Εκκλησιαστικά ιδρύματα και ΑΕΙ δεν ταιριάζουν!

Οι Ακαδημίες της Εκκλησίας δεν είναι ΑΕΙ

Μη νόμιμη κρίνει το Συμβούλιο της Επικρατείας τη λειτουργία των Ανωτάτων Εκκλησιαστικών Ακαδημιών ως εκπαιδευτικών μονάδων της ανωτάτης εκπαίδευσης. Η αναβάθμιση των σχολών και η ένταξή τους στην ανώτατη εκπαίδευση, που προβλέπεται με τον νόμο 4332/2006, έρχεται σε αντίθεση με το άρθρο 16 του Συντάγματος, όπως τονίζεται σε δύο Πρακτικά του Ε΄ Τμήματος του ΣτΕ, που συνεδρίασε χθες, υπό την προεδρία του αντιπροέδρου κ. Κ. Μενουδάκου. Οι παρατηρήσεις του ανωτάτου δικαστηρίου για το Προεδρικό Διάταγμα, που καθορίζει τα προσόντα και τις προϋποθέσεις για την εκλογή και εξέλιξη του διδακτικού προσωπικού των Ανωτάτων Εκκλησιαστικών Ακαδημιών και κρίθηκε τελικώς μη νόμιμο, συνοψίζονται στις ακόλουθες:

• Οι σχολές αυτές δεν οργανώνονται ως νομικά πρόσωπα πλήρως αυτοδιοικούμενα και δεν κατοχυρώνεται η ακαδημαϊκή ελευθερία για τους διδάσκοντες και τους σπουδαστές, όπως επιτάσσει το Σύνταγμα.
• Στις εκπαιδευτικές αυτές μονάδες η παρεχόμενη εκπαίδευση και οι κατευθύνσεις της έρευνας δεν καθορίζονται από αιρετά όργανά τους, αλλά ελέγχονται από το Ανώτατο Επιστημονικό Συμβούλιο, τα μέλη του οποίου διορίζονται από τον υπουργό Παιδείας και την Εκκλησία της Ελλάδος.
• Το περιεχόμενο και ο σκοπός της εκπαίδευσης συνίσταται στη διδασκαλία συγκεκριμένου δόγματος, όχι χάριν της επιστημονικής μελέτης, αλλά με στόχο τη μεταλαμπάδευση αυτούσιων των αληθειών του δόγματος αυτού και την κατάρτιση θρησκευτικών λειτουργιών, που αντίκειται στην ακαδημαϊκή ελευθερία.

Επίσης, το Π.Δ. κρίθηκε μη νόμιμο για τον πρόσθετο λόγο ότι η διαδικασία επιλογής των σπουδαστών αντίκειται στο Συνταγμα, καθώς περιλαμβάνει προκαταρκτική συνέντευξη ενώπιον Επιτροπής και θέσπιση συστατικής επιστολής Επισκόπου για την εισαγωγή στο πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών.

Η υπόθεση, πάντως, παραπέμφθηκε να εξεταστεί στην Ολομέλεια του ΣτΕ.

(Καθημερινή, 12/6/2007)

Τα πανεπιστήμια αποτέλεσαν στην Ευρώπη αρχικά ένα νέου είδους εκπαιδευτικά ιδρύματα για τον ανώτερο κλήρο, με πρωτοβουλία του τάγματος των Δομινικανών. Τα πανεπιστήμια αυτά επηρεάστηκαν από το πνεύμα της σχολής της Σαρτρ (Chartre), μία φιλοσοφική και θεολογική σχολή του 11^ου και 12^ου αιώνα στον καθεδρικό ναό αυτής της γαλλικής της πόλης. Η διδασκαλία στη σχολή χαρακτηρίζεται από ένα Ουμανισμό διαμορφωμένο από τη μελέτη των αρχαίων φιλοσόφων και από την αναζήτηση μιας σύνθεσης μεταξύ της γνώσης του φυσικού κόσμου και της εξ αποκαλύψεως αλήθειας. Σύνθημα της σχολής είναι η φράση του Honorius d' Autun: «Η άγνοια είναι εξορία για τον άνθρωπο, η επιστήμη είναι η πατρίδα του».

Όπως τα υπόλοιπα επαγγέλματα, έτσι και οι πανεπιστημιακοί δάσκαλοι δημιούργησαν συντεχνίες. Αυτές οι συντεχνίες διαμορφώνονται αργά μέσα από γεγονότα και διαδοχικές κατακτήσεις και το καταστατικά τους, μερικά από τα οποία έχουν διασωθεί, απλώς καταγράφουν εκ των υστέρων τα κεκτημένα. Σταδιακά ο σημαντικός αριθμός των Πανεπιστημιακών και η ποιότητα του λόγου τους συνιστά ένα αντίβαρο απέναντι στην κατεστημένη τάξη της πόλης. Τελικά τα πανεπιστήμια κερδίζουν με αγώνες την ανεξαρτησία και αυτονομία τους, τόσο ενάντια στην κοσμική εξουσία, όσο και ενάντια στον εκκλησιαστικό μηχανισμό, παρ' ότι από τους εκκλησιαστικού κόλπους εκπήδησαν.

Οι πρωτοπόροι για την απεξάρτηση των πανεπιστημίων από τον εκκλησιαστικό έλεγχο είναι οι ίδιοι κληρικοί. Στο 13^ο αιώνα χάνει ο καγκελάριος του πανεπιστημίου, ο οποίος εκπροσωπεί τον τοπικό επίσκοπο, το δικαίωμα να απονέμει τα πανεπιστημιακά διπλώματα. Το δικαίωμα αυτό περνάει στο σώμα των καθηγητών και ο καγκελάριος καταργείται. Αυτό όμως δεν ανακόπτει τις διεκδικήσεις ανεξαρτησίας και, μετά από αντιδικίες, απεργίες και συγκρούσεις, το πανεπιστήμιο εξαιρείται από την αρμοδιότητα του επισκόπου. Στην Οξφόρδη δεν καταργήθηκε ο καγκελάριος, αλλά η εκλογή του άρχισε να γίνεται από το σώμα των καθηγητών και όχι πια από τον επίσκοπο.

Κατά δεύτερο λόγο, οι αγώνες των πανεπιστημίων έγιναν ενάντια στην κοσμική εξουσία. Οι άρχοντες (βασιλιάδες, δούκες κτλ.) προσπαθούσαν να ελέγξουν τη λειτουργία των συντεχνιών, ώστε να επηρεάσουν την εξέλιξη των μελών τους και κυρίως αυτούς των «ευγενών» συντεχνιών, όπως των Πανεπιστημιακών. Στο Παρίσι, οι αντίρροπες δυνάμεις υπέρ και κατά του ελέγχου των Πανεπιστημιακών συγκρούονται το έτος 1229 σε αιματηρά επεισόδια σπουδαστών και καθηγητών, αφενός, και της αστυνομίας αφετέρου. Σε μια συμπλοκή σκοτώνονται πολλοί σπουδαστές, με αποτέλεσμα να ξεκινήσει μια μεγάλη απεργία και το πανεπιστήμιο να διακόψει τη λειτουργία του. Τελικά, το 1231 αναγνωρίζεται η ανεξαρτησία του και αρχίζει η εποχή της ελευθερίας στην διδασκαλία και την έρευνα. Αυτή ακριβώς η ελευθερία αποτελεί τον πυρήνα του λεγόμενου πανεπιστημιακού ασύλου!

Στην Οξφόρδη κερδίζει το πανεπιστήμιο τις πρώτες ελευθερίες ήδη το 1214, όταν αφορίζεται ο Jean sans Terre (Ιωάννης Ακτήμων, αδελφός και διάδοχος στο βασιλικό θρόνο του Ριχάρδου Λεοντόκαρδου) και χάνει την επιρροή του. Μια σειρά από σφοδρές συγκρούσεις στα έτη 1232, 1238 και 1240 μεταξύ Πανεπιστημιακών και των βασιλικών δυνάμεων οδήγησαν σε νέες ανατροπές και περιχαράκωση της ανεξαρτησίας του πανεπιστημίου.

Τελικά, τόσο η κοσμική εξουσία, όσο και ο εκκλησιαστικός μηχανισμός υποχωρούσαν σχεδόν πάντα στις απαιτήσεις των Πανεπιστημιακών και των σπουδαστών γιατί, πέρα από φιλοσοφικές και ερευνητικές διαφωνίες που ελάχιστο κόσμο απασχολούσαν, το ευρύ κοινό ενδιαφερόταν να διατηρηθεί στην πόλη το πανεπιστήμιο (όπως και στις μέρες μας), επειδή έφερνε κόσμο και χρήμα, μορφωμένους γαμπρούς για τις θυγατέρες και καταρτισμένο προσωπικό για τη διοίκηση, αλλά και ευκαιρίες για ψυχαγωγία στα θέατρα και τις μουσικές εκείνης της εποχής. Στις πόλεις χωρίς πανεπιστήμιο είχε τον πρώτο λόγο ο επίσκοπος ...

Οκτακόσια χρόνια μετά από αυτά τα γεγονότα που σημάδεψαν την ευρωπαϊκή Ιστορία και οδήγησαν αργά αλλά σταθερά στην πνευματική και πολιτική Αναγέννηση και στο Διαφωτισμό, έρχεται μια ελληνική κυβέρνηση, με μισόλογα και τυπικές αντιρρήσεις της αξιωματικής αντιπολίτευσης, να ιδρύσει «εκκλησιαστικά πανεπιστήμια», όπου δεν υπάρχει έρευνα και αναζήτηση, αφού κυριαρχεί το εκκλησιαστικό δόγμα, όπου οι καθηγητές και σπουδαστές θα επιλέγονται με «εκκλησιαστικά» κριτήρια, δηλαδή με συστάσεις επισκόπων. Άρα, αυτά τα ιδρύματα, δεν σχετίζονται με την επιστήμη, αλλά με το βόλεμα και την αναρρίχηση.

Να δούμε, αν είναι σε θέση να κόψει το ΣτΕ αυτόν τον κατήφορο ή θα μας επιβάλλει πάλι η Ευρώπη να επανέλθουμε στο δρόμο του πολιτισμού, μακριά από τον παπαδίστικο σκοταδισμό!

Προϊστορία για την καταδίκη ...

των εκπαιδευτικών και υπαλλήλων του Παντείου Παν.

ΠΩΣ ΕΦΤΑΣΕ Η ΥΠΟΘΕΣΗ ΣΤΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ

Ανώνυμη καταγγελία στην Εισαγγελία Αρείου Πάγου το 2000

Η υπόθεση έφτασε μέχρι τη Δικαιοσύνη έπειτα από ανώνυμη καταγγελία στην Εισαγγελία του Αρείου Πάγου τον Ιούνιο του 2000, στην οποία είχε επισυναφθεί πόρισμα του ΣΔΟΕ άνω των 200 σελίδων. Το εν λόγω πόρισμα είχε συνταχθεί ύστερα από καταγγελίες για οικονομικό σκάνδαλο στο Πάντειο.

Κατά την κατηγορία αποκαλύφθηκαν οικονομικές ατασθαλίες με «πιπεράτες» λεπτομέρειες, σύμφωνα με τις οποίες φαινόταν το Πάντειο να έχει υπογράψει μάρμαρα αξίας 291 εκατ. δρχ., πανάκριβα είδη υγιεινής και... τζακούζι, καθώς και δεκάδες μέτρα μοκέτας, τζάκια κ.ά., τα οποία ενώ προορίζονταν για το Πάντειο, τελικά -κατά την κατηγορία- κατέληξαν σε άγνωστους προορισμούς.

Στο ίδιο πόρισμα οι εμπλεκόμενοι, χωρίς να κατονομάζονται, φέρονται να βάζουν στην τσέπη τους ακόμα και τον μισθό που ελάμβανε με την ιδιότητα του καθηγητή ο τέως πρωθυπουργός Κ. Σημίτης, ο οποίος είχε παραχωρήσει τα χρήματά του για την οργάνωση της Κεντρικής Βιβλιοθήκης του Παντείου.

Στην ακροαματική διαδικασία επίσης μάρτυρας αναφέρθηκε σε αγορά αυτοκινήτου μάρκας Φεράρι από τον κατηγορούμενο Κουτσοδημητρόπουλο, τονίζοντας ότι εκ των υστέρων πληροφορήθηκε ότι η αγορά έγινε με χρήματα από τον... ειδικό λογαριασμό ερευνών του Παντείου.

(Έθνος, 9/6/2007)

ΕΝΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΕΤΟΣ 2002

Τι υποστηρίζουν τέσσερις καθηγητές για το «σκάνδαλο του Παντείου». Τι ανέφεραν παλαιότερα δημοσιεύματα του τύπου.

Τα παράπονά σας στο πόρισμα ...

Αντιδράσεις προκάλεσε η δημοσίευση της «Πορισματικής έκθεσης διαχειριστών οικονομικού ελέγχου» στο Πάντειο Πανεπιστήμιο της περιόδου 1994-1998 από την περασμένη «Κ.Ε.» Αρκετοί πανεπιστημιακοί, που τα ονόματά τους αναφέρονται στο πόρισμα, με επιστολές τους που παραθέτουμε ακολούθως έσπευσαν, ως όφειλαν, να δευκρινίσουν στοιχεία που αφορούν την εμπλοκή τους και να παρουσιάσουν τη δική τους εκδοχή.

Η «Κ.Ε.» είναι προφανές ότι δεν επιχείρησε να αποδώσει κατηγορίες. Αυτό είναι έργο του αρμόδιου εισαγγελέα, στον οποίο έχει διαβιβαστεί το πόρισμα. Αλλωστε έχει ασκηθεί ήδη δίωξη από τον εισαγγελέα κ. Ισίδωρο Ντογιάκο κατά παντός υπευθύνου με τη βαρύτατη κατηγορία της υπεξαίρεσης στην υπηρεσία, σε συνδυασμό με το νόμο περί καταχραστών του Δημοσίου.

Τα στοιχεία που εμείς παραθέσαμε βρίσκονται άλλωστε αυτή τη στιγμή στα γραφεία υπουργών, έχουν κοινοποιηθεί στη Βουλή, αλλά και στον ίδιο τον πρωθυπουργό.

• Η «Κ.Ε.» παρουσίασε χωρίς καν να σχολιάσει μια οικονομική έκθεση επιθεωρητών. Δεν προσέθεσε, παρ' ότι διέθετε, στοιχεία ρεπορτάζ, που ενδεχομένως φώτιζαν περισσότερο τη ζοφερή αυτή ιστορία. Υπήρξε επιλογή μας, γιατί θεωρήσαμε ότι το πλέον ενδιαφέρον ήταν οι εκτιμήσεις και τα στοιχεία των ίδιων των συντακτών του πορίσματος.

• Δεν κατανοεί έτσι η «Κ.Ε.» τη σφοδρή αντίδραση του πρώην πρύτανη του Παντείου, κ. Αιμ. Μεταξόπουλου, που μας απειλεί με μηνύσεις και με αγωγές, με τις οποίες μας ζητάει 3,5 δισ. δρχ (!) ως χρηματική αποζημίωση «λόγω ηθικής βλάβης». Η μόνη αναφορά που έγινε στο όνομά του ήταν ότι όσα διερευνήθηκαν από τους οικονομικούς επιθεωρητές αφορούν τη χρονική περίοδο της πρυτανείας του.

Και αυτό αναφέρεται βεβαίως πολλές φορές στο πόρισμα.

Ο ίδιος ο πρώην πρύτανης χαρακτηρίζει «εξοργιστικό, πλήρως συκοφαντικό το δημοσίευμα» που επιχειρεί να τον εμπλέξει «με τη σκόπιμη παραποίηση της αλήθειας». Χαρακτηρισμός όμως που είναι δύσκολο να κατανοήσει κανείς σε ποιον απευθύνεται, αφού ό,τι έχει δημοσιευθεί στηρίζεται στο κείμενο του πορίσματος.

Πέραν αυτών, όμως, υπήρξαν και οι άλλες αντιδράσεις, κυρίως φοιτητών, αλλά και καθηγητών που μας ενημέρωσαν και μας διεμήνυσαν ότι συμβάλλουμε στην εξυγίανση ενός πολύπαθου ιδρύματος και μας ζήτησαν περισσότερη έρευνα, αφού, όπως έλεγαν, «υπάρχουν και άλλα» που πρέπει να αποκαλυφθούν.


Τα δημοσιεύματα


Το οικονομικό σκάνδαλο στο Πάντειο Πανεπιστήμιο δεν επινοήθηκε από την «Κ.Ε.», η οποία δημοσίευσε το τελικό πόρισμα των οικονομικών επιθεωρητών, με την ευκαιρία της διαβίβασής του στη Βουλή πριν από δέκα ημέρες.

Είχε προηγηθεί πλήθος δημοσιευμάτων σε πολλές εφημερίδες με καταγγελίες και ρεπορτάζ, με λεπτομέρειες που προκάλεσαν αίσθηση για τα όσα διαδραματίζονταν στο πανεπιστημιακό αυτό ίδρυμα:

• Στοιχεία από το ίδιο πόρισμα έχουν δημοσιευθεί στις 25 Ιουνίου 2002 στο «Εθνος», ενώ στο παρελθόν τα σχετικά πορίσματα ορκωτών λογιστών είχαν τροφοδοτήσει πολλά ρεπορτάζ.
• Σταχυολογώντας, θα μπορούσε κανείς να αναφερθεί σε δημοσίευμα της εφημερίδας «Τα Νέα» (7.10.1999), με τίτλο «Φεράρι με χρηματοδότηση Παντείου», που αποκάλυπτε ότι ο Α. Κουτσοδημητρόπουλος (προϊστάμενος Γραμματείας του Ιδρύματος) «κατηγορείται ότι χρησιμοποίησε χρήματα από τον ειδικό λογαριασμό για πανεπιστημιακές έρευνες και αγόρασε πέρυσι για λογαριασμό του ίδιου και ενός συγκατοίκου του το πολυτελές σπορ αυτοκίνητο, αξίας άνω των 27 εκατ. δραχμών». Αναφέρεται επίσης ανάμεσα στ' άλλα και στην «υπόθεση εμπρησμού του Γραφείου Ερευνών του Πανεπιστημίου που σημειώθηκε τον Νοέμβριο του 1998», καθώς και στην «προσπάθεια εξαφάνισης στοιχείων όπως επιταγής που οδηγεί πιθανώς σε ενδείξεις».
• Σε προηγούμενο δημοσίευμά της, η ίδια εφημερίδα στις 17.5.1999 είχε παρουσιάσει πλήθος ευρημάτων του πορίσματος από το διαχειριστικό έλεγχο στο Πάντειο με τίτλο «Δίωξη σε βαθμό κακουργήματος για κατάχρηση 2 δισ.» αναφέροντας τη φράση «επί πρυτανείας του κ. Αιμ. Μεταξόπουλου». Παρέθετε μάλιστα και τις απόψεις του: «Χαρακτηριστικά, ο προηγούμενος πρύτανης κ. Αιμ. Μεταξόπουλος, στις 3 Δεκεμβρίου 1998, με αφορμή τις συζητήσεις για το θέμα αυτό στο πρυτανικό συμβούλιο, είχε κάνει λόγο για "μη πόρισμα κάποιων μη λογιστών που καταλήγει προφανώς σε μη συμπεράσματα"» και ζητούσε την παραμπομπή της υπόθεσης στη Δικαιοσύνη.
• Στις 24.12.1998, «Τα Νέα», με τίτλο «Τρεις άγνωστοι χτύπησαν τον αντιπρύτανη του Παντείου», αναφέρονται στον άγριο ξυλαδαρμό που υπέστη ο -μακαρίτης- καθηγητής Ονούφριος Φαρμακίδης, όταν μαζί με τον πρώην πρύτανη, καθηγητή Ηλία Σιδηρόπουλο, είχαν αναλάβει να διερευνήσουν τις καταγγελίες σχετικά με τις ατασθαλίες του Παντείου (σ.σ.: ο Ο.Φαρμακίδης ήταν αγαπημένος μαθητής του Κ. Σημίτη, ο οποίος τον είχε παντρέψει, και ήταν και διάδοχός του στο Πάντειο).
• «Απειλούσαν τη ζωή πρώην πρύτανη» είναι ο τίτλος ρεπορτάζ της ίδιας εφημερίδας στις 8.8.2001, όπου αναφέρονται συγκλονιστικά γεγονότα.
• Οπως ότι ο Ηλ. Σιδηρόπουλος, που επεδίωξε την αποκάλυψη των ατασθαλιών, δεχόταν απειλές κατά της ζωής του που τον οδήγησαν τελικά σε εγκεφαλικό επεισόδιο και αποσύρθηκε από την πρυτανεία. Στο ρεπορτάζ σημειώνεται ότι «ο πρώην πρύτανης κάνει λόγο για "μεθοδεύσεις τύπου μαφίας" και για "υπόκοσμο", ενώ εκφράζει την πεποίθηση ότι πίσω από την ιστορία της υπεξαίρεσης στο Πάντειο βρίσκονται "μεγάλα κεφάλια"...».
• «Τζάκια, μπανιέρες, μοκέτες για το πανεπιστήμιο» είναι ο τίτλος σχολίου στη στήλη «Βηματοδότης» της εφημερίδας «Το Βήμα» στις 2.6.2002 όπου χαρακτηρίζει «καταπέλτη» το πόρισμα. Μιλά, μάλιστα, για «ατασθαλίες ύψους 6,5 δισ. δραχμών για την περίοδο 1992-1998», για ειδικό ενδιαφέρον που έχει ο πρωθυπουργός για το θέμα και για «χρήματα του ιδρύματος με τα οποία χτίστηκαν τέσσερα σπίτια».
• Σε παλαιότερο σχόλιο, στις 22/2/1998, η ίδια στήλη του «Βήματος» αναφέρει ακόμη: «...στο μετάλλιο τιμής του Παντείου Πανεπιστημίου που θα απένεμε ο πρύτανης Αιμ. Μεταξόπουλος στον πρωθυπουργό Κ. Σημίτη για τις οικονομικές δωρεές του προς τη Βιβλιοθήκη του Παντείου». Τα χρήματα δηλαδή που δεν έφτασαν ποτέ στον προορισμό τους!

(ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΙΟΥΤΗ, Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία - 07/07/2002)

Η ύστερη Αρχαιότητα I

Με τον όρο «ύστερη Αρχαιότητα» χαρακτηρίζεται συνήθως η εποχή από το δεύτερο μ.Χ. αιώνα μέχρι το έτος 476 μ.Χ., οπότε κατελήφθη η Ρώμη οριστικά από τους Γότθους και έκλεισε η ιστορία του δυτικού ρωμαϊκού κράