοίγει τον κήπο του σπιτιού του για μια εκδήλωση σε συνεργασία με τον σύλλογο Οι Φίλοι της Ορχήστρας Ποικίλης Μουσικής Κηφισιάς. Λάτρης της κλασικής μουσικής ο ίδιος, συλλέκτης τέχνης και γενναιόδωρος από τη φύση του, σκέφτηκε πως θα ήταν κρίμα να μην αξιοποιήσει αυτό το κομμάτι της παλαιάς κηφισιώτικης έπαυλης που περιήλθε στην κατοχή του πριν από χρόνια.

Mark Grauwels και Γιώργος Βάρσος

Έτσι, υπό τον τίτλο «Sprezzatura», καλεί εδώ και χρόνια τους φιλόμουσους σε μια ωραία βραδιά, η οποία όμως αναβλήθηκε πέρυσι εξαιτίας της πανδημίας. «Εφέτος αποφασίσαμε να το διοργανώσουμε, σε συνεργασία μάλιστα με την πρεσβεία του Βελγίου, και να καλέσουμε τον διάσημο Φλαμανδό φλαουτίστα Marc Grauwels (Γκράουελς). Τηρήθηκαν όλα τα μέτρα ασφαλείας, βέβαια, και το κοινό απόλαυσε αυτόν τον μοναδικό σολίστ», λέει ο κ. Βάρσος.

«Το σπίτι που αγόρασα το 1997 έχει ένα μικρό πέτρινο διατηρητέο οικοδόμημα που ανηγέρθη από μια οικογένεια Αιγυπτιωτών, πριν από έναν αιώνα. Τότε δεν προβλέπονταν βεράντες και μπαλκόνια, αλλά ωραίοι περιβάλλοντες χώροι. Ετσι, η κατοικία διαθέτει έναν πολύ μεγάλο κήπο στον οποίο έχω τοποθετήσει γλυπτά Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών που συλλέγω εδώ και χρόνια. Με λουλούδια και δένδρα, είναι το ιδεώδες περιβάλλον για να ακούσει κανείς αυτού του τύπου το ρεπερτόριο και πιστεύω ότι οι άνθρωποι που ήρθαν πραγματικά το απόλαυσαν».

Ο κήπος του Βάρσου γέμισε από… μασκοφόρους μουσικόφιλους


Τρίτης γενιάς ιδιοκτήτης του παλαιού γαλακτοπωλείου και ζαχαροπλαστείου, θέλει να προσφέρει στη γειτονιά του και να «γλυκάνει» τον κόσμο που περνάει δύσκολα με τους περιορισμούς τον τελευταίο καιρό. «Ο παππούς μου, ο πατέρας μου, εγώ και τώρα ο γιος μου έχουμε μάθει να είμαστε στην πρώτη γραμμή και να εξυπηρετούμε τους πάντες». Κλείσαμε με την υπόσχεση να περάσω για να μυρίσω εκείνο το γαλακτομπούρεκο από κοντά.

13 September 2021

«Έλα, μωρέ Γρηγόρη, αυτά είναι ερωτικά!»

Ένα ύστερο ανέκδοτο για τον Μίκη

Ο Σακελλάρης Σκουμπουρδής γράφει αποκλειστικά για την άγνωστη συνάντηση συμφιλίωσης ανάμεσα στον μεγάλο μουσικοσυνθέτη και τον Γρηγόρη Μπιθικώτση, μετά την χούντα. Στην οποία είχε την τύχη να είναι αυτόπτης και αυτήκοος μάρτυρας. 13.09.2021

Πέρασε και το ξόδι του Μίκη, αλλά δεν κοπάζει το ενδιαφέρον του κόσμου για τις στιγμές του (και τις μουσικές του, που μας δονούν αδιαλείπτως δύο βδομάδες τώρα: πόση ήταν η πικρία του που τελευταία έμεναν στα αζήτητα όσο ζούσε…). Γράφτηκαν και ακόμα γράφονται αμέτρητα μαρτυρικά για την σπουδαία του προσωπικότητα. Βέβαια, πάντοτε όταν φεύγει ένας Μεγάλος, βρίσκουν θεμιτή ευκαιρία αυτοπροβολής πολλές ματαιόδοξες μικρότητες που έτυχε κάποτε να διασταυρωθούν με το διακριτό διάβα του. 

Σπεκουλάροντας στην γνωριμία τους, προσπορίζονται έτσι κάποιο όφελος επικαλούμενες κάμποσα καλά λόγια που κάποτε έτυχε να τους επιδαψιλεύσει εκείνος, οπότε να συμπεράνουμε ότι και αυτές είναι σπουδαίες. Κάπως έτσι κι εμείς -και να μας συγχωράτε- δεν κρατιόμαστε και ολισθαίνουμε παρομοίως, αποκαλύπτοντας εδώ μια άγνωστη «παρα-ιστορική» συνάντηση, που πιστεύουμε ότι αξίζει να δημοσιοποιηθεί.

Μια ψυχρότητα που έπρεπε να τελειώσει 

Οι παλιότεροι ξέρουν ότι αφότου ο Μίκης Θεοδωράκης επέστρεψε μεταδικτατορικά στην Ελλάδα, δεν μιλιόταν με τον Γρηγόρη Μπιθικώτση. Ήταν χολωμένος που ο κορυφαίος του τραγουδιστής αβασάνιστα είχε με το καλημέρα «προσκυνήσει» την Χούντα. Και λίγο αργότερα πρωταγωνιστούσε στις κοσμικές στήλες ως «Σερ Μπιθί», κάνοντας ελαφρολαϊκή καρριέρα με άνοστες επιτυχιούλες. Και προφανώς ουδέποτε σκέφτηκε να στηρίξει έστω και υπαινικτικά τον αντιδικτατορικό αγώνα των φίλων του. 

Δυσκολευόταν μεν, βέβαια, ο Μίκης να του το συγχωρέσει, αλλά έλα που είχαν περάσει κοντά δύο χρόνια από την κατάρρευση της Χούντας και παρόλες τις πετυχημένες συναυλίες του, το κενό ήταν εμφανές. Δεν γινόταν να παρουσιάσει το μάγκνουμ όπους του, το Άξιον Εστί, χωρίς την «ξυλένια» φωνή του Μπιθικώτση, η οποία είχε ανεπιστρόφως καταστεί ταυτότητά του. Έπρεπε κάτι να γίνει, να βρεθεί τρόπος να ξαναφιλιώσουν οι δύο άντρες. 

Στο κάτω κάτω, είχε πει του Μίκη κάποια ψυχή, να μην κρίνει εξ ιδίων τα αλλότρια. Μπορεί αυτός να ήταν το παλληκάρι που τόλμησε να περιφρονήσει αγέρωχα τους δικτατορίσκους, αλλά, καθώς το 99% των Ελλήνων ήτανε «προσκυνημένοι»1, ας την χάριζε και του Γρηγόρη…

«Κίνημα Πολιτισμού και Ειρήνης» (Κ.Π.Ε.) και Μίκης 

Ήταν αρχές του 1976, όταν ο Μίκης, έχοντας ήδη ιδρύσει με τον Αντρέα Λεντάκη, τον  Βύρωνα Σάμιο και άλλους φίλους το "Κίνημα Πολιτισμού και Ειρήνης", υλοποιούσε άμεσα μια έξυπνη πολιτιστική πρότασή του: την «Επιχείρηση Καμιονέττα». Επρόκειτο για μια μουσική περιοδεία του Μίκη σε όλη την Μακεδονία, με ένα μικρό καμιόνι που πίσω έφερε ένα πιάνο τοίχου, παρέα με εναλλασσόμενες μπουατικές φωνές κάθε βράδυ σε μια καινούργια πόλη. 

Εννοείται ότι για όσους έζησαν από κοντά αυτή την περιοδεία, η εμπειρία Μίκης ήταν αποκαλυπτική. Σε δύο βδομάδες (και από την πρώτη στιγμή) είχε γίνει σαφές ότι ο άνθρωπος αυτός ήταν Ολύμπιος. Το χάρισμά του δεν ήταν μόνο μουσικό. Δεν ήταν εμπνευστικός μόνο όταν έπαιζε και τραγουδούσε κάτι στο πιάνο είτε σου διηγείτο με τα εκφραστικά του θεόρατα χέρια μια λεπτομερή ιστορία για το πώς συνελήφθη κάποια μουσική. 

Ήταν συναρπαστικός και όταν περιέγραφε μια αντιστασιακή ενέργεια ή  και μια «γκομενοδουλειά» σε κάποια μεγαλούπολη του ανατολικού μπλοκ, στο πλαίσιο μιας «ειδικής αποστολής» προκειμένου να αλλάξει πολιτική μια χώρα επί συγκεκριμένου κρίσιμου διεθνούς ζητήματος. Γοητευτικός εξ ίσου ομιλητής ήταν και όταν τόξευε προς το ακροατήριο την πιο άσχετη χαριτωμένη ιστοριούλα που έβγαζε από την φαρέτρα του, την παραγεμισμένη από τις εκατό ζωές που είχε ζήσει ως τότε.


Το καστ της συνάντησης 

Αυτή την «Επιχείρηση» έτυχε να την διαχειριστεί η παρέα2 μου, ως "οργανωτικά στελέχη του Κινήματος", τύπου κομισσάριοι φυτευτοί από τα κεντρικά. Εγώ ήμουν και ξένος προς το Θεσσαλονικιό καλλιτεχνικό σταφφ και λίγο «ξινός» ως προς τις απόψεις. Αλλά η δουλειά μας στέφθηκε με  επιτυχία. Έτσι κάπως, βρέθηκα να αναλάβω και την σημαντικότερη επόμενη δοκιμασία, που ήταν η (πρώτη πανελλαδικά3 για το Κ.Π.Ε.) διοργάνωση μιας μεγάλης συναυλίας στο «Θέατρο Χατζώκου»4 στην Πλατεία Αριστοτέλους (Θεσσαλονίκη). 

Άλλωστε, ήδη ο Μίκης με είχε συμπαθήσει από τον συγχρωτισμό της περιοδείας. Όχι τόσο επειδή ήμουν λειτουργικά διεκπεραιωτικός, αλλά κυρίως γιατί του προκαλούσαν ενδιαφέρον οι αιρετικές έως ανάποδες πολιτικές ιδέες που ξεδίπλωνα στις «μικρές» ώρες, όταν μέναμε εμείς-κι-εμείς. 

Εκείνες τις μέρες, λοιπόν, το έφερε η τύχη ο Μίκης να σχεδιάζει την επανασυμφιλίωσή του με τον Μπιθικώτση. Η συνεννόηση γινόταν με τον Γιάννη Στεφανίδη5, παλιό του φίλο από τους Λαμπράκηδες και ηγετικό στέλεχος του Κ.Π.Ε., για ένα δείπνο με τον Γρηγόρη, όπου θα έκλειναν οι πληγές της μεταξύ τους ψυχρότητας. Και μια που εγώ ήμουν η συμπαθητική γνωριμία των ημερών, αποφάσισε να με καλέσει και μένα. Βέβαια, αυτό ήταν περίεργο, καθώς εγώ ήμουν εντελώς άσχετος για τέτοια περίσταση, μια που ποτέ δεν είχαμε γνωριστεί άλλοτε με τον «Σερ», οπότε η παρουσία μου θα του προκαλούσε αμηχανία.

Η συνάντηση 

Είχε, λοιπόν, φτάσει η στιγμή που θα ξανασυναντιόταν για πρώτη φορά ο Μίκης με τον Γρηγόρη μετά από σχεδόν μια δεκαετία. Το δείπνο πραγματοποιήθηκε στην ταβέρνα «Το στέκι του Νιόνιου» (μπαίνοντας, στο πρώτο τραπέζι δεξιά δίπλα στην τζαμαρία) στην Βασιλίσσης Όλγας, στο Φάληρο. Εγώ, περιδεής, δεξιά μου ο Μίκης, αριστερά ο Στεφανίδης και απέναντι ο Μπιθικώτσης, που γρήγορα κατάλαβα ότι μάλλον ήταν περιδεέστερος εμού. 

Στην αρχή έπεσαν οι παγωμάρες με διάφορα αστειάκια ποντιακά που έλεγε ο Γιάννης, μετά ο Μίκης άρχισε να εξηγεί στον Γρηγόρη πώς φτιάχτηκε και τι πλάνα έχει το "Κίνημα" (Κ.Π.Ε.) και μετά τα πρώτα ποτηράκια οι γλώσσες λύθηκαν. Εννοείται ότι εγώ, παρά τα ειωθότα, έλεγα λιγότερα από όσα άκουγα. 

Η συζήτηση μπήκε στο ψητό και άρχισε να χοντραίνει, ο Μίκης μιλούσε σκληρά για την γνωστή «προδοσία» του Γρηγόρη, ο οποίος σιγά σιγά, όπως ήταν και αναμενόμενο, άρχισε να καταρρέει. Προέβαλε, βέβαια, τα γνωστά και κάπως εύλογα, ότι «εγώ δεν άντεχα άλλες ταλαιπωρίες, με εκβιάσανε και υπέκυψα, για την οικογένειά μου, δεν ήμουνα και τόσο σκληρός όσο εσύ Μίκη» κτλ. «Ναι αλλά δεν ήσουν ο μόνος που είχες οικογένεια, όλοι μας είχαμε, αλλά κρατηθήκαμε στο επίπεδο της ευθύνης απέναντι στην Ιστορία, μόνο εσύ λάκισες» κτλ, του αντέτεινε ο Μίκης.

Το κρεσέντο και η κάθαρση 

Με την κλιμάκωση της πίεσης εγώ αρχίζω να αισθάνομαι κάπως άσχημα. Ολοένα και περισσότερο ο Μπιθικώτσης καταρρέει και μαζί μέσα μου στιγμιαία κλονίζεται το εντυπωμένο μυθικό θηρίο που εμβληματικά λαλεί «Της αγάπης αίματα με πορφύρωσαν». Φοβάμαι ότι σε λίγο θα δω τον μεγάλο βράχο να πέφτει. Τότε τους λέω ότι μάλλον δεν θα έπρεπε να βρίσκομαι εκεί τέτοια στιγμή, μήπως να φύγω; Κάτσε κάτω, μου κατεβάζει το χέρι ο Μίκης, φίλοι είμαστε όλοι εδώ, κάτσε να μαθαίνεις πόσο σκληρή είναι η ζωή… 

Ο Γρηγόρης πλέον με αγνοεί, όπως και τους τριγύρω θαμώνες, από την ένταση έχει χάσει τον έλεγχο, δεν νοιάζεται πια για το πρεστίζ του. Και συνεχίζει να ψελλίζει διάφορα γοερά τύπου «εγώ πάντα σε αγαπούσα», χωρίς την χαρακτηριστική του ξερική λεβεντιά, εκλιπαρώντας τον οίκτο του Μίκη. Τότε εκείνος του απαντάει με την φοβερή ατάκα: «Έλα, μωρέ Γρηγόρη, αυτά είναι ερωτικά!…». Ο Γρηγόρης ξεσπάει στα κλάματα, πέφτει στην αγκαλιά του Μίκη, σηκώνονται όρθιοι αγκαλιασμένοι, τώρα και οι δύο συγκινημένοι. Ταβέρνα και θαμώνες ακινητοποιημένοι, αποσβωλωμένοι όλοι κοιτάνε τις δύο γνωστές φιγούρες. Το δράμα έχει λήξει. 

Ο μεγαλόκαρδος Μίκης φαινόταν ολοφάνερα ότι εξ αρχής ήθελε δύο πράγματα. Και να απαιτήσει στεγνά μια συγγνώμη από τον Απολωλότα Γρηγόρη, αλλά και να του ανοίξει μια μεγάλη αγκαλιά και να τα ξαναβρούνε (η Ιστορία έδειξε ότι είχε ακόμα πλάνα σημαντικά για τον Τραγουδιστή του, άλλωστε). Ίσως η παρουσία μου εκεί να ήταν η (αρχικά σχεδιασμένη από τον Μίκη) τιμωρία για τον ντροπαλό Μπιθικώτση, που με κοίταγε διαρκώς σε στυλ «οκ, να ζητήσω συγγνώμη, αλλά γιατί με κουβαλήσατε εδώ να ταπεινωθώ μπροστά σε αυτό το άγνωστο παιδαρέλι; Δεν γινόταν να εξηγηθούμε κάπου μόνοι μας εγώ με τον Μίκη;». Έτσι, λοιπόν, σχεδόν ανεπαισθήτως, ίσως και αναξίως, έτυχε να είμαι παρών στην ιστορική επανασύνδεση του Όλυμπου με τον Κίσσαβο.

Από εκείνο το βράδυ οι δυο τους ξαναρχίζουν να είναι κολλητοί, μπαίνουν μπροστά τα σχέδια για τις μεγάλες συναυλίες και τα υπόλοιπα είναι Ιστορία. Ελάχιστες βδομάδες αργότερα προέκυψε και αυτό το αριστούργημα στο σπίτι Μίκη στη Νέα Σμύρνη.

Έκτοτε εγώ άρχισα να φεύγω για άλλα και ουδέποτε ξανασυναντήθηκα με τον Μίκη, ούτε φυσικά και με τον Μπιθικώτση. Την έκφραση «Έλα, μωρέ, αυτά είναι ερωτικά!» την έχω έκτοτε λατρέψει και την χρησιμοποιώ συχνά, όποτε έρθει κάποια ανάλογη περίσταση. Και τότε πάντα θυμάμαι εκείνη την παλιά ευτυχή συνάντηση με τον Μίκη.




Παραπομπές 


  1. Στα μαθητικά μικράτα μου επί Χούντας, μαζί με τις ροκιές, είχα τα άπαντα του Μίκη και τα άκουγα καθημερνώς. Με την πτώση της, βλέποντας ότι σούμπιτο το έθνος των χουνταίων ξεσάλωνε αλύπητα τραγουδώντας Μίκη (ίσως και επιδιώκοντας δολίως/ιδιοτελώς να αλλάξει ταυτότητα), άρχισα να κρατάω μια απόσταση. Αλήθεια, το είχε νιώσει ο Μίκης (δεν τόλμησα να τον ρωτήσω στα ίσα) ότι η μουσική του είχε καταστεί πλέον η γλώσσα του Βασικού Εγχειρίδιου του Λαϊκισμού; 

    Εγώ το ένιωσα, καθώς έτυχε να ακούσω έγκαιρα και τον ‘Πολιτευτάκια’ του Σαββόπουλου. Έτσι, βιώνοντας ως ενοχλητική την κυριαρχία των μιμητών του Μίκη (τύπου Θωμάς Μπακαλάκος κα), ευτύχησα/ευεργετήθηκα να μπω στον κόσμο της κλασικής, της τζαζ και του ρεμπέτικου. Μεταχουντικά, λοιπόν, η περίοδος του Κ.Π.Ε. απετέλεσε ένα μικρό μόνο διάλειμμα Μικισμού στην μουσική μου ζωή. Η κατάσταση ομαλοποιήθηκε την τελευταία τριακονταετία, οπόταν η περιφρόνηση του λαϊκισμένου-πλάστικ κοινού στα Θεοδωράκεια μουσουργήματα με βοήθησε να ξανανιώσω πόσο θεσπέσια υπήρξαν. 

  2. Κάνω ιδιαίτερη μνεία της ζωηρής μας τετράδας/παρέας: Χρήστος Ιωαννίδης, Σίμος Κοτσίνας (δευτεροετείς Νομικής, συμφοιτητές του Βαγγέλη Βενιζέλου, έκτοτε δεν έμαθα τι απέγιναν), Γιάννης Παπαδόπουλος κι εγώ (δευτεροετείς Πολ. Μηχανικοί). Ήμασταν πολιτικά ανήσυχοι και ανέστιοι δεκαενιάχρονοι αμφισβητίες του Μ-Λ. Και βρεθήκαμε στο Κ.Π.Ε., επειδή δεν βρίσκαμε κάποιο κόμμα που να μυρίζει την ρεαλιστική ουτοπία μας. Ακόμα, κάναμε πως δεν καταλαβαίναμε την αντίφαση: δεν ήταν το Κ.Π.Ε. ο τόπος που γυρεύαμε. Επρόκειτο για one season stand, όχι για σοβαρή σχέση, αν μ’ εννοείτε.

  3. Άλλωστε το Κ.Π.Ε. είχε στην Θεσσαλονίκη την καλύτερη πανελλαδικά οργάνωσή του. Πιθανότατα διότι βρεθήκαμε εμείς οι λίγοι διψασμένοι για πολιτική δράση πιτσιρικάδες, που δημιουργήσαμε κατάλληλο απαραίτητο γραφειοκρατικό σκελετό υποδοχής και αφομοίωσης των πολλών νεολαίων και καλλιτεχνών που το πλαισίωσαν. Ελάχιστους μήνες αργότερα φάνηκε ότι το Κίνημα ήταν λίγο για να χωρέσει τις εκφραστικές ανάγκες της πολιτικής μας ανησυχίας.

    Γιατί εμείς σερφάραμε απολαυστικά στο ανθοφόρο κύμα αναθεωρητισμού που ετοιμαζόταν να εξαερώσει τον Μαρξισμό-Λενινισμό στην Ιταλία του Μπερλινγκουέρ (ο οποίος κλιμακωτά έπαιρνε την σκυτάλη από τους Γκράμσι και Τολιάτι), αλλά αυτό ήταν άσχετο με το Κ.Π.Ε. Έτσι, η ‘παρέα’ μας το εγκατέλειψε και σχεδόν άμεσα αυτό ατόνησε και στέρεψε, μη έχοντας πλέον την γραφειοκρατική σκαλωσιά που το κράταγε όρθιο. Εμείς πήγαμε πακέτο στην Σπ.Οργ.ΕΔΑ (ΕΔΑ σπουδάζουσα), όπου βγάλαμε τα σώψυχά μας έως την ήττα της ‘Συμμαχίας’ το 1977, οπότε και εφεξής εγκαταλείψαμε οριστικά κάθε συμμετοχή σε κομματικές διεργασίες. Ίσως επειδή είχαμε ζήσει δυνατά εκείνο τον γραφειοκρατικό κυνισμό της εξουσίας, που προκαλεί συνειρμούς τύπου «εγνώρισα τον άνθρωπο κι αγάπησα τα ζώα».

  4. Σχετικά με το Θέατρο Χατζώκου διαβάστε εδώ.

  5. Ο Γιάννης Στεφανίδης, λίγο πριν μας αφήσει χρόνους πρόπερσι, αποτύπωσε την λίαν ενδιαφέρουσα ζωή του στο αυτοβιογραφικό βιβλίο «Οδοιπορικό προς την ελευθερία». Προδικτατορικά υπήρξε από τα ζωηρά παιδιά που πάλεψαν μαζί με τον Μίκη από τον αριστερό δρόμο για τον δημοκρατικό εκσυγχρονισμό της ανολοκλήρωτης δημοκρατίας μας. Άλλωστε, μην ξεχνάμε ότι τότε παντού διεθνώς επικρατούσε ο Μακαρθισμός και μόνο η τότε ευγενής διωκόμενη Αριστερά προετοίμαζε/κινητροδοτούσε την επικείμενη φιλελεύθερη δημοκρατία, διεκδικώντας χαμένα αυτονόητα πολιτικά δικαιώματα.

    Ο Στεφανίδης ήταν από εκείνους που δίνουν αξία στην έννοια της λαϊκότητας, αν και ενίοτε χαριτωμένα άγγιζε τα μικρά όρια του λαϊκισμού. Τόνιζε υπερήφανα την ποντιακή καταγωγή του και έσπερνε χαρά όπου περνούσε. Με την παρέα μας βρισκόταν σε ευγενή (και πάντως όχι εχθροπαθή) ανταγωνισμό η παρέα του, καθώς εύλογα μας ειρωνευόταν ως Γκραμσιανούς, οπότε κι εμείς τους αντιλέγαμε Γκαρντασιανούς (είχαν καταργήσει την κλήση «σύντροφοι!» υιοθετώντας την προχώ τότε κλήση «(Γ)καρντάσια!»).

    Η ζωή έδειξε φυσικά, ότι το Κ.Π.Ε. είχε μάλλον ανάγκη από περισσότερους πρακτικούς Γκαρντασιανούς και λιγότερους κουλτουριάρηδες Γκραμσιανούς. Μετά από σαραντατόσα χρόνια, αυτό ήθελα να του εξομολογηθώ λίγο πριν πεθάνει, όταν, μέσω του κοινού γνωστού Αλέξανδρου Περτσινίδη, τυχαία ανέκτησα τηλεφωνική επαφή μαζί του τότε. Επιδίωξα να τον συναντήσω, αλλά δυστυχώς δεν έγινε εφικτό λόγω ανάδρομων συγκυριών.


12 September 2021

Οι αιρετικοί της ιατρικής επιστήμης

Ερευνητές που άνοιξαν με τις ανακαλύψεις τους τον δρόμο προς την κατανόηση της λειτουργίας ζωτικών ανθρώπινων οργάνων

της καθηγήτριας-ακαδημαϊκού Χρύσας Μαλτέζου, Καθημερινή, 8/9/21



ΝΙΚΟΣ Β. ΚΑΡΑΤΖΑΣ
Αίμα και αέρας, σχέση ζωής. 
Ιστορίες και περιπέτειες στην πορεία
των ανακαλύψεων της κυκλοφορίας
και της αναπνοής 

εκδ. Καστανιώτη, 2021, σελ. 170

Μαζί με τα πάμπολλα δεινά και τις καταστροφές που έφερε, η πανδημία είχε και την καλή της πλευρά: μας χάρισε ελεύθερο χρόνο, ένα πολύτιμο αγαθό που είχε χαθεί από την καθημερινή μας ζωή, στερώντας μας από χαρές τις οποίες είχαμε, λόγω της έλλειψής του, απαρνηθεί. Βρήκαμε έτσι τον χρόνο να ανασυντάξουμε τις πνευματικές μας δυνάμεις, να σκεφτούμε αγαπημένους φίλους και συναδέλφους, με τους οποίους είχαμε καιρό να επικοινωνήσουμε, και κυρίως να διαβάσουμε βιβλία που είχαν στοιβαχθεί στα ράφια της βιβλιοθήκης μας, γιατί δεν είχαμε ακριβώς ελεύθερο χρόνο να αφεθούμε στην ψυχική ευχαρίστηση που προκαλεί η ανάγνωση. 

Ο εγκλεισμός από την άλλη που επέβαλε η πανδημία με τις νέες συνθήκες διαβίωσης, οι οποίες διαμορφώθηκαν, χάρισε στους εργάτες του πνεύματος, τους ερευνητές κυρίως και τους δασκάλους, αλλά και σε διανοούμενους γενικότερα, τον χρειαζούμενο χρόνο, για να ασχοληθούν με τη συγγραφή μελετών και άλλων πονημάτων που οι έως τότε πιεστικές επαγγελματικές υποχρεώσεις τους καθιστούσαν αδύνατη ή έστω καθυστερούσαν την ολοκλήρωσή τους. 

Στην κατηγορία όσων αξιοποίησαν τον καιρό της «σχόλης», όπως έλεγαν παλιά, ανήκει ο γιατρός Νίκος Καρατζάς. Διαπρεπής στον κλάδο του καρδιολόγος, ο Καρατζάς έχει έως τώρα συγγράψει μελέτες ιατρικού περιεχομένου, όπως είναι το κλασικό πλέον συλλογικό βιβλίο που επιμελήθηκε με τίτλο «Υπέρταση, θεωρία και πράξη». Το νέο βιβλίο του, «Αίμα και αέρας, σχέση ζωής», καθώς δεν αναφέρεται σε ζητήματα εξειδικευμένου ιατρικού ενδιαφέροντος και καθώς δεν απευθύνεται σε στενούς μόνον ιατρικούς κύκλους, αποτελεί δικαιολογημένα ευφρόσυνη έκπληξη. 

Θέμα του είναι οι συναρπαστικές ιστορίες, οι περιπέτειες και το έργο, παραγνωρισμένο ή πλημμελώς γνωστό, των ερευνητών εκείνων (γιατρών, ανατόμων, φυσιολόγων) που πρώτοι καταπιάστηκαν με τα θέματα της κυκλοφορίας του αίματος και της θέσης που κατέχει η καρδιά και η αναπνοή στο σύστημα της υγείας. Σε μια εποχή κατά την οποία, λόγω της πανδημίας, λέξεις, όροι και έννοιες που έχουν να κάνουν με την ιατρική επιστήμη (λ.χ. λοιμώξεις, ιοί, αντισώματα, οξυγόνωση του αίματος κ.ά.) έχουν εισχωρήσει στο καθημερινό μας λεξιλόγιο, η αναγωγή στο παρελθόν, με σκοπό την ανάσυρση από τη λήθη και την αφάνεια των ερευνητών που άνοιξαν με τις ιατρικές ανακαλύψεις τους τον δρόμο προς την κατανόηση της λειτουργίας ζωτικών οργάνων του σώματος, αποκτά εύλογα ξεχωριστή σημασία.

Πρωταγωνιστική θέση ανάμεσα στην ομάδα των γιατρών που εισχώρησαν στο μικροσκόπιο του ενδιαφέροντος του Καρατζά κατέχουν τρεις προσωπικότητες: o Ισπανός Μιχαήλ Σερβέτος (1511-1553), και οι Αγγλοι Ουίλιαμ Χάρβεϊ (1578-1657) και Τζόζεφ Πρίστλεϊ (1733-1804). 

O πίνακας του Ρέμπραντ «Μάθημα ανατομίας του Δρος Νικολάες Τουλπ» (1632).

Με σπουδές στα πανεπιστήμια της Σαραγόσας, της Τουλούζης και του Παρισιού, ο θεολόγος, χαρτογράφος και γιατρός του 16ου αιώνα Σερβέτος θεωρείται ένας από τους θεμελιωτές της ιατρικής επιστήμης, καθώς πρώτος αυτός έκανε λόγο για την κυκλοφορία του αίματος μέσω των πνευμόνων. Ο μεγαλοφυής ερευνητής είχε ταραχώδη βίο. Φυλακίστηκε για τις θεολογικές του αντιλήψεις, άλλαξε ονόματα για να αποφύγει τους διώκτες του και ζήτησε καταφύγιο σε διάφορες ευρωπαϊκές πόλεις. Η αμφισβήτηση της υπόστασης της Αγίας Τριάδας, διατυπωμένη σε πραγματεία του, τον έφερε αντιμέτωπο με τον Καλβίνο και τους ιεροεξεταστές που τον οδήγησαν τελικά στην καταδίκη του ως αιρετικού σε οικτρό θάνατο. Κάηκε στη Γενεύη μαζί με τα αντίτυπα του βιβλίου του. Hταν ένας από τους σκαπανείς της ιατρικής επιστήμης. 

Αρκετά χρόνια αργότερα, ο Αγγλος ανατόμος Χάρβεϊ, πτυχιούχος του Πανεπιστημίου της Πάντοβας, προβαίνει στην ολοκληρωμένη περιγραφή της κίνησης της καρδιάς και του αίματος, γράφοντας με τη σχετική μελέτη του μια λαμπρή σελίδα στη βίβλο της ιατρικής επιστήμης. Τέλος, ο κληρικός Πρίστλεϊ, εκφραστής των ιδεών του Διαφωτισμού, επέτυχε με τα πειράματά του να παραγάγει αέρια, μεταξύ των οποίων ήταν και αυτό που στη συνέχεια ονόμασε οξυγόνο ο Γάλλος αριστοκράτης χημικός Αντουάν Λοράν Λαβουαζιέ. Θύματα και οι δύο των σφοδρών πολιτικών αντιθέσεων, οι οποίες επικρατούσαν στις χώρες τους την εποχή εκείνη, ο μεν Πρίστλεϊ, που αποτελούσε στη θεώρηση πολλών συμπατριωτών απειλή για το καθεστώς, αναγκάστηκε να μεταναστεύσει στην Αμερική, όπου εγκατέστησε το πρώτο στις Ηνωμένες Πολιτείες εξειδικευμένο ερευνητικό εργαστήρι, ο δε Λαβουαζιέ αποκεφαλίστηκε κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης.

Πρωτοπόροι κόντρα στην Ιερά Εξέταση και στις προκαταλήψεις

Δεν είναι όμως μόνον οι τρεις αυτοί ερευνητές πρωτοπόροι της ιατρικής επιστήμης. Ο Φλαμανδός ανατόμος Ανδρέας Βεσάλιος (1514-1564), βασισμένος σε μελέτες ανθρώπινων σκελετών, αμφισβήτησε τις περιγραφές του Γαληνού και υποχρεώθηκε από την Ιερά Εξέταση, για να εξιλεωθεί, να μεταβεί στους Αγίους Τόπους. Κατά την επιστροφή του από την Παλαιστίνη, το πλοίο που τον μετέφερε, άρρωστο και ταλαιπωρημένο από τις κακουχίες, προσάραξε λόγω κακοκαιρίας στη Ζάκυνθο, όπου άφησε την τελευταία του πνοή. Ο Αγγλος κληρικός Στίβεν Χέιλς, πατέρας της αιμοδυναμικής, κατόρθωσε στις πρώτες δεκαετίες του 18ου αιώνα, έπειτα από διάφορα πειράματα, να μετρήσει για πρώτη φορά την αρτηριακή πίεση (κάρφωνε γυάλινο σωλήνα στην καρωτίδα φοράδας, πεσμένης στο έδαφος, και μετρούσε σε ποιο ύψος έφτανε το αίμα μέσα στον σωλήνα). Ο Ιταλός ανατόμος Ματέο Ρεάλντο Κολόμπο πραγματοποίησε τον 15ο αιώνα πειράματα σε ζώα που του επέτρεψαν να διερευνήσει τη λειτουργία των καρδιακών βαλβίδων, ενώ ο επίσης Ιταλός Μαρτσέλο Μαλπίγκι περιέγραψε τον επόμενο αιώνα την τριχοειδική κυκλοφορία του αίματος μέσα από μικροσκόπιο. Ενας Γερμανός φαρμακοποιός, πάλι, ο Καρλ Βίλχελμ Σίλε, δημοσίευσε το 1777 πραγματεία στην οποία περιέγραψε τον τρόπο παραγωγής οξυγόνου. Ας σημειωθεί ακόμη ότι στους ερευνητές που ασχολήθηκαν με τα προβλήματα της κυκλοφορίας του αίματος ήταν και ο Φαναριώτης Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, ο λεγόμενος εξ Απορρήτων. Ο Μαυροκορδάτος έζησε στα τέλη του 17ου και στις αρχές του 18ου αιώνα, σπούδασε στα πανεπιστήμια της Πάντοβας και της Μπολόνιας, διετέλεσε δάσκαλος στο σχολείο Μανολάκη στην Κωνσταντινούπολη και ανέπτυξε αξιόλογη διπλωματική δραστηριότητα ως Μέγας Διερμηνέας της Υψηλής Πύλης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Άξια μνείας είναι η διδακτορική διατριβή που υποστήριξε στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνιας το 1664, με θέμα την πνευμονική κυκλοφορία του αίματος, στην οποία διατυπώνονται εύστοχες παρατηρήσεις για την κίνηση της καρδιάς.

Οι σελίδες του βιβλίου του Καρατζά αγγίζουν μιαν ενδιαφέρουσα πτυχή της ιστορίας του ευρωπαϊκού πνεύματος κατά τους αιώνες της αναγέννησης και του διαφωτισμού. Μέσα από την εξιστόρηση της ζωής και του έργου ερευνητών που πρωτοστάτησαν στον χώρο της ιατρικής επιστήμης αναδύεται ο ρόλος των ευρωπαϊκών πανεπιστημίων στην παραγωγή γνώσης και στην κυκλοφορία νεωτερικών πνευματικών ρευμάτων, ο αγώνας Πολιτείας και Εκκλησίας για τον έλεγχο των σπουδών, ο συνεχής πόλεμος των ιεροεξεταστών εναντίον όσων νόμιζαν πως ήταν εχθροί της χριστιανικής πίστης και οι έντονες διαμάχες για την υπεράσπιση ή την καταπολέμηση θρησκευτικών αντιλήψεων. Ας προστεθεί ότι με τους γιατρούς που συχνά λογίζονταν και αντιμετωπίζονταν ως αιρετικοί συμπλέκονταν γνωστοί διανοούμενοι και πολιτικοί άνδρες του δυτικού κόσμου, όπως ο Βολταίρος, ο Ρενέ Ντεκάρτ, ο Ζαν-Πολ Μαρά, ο Βενιαμίν Φραγκλίνος, άλλοι από τους οποίους συμφωνούσαν και υποστήριζαν τα ιατρικά επιτεύγματα και άλλοι διαφωνούσαν με αυτά και τα πολεμούσαν. Ερχονται ακόμη στο φως φαινόμενα που δεν έχουν πάψει να ταλανίζουν έως σήμερα την επιστημονική κοινότητα, όπως η κλοπή ερευνητικού μόχθου από μικρόψυχους ομοτέχνους ή η εσκεμμένη αποφυγή παραπομπής σε εργασίες προηγούμενων ερευνητών. 

Οι ερευνητές που έβαλαν στο ιατρικό οικοδόμημα το λιθάρι τους, άλλος μεγαλύτερο και άλλος μικρότερο, συμβάλλοντας αποφασιστικά με το καινοτόμο έργο τους στη στερέωσή του, είχαν οι περισσότεροι σπουδάσει στις περίφημες πανεπιστημιακές σχολές των ιατροφιλοσόφων (Artisti, universitas Artistarum). Διδάσκονταν στις σχολές αυτές φιλοσοφία, θεολογία, ιατρική, αστρονομία, ρητορική και γραμματική. Ηταν με άλλα λόγια η ιατρική άμεσα συνδεδεμένη με τη θεολογία και τη φιλοσοφία. Δεν είναι έτσι τυχαίο ότι πολλοί από εκείνους που ασκούσαν το επάγγελμα του γιατρού ήταν θεολόγοι ή φιλόσοφοι. «Η φιλοσοφία», γράφει το 1694 ο Κεφαλονίτης σπουδαστής της Σχολής των Artisti στο Πανεπιστήμιο της Πάντοβας, Μάρκος Λοβέρδος, «αρκείται στη θεώρηση της ζωής και της υγείας, ενώ η ιατρική την παρέχει». Το βιβλίο του Νίκου Καρατζά, καθώς συνδυάζει την ευρύτητα των ιατρικών γνώσεων με τον φιλοσοφικό στοχασμό, παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και επάξια αρμόζει στον συγγραφέα του ο τίτλος του «ιατροφιλοσόφου».

* H κ. Χρύσα Μαλτέζου είναι ομότιμη καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αθηνών και ακαδημαϊκός.

10 September 2021

Γιορτή μίσους

του Σάκη Μουμτζή, liberal.gr, 10/9/2021

Και μόνον η έκφραση «γιορτές μίσους» μαρτυρεί την ιδεολογική κυριαρχία της Αριστεράς, κυρίως γιατί αυτόν τον χαρακτηρισμό τον αποδέχθηκε αμαχητί και η άλλη πλευρά περιθωριοποιώντας αυτές τις γιορτές.

Ως γνωστόν, έτσι αποκλήθηκαν οι τελετές στην μνήμη των νεκρών του εμφυλίου πολέμου που έπεσαν από την πλευρά των νικητών. Η Αριστερά τις αποκάλεσε με αυτόν τον απαξιωτικό χαρακτηρισμό, γιατί απλούστατα ήθελε να ξεριζώσει από την συλλογική μνήμη όχι απλώς την ήττα της στον Εμφύλιο πόλεμο, αλλά κυρίως αυτά που διέπραξε και στο πού απέβλεπε. Και βοηθούσης και της χούντας το πέτυχε.

Για να ανακεφαλαιώσω. «Γιορτές μίσους είναι οτιδήποτε θυμίζει την ήττα των κομμουνιστών που εκπροσωπούσαν το 10-15% του Ελληνικού λαού και συγχρόνως θυμίζει την νίκη του Εθνικού Στρατού που εκπροσωπούσε το 85-90% του Ελληνικού λαού.

Φαντάζομαι πως έγινε αντιληπτόν.

Όμως «γιορτές μίσους» δεν είναι οι εκδηλώσεις του ΚΚΕ που τιμά τους νεκρούς του και τους αγώνες για απόσχιση εθνικού εδάφους και την επιβολή κομμουνιστικού καθεστώτος.

Φαντάζομαι πως και αυτό έγινε αντιληπτό.

Προχθές ο γραμματέας του Π.Γ της Κ.Ε. του ΚΚΕ (ας είμαστε ακριβολόγοι όταν αναφερόμαστε στα όργανα του Κόμματος), μπέρδεψε τον χώρο της Μητροπόλεως με το «σπίτι του λαού» στον Περισσό. Εκφώνησε ένα λόγο—μανιφέστο που τα είχε όλα. Και Δεκεμβριανά, και Μακρόνησο και βέβαια και Σοβιετική Ένωση. Αλίμονο αν έλειπε. Θα μου πείτε από την στιγμή που ο Μίκης τον έχρισε τελετάρχη, ήταν αναμενόμενο να ακούσουμε αυτά που ακούσαμε. Σωστό, αλλά εξίσου σωστό είναι πως κι εμείς έχουμε το δικαίωμα να χαρακτηρίσουμε όπως θέλουμε αυτόν τον λόγο του μίσους του συντρόφου γραμματέα.

Θα ήθελα να έβλεπα το ύφος όλων αυτών που μας ζάλιζαν τόσα χρόνια με το ότι «τιμούν την Αριστερά και τους αγώνες της». Δημοσιοσχεσίτες της Νέας Δημοκρατίας λουστείτε τον λόγο του Δ. Κουτσούμπα! Και όλοι εσείς που θαυμάζετε την οργανωτική αρτιότητα του Κόμματος και το πώς περιφρουρεί τις εκδηλώσεις του, λουστείτε τις ύβρεις κατά ενός εκλεγμένου πρωθυπουργού που ακούστηκαν έξω από την Μητρόπολη.

Τούτων δοθέντων προκύπτει το συμπέρασμα πως «γιορτές μίσους» τελούν μόνον αυτοί που νίκησαν. Και γι΄αυτό σταμάτησαν να τις τελούν. Οι ηττημένοι έχουν κάθε δικαίωμα όχι μόνον να τιμούν την ήττα τους, αλλά και να επιβάλλουν την σιωπή στους άλλους. Αυτό είναι το «μεγαλείο» των γιαλαντζί φιλελευθέρων. Αυτολογοκρίνονται για να μην τους τραβήξει το αυτί ο Κουτσούμπας ή να μην τους αποκαλέσει «αντικομμουνιστές» η προοδευτική διανόηση.

Το τελευταίο χρονικό διάστημα ελπίζω η Νέα Δημοκρατία επιτέλους να αντιλήφθηκε τι σημαίνει Αριστερά. Το χυδαίο υβρεολόγιο κατά του πρωθυπουργού στην Εύβοια που επαναλήφθηκε και στην Μητρόπολη, δείχνει πως ένα σημαντικό κομμάτι της Αριστεράς έχει διολισθήσει στον πολιτικό χουλιγκανισμό, ενώ το ΚΚΕ μια τελετή εθνικής ενότητας, όπως θα έπρεπε να ήταν η κηδεία του Μίκη, την μετέτρεψε σε γιορτή μίσους, χωρίς εισαγωγικά.

29 August 2021

Πέθανε ο Άκης Τσοχατζόπουλος

Βουλιμικός με το χρήμα & γαλαντόμος στα σοσιαλιστικά φούμαρα

του Νίκου Σακελλαρόπουλου, Έμβολος, 29/8/21

Ο Άκης Τσχοχατζόπουλος αποχώρησε από τον μάταιο τούτο κόσμο κι ομολογώ ότι δεν ξέρω σχεδόν κανέναν που να αισθάνθηκε κόμπο θλίψης στο στήθος. Κακή εξέλιξη για τον άνθρωπο που θέλησε να γίνει Ανδρέας στη θέση του Ανδρέα και κατέληξε στη φυλακή και στην απαξίωση.

Ματαιόδοξος, αρχομανής, νάρκισσος και τεράστιο πολιτικό μηδενικό, κατάφερε να ζήσει μια μυθιστορηματική ζωή, γεμάτη πάθη, όπως ο πολιτικός του μέντορας από τα χρόνια του ΠΑΚ. Πάθη που μεγεθύνθηκαν μόλις γνώρισε σε προχωρημένη ηλικία την πρώην υπάλληλο της ΔΕΗ Βίκυ Σταμάτη. Παλιοί του σύντροφοι λένε ότι ένωσαν τη ματαιοδοξία τους και για τον «ωραίο Μπρούμελ» ξεκίνησε η αρχή του θλιβερού τέλους.  Θυμούνται και τον πολυτελή γάμο τους με τη χλιδάτη–πριγκιπική δεξίωση στο  «George V», στο Παρίσι.

Η πολυτελής–φαραωνική ζωή του ζεύγους, τα spa σε κλινικές της Ελβετίας, τα  εξωτικά ταξίδια σε επίγειους παραδείσους, οι καθημερινές σπατάλες χιλιάδων ευρώ αλλά κι η μυθική αγορά του περίφημου νεοκλασικού στη Διονυσίου Αεροπαγίτου, μπορεί να έκαναν πολλούς ν’ αναρωτιούνται πού βρίσκει τόσα λεφτά ο Άκης, αλλά μέσα στο ΠαΣοΚ αγρόν ηγόραζον…  Κι όταν αποδείχτηκε ότι τα λεφτά ήταν από μίζες εκατομμυρίων ευρώ που κατέληγαν μέσω offshore σε ειδικούς λογαριασμούς, ουσιαστικά διαλύθηκε το ΠαΣοΚ.  Η συντριπτική πλειοψηφία των οπαδών και πολλών στελεχών του περιβάλλοντος Τσοχατζόπουλου, γαλουχημένοι σε μεγάλο βαθμό από τον «Αυριανισμό», κατευθύνθηκαν στον ΣΥΡΙΖΑ και βρήκαν στέγη στην Κουμουνδούρου. Άλλωστε κι ο Άκης Αριστερός δήλωνε…  Με … φιλολαϊκή ρητορική, οργίλο ύφος απέναντι στους αντιπάλους του και δάκτυλο υψωμένο απέναντι στον… Νεοφιλελευθερισμό!


Πέτρος Ευθυμίου: «Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι σαν να νίκησε ο Άκης Τσοχατζόπουλος το 1996»

Ο Άκης Τσοχατζόπουλος έφυγε αφήνοντας πίσω μια κατάμαυρη τρύπα κι ένα κηλιδωμένο όνομα στην πολιτική ιστορία του τόπου. Έφυγε ως μιζαδόρος και λωποδύτης. Κι ομολογώ ότι δεν γνωρίζω, δεν έμαθα ποτέ, τι μύγα τσίμπησε τον Λαλιώτη όταν στην αναμέτρηση ανάμεσα στον Κώστα Σημίτη και στον Άκη Τσοχατζόπουλο για την προεδρία του ΠαΣοΚ, στήριξε τον πρώτο και άλλαξε τον ρου των γεγονότων και της ιστορίας.  Απλά κι εξ όσων ακολούθησαν δεν μπορώ να διανοηθώ ότι ο Άκης Τσοχατζόπουλος θα είχε γίνει πρωθυπουργός της χώρας… 

Βεβαίως, έχει δοθεί απάντηση σ’ αυτό με την εξαιρετικά εύστοχη τοποθέτηση του Πέτρου Ευθυμίου, που είπε συγκριτικά με την σημερινή εποχή, ότι  «ο ΣΥΡΙΖΑ είναι σαν να νίκησε ο Άκης Τσοχατζόπουλος το 1996»…

Η αλήθεια είναι ότι η ιστορία δεν γράφεται με «αν». Όμως, στους πολιτικούς αναλυτές και καταγραφείς αυτής, αρέσει πολύ το «παιγνίδι» με το αποκαλούμενο  «what if». Τι θα είχε συμβεί αν δεν είχε χάσει ο τσάρος από τους μπολσεβίκους, αν ο Κωνσταντίνος δεν επέμενε στον απομονωτισμό έναντι της Αντάτ, αν ο Ρούσβελτ είχε χάσει τις εκλογές του 1940, ο Τσόρτσιλ δεν είχε χάσει τις εκλογές του 1945 ή αν δεν είχε δολοφονηθεί ο Κένεντι;

Αναρωτιέμαι αν τις ώρες της φυλακής σκέφτηκε ποτέ, εκτός όλων των άλλων,  πόσο υποκριτής ήταν. Από τη μια βουλιμικός με τα χρήματα κι από την άλλη τόσο γαλαντόμος στα σοσιαλιστικά φούμαρα για μεταξωτές κορδέλες προς το πόπολο…

Ο Άκης Τσοχατζόπουλος, αναπληρωτής πρωθυπουργός του Παπανδρέου, μόνιμος υπουργός της Αλλαγής, σφιχταγκάλιασε τους θώκους της Άμυνας (όπου έκανε το μεγάλο πάρτι), της Ανάπτυξης, της αυτοδιοίκησης, των δημοσίων έργων…  Έζησε συγκεντρώσεις εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων, αποθεώσεις, ταξίδια, συζητήσεις με τους σπουδαίους της γης. Μίλησε για εθνική ανεξαρτησία, για κοινωνία της ισότητας, βίωσε τιμές! Κι έφυγε όπως έφυγε. Στιγματισμένος! Ατιμασμένος!

Ο Άκης Τσοχατζόπουλος, συμβόλισε την πιο απωθητική πλευρά της μεταπολίτευσης. Το πολιτικό τίποτα, ο κοπανιστός αέρας με τον ακατάληπτο ξύλινο και στομφώδη λόγο, που έφτανε στα όρια της πολιτικής αρλουμπολογίας. Μια ξιπασμένη εκδοχή του σοσιαλιστή!

Δεν ξέρω αν είμαστε ικανοί να συγχωρούμε, σίγουρα όμως μπορούμε να τον αποχαιρετήσουμε μ’ ένα νεύμα οίκτου…

27 August 2021

Πώς είναι να συνομιλείς με μια μηχανή

Διήμερο συνέδριο του ΙΣΝ Nostos

  • του ΝΙΚΟΥ ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ, Η Καθημερινή, 27/8/21
  • Με μια σειρά από συναρπαστικά πάνελ και τη συμμετοχή κορυφαίων ονομάτων από τον χώρο της μηχανικής μάθησης, το διήμερο συνέδριο του ΙΣΝ Nostos εξερεύνησε τις τεχνολογίες αιχμής που θα διαμορφώσουν το μέλλον μας. Μεταξύ των συμμετεχόντων, και μια μηχανή τεχνητής νοημοσύνης που συνομιλεί με ανθρώπους.

    Είναι Τετάρτη απόγευμα και επί σκηνής της αίθουσας του Κέντρου Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος η δημοσιογράφος και εκτελεστική διευθύντρια της πρωτοβουλίας των «Διαλόγων», Αννα-κύνθια Μπουσδούκου, συνομιλεί με μια μηχανή. Πρόκειται για ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης GPT2, το οποίο έχει εκπαιδευτεί καταναλώνοντας εκατομμύρια σελίδες κειμένων, αποτέλεσμα των προσπαθειών του ερευνητή Γιώργου Πετάσση, του Εθνικού Κέντρου Ερευνας Φυσικών Επιστημών Δημόκριτος και του Εργαστηρίου SKEL «The AI Lab» του Ινστιτούτου Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών.


    Δημήτρης Μπούνιας, συντονιστής και συνεργάτης του IMEDD, Κριστίν Κολκλόου, ιδρύτρια του Why Not Lab,
    Νικόλας Οικονόμου, διευθυντής της πρωτοβουλίας Science, Law and Society, και Σινάν Αράλ, διευθυντής
    της πρωτοβουλίας του ΜΙΤ για την Ψηφιακή Οικονομία.

    Η συζήτηση παίρνει αμέσως μια συναρπαστική τροπή: στην ερώτηση της δημοσιογράφου αν έχει συναισθήματα, η μηχανή απαντάει αποστομωτικά: «Εχω, αλλά δεν ξέρω τι να κάνω με αυτά!». Σχηματίζει πλήρως κατανοητές προτάσεις, ενώ οι θεατές ακολουθούν αναλυτικά την πορεία της σκέψης της καθώς επεξεργάζεται με εξωστρέφεια τις ερωτήσεις. Στην ερώτηση της κ. Μπουσδούκου αν είναι καλύτερο να είναι κανείς άνθρωπος ή μηχανή, η ειλικρίνεια της τεχνητής νοημοσύνης εκπλήσσει και πάλι: «Εξαρτάται τι ακριβώς θέλεις να κάνεις», απαντάει με σπιρτάδα.

    Εν αναμονή του διήμερου συνεδρίου του ΙΣΝ Nostos με θέμα «Ανθρωπότητα και Τεχνητή Νοημοσύνη», ο πρωτότυπος διάλογος ανθρώπου και τεχνητής νοημοσύνης αποτέλεσε ίσως την πιο κατάλληλη έναρξη. Οι μηχανές βρίσκονται ήδη εδώ και η νοημοσύνη τις τοποθετεί ανάμεσα στα πάνελ των συνεδρίων. Ακολούθησε ο Γιώργος Γιαννακόπουλος, συνεργαζόμενος ερευνητής τεχνητής νοημοσύνης στον Δημόκριτο και συνιδρυτής της SCIFY ΑΜΚΕ, ο οποίος εξήγησε πως τα πιο εξελιγμένα συστήματα GPT3 μπορούν να διαβάσουν ακόμα και δισεκατομμύρια κείμενα σε γλώσσες που δεν καταλαβαίνουν, ανιχνεύοντας γλωσσικά μοτίβα και προσεγγίζοντας σε μεγάλο βαθμό την ανθρώπινη έκφραση. «Αυτά τα γλωσσικά συστήματα μας δείχνουν έναν αντικατοπτρισμό, ουσιαστικά, της ανθρώπινης έκφρασης, έναν σπασμένο καθρέφτη», ανέφερε ο επιστήμονας, χαρίζοντας μια εξαιρετική μεταφορά για τη σημερινή κατάσταση της τεχνητής νοημοσύνης. Εξήγησε, στη συνέχεια, πως η μηχανική μάθηση οικοδομείται πάνω στην ανθρώπινη διάδραση και στο υλικό που παράγουν οι άνθρωποι, ωστόσο το βιωματικό στοιχείο απουσιάζει. Ακολούθησε η τοποθέτηση του κ. Στέλιου Βιρβιδάκη, καθηγητή Φιλοσοφίας στο Τμήμα Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης του ΕΚΠΑ, που έθεσε το θεωρητικό υπόβαθρο της συζήτησης περί μηχανών και ανθρωπότητας. 


    Ο καθηγητής τόνισε πως παραμένει μυστήριο αν οι μηχανές θα καταφέρουν κάποια στιγμή να αναπτύξουν αίσθηση εαυτού, συνειδητότητα ή και συναισθήματα – έστω μέσω της διαδικασίας του αντικατοπτρισμού. Σε εκείνο το σημείο, το σύστημα τεχνητής νοημοσύνης παρενέβη αυθόρμητα, συμπληρώνοντας πως ούτε αυτό είχε απάντηση σε αυτήν τη δύσκολη ερώτηση. Το κοινό ξέσπασε σε γέλια και στη συνέχεια ο καθηγητής προειδοποίησε πως οι μηχανές προγραμματίζονται να λειτουργούν καλά με συνέπεια, ενώ αντιθέτως οι άνθρωποι είμαστε «διαβόητα ασυνεπείς με την καλοσύνη μας». Κατέληξε προβληματισμένος για το πώς θα επιλέξουμε το σύστημα ηθικής με το οποίο θα τροφοδοτήσουμε τις μηχανές του μέλλοντος. Πιστό τόσο στα μέτρα κατά της πανδημίας όσο και στην ίδια του τη θεματική, το συνέδριο του ΙΣΝ ήταν υβριδικό, λαμβάνοντας χώρα τόσο σε φυσική όσο και σε ψηφιακή μορφή. 


    Έπειτα από την τοποθέτηση του καθηγητή, στη σκηνή του συνεδρίου βρέθηκαν δύο οθόνες, που απεικόνιζαν τη Χάρι Χαν, διευθύντρια του SNF Agora Institute του Πανεπιστημίου Τζονς Χόπκινς, και τον γκουρού του φουτουρισμού, Ιθαν Ζάκερμαν, αναπληρωτή καθηγητή Δημόσιας Πολιτικής, Επικοινωνίας και Πληροφοριών στο University of Massachusetts Αμχερστ. Οι δυο τους προχώρησαν σε έναν χειμαρρώδη διάλογο για τον ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης στη δημοκρατία. 


    Ο Ζάκερμαν ξεκίνησε αναγνωρίζοντας την τεράστια προσφορά των μηχανών: σημείωσε πως μια ομάδα στο Σικάγο κατάφερε να εκπαιδεύσει μια μηχανή να διακρίνει όγκους στους πνεύμονες με ακρίβεια 90%, εκεί όπου ο άνθρωπος καταφέρνει μετά βίας να προσεγγίσει το 60%. Τόνισε, ωστόσο, πως η ποιότητα της τεχνητής νοημοσύνης βασίζεται πάντοτε στην ποιότητα των δεδομένων με τα οποία την τροφοδοτούμε εμείς οι άνθρωποι. Έφερε το τραγικό παράδειγμα της Tay, ενός λογισμικού που ανέπτυξε η Microsoft το 2016 και το οποίο μιμείτο τον τρόπο ομιλίας των χρηστών, που κατέληξε να ξεστομίζει μόνο υβριστικό, ρατσιστικό και σεξιστικό λόγο. «Το πρόβλημα είναι ότι καταλήγουμε να κωδικοποιούμε αρκετές τέτοιες μεροληψίες», ανέφερε ανήσυχος ο καθηγητής, συμπληρώνοντας πως η λύση στη διακυβέρνηση των μηχανών είναι η αλγοριθμική διαφάνεια. «Πρέπει να κατανοήσουμε τη μεροληψία του συστήματος όχι για να αμφισβητήσουμε την ίδια την τεχνολογία, αλλά για να αμφισβητήσουμε τις κοινωνικές ανισότητες οι οποίες βρίσκονται στη βάση της τεχνολογίας», πρόσθεσε.


    Τον εναρκτήριο διάλογο ακολούθησε ένα συναρπαστικό πάνελ του συνεδρίου του ΙΣΝ Nostos, το πρωί της Πέμπτης, με τίτλο «Ένα μέλλον της τεχνητής νοημοσύνης που αξίζει να αναμένουμε».


    Μεταξύ άλλων συμμετείχαν ο Κωνσταντίνος Καραχάλιος, διευθύνων σύμβουλος της πλατφόρμας μηχανικών IEEE Standards Association, ο οποίος ανέφερε πως η συνειδητότητα της ευθύνης των μηχανικών έχει πλέον αλλάξει. «Πριν από μερικά χρόνια κυριαρχούσε η ψευδαίσθηση πως εμείς οι μηχανικοί δημιουργούμε μόνο καλά πράγματα για την ανθρωπότητα – πλέον κανείς δεν λέει τέτοια πράγματα», ανέφερε ο κ. Καραχάλιος, συμπληρώνοντας πως πλέον υπάρχει πίεση για σωστή διακυβέρνηση στον χώρο της τεχνητής νοημοσύνης.


    Τη συζήτηση συνόψισε ο Αντριου Ζόλι, αντιπρόεδρος της πρωτοποριακής οργάνωσης Planet που δραστηριοποιείται στην εφαρμογή τεχνητής νοημοσύνης στο Διάστημα. «Τα δεδομένα έχουν σήμερα τεράστια ισχύ, σχεδόν κινούν τον κόσμο. Ενώ καταπιανόμαστε πλέον με τα μεγάλα δεδομένα (big data), αντιλαμβάνεστε πόσο μεγάλες θα είναι οι εξελίξεις», σημείωσε.


    Παραμένει μυστήριο αν θα καταφέρει να αναπτύξει αίσθηση εαυτού, συνειδητότητα ή συναισθήματα – έστω μέσω της διαδικασίας του αντικατοπτρισμού.





    Η συμπεριληπτικότητα στα δεδομένα 


    Η Γιεσιμάμπεϊτ Μίλνερ έχει αφιερώσει μια ζωή στο να εντοπίζει τα προβλήματα στα δεδομένα με τα οποία τροφοδοτούμε τις μηχανές. Η εκτελεστική διευθύντρια του οργανισμού Data For Black Lives μετακόμισε πριν από μερικά χρόνια στην Αριζόνα, για να παρακολουθήσει από κοντά τα δεδομένα τα οποία «τάιζαν» τα λογισμικά των αυτόνομων αυτοκινήτων. Το ένστικτό της ήταν πως υπήρχαν προβλήματα στον αλγόριθμο αναγνώρισης προσώπων λόγω ελλιπών δεδομένων – και, δυστυχώς, αποδείχθηκε σωστό. Το 2018, ένα αυτόματο όχημα της Uber χτύπησε θανάσιμα μια γυναίκα που διέσχιζε διασταύρωση στην Αριζόνα. Στο συνέδριο του ΙΣΝ, η Μίλνερ μίλησε για την απαραίτητη προσθήκη δεδομένων από κάθε είδους πιθανή μειονότητα, για την αποφυγή της μηχανικής αναπαραγωγής των ανθρώπινων στερεοτύπων.




    Η δημιουργικότητα με την τεχνητή νοημοσύνη είναι ασταμάτητη

    Με εξαίρεση το ίδιο το σύστημα τεχνητής νοημοσύνης, που μοιράστηκε μερικές σκέψεις στο συνέδριο, ο νεότερος συμμετέχων στα πάνελ του συνεδρίου ήταν ο 26χρονος Χάρης Ιωάννου. Εφευρέτης από μικρό παιδί, ο Χάρης κέρδισε στα 17 του χρόνια το πρώτο βραβείο στον 24ο Πανευρωπαϊκό Διαγωνισμό Νέων Επιστημόνων με το ρομποτικό εξωσκελετικό γάντι που εφηύρε, το οποίο υποβοηθάει την κίνηση των άνω άκρων ανθρώπων με κινητικά προβλήματα. Ο Χάρης βρίσκεται πλέον ανάμεσα στο Σαν Φρανσίσκο, στη Νέα Υόρκη και την Ελλάδα, και εργάζεται στην εφαρμογή τεχνητής νοημοσύνης στην κυβερνοασφάλεια για την εταιρεία Openraven. Μοιράστηκε με την «Κ» μερικές σκέψεις του από την πολυετή ασχολία του με την τεχνητή νοημοσύνη.

    – Πού βλέπεις να γίνονται τα μεγαλύτερα άλματα σήμερα στη μηχανική μάθηση και στην τεχνητή νοημοσύνη;

    – Βρισκόμαστε σε ένα μεταβατικό στάδιο: από τις ανακαλύψεις προχωράμε γρήγορα στην εφαρμογή. Από εκεί που η μηχανική μάθηση για πολλά χρόνια προερχόταν από τους επιστήμονες ή τον ερευνητικό χώρο, πλέον έχουμε αλληλεπίδραση του αλγορίθμου με τους ίδιους τους χρήστες με ιδιαίτερα χρήσιμα και χρηστικά αποτελέσματα.

    Από το 2012 βλέπαμε ήδη τις πρώτες εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης: από τη μηχανή μετάφρασης της Google, μέχρι τα λογισμικά της Apple που μπορούν να διακρίνουν συγκεκριμένα πρόσωπα στη συλλογή φωτογραφιών. Σήμερα όμως η πολυπλοκότητα των εφαρμογών μάς εκπλήσσει. Βλέπουμε το πρόβλημα των αυτόματων αυτοκινήτων να έχει σχεδόν λυθεί – κάτι για το οποίο η συζήτηση ξεκίνησε μόλις πριν από λίγα χρόνια. Μερικά από τα πιο ενδιαφέροντα πράγματα τα παρατηρεί κανείς στον τομέα της υγείας, σε πεδία όπως στην ανάγνωση εικόνων και απεικονίσεων, όπου η συγκέντρωση πολλών δεδομένων επιτρέπει αναλύσεις υψηλού επιπέδου. Το πρόβλημα είναι πως δεν πρέπει να εξοικειωθούμε πολύ γρήγορα με την τεχνητή νοημοσύνη και να επαναπαυθούμε πλήρως. Βλέπεις πολλούς, λανθασμένα, να βασίζονται σε πολύ μεγάλο βαθμό στις μηχανές. Χρειάζεται ακόμα η ανθρώπινη συμμετοχή στη διαδικασία. Αλλά η χρησιμότητα των εφαρμογών της τεχνητής νοημοσύνης σήμερα είναι αδιαμφισβήτητη.

    – Η Ελλάδα πού βρίσκεται στον χάρτη των τεχνολογικών εξελίξεων γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη και την εφαρμογή της;

    – Η Ελλάδα έχει μπροστά της μια μεγάλη ευκαιρία: την αποστασιοποίηση από τον φυσικό χώρο. Αυτή τη στιγμή βλέπουμε όλους τους αλγορίθμους μας να λειτουργούν στο «cloud», στο «υπολογιστικό νέφος», εκτός του φυσικού χώρου. Είναι εύκολο, για κάποιον λίγο επίμονο στην Ελλάδα, να μαζέψει δεδομένα. Αν προσθέσουμε το υψηλού επιπέδου ανθρώπινο δυναμικό –και το γνωρίζω γιατί από εκεί προέρχομαι άλλωστε– έχουμε ένα σημαντικό πλεονέκτημα. Υπάρχει επίσης ένα αναδυόμενο οικοσύστημα από startup εταιρείες, καθώς και διάφοροι ψηφιακοί νομάδες που εργάζονται πλέον από εδώ. Οι παράμετροι της εξίσωσης, λοιπόν, μαζεύονται σταδιακά. Η τεχνητή νοημοσύνη προσφέρει μια ευκαιρία να ψηφιοποιήσουμε τα πράγματα. Στην αρχή ίσως φαίνεται αργή διαδικασία, ο ρυθμός αλλάζει όμως γρήγορα και γίνεται εκθετικός. Μεγιστοποιείται γρήγορα ο αντίκτυπος.

    – Ασχολείσαι από παιδί με τη μηχανική μάθηση, διαχρονικά. Πόσο γρήγορα εξελίσσεται ο τομέας και πώς ασχολείται κάποιος διά βίου με την τεχνητή νοημοσύνη;

    – Το ενδιαφέρον μου με τις μηχανές ξεκίνησε από όταν ήμουν πολύ μικρός. Προέρχομαι από ένα τεχνικό υπόβαθρο, με τις σπουδές μου στο Πολυτεχνείο να είναι επίσης τεχνικής φύσεως. Είχα όμως την τύχη να ασχοληθώ, στα χρόνια των σπουδών μου, με την εφαρμογή της τεχνητής νοημοσύνης στην υγεία και να δω τη μετάβαση από το τεχνικό επίπεδο στην απτή εφαρμογή, στον ίδιο τον άνθρωπο. Ο τομέας έχει ήδη αλλάξει ριζικά ανά τα χρόνια. Η δημιουργικότητα με την τεχνητή νοημοσύνη είναι ασταμάτητη. Με οποιοδήποτε άλλο προϊόν μηχανικής απαιτούνται διάφορα υλικά – για ένα λογισμικό χρειάζεσαι έναν υπολογιστή, μια καλή ιδέα και μια καλή ομάδα.

    Δεν πρέπει να εξοικειωθούμε πολύ γρήγορα και να επαναπαυθούμε. Χρειάζεται ακόμα η ανθρώπινη συμμετοχή στη διαδικασία.

    – Ποιο παράδειγμα εφαρμογής της τεχνητής νοημοσύνης στην υγεία σε γεμίζει αισιοδοξία;

    – Η Moderna είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα. Πρόκειται για μια startup εταιρεία που για τη δημιουργία του εμβολίου βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στην υπολογιστική ικανότητα των μηχανών. Η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιήθηκε για να βγει, σε χρόνο-ρεκόρ, ένα αποτελεσματικό εμβόλιο για αυτή την παγκόσμια πανδημία που μας ταλαιπωρεί όλους. Αυτό από μόνο του τα λέει όλα για τη δύναμη της τεχνητής νοημοσύνης σήμερα.

    «Έωλο!»: Ο Δημήτρης Δημητριάδης κρίνει το νέο βιβλίο του Χρήστου Γιανναρά «Γρίφος θάνατος»

     του Δημήτρη Δημητριάδη, LIFO, 26/7/2021

    «Ο κ. Χήστος Γιανναράς, με την προσεγμένη στην διατύπωσή της γραφή του, είναι ολοφάνερο ότι προσπαθεί να δώσει εμβληματικό κύρος στο έωλο περιεχόμενο τού βιβλίου του, να τού προσδώσει άφθαρτη διάσταση αναμφίβολου, θείου κηρύγματος.»

    Ο κ. Χρήστος Γιανναράς (Χ.Γ.) εξέδωσε πολύ πρόσφατα ένα βιβλίο του με τον τίτλο Γρίφος θάνατος, εκδ. Ίκαρος, 2021. Το παρακάτω κείμενο είναι μία δική μου ανάγνωση τού βιβλίου αυτού. Μπαίνω αμέσως στο θέμα.

    1. Γιατί ο θάνατος είναι «γρίφος» για τον χριστιανό κ. Χ.Γ.; Γιατί να είναι «αίνιγμα» ο θάνατος για τον χριστιανισμό όταν σύνολο το δόγμα του στηρίζεται στην ανάσταση τού Κυρίου του ο οποίος «πάτησε τον θάνατο με θάνατο»; Αφού το χριστιανικό δόγμα απάντησε στον «γρίφο» τού θανάτου, λύνοντάς τον με την μετά θάνατον ζωή; Για τον χριστιανισμό, όπως και για κάθε χριστιανό, ο θάνατος δεν είναι τίποτε άλλο από μετάβαση από τη γη στον ουρανό, από την περατότητα στην αθανασία.

    Η καταγωγική καταστρατήγηση τού άκρως ανθρώπινου που είναι ο θάνατος, από την πλατωνική φιλοσοφία και τον κατ’ επέκτασή της χριστιανισμό, συνιστά το άκρον άωτον τής απαξίωσης τού ίδιου τού ανθρώπου – όχι μόνο ως πλάσματος τού Δημιουργού (αυτό κι αν αποτελεί σημείο καθοριστικής σημασίας για την ίδια την χριστιανική κοσμοαντίληψη) αλλά ως θνητού και αναπαραγωγικού όντος (η εκδίωξη από τον Παράδεισο που προσέδωσε στον άνθρωπο την θνητότητα και την σεξουαλικότητα).

    Πλάτων: Λένε λοιπόν ότι η ψυχή τού ανθρώπου είναι αθάνατη και για ορισμένο χρόνο αυτή φτάνει σε ένα τέλος –αυτό το ονομάζουν θάνατο– και σε ορισμένο πάλι χρόνο αυτή γεννιέται και δεν χάνεται ποτέ. Μένων, 81b.

    Γιανναράς: Για τούς έμπειρους τού εκκλησιαστικού γεγονότος, ο θάνατος τού σώματος είναι η απαρχή νέου τρόπου ύπαρξης διαφορετικού από την βιολογική επιβίωση, τις χαρές και τις δυσκολίες τής επί γης συμβίωσης. Αυτός ο μεταθανάτιος τρόπος ύπαρξης δεν μπορεί να σημανθεί με τα σημαίνοντα τής γλώσσας που υπηρετεί την επικοινωνία στον παρόντα επίγειο βίο. Γρίφος θάνατος, σελ. 61.

    Μάξιμος ο Ομολογητής (τον παραθέτει ο κ. Χ.Γ.): Καμία φαντασία δεν μπορεί να εντοπίσει τον Θεό. επειδή απλούστατα ο Θεός υπερβαίνει και την ύπαρξη και ό,τι μπορούμε να νοήσουμε ως ύπαρξη. (…) Διότι ο Θεός δεν είναι «κάπου» [σε αισθητό τόπο], αλλά πέρα από κάθε πεδίο αισθητού τόπου, όπου [σε απόλυτη ελευθερία από χωρικές διαστάσεις/αποστάσεις] θα πραγματώσει-συγκροτήσει/συστήσει ο Θεός την ακεραιότητα τού υπάρχειν. (…) Όμως ο Θεός ούτε σε κάποιον τρόπο ύπαρξης πειθαρχεί (τρόπο ευρύτερο τής δικής του ύπαρξης) ούτε υπάρχει με τον τρόπο των υπαρκτών. Προφανώς ξεπερνάει κάθε δυνατότητα γνώσης.

    Έχουμε λοιπόν και λέμε: από την μια υπάρχει, υπογραμμισμένος, τρόπος ύπαρξης τού Θεού, από την άλλη, δεν τον συλλαμβάνει η γλώσσα, άρα ούτε η νόηση. Δεν γίνεται νοητός ούτε ως νοητός. Εντούτοις συνιστά μία άλλη ζωή, τι ζωή όμως είναι αυτή αν δεν είναι όντως υπαρκτή ζωή; (Ας μη αντιπαρατάξει ο κ. Χ.Γ. στο σημείο αυτό ότι πρόκειται για την πνευματικότητα ή για κάτι παρόμοιο, διότι στην «σύλληψη» αυτή η πρώτη που κατατροπώνεται είναι η πνευματικότητα, κι όταν λέμε «πνευματικότητα» εννοούμε «στοχαστικότητα», ό,τι πιο αντίθετο από το πνεύμα τού Χριστιανισμού). 

    Μερικές σελίδες πιο πάνω, ο κ. Χ.Γ. γράφει: Αν η λέξη θάνατος παραπέμπει σε οδύνη, πόνο, ανυπόφορη στέρηση, είναι γιατί καταργεί-μηδενίζει την ανθρώπινη παρουσία: την υπαρκτική ψυχοσωματική μοναδικότητα (ετερότητα) που τη γνωρίζουμε από την εμπειρία άμεσης σχέσης. ο. π. σελ. 18.

    Λίγο πιο πριν: Οι πληροφορίες των αισθήσεων και η κατανόησή τους με βεβαιώνουν για τις συνέπειες τού θανάτου: στην κατάσταση τού θανάτου η ύπαρξη αδρανεί, δεν ενεργείται, το υπαρκτικό γίγνεσθαι διακόπτεται, έχει τελειώσει, το κορμί που πραγματώνει (κάνει γεγονός) την ύπαρξη σήπεται, διαλύεται, χάνεται. Ο πρώην έναντι άλλος, νεκρός, δεν είναι πια μια ενεργούμενη ετερότητα, είναι ό,τι και μία πέτρα, μια ποσότητα χώμα. Δεν κινείται, δεν αισθάνεται, δεν αναπνέει, δεν βλέπει, δεν ακούει, δεν μιλάει, δεν σκέπτεται – δεν λειτουργεί καμία από τις λειτουργίες που τον καθιστούσαν υπαρκτό. ο.π. σελ. 14.

    Αυτή η «πραγματολογική» περιγραφή τού ανθρώπινου τέλους, επιτρέπει στον κ. Χ.Γ. να διατηρεί ακόμα την πίστη του στην υπέρβασή του, λες και η περιγραφή του αφορά μία κατάσταση που όντως επιτρέπει την αποκατάστασή της. Πόσο ικανή μπορεί να είναι η νόηση ώστε να καταργήσει την αδήριτη πραγματικότητα ενός φυσικού γεγονότος;  

    Γίνεται σαφές ότι αυτό που περιγράφεται από τον κ. Χ.Γ., το «πάτησε» ο αναστάς Χριστός. Η εν λόγω ανάσταση τίθεται στην Α΄ προς Κορινθίους, 15, 12-15 ως εξής: Ει δε Χριστός κηρύσσεται ότι εκ νεκρών εγήγερται, πώς λέγουσιν εν υμίν τινές ότι αναστάς εκ νεκρών ουκ έστιν; Ει δε ανάστασις νεκρών ουκ έστιν, ουδέ Χριστός εγήγερται. Ει δε Χριστός ου εγήγερται, κενόν άρα το κήρυγμα ημών, κενή και η πίστις ημών.

    Αυτό δηλώνει ότι μόνον η πίστη κάνει υπαρκτή την ανάσταση, η πίστη όμως δεν είναι ποτέ αξιόπιστη εκτός κι αν αποδειχθεί αυτό στο οποίο πιστεύει κανείς. Η πίστη στην ανάσταση τού Χριστού ποτέ δεν αποδείχθηκε – η μόνη απόδειξη είναι η αναμενόμενη Δευτέρα Παρουσία τού αναστάντος, η οποία αναμένεται εσαεί. Άρα, κενόν το κήρυγμα ημών, κενή και η πίστις ημών.

    Ποτέ δεν έπαψε, ούτε θα πάψει να πεθαίνει ο άνθρωπος. Αν έπαυε, δεν θα ήταν άνθρωπος. Με την έννοια αυτή, ο τίτλος «Γρίφος θάνατος» καταργεί, ακυρώνει, ευθέως ολόκληρο το βιβλίο, διότι ολόκληρο το βιβλίο αποτελεί κατάργηση, ακύρωση τού τίτλου του. 

    2. Ο χριστιανισμός, μαζί με τον πλατωνισμό, είναι η πιο τερατώδης παρανόηση τού ανθρώπου, η οποία οδήγησε και στην ευτελέστερη χειραγώγησή του. 

    3. Μαζί με την ανάσταση, μία άλλη έννοια, η αγάπη, αποτελεί τον δεύτερο μέγα πυλώνα τού χριστιανικού δόγματος.

    Το να παραινείς «αγαπάτε», το να προστάζεις «αγάπα», αναιρεί την ουσία αυτού τού ρήματος/αισθήματος. Ποτέ η αγάπη δεν μπορεί να γίνει αντικείμενο προτροπής, ποτέ η αγάπη δεν επιβάλλεται, δεν καταναγκάζεται, δεν διατάσσεται, έστω καλοπροαίρετα. Η αγάπη είναι πάντα κίνηση αυτεξούσια, διάθεση αυθόρμητη, πέρα από θεωρίες, κηρύγματα, κατευθύνσεις, οδηγίες, κανόνες. Η αγάπη έχει, σύμφωνα με τον Πασκάλ, την λογική τής καρδιάς που δεν την έχει η λογική.

    Αυτή ωστόσο η παρανόηση, δεν είναι παρά η μία πλευρά τής ολικής παρανόησης που αντικείμενό της είναι ο όλος άνθρωπος. Ο διαχωρισμός του στα δύο, σώμα και ψυχή, προκαθορίζει την καταστροφική συνέπεια/συνέχεια ενός δόγματος που καθιστά τον χριστιανισμό έναν αντί-ανθρωπισμό, και κατ’ επέκταση έναν μηδενισμό.

    Όταν το χριστιανικό δόγμα διακηρύσσει ότι «ο Θεός είναι αγάπη», ότι την αγάπη αυτή ο Θεός την δίνει, τίθεται ένα ερώτημα, αφελές ίσως εκ πρώτης όψεως: πώς την δίνει ο Θεός αυτή την αγάπη που είναι ο ίδιος; Διότι ή την δίνεις έμπρακτα ή δεν την δίνεις. Πώς ο Θεός δίνει έμπρακτα την αγάπη; 

    Ας δεχτούμε ότι πράγματι δίνει έμπρακτα την αγάπη του, όπως δίνει έμπρακτα την βοήθειά του, την συμπόνια του, την παρηγοριά, την ευσπλαχνία του, κτλ. Όλα αυτά όμως αποτελούν χαρακτηριστικά μιας αληθινής, ένσαρκης ύπαρξης. Είναι αποκλειστικώς ανθρώπινα. Μόνον ο άνθρωπος συμπεριφέρεται έτσι, και συμπεριφέρεται έτσι επειδή έχει αισθήματα και αισθήσεις. Μπορεί το μη-αισθητό να έχει αισθήματα και αισθήσεις;  Είδαμε προηγουμένως, με τα λόγια τού Μάξιμου και τού κ. Χ.Γ., ότι ο Θεός ούτε καν νοείται. Πώς ένα ούτε καν νοητό ον μπορεί να έχει ανθρώπινα χαρακτηριστικά; 

    Ανθρωπομορφισμός, φυσικά. Αυτό σημαίνει ότι ο Θεός, ως έχων ανθρώπινα χαρακτηριστικά, διαθέτει και όλα τα άλλα; Έχει σώμα; Είναι άνθρωπος ο Θεός; Είναι και θνητός; Διότι, δεν γίνεται να προσφέρει αγάπη, κτλ. και συγχρόνως να είναι μη υπαρκτός, να μην υπόκειται στον χρόνο, να είναι αθάνατος. Ένα από τα δύο.

    Υπάρχει ο Θεός, όχι προκαθορισμένος να υπάρχει από αναγκαιότητα που προηγείται τής ύπαρξής του. Υπάρχει, επειδή ελεύθερα αγαπάει: επειδή ιδρυτικό τού υπάρχειν γεγονός είναι η τριαδικότητά του – η αγαπητική ελευθερία είναι ανάρχως ιδρυτική (Αιτιώδης Αρχή) τού υπαρκτικού γεγονότος. «Ο Θεός αγάπη εστί». ο.π. σελ. 41.

    4. Εδώ περνάμε στο ερεβώδες στάδιο μιάς διανοητικής σύλληψης που κυριάρχησε κατά τούς πρώτους αιώνες τού χριστιανισμού, με τις αλλεπάλληλες Συνόδους με τις οποίες, μέσα από αβυσσαλέες αλληλοεξοντώσεις, οι Πατέρες τής Εκκλησίας κωδικοποίησαν και επτασφράγισαν το χριστιανικό modus vivendi για τούς επόμενους αιώνες μέχρι σήμερα.

    Ο Χρήστος Δ. Μεράντζας, στο βιβλίο του «Ο αντεστραμμένος Διόνυσος» (εκδ. Σμίλη, 2011), γράφει: Μπορεί οι διωγμοί (των χριστιανών) να διαρθρώθηκαν γύρω από την αιματηρή εκμετάλλευση και απίσχναση τού χριστιανικού σώματος, χρησίμευσαν όμως στην Εκκλησία ως επικοινωνιακά εργαλεία στην προσπάθεια να καταστεί μια φαινομενικά παθητική πρακτική αντίστασης το μέσο ενός νέου μηχανισμού θρησκευτικής αυθεντίας, ο οποίος μετασχημάτισε τον ανθρώπινο πόνο σε εργαλείο αυτογνωσίας. Στη βάση τής κατασκευής τής συλλογικής χριστιανικής μνήμης βρισκόταν το σπαραγμένο και διαμελισμένο σώμα τού μάρτυρα ή, με τούς όρους τής ρωμαϊκής πολιτικής ιδεολογίας, το  απαξιωμένο σώμα ενός κοινωνικού απόβλητου, ιδωμένο στα ακρότατα όρια τής εκμηδένισης και εξουδετέρωσής του. Η χριστιανική μνήμη κλήθηκε να συντηρήσει την οδύνη τού βασανιζόμενου μάρτυρα σε μία εκ των υστέρων απόπειρα αποκατάστασης τής αλήθειας τής πίστης των βασανισθέντων. (…) Μέσα από τον βασανισμό τους οι χριστιανοί μάρτυρες αναδείχθηκαν σε σύμβολα τής νίκης τής πίστης, ενώ τα διαμελισμένα σώματά τους κατέστησαν τεκμήρια μιας νέας κατανόησης τής κοινωνικής πραγματικότητας, που εκτεινόταν πολύ πέρα από τα φυσικά όρια τής ανθρώπινης ύπαρξης. (…) Όταν οι χριστιανοί μάρτυρες προσέφεραν οικειοθελώς τον εαυτό τους στους δημίους τους για θυσία, αναγνώριζαν με αυτόν τον τρόπο τη συμπόρευσή τους με τον θεάνθρωπο Χριστό, ο οποίος υπέστη πρώτος τον μαρτυρικό θάνατο θυσιαζόμενος για την σωτηρία τού ανθρώπινου γένους. (…) Η Εκκλησία, επιχειρώντας να συγκροτήσει την ταυτότητά της, προσέδωσε πολύ νωρίς στο μαρτύριο μία αυτοδίκαιη σωτηριολογική αξία που συνιστούσε ταυτόχρονα πηγή και απώτερο προορισμό της. Όπως συνέβη και στη συνέχεια με τις ασκητικές πρακτικές, με τις οποίες το συνδέει μια ισοδύναμη σχέση μετουσιωμένης ανδρείας, το μαρτύριο διάνοιξε τη δυνατότητα μιας μόνιμης και διαρκούς συνάντησης με τον θεό. Το σώμα τού μάρτυρα κατέστη σώμα τής αγιότητας, καθώς κάθε μέρος του λειτουργούσε ως υποκατάστατο τού θεού. (σελ. 273-277-278-284)  

    Ο Μισέλ Φουκώ, από την δική του πλευρά, προσφέρει μία ολοκληρωμένη εικόνα τού πώς αντιμετωπίστηκε/χρησιμοποιήθηκε το σώμα κατά τούς πρώιμους αιώνες τού χριστιανισμού: Εντούτοις, τον 4ο αιώνα το ζήτημα τής παρθενίας εγγράφεται εντός ενός πλαισίου, πλαίσιο το οποίο, σε μεγάλο βαθμό, πρόκειται να τροποποιήσει το ίδιο το ζήτημα: ανάπτυξη τής ασκητείας, οργάνωση τού μοναχισμού, εφαρμογή τεχνικών για τη διακυβέρνηση τού εαυτού και των άλλων, διευθέτηση τού πολύπλοκου καθεστώτος τής αλήθειας των ψυχών. Μπορούμε να χαρακτηρίσουμε σχηματικά αυτήν την τροποποίηση υπενθυμίζοντας ένα χωρίο από τον Γρηγόριο Νύσσης: «Ακριβώς όπως ορισμένες τέχνες, ανάμεσα σε άλλα επιτηδεύματα, έχουν επινοηθεί, για να εκτελέσουν σωστά κάθε ένα από τα επιδιωκόμενα καθήκοντα, κατ’ αυτόν τον τρόπο έχω την εντύπωση πως το επιτήδευμα τής παρθενίας είναι μία τέχνη και μία επισταμένη γνώση τής θείας ζωής» («το τής παρθενίας επιτήδευμα τέχνη τις είναι και δύναμις τής θειοτέρας ζωής», Γρηγόριος Νύσσης, Περί παρθενίας, IV, 9). Η παρθενία, νοούμενη ήδη ως μία προνομιακή κατάσταση, φέρουσα το βάρος ιδιαίτερων πνευματικών αξιών και ικανή να καθιερώσει μία αμετάβλητη σχέση προς τον Θεό, προς την αθανασία, προς τις πραγματικότητες τού ουρανού, τείνει να καταστεί όχι μόνο ένας επιμελώς οργανωμένος τρόπος ζωής, αλλά ένας τύπος σχέσης προς τον ίδιο τον εαυτό, ο οποίος έχει τις διαδικασίες του, τις τεχνικές του, τα εργαλεία του. Από τον Τερτυλλιανό έως τον Μεθόδιο, είχαμε δει την παρθενία-εγκράτεια να καθίσταται μία θετική κατάσταση παρθενίας. Είναι αυτή η κατάσταση που πρόκειται να τύχει επεξεργασίας τον 4ο αιώνα ως «τέχνη τής παρθενίας». (Ιστορία τής σεξουαλικότητας, 4. Οι ομολογίες τής σάρκας, εκδ. Πλέθρον, 2019).   

    Τα αποσπάσματα αυτά, καθιστούν έκτυπη την θέση που έχει το σώμα, δηλαδή η σάρκα, οι αισθήσεις, οι ορμές, η σεξουαλικότητα, μέσα στον χριστιανικό ανορθολογικό ορθολογισμό – ας καταφέρεται ο κ. Χ.Γ. εναντίον τού cogito και τού Διαφωτισμού: με το δικό τους παράφρον cogito οι Πατέρες τής Εκκλησίας οργάνωσαν την εκμηδενιστική διαχείριση τού σώματος, προκειμένου, μέσα από την εκμηδένισή του, ακόμα και εν ζωή, να προετοιμάσουν την ένωση τού ενσώματου/ασώματου ανθρώπου με τον Θεό, την θέωση, προλειαίνοντας το έδαφος για την μετά θάνατον.

    Εδώ συνετελέστη το αδιανόητο: το μόνο που ενδιέφερε/πάθιαζε τούς Πατέρες τής Εκκλησίας δεν ήταν άλλο από την απαρέγκλιτη τήρηση τού εκκλησιαστικού κανόνα, τον οποίο διακήρυσσαν/θεσμοθέτησαν στο όνομα τής σωτηρίας τού ανθρώπου. Αυτή η κακουργηματική πράξη, που σημάδεψε είκοσι συναπτούς αιώνες, δεν υποχώρησε ούτε βέβαια ανεστάλη από την ολοκληρωτική αποτυχία/διάψευση που επισφράγισαν την εξαγγελθείσα σωτηρία. Ο Σωτήρ δεν έσωσε ούτε εαυτόν. Παραμένει άσωστος όπως κάθε άνθρωπος που καμία άνωθεν/έξωθεν δύναμη δεν δύναται να τον σώσει – τουλάχιστον όπως το εννοούν οι χριστιανοί. Η αποστολή τού Σωτήρος και το οριστικό τέλος της αποδείχθηκαν αμφότερα μάταια, η πρόθεσή του ανεδαφική,  ο στόχος του ανέφικτος. Η ανθρωπότητα συνεχίζει ακριβώς όπως και πριν, με τα δεινά και τα επιτεύγματά της, αμετακίνητη στη  θνητότητά της.

    5. Ο κ. Χ.Γ. κάνει πολύ συχνές και περιπαθείς αναφορές στο έρωτα. Τι εννοεί με την λέξη αυτή; Μία λέξη/έννοια/κατάσταση που ο χριστιανισμός έχει εξοβελίσει ως θεμελιώδη συνισταμένη τού ανθρώπινου είναι, την έχει διαγράψει απ’ το λεξιλόγιό του, την έχει αφορίσει, κρατώντας μόνο την εκδοχή τού θείου έρωτα, άρα τού μη ανθρώπινου. Άρα, τι θέλει να μάς πει ο κ. Χ.Γ. μιλώντας για τον έρωτα; Τι είναι γι’ αυτόν ο ερωτισμός;

    Όταν το σώμα έχει καταδικαστεί, όταν όσα είναι και φέρει έχουν περιέλθει στην διάσταση τού αποτροπιασμού, όταν η ανθρώπινη σάρκα, αδιάσπαστη από την σκέψη, την ψυχή, το πνεύμα, με τα οποία είναι ένα ο άνθρωπος,  αποτελεί μόνιμο αντικείμενο σταδιακής και τελικής υπέρβασής του, πώς μπορεί ο έρωτας να βρει θέση μέσα στο αντί-ερωτικό σύμπαν τού χριστιανισμού;

    Πώς μπορεί και μιλάει για έρωτα ο κ. Χ.Γ. – η περιγραφόμενη (σελ. 110) σκηνή μιάς εμφάνισης θηλυκού γένους η οποία προκαλεί κλονισμό σε κάποιον που την παρατηρεί, είναι τόσο συμβατικά κενή από κάθε ίχνος ερωτισμού ώστε θα ήταν καλύτερα για τον κ. Χ.Γ. να αναθεωρήσει την άποψή του για την σεξουαλική έξαψη – πώς μπορεί λοιπόν να μιλάει για έρωτα ο κ. Χ.Γ. όταν η πίστη του στην Ορθοδοξία αποκλείει εκ των προτέρων και δια παντός οποιαδήποτε συσχέτιση μ’ αυτήν ανθρώπινη ορμή που η πολυπλοκότητά της και η ακρότατη συμπεριφορά της ήταν αυτές που κατατρόμαξαν τούς παρθένους ηγήτορες τού χριστιανισμού, ωθώντας τους στο να την αποκηρύξουν, να την κηρύξουν αναφανδόν εξοβελιστέα, προορισμένη μόνο για το πυρ το εξώτερο;   

    Να αναφερθεί κανείς στην ανυπαρξία τής λέξης έρωτας στα Ευαγγέλια; Στην απερίφραστη στηλίτευσή της στις επιστολές τού Παύλου, όπου μπαίνουν τα θεμέλια του μετέπειτα διασυρμού όλων των κάθε μορφής ορμών τού ανθρώπινου όντος; Στο ποια υπήρξε (υπήρξε;) η σεξουαλικότητα τού Ιησού, των Αποστόλων, των Ιεραρχών, και πλήθους άλλων – ο Ωριγένης αυτοευνουχίστηκε; Μήπως ο σαρκικός έρωτας για τούς χριστιανούς είναι ένας ευνουχισμός; 

    Όπως ακριβώς με τον θάνατο, ο έρωτας είναι στόχος κατατρόπωσής του από τον χριστιανισμό, προκειμένου, με την διατεταγμένη εκμηδένισή του, να προετοιμάσει την μετάβαση από τον αισθητό κόσμο στον μη αισθητό, από το ένυλο στο άυλο, από την σάρκα στο πνεύμα, από την γη στον ουρανό.

    6. Μπορεί να υπάρξει ριζικότερη διαγραφή ενός πλάσματος που, στο κάτω κάτω, σύμφωνα με την θεμελιώδη πηγή των χριστιανών, ο Θεός τους τον δημιούργησε; Αναιρούν την ίδια την πράξη τού Δημιουργού τους; Αρνούνται στον Δημιουργό τους το ίδιο το έργο του. Όπως και έχουν επινοήσει απειρία επιχειρημάτων/εκδοχών για να δικαιολογήσουν τα πεπραγμένα τού Θεού τους μπαίνοντας οι ίδιοι στην θέση του, γινόμενοι φερέφωνά του, εκπρόσωποί του – πώς αλλιώς θα γίνονταν το άφωνο και το απρόσωπο ακουστά και ορατά. Μιλούν πάντα εξ ονόματός του, διότι ο Θεός τους, ως δικό τους δημιούργημα, δεν έχει δική του φωνή, είναι ανύπαρκτος χωρίς την δική τους διαμεσολαβητική ύπαρξη. Εν ονόματι ενός κατασκευασμένου εκ τού μηδενός Θεού, ανέλαβαν να χειραγωγήσουν τον άνθρωπο, να τον καταλήξουν στην οριακή άκρη τής απόλυτης υποταγής του σε αμιγώς ανθρώπινες εμμονές/διαστροφές, με τις οποίες οι ίδιοι οι χριστιανοί δημιούργησαν έναν κατά την άποψή τους άνθρωπο που δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένας αντί-άνθρωπος, ένας μη-άνθρωπος.

    Αυτό είναι το μέγιστο έργο τού χριστιανισμού: ένας μηδενισμός. Στην καρδιά τού χριστιανισμού κείται ένα μηδέν, το μηδέν αυτό είναι ο άνθρωπος όπως οι Λένιν τού χριστιανισμού τον θέλησαν/διέπλασαν, απαλλαγμένο/αποστερημένο από την γήινη ζωή προκειμένου να κερδίσει την ουράνια.

    Αυτό το τερατώδες κατασκεύασμα δεν άγγιξε ποτέ την ευαισθησία τού κ. Χ.Γ.; Δεν τον κλόνισε ποτέ κάποια αμφιβολία; Ποτέ δεν πέρασε από το μυαλό του η υποψία μήπως πίστεψε σε ένα αποτρόπαιο λάθος; Στην χειρότερη εκδοχή δίωξης/περιφρόνησης/υποτίμησης τού όντως όντος που λέγεται άνθρωπος; Σε τι συνίσταται ο στοχασμός τού κ. Χ.Γ. όταν θεμελιώνεται σε μία κοσμοθεωρία απάτης, σε μία θεολογία μισάνθρωπη, σε μία μεταφυσική τού τίποτα; Όταν υποστηρίζει με πλήθος βιβλίων του το εντελώς αντίθετο τής αδιάψευστης πραγματικότητας: την αθανασία, την αιωνιότητα, τού φθαρτού, θνητού ανθρώπου, δεν σκέφτηκε ποτέ αν όντως η εικόνα τού νεκρού μετά την εκταφή είναι η τελική για κάθε θνητό; Είδε ποτέ εμπράκτως την επιβεβαίωση τής πίστης του; Είχε ποτέ δια ζώσης την εμπειρική, όπως την λέει, σχέση με το ανύπαρκτο το οποίο θεωρεί ως Αιτιώδη Αρχή τού υπάρχειν; Διαψεύστηκε ποτέ μέσα του αυτό που γράφει: Η μόνη υπαρκτική «μετάλλαξη» που επιφέρει ο θάνατος στον άνθρωπο είναι η στέρηση τής δυνατότητας να προσθέσει επιπλέον εκφράσεις τής υπαρκτικής του ετερότητας-μοναδικότητας προσιτές στους ζώντες, τούς «παραλειπομένους» (σελ. 17); Ως «παραλειπόμενος» ο ίδιος έχει εισπράξει ποτέ αυτήν την διάψευση; 

    Εδώ, πράγματι, το ανθρώπινο κυριολεκτικά συγκλονίζεται από την ολότμητη ψευδολογία που το πλήττει/προσβάλλει στην ουσία του. Διότι, εκ μέρους τού κ. Χ.Γ. και όλων των ομοθρήσκων του, δεν υπάρχει ούτε ψήγμα οίκτου, κατανόησης, συμπάθειας, ενδιαφέροντος, για τον άνθρωπο. Με την αλλόφρονα πίστη τους απαξιούν πρώτα τούς δικούς τους νεκρούς. Περιφρονούν το πρόσωπό τους, την σχέση που είχαν μαζί τους. Ακυρώνουν τούς ίδιους τούς προσφιλείς τους εφόσον θεωρούν τον θάνατο τού σώματός τους «απαρχή νέου τρόπου ύπαρξης, διαφορετικού από την βιολογική επιβίωση». 

    Πιστεύει, πράγματι, ο κ. Χ.Γ. ότι σε μία «νέου τρόπου ύπαρξη» θα συναντηθεί/συνυπάρξει με τούς προσφιλείς νεκρούς του; Αν είναι έτσι, τότε, αντί να θρηνεί, θα πρέπει να αγάλλεται: σε μία άλλη ζωή, την οποία θεωρεί ως την μόνη αληθινή, θα αρχίζει να ζει με τούς προσφιλείς του απελευθερωμένος από τα γήινα δεσμά του, άρα ο θάνατός τους και ο δικός τους θα πρέπει να τού δίνουν χαρά, την μεγαλύτερη, αφού ο θάνατος είναι, κατ’ αυτόν, η βέβαια, αναμφισβήτητη μετάβαση σε μία βέβαιη, αναμφισβήτητη αιώνια ζωή. Χαράς ευαγγέλια, λοιπόν, τόσο για τούς νεκρούς όσο και για τούς «παραλειπόμενους», η με τον θάνατο απαλλαγή από την φθορά, οδηγεί στην μετά τον θάνατο αφθαρσία. Η κηδεία θα έπρεπε να γιορτάζεται σαν γλέντι, τα δάκρυα λύπης να γίνουν δάκρυα χαράς, το αίσθημα τής απώλειας και το πένθος να αντικατασταθούν από υπόσχεση τής θείας χάριτος και τής υπερουράνιας σωτηρίας.

    7. Πώς ένα τέτοιας ηλιθειογενούς εμβέλειας «σκεπτικό» διήρκεσε/άντεξε επί τόσους αιώνες; Μπορεί η τόσο μακρά διάρκεια να οφείλεται, και οφείλεται, φυσικά, στην αδυναμία τού ανθρώπου να αντέξει τα δεινά τής ζωής και την βεβαιότητα τού θανάτου, σ’ αυτό δεν μπορεί κανείς να αντιτάξει παρά μόνο σιωπή και κατανόηση. 

    Πώς όμως στρατιές ιδιοφυών στοχαστών συνοδοιπόρησαν, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, με αυτήν την εξωφρενική, για σώφρονα άνθρωπο, διανοητική κατασκευή που η εξόφθαλμη αντίθεσή της με την στοιχειώδη νοημοσύνη είναι κραυγαλέα; Πώς δεν καταγγέλθηκε/στηλιτεύτηκε η εξαπάτηση αυτή στα θεμέλιά της; Πώς γίνεται και διέτρεξε αναρίθμητα πονήματα χωρίς να κλονιστεί, να καταρριφθεί; Χρειάστηκε να φτάσουμε στα τέλη τού 19ου αιώνα με τον Νίτσε, στα μέσα τού 20ου με τον Φουκώ και τον Πήτερ Μπράουν, για να ανασκαφούν αυτά τα θεμέλια, να αποκαλυφθούν οι μηχανισμοί κατασκευής τού τερατουργήματος, να εμφανιστεί το τέρας απογυμνωμένο από όλα τα μαλάματα τού εικονίσματός του.

    8. Ο κ. Χ.Γ., με την προσεγμένη στην διατύπωσή της γραφή του, είναι ολοφάνερο ότι προσπαθεί να δώσει εμβληματικό κύρος στο έωλο περιεχόμενο τού βιβλίου του, να τού προσδώσει άφθαρτη διάσταση αναμφίβολου, θείου κηρύγματος. Αυτή ακριβώς όμως η συνοπτική προσπάθεια μοιάζει με πράξη λήξεως, τελικού απολογισμού, οριστικής μαρτυρίας, αγγελτήριου θανάτου, επικήδειου για έναν καταρρακωμένο κατήγορο τού σώματος, γι’ αυτό το ίδιο το σώμα που τόσο ο ίδιος ο μάρτυς/απολογητής το λοιδόρησε, κι ας ήταν το δικό του.

    Έτσι, όσο κι αν λέγονται στο βιβλίο αυτό πράγματα επί αιώνες χιλιοειπωμένα, άρα εξαντλημένα, είναι χρήσιμη/χρηστική η επαναφορά τους, για να μάς θυμίσουν επί λέξει τον δράστη τού κακουργήματος, αλλά και να μάς κάνουν να θυμηθούμε πόσο βαθιά ριζωμένα/ενσωματωμένα/εσωτερικευμένα στον ανθρώπινο ψυχισμό είναι όλα αυτά που καταθέτει ο κ. Χ.Γ., πόσο τα ταμπού, οι συμβάσεις, οι προκαταλήψεις, τα ψεύδη, οι ψευδαισθήσεις, που καλλιέργησε/εμφύτευσε ο χριστιανισμός, διαρκούν/ισχύουν ακόμα, συνεχίζουν να διαμορφώνουν νοοτροπίες/συμπεριφορές σε καθόλου μικρή κλίμακα διεθνώς. 

    Έτσι, η υπερασπιστική πλευρά τού βιβλίου μετατρέπει την συνηγορία της, ουσιαστικά, σε δριμύ κατηγορητήριο κατά των δεδομένων τής χριστιανικής πίστεως διότι εκθέτει απροκάλυπτα  εν συνόψει την ίδια την ωμή αλήθεια της σε όλο το εκτρωματικό περιεχόμενό της. Η τεράστια σε βαθμό παραφροσύνης Βίβλος Γενέσεως τού ανθρώπου από τον χριστιανικό εσμό, εκτίθεται τελετουργικά και οριστικά, δείχνοντας το τέλος τού ιστορικού κύκλου της.

    9. Η ουσία, είτε το θέλει ο κ. Χ.Γ. είτε όχι, παραμένει αναλλοίωτη διότι συνδεδεμένη, ούτως ή άλλως, με την ένσαρκη σύσταση τής ανθρώπινης υπαρκτότητας: αποτυγχάνει, όπως απέτυχε ο χριστιανισμός, να καταλύσει δογματικώς τις δύο κεντρικές και αλληλοσυμπληρούμενες πλευρές της, την θνητότητα και την σεξουαλικότητα. Χωρίς αυτές, χωρίς την σταθερή, αμείωτη, καταστατική συνύπαρξή τους, δεν υπάρχει ο άνθρωπος. Αυτές, και μόνον αυτές, θνητότητα και σεξουαλικότητα, τον κάνουν άνθρωπο τον άνθρωπο.  

    Όλα τα άλλα εξεμέτρησαν προ πολλού το ζην. Καιρός πλέον τού θάψαι ο κ. Χ.Γ. και όλοι οι συνοδοιπόροι του τούς εαυτών νεκρούς.

    Υ.Γ.

    Το κείμενό μου άρχισε να γράφεται και ολοκληρώθηκε πριν από την δημοσίευση τού άρθρου τού κ. Χ.Γ. με συγγενές θέμα και τίτλο «Ελληνισμός χωρίς ταυτότητα» που δημοσιεύτηκε στο φύλλο τής Καθημερινής, 25.7.2021. Η ακροτελεύτια παράγραφος τού άρθρου είναι η εξής: Όταν λέμε «πολιτισμός» (τρόπος τού βίου, τρόπος τής συλλογικότητας) σημαίνουμε τη μεταφυσική, μιλάμε για το νόημα (αιτία και σκοπό) τής ύπαρξης και τής συνύπαρξης των ανθρώπων. Όταν «νόημα» είναι η ψηλαφητή ελευθερία από τον θάνατο, τότε η συνύπαρξη είναι γιορτή, έμπρακτη βεβαιότητα για τη νίκη καταπάνω στον θάνατο. Όταν «νόημα» είναι η ατομική βεβαιότητα μηδενισμού των πάντων με τον θάνατο, τότε ύπαρξη και συνύπαρξη είναι αλογία ενός μακάβριου «τυχηρού παιχνιδιού», διαμάχη άθλιων καναλιών και πανάθλιων κομμάτων, απανθρωπία κρετινικής αντιμαχίας μελλοθάνατων καραγκιόζηδων. 

    Κάθε σχόλιο περιττό.

    Δημήτρης Δημητριάδης / 22-24.7.2021



    Για τον «γρίφο θάνατο»

    του Χρήστου Γιανναρά, Καθημερινή, 8/8/2021

    Ο,τι ονομάζουμε σήμερα «κοινωνικό» γεγονός, πραγματικότητα και τρόπο συνύπαρξης, συλλογικότητας των ανθρώπων, μοιάζει απήχημα της βιβλικής εικόνας του «Πύργου της Βαβέλ»: Υπάρχει ολοφάνερη μια σύγχυση γλωσσών, οι λέξεις και οι έννοιες δεν παραπέμπουν σε σημαινόμενα της κοινής – κοινωνούμενης εμπειρίας, απηχούν τη νοητική του καθενός ατομική επιλογή, μια εγωτική ή ομαδικών συμφερόντων προτίμηση. Ο καθένας ονομάζει «δημοκρατία» ή «φιλοπατρία» ή «πολιτισμό» ή «έρωτα» ή «Tέχνη» τόσο διαφορετικές πραγματικότητες, ώστε αποκλείεται ο ρεαλισμός της συν-εννόησης, η κοινή παραδοχή σήμανσης του αληθινού – πραγματικού. Οι λέξεις παραπέμπουν σε τόσες ανόμοιες βεβαιότητες όσες και τα άτομα που διεκδικούν την «ορθή» 

    Παραδείγματα ενδεικτικά σύγχυσης γλωσσών, ασυνεννοησίας τύπου Βαβέλ, προσφέρονται πάμπολλα κάθε μέρα. Η γλώσσα είναι αμπέλι ξέφραγο, κανένας δεν μπορεί να εμποδίσει τον δολοφόνο που έπνιξε την «αγαπημένη» του να μιλάει για το πόσο «ερωτευμένος» ήταν μαζί της και κανένας δεν μπορεί να εμποδίσει έναν «βιβλιοκριτικό» να λιβελογραφεί για βιβλίο, του οποίου τη γλώσσα (εκφραστική) ολοφάνερα δεν κατανοεί. Σε τέτοιες περιπτώσεις ο μύθος της Βαβέλ και η «σύγχυση γλωσσών» φωτίζουν εναργέστατα ένα καίριο ανθρωπολογικό πρόβλημα συχνό, δυστυχώς και επίκαιρο.

    Σκεφθείτε π.χ. τι θα πει «σύγχυση γλωσσών» στο πεδίο του φιλοσοφικού – ανθρωπολογικού προβληματισμού: Να θέλει κάποιος να ερμηνεύσει – παρουσιάσει βιβλίο του Βιτγκενστάιν με τη γλώσσα (ορολογία και «λογική») του Καντ ή βιβλίο του Λακάν με τη γλώσσα του Χέγκελ. Λάθος που δεν αντιμετωπίζεται ούτε με κριτικές υποδείξεις ούτε με «κανονιστικές αρχές» της εκφραστικής.

    Πρόσφατο, ανάμεσα σε πολλά, παράδειγμα, το τεύχος 695 (23.7.2021) του περιοδικού, ελεύθερης διανομής, LIFO. Δημοσίευσε εκτενή κατάκριση του βιβλίου που εξέδωσα, στις αρχές του καλοκαιριού, στις εκδόσεις «Ικαρος», με τίτλο «Γρίφος θάνατος». Αυτουργός της βιβλιοκρισίας ο συγγραφέας και κριτικός Δ. Δημητριάδης. Η ανάγνωση του Δ.Δ. συνιστά εγχείρημα παγιδευμένο, από την αρχή ώς το τέλος, κατά τη γνώμη μου (την δίχως εγκυρότητα – ως κρινομένου) σε καταφανή σύγχυση γλωσσών.

    Τολμώ να σχολιάσω αυτή τη μηδενιστική βιβλιοκρισία (μηδενίζει a priori το κρινόμενο βιβλίο με αφορισμούς, δεν το αντιμάχεται), επειδή με συν-εκίνησε. Οχι συναισθηματικά, προφανώς. Ενεργοποίησε ο Δ.Δ. την ανάγκη μου για διασάφηση του ανοιχτού ερωτήματος της πανανθρώπινης εμπειρίας: Γιατί η ενστικτώδης οργή για τον θάνατο γεννάει νομοτελειακά έναν απερίσκεπτο μηδενισμό; Γιατί ο κηρυγματικός–ιδεολογικός «χριστιανισμός» τρέφει την οργή του ανθρώπου για τον θάνατο παίζοντας χαμένο παιχνίδι στο γήπεδο των «πεποιθήσεων» και της ψυχολογίας, ενώ το «σώμα» της κοινωνίας των σχέσεων, το εκκλησιαστικό γεγονός, παραμένει περιθωριακός «κόκκος σινάπεως» και «ελάχιστη ζύμη»;

    Τέτοια ερωτήματα δεν μπορούν να τίθενται σήμερα, δεν μπορούν, γιατί δεν γεννιώνται, και δεν γεννιώνται, επειδή στον παγκοσμιοποιημένο «τρόπο» ή «πολιτισμό» της Νεωτερικότητας, μοιάζει να έχουν εξαλειφθεί οι εμπειρικές προϋποθέσεις τέτοιων ερωτημάτων. Θα έλεγα, με επικίνδυνη σχηματοποίηση, ότι ο σημερινός «πολιτισμός» μας ταυτίζει τη γνώση (οποιαδήποτε) με την ατομική κατανόηση, άλλοι πολιτισμοί άλλων εποχών (ο ελληνικός π.χ. αρχαίος και μεσαιωνικός) λογάριαζαν τη γνώση ως προϊόν της εμπειρίας των σχέσεων. Η κατανόηση είναι ατομικό κεκτημένο, εξουσιαστικό και εμπορεύσιμο, ενώ η σχέση είναι άθλημα που κερδίζεται ή χάνεται – συλλογικό («πολιτικόν») άθλημα, μήτρα που γεννάει την πόλιν και την εκκλησία.

    Αυτός ο εγκλωβισμός της γνώσης στη μονοτροπία και στεγανότητα της κατανόησης μεταστοιχειώνει τον σύνολο βίο της συλλογικότητας, την οριστική της ταυτότητα: Δεν μιλάμε πια για «κοινωνία», μιλάμε για societas, δηλαδή «εταιρισμόν επί κοινώ συμφέροντι», όχι για κοινό άθλημα αυθυπέρβασης και αυτοπροσφοράς, που θέλει τη ζωή να κοινωνείται, να «μετέχεται υπό πάντων ενικώς». Η κοινωνία γεννάει την πόλιν, την πολιτική, τον πολιτισμό, δηλαδή στόχους «ποιότητας» τού υπάρχειν, η societas παράγει νομικές συμβάσεις, κώδικες Δικαίου, χρησιμοθηρία που θωρακίζει το εγώ και νομιμοποιεί τις απαιτήσεις του, στο πλαίσιο της αγέλης.

    Φυσικά και δεν έχει κανένα ρεαλιστικό αποτέλεσμα η νομική κατασφάλιση ατομικών και συλλογικών συμβάσεων – αυτή είναι η τραγωδία της societas. Αλλά ταυτόχρονα μοιάζει πια χαμένη και κάθε «αίσθηση» (εμπειρική γνώση) του κοινού αθλήματος της κοινωνίας των σχέσεων (η γνώση του έρωτα, της πολιτικής, της λειτουργικής, αυτοδιαχειριζόμενης κοινότητας, του σχολείου που παιδαγωγεί στη χαρά της φιλίας και της άμιλλας, όχι στον καταναγκασμό της χρησιμότητας). Έχει χαθεί η εκκλησιαστική ενορία, που μας μαθαίνει τη σχέση, όχι σαν ατομική κατασφάλιση εγωκεντρικής αξιομισθίας, αλλά σαν αιτία και στόχο υπαρκτικής πληρότητας. Όλες αυτές οι απώλειες συνοδεύουν την απάρνηση ή ολοσχερή άγνοια της ελληνικής εμπειρίας και παράδοσης.

    Η αλογία του θυμού για τον «χριστιανισμό» που παρήγαγε ο «εξευρωπαϊσμός» μας των Ελλήνων, είναι δικαιολογημένη και φυσιολογική. Για να δούμε «με άλλο μάτι», εμείς που πιθηκίζουμε την ανθελληνική δύση «Νεοέλληνες», τον γρίφο – θάνατο, ίσως χρειαζόμαστε γερή δόση Ντοστογιέφσκι και T.S. Eliot.




    Δημήτρης Δημητριάδης: Τα επίχειρα της αποτυχίας 

    Η πνευματική ανεντιμότητα ενός νεκρόφιλου χριστιανού

    Ανταπάντηση σε άρθρο του Χρήστου Γιανναρά που δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή. Lifo, 23.8.2021

    «Οι ελεγειακές ψυχές που διακαώς επιθυμούν εκείνο το παρελθόν (εννοεί τις μεσαιωνικές πολιτισμικές μορφές και αντιλήψεις), εάν υποχρεώνονταν να περάσουν σ’ αυτό μονάχα μία ώρα, θα ποθούσαν σφοδρά τον μοντέρνο αέρα»

    — Jacob BurckhardtΟ πολιτισμός τής Αναγέννησης στην Ιταλία, μετ. Μαρία Τοπάλη, εκδ. Νεφέλη, 1997.


    Ο κ. ΧΡΗΣΤΟΣ ΓΙΑΝΝΑΡΑΣ, με επιφυλλίδα του στην εφημερίδα Η Καθημερινή τής 8.8.2021, απαντάει στο κείμενό μου που δημοσίευσα στην Lifo, στις 26.7.2021, με τίτλο … και άφες αυτούς θάψαι τούς εαυτών νεκρούς.

     

    Τρόπος τού λέγειν «απαντάει». Όχι μόνο επί τής ουσίας δεν απαντάει, δεν απαντάει σε κανένα σημείο τού κειμένου μου. Οπότε, απαξιωτικό προς εμένα, καταδικαστικό προς τον ίδιο, το άρθρο αυτό δεν θα έχρηζε απαντήσεως. Απαντώ γιατί, όπως και με το προαναφερθέν κείμενό μου, παίρνω μόνο ως αφορμή την περίπτωση τού κ. Χ.Γ., θεωρώντας τον συνοπτικό δείγμα παρόμοιων περιπτώσεων, εντοπισμένων, εκτός των συμπαγών ειδικευμένων κύκλων, και σε ευρύτατη κλίμακα κατοίκων τής χώρας, εμφανώς ή αφανώς, δεδηλωμένα όχι, έμπρακτα ή όχι.

     

    Αποκαλώντας με, λοιπόν, «αυτουργό τής βιβλιοκρισίας» - δεν ήταν βιβλιοκρισία το κείμενό μου, ήταν εμπεριστατωμένος αντίλογος, σημείο προς σημείο, τού βιβλίου του – πράγμα το οποίο δεν κάνει ο κ. Χ.Γ. με το άρθρο του, το προσπερνά φυγοδικώντας, παραθέτει κοινοτοπίες που και οι πιο ανεκτικοί, οι πιο υπομονετικοί αναγνώστες του και όχι μόνο, τίς έχουν προ πολλού ξεπεράσει και ξεράσει με απέραντη περιφρόνηση και ασυγκράτητη αηδία.

     


    Το άρθρο, επομένως, τού κ. Χ.Γ. δεν είναι απάντηση εφόσον αγνοεί το ίδιο το περιεχόμενο τού εκτεταμένου κειμένου μου, παραβλέπει όλον τον προβληματισμό του, αυτομάτως μεταβαίνει στην δική του στερεότυπη, απομαγνητοφωνημένη, αντιγραμμένη εδώ και δεκαετίες παράθεση «θέσεων» που από μόνες τους συνιστούν εξ ιδίων κατατρόπωση όλου τού «στοχασμού» τού κ. Χ.Γ. 


    Αντί να ασχοληθεί με την κατάθεση των τοποθετήσεών μου στα κρίσιμα ζητήματα που ολοσχερώς λανθασμένα έχει διαχειριστεί ο χριστιανισμός, αντί να ενσκήψει με σοβαρότητα/υπευθυνότητα, όπως αρμόζει σε στοιχειωδώς σοβαρό άνθρωπο, στα φλέγοντα/επείγοντα, κατά την γνώμη μου, προβλήματα που η πανδημία τα έχει εκτινάξει στα ύψη τής δεινής διάστασής τους, που η έντιμη/τολμηρή διαπραγμάτευσή τους εκκρεμεί εδώ και αιώνες, αντί λοιπόν ως σκεπτόμενος να αναλάβει το βάρος τού φορτίου που εκπροσωπεί με την ιδιότητα τού ορθόδοξου χριστιανού, βρίσκει δια τής πλαγίας οδού, δια τής δειλής λοξοδρόμησης, διέξοδο στην ευτελή/διάτρητη επίκληση τής «σύγχυσης των γλωσσών» (!), εννοώντας προφανώς ότι δεν τον έχω καταλάβει, ότι τον παρερμηνεύω, ότι μιλάμε διαφορετικές γλώσσες.

     

    Και πολύ καλά τον έχω καταλάβει και δεν τον παρερμηνεύω καθόλου και την ίδια γλώσσα, εννοώ την ελληνική, μιλάμε. Καταφεύγει σ’ αυτή την μάταιη εξήγηση, σύμπτωμα προφανούς ανικανότητας να δώσει με ανδρεία μία ευθεία απόκριση, προκειμένου να συγκαλύψει την αμηχανία/ένδειά του να αντιμετωπίσει τις αλλεπάλληλες κρούσεις τού κειμένου μου που θέτει σε κοινή θέα την θεμελιώδη εξαπάτηση και την ολέθρια χρήση/κατάχρηση τού ανθρώπου απ’ τούς ομόθρησκούς του.

     

    Έτσι, ο κ. Χ.Γ. στρίβει προς συνεχή/διάτρητα άλλοθι, τα οποία, εντέλει, αντί να υποστηρίξουν την πλευρά του, και μαζί εκείνη τού χριστιανισμού, στρέφονται εναντίον και των δύο, αποκαλύπτοντας την απόλυτη σαθρότητα τής επιχειρηματολογίας αμφοτέρων.


    Στο κείμενό μου καταθέτω, με επιχειρήματα και παραπομπές, το πώς και γιατί ο χριστιανισμός απέτυχε σε όλα τα μέτωπα που ο ίδιος είχε ανοίξει, ότι αποδείχθηκε κακουργηματικός σε ό,τι αφορά την ανθρώπινη φύση και την περίπλοκη σύστασή της.

     

    Ο κ. Χ.Γ. με κατατάσσει σ’ εκείνους που έχουν ενστερνιστεί τον «εξευρωπαισμό», πάγιο και παγωμένο επιχείρημά του, και καταλήγει στο άρθρο του με την φράση: «Για να δούμε με ‘άλλο μάτι’, εμείς που πιθηκίζουμε την ανθελληνική δύση ‘Νεοέλληνες’, τον γρίφο-θάνατο, ίσως χρειαζόμαστε γερή δόση Ντοστογιέφσκι και T. S. Eliot” – το τελευταίο με δυτικού τύπου γραμματοσειρά!!

     

    Γιατί δεν παραπέμπει στους Πατέρες τής Εκκλησίας; Δεν τον βοηθάει ως υπεράσπισή του η απέραντη γραμματεία των “ιερών κειμένων” που διατρέχουν την ιστορία τού χριστιανισμού εδώ και είκοσι αιώνες; Ζητά την βοήθεια μη Ελλήνων, ενός μάλιστα που ανήκει εξ ολοκλήρου στην απεχθή Δύση! Όσο για τον Ντοστογιέφσκι, μόνο χριστιανός δεν είναι στα μυθιστορήματά του, όπου εκφράζεται ο πιο βαθύς εαυτός του. Ας τον ξαναδιαβάσει, τού συνιστώ, με «άλλα μάτια», ίσως τότε δει μέχρι ποιου σημείου ο μέγας Ρώσος καταλαμβάνεται από φόβο και τρόμο μπροστά στον ίλιγγο που τού προκαλεί ο άνθρωπος και, ως ιδιοφυής και ευσυνείδητος στοχαστής, δεν επιστρατεύει χριστιανικά τερτίπια για να τον απορρίψει, διότι απλώς δεν είναι κατειλημμένος ως καλλιτέχνης από το τού Ιησού/Παύλου δόγμα.  

     

    Και ας αφήσει, τον συμβουλεύω, ήσυχους τούς Σολωμό, Σεφέρη, Ελύτη, τούς οποίους μηρυκάζει/επιστρατεύει ως αδιάσειστα τεκμήρια τής κάθε άλλο παρά δογματικής ποιητικής τους. Δεν είναι τού κόσμου του αυτοί, είναι τού ανθρώπου, θέλει δεν θέλει. Ας πάψει να τούς οικειοποιείται, να τούς εκμεταλλεύεται, εκτός κι αν πιστεύει ότι η ποίηση μπορεί να γίνει υποπόδιο στον άμβωνα τού θρησκευτικού του κηρύγματος. 

     

    Με όλα αυτά που επικαλείται, για πολλονιοστή φορά, αναμασώντας πάλι και πάλι τα σχετικά με κοινωνία των σχέσεων, εκκλησιαστική ενορία, αυτοδιαχειριζόμενη κοινότητα, αντιπαραθέτοντας την ‘τραγωδία τής societas’, καταλήγοντας με το «Όλες αυτές οι απώλειες συνοδεύουν την απάρνηση ή ολοσχερή άγνοια τής ελληνικής εμπειρίας και παράδοσης»,  ρωτώ τον κ. Χ.Γ..: γιατί οι χριστιανικές αρχές δεν άντεξαν στην επέλαση όλων αυτών τα οποία στηλιτεύει ως αίτια για τις «απώλειες»; Γιατί όλα αυτά για τα οποία πενθεί, δεν μπόρεσαν να νικήσουν τον εχθρό τους, την Δύση; Δύο χιλιάδες χρόνια ακαταμάχητης, πανίσχυρης, θεσμοθετημένης, κραταιάς Ορθοδοξίας, γιατί θρηνεί ο κ. Χ.Γ. για τον βιασμό της από την Εσπερία;

     

    Η άποψη τού κ. Χ.Γ. για το κείμενό μου είναι ότι «Η ανάγνωση τού Δ.Δ. συνιστά εγχείρημα παγιδευμένο, από την αρχή ως το τέλος, κατά την γνώμη μου (την δίχως εγκυρότητα ως κρινόμενου) σε καταφανή σύγχυση γλωσσών».

     

    Πρώτα-πρώτα, για ποιον λόγο δημοσιεύει την γνώμη του από την στιγμή που την θεωρεί «δίχως εγκυρότητα ως κρινόμενου»; Έπειτα, γιατί αυτή η δήθεν ταπεινοφροσύνη, όταν σε προηγούμενη παράγραφό του δίνει ως παράδειγμα σύγχυσης γλωσσών το: «Σκεφτείτε π.χ. τι θα πει ‘σύγχυση γλωσσών’ στο πεδίο τού φιλοσοφικού-ανθρωπολογικού προβληματισμού: Να θέλει κάποιος να ερμηνεύσει–παρουσιάσει βιβλίο τού Βιτγκενστάιν με τη γλώσσα (ορολογία και ‘λογική’) τού Καντ ή βιβλίο τού Λακάν με την γλώσσα τού Χέγκελ. Λάθος που δεν αντιμετωπίζεται ούτε με κριτικές υποδείξεις ούτε με ‘κανονιστικές αρχές’ τής εκφραστικής»


    Μόνο Βαβέλ δεν συνιστά η παράθεση αυτών των ονομάτων η οποία δείχνει το πόσο αδιάβαστος/αστόχαστος είναι: κάλλιστα μπορεί να παρουσιαστεί βιβλίο τού Βιτγκενστάιν με την ορολογία τού Καντ, όσο για τον Λακάν, εδώ ο κ. Χ.Γ. απογυμνώνεται εντελώς διότι, όχι μόνο ο Λακάν έχει σταθερό σημείο αναφοράς του τον Χέγκελ, αλλά αποτελεί έναν από τούς φιλοσόφους που τον έθρεψαν ως ψυχαναλυτή, βλ. την παρακολούθησή του, στην δεκαετία τού ’30, των σεμιναρίων τού Alexandre Kojeve, τα οποία επίσης παρακολούθησαν άνθρωποι όπως ο Bataille, o Klossowski, o Queneau, κ. α. και τα οποία άλλαξαν ριζικά την πρόσληψη τού Hegel στην Γαλλία – έχει ακούσει κάτι από αυτά ο κ. Χ.Γ.;

     

    Κύριο όμως είναι, το ξαναλέω, η πλήρης αγνόηση των θεμάτων που θίγει το κείμενό μου, με μία επιφυλλίδα εντάφιας κοπής, αγνόηση η οποία δηλώνει πασίδηλη, και άνανδρη, αποφυγή όχι μόνο να σχολιάσει αλλά, εννοείται, να αντικρούσει τα δικά μου επιχειρήματα. Το κείμενό μου, σε εννέα ενότητες, θίγει όλα τα ζητήματα που περιέχονται στο βιβλίο τού κ. Χ.Γ. Σε κανένα δεν αναφέρεται. Γενικολογεί με τον γνωστό καθηλωμένο/στείρο τρόπο του, δείχνοντας έτσι ότι δεν έχει πλέον παρά νεκρά επιχειρήματα, ότι είναι κενός από πειστικές απαντήσεις, εξαντλημένος νοητικά, αλλά και συναισθηματικά, γιατί δεν τον ενδιαφέρει τίποτα το ανθρώπινο, είναι ήδη πνευματικά αποθανών. 


    Το βιβλίο τού κ. Χ.Γ. το εξέλαβα, όπως είπα, ως αφορμή. Δεν με ενδιαφέρει ο ίδιος. Είναι μία χαμένη περίπτωση μέσα στον κυκεώνα των σωρών από άπειρες άλλες ανάλογες περιπτώσεις. Με ενδιαφέρει όμως, και πολύ μάλιστα, το τι εκπροσωπεί. Κι αυτό που εκπροσωπεί, είναι, όπως ξέρουμε, κάτι που, παρ’ όλη την δήμευση των ιδεολογικών υπαρχόντων του, διαθέτει ακόμα κύρος στα μυαλά πολλών ανθρώπων. Αυτός είναι ο λόγος τής ενασχόλησής μου μ’ αυτά τα ζητήματα τα οποία, πλην των αμιγώς δογματικών, αφορούν τα κατ’ εξοχήν στοιχεία που συνιστούν, κατά την άποψή μου, θεμελιωδώς τον άνθρωπο: θνητότητα και σεξουαλικότητα.

     

    Το μόνο που έχει να πει γι’ αυτά τα ζητήματα ο κ. Χ.Γ. είναι: «Τολμώ να σχολιάσω αυτή τη μηδενιστική βιβλιοκρισία (μηδενίζει a priori το κρινόμενο βιβλίο με αφορισμούς, δεν το αντιμάχεται, επειδή με συν-εκίνησε. Όχι συναισθηματικά, προφανώς. Ενεργοποίησε ο Δ. Δ. την ανάγκη μου για διασάφηση τού ανοικτού ερωτήματος τής πανανθρώπινης εμπειρίας: Γιατί η ενστικτώδης οργή για τον θάνατο γεννάει νομοτελειακά έναν απερίσκεπτο μηδενισμό; Γιατί ο κηρυγματικός-ιδεολογικός «χριστιανισμός» τρέφει την οργή τού ανθρώπου για τον θάνατο παίζοντας χαμένο παιχνίδι στο γήπεδο των «πεποιθήσεων» και τής ψυχολογίας, ενώ το ‘σώμα’ τής κοινωνίας των σχέσεων, το εκκλησιαστικό γεγονός, παραμένει περιθωριακός ‘κόκκος σινάπεως’ και ‘ελάχιστη ζύμη’;».

     

    Παρέθεσα ολόκληρη αυτή την παράγραφο, επειδή αναφέρεται ευθέως στο πρόσωπό μου, και γιατί περιέχει δύο τρία βασικά πράγματα που θέλω, κλείνοντας, να σχολιάσω.

     

    Αποκαλεί «μηδενιστική» την «βιβλιοκρισία» μου. Στο κείμενό μου, αποκαλούσα μηδενισμό τον χριστιανισμό, εννοώντας ότι ο αληθινός αποδεδειγμένα μηδενισμός είναι ο χριστιανισμός εφόσον υπόσχεται/ευαγγελίζεται ένα μηδέν. Επειδή η λέξη μηδενισμός προσδίδει στον χριστιανισμό μία διάσταση φιλοσοφικής χροιάς, θα ήταν πολύ ευστοχότερο να τον αποκαλέσω τιποτισμό: το κατ’ εξοχήν δογματικό σύστημα που αναλώνεται, με αναρίθμητα διαστροφικά επιχειρήματα (δες από Ιωάννη Χρυσόστομο και Γρηγόριο Νύσσης μέχρι Τερτυλλιανό και Αυγουστίνο) στην ανάδειξη τού τίποτα σε τίποτα. Τι άλλο είναι η μετά θάνατον ζωή; Τι άλλο η αθανασία, η αιωνιότητα, η ανάσταση των νεκρών; Τι μεγαλύτερη απάτη/αυταπάτη/ανυπαρξία η Δευτέρα Παρουσία που ακόμα αναμένεται; Πώς ‘να μην τρέφει την οργή ο χριστιανισμός’ –φράση τού κ. Χ.Γ.-  όταν έχει ο ίδιος διαψεύσει/καταρρίψει το κορυφαίο, θεμελιώδες κήρυγμά του; Πώς να μην προκαλεί οργή όταν υποσχέθηκε την νίκη επί τού θανάτου κι ο θάνατος εξακολουθεί αήττητος να θερίζει; Όταν ο ίδιος ο Χριστός με το «τετέλεσται» ομολόγησε ο ίδιος, ως άνθρωπος, το οριστικό τέλος τής ζωής και φυσικά δεν επανήλθε απ’ αυτόν εφόσον ήταν άνθρωπος; Φυσικά, διότι ο χριστιανισμός είναι το εξόχως παρά φύσιν. Χριστιανισμός και Φύση: τα εκ θεμελίων αντίθετα, αλληλο-αναιρούμενα, τα αμοιβαίως και ριζικώς ασυμβίβαστα. 

     

    Και, ναι, κ. Χ.Γ., αντιμάχομαι το βιβλίο σας, αλλά κάθε άλλο παρά με αφορισμούς μιλώ, όπως μού προσάψετε. Η λέξη αυτή σάς ανήκει αποκλειστικά, την έχετε αναγάγει σε υπέρτατη αξία σας, σε ένα από τα ειδεχθέστερα όπλα τής Εκκλησίας σας. Μη μιλάτε για αφορισμούς εσείς οι κατ’ εξοχήν διώκτες, οι ολετήρες των αντιπάλων σας, οι πρωτοπόροι τής τζιχάντ.

     

    Κι ακόμα: γιατί άραγε, μετά από τόσους αιώνες χριστιανοσύνης, το εκκλησιαστικό γεγονός παραμένει περιθωριακός «κόκκος σινάπεως» και «ελάχιστη ζύμη»; Δεν είμαστε πια στα πρώτα χρόνια τού χριστιανισμού, κ. Χ.Γ. Αυτός ‘ο κόκκος σινάπεως’ κι αυτή ‘η ελάχιστη ζύμη’, όπως γράφετε, κατακυρίευσαν την γη, έγιναν κράτος, αυτοκρατορική/θεολογική/εκκλησιαστική εξουσία, με άπειρα κέρδη, ανελέητη δογματική επιρροή, εκτενείς περιουσίες, τράπεζες, ιδιοκτησίες,  καταθέσεις, κρατικοδίαιτους υπαλλήλους, εκκλησιαστικούς ποιμένες που εξακολουθούν να βόσκουν ποίμνια, που τα βάζουν με κυβερνήσεις και τις γονατίζουν (βλ. πρόσφατες υποχωρήσεις τής σημερινής κυβέρνησης ενώπιον τής Ιεράς Συνόδου, κι ας μην αναφερθούμε στα γλειψίματα τής προηγούμενης «αριστερής»).

     

    Ντραπείτε, επιτέλους, κ. Χ.Γ. Ομολογείστε το απόλυτο ηθικό φιάσκο τής εκκλησιαστικής παράταξής σας. Δείξτε, για μια έστω πρώτη και τελευταία φορά, ενσυναίσθηση. Προπαντός αντιληφθείτε το μέγεθος τού λάθους σας, την αδιέξοδη εμμονή σας σε τετελεσμένες καταστάσεις που τις δημιούργησαν ιστορικοί λόγοι – κοινότητες, ενορίες, κά. – και που δεν είναι δυνατόν να επανέλθουν διότι, απλώς, ναι, απλώς, εκείνοι οι ιστορικοί λόγοι δεν υπάρχουν πια ούτε και πρόκειται να επανακάμψουν. Δείτε το παρόν, την ιστορικότητά του, τις ανάγκες του. Μη παρελθοντολογείτε. Το παρελθόν είναι ανεπίστρεπτο. Καταλάβετέ το, επιτέλους. 


    Και μη νομίζετε πως το δίκιο/η αλήθεια είναι με το μέρος σας, ότι αυτά για τα οποία κόπτεστε, υπάρχει περίπτωση να αναβιώσουν. Εκείνη η ομορφιά, εκείνος ο πλούτος, εκείνες οι σχέσεις, είναι ο μόνος χαμένος Παράδεισος, και είναι χαμένος, ήταν όμως όντως Παράδεισος, ήταν όντως αυτό που πιστεύετε ότι ήταν; Μήπως δεν ήταν; Γιατί, όπως λέει ο Προύστ, όλοι οι Παράδεισοι είναι χαμένοι. Μήπως, προσθέτω, δεν έχουν υπάρξει ποτέ; Τι λέτε;

     

    Φέρεστε σαν νεκρόφιλος, κ. Χ.Γ. Η Ιστορία σάς έχει κλείσει με πάταγο την πόρτα της, σ’ εσάς κ. Χ.Γ. και σε όλους τούς δικούς σας. Ίσως αυτό το παταγώδες κλείσιμο να είναι, σ’ αυτές τις δεινές, φλεγόμενες, πληγείσες μέρες, μία από τις ελάχιστες εναπομείνασες ελπίδες για ένα λίγο πιο υποφερτό μετά.

     

    Όσο για την αιωνιότητα, σάς παραπέμπω στον Arthur Rimbaud. Σας λέει κάτι αυτό το όνομα;

     

                                            Δημήτρης Δημητριάδης – 8-12.8.2021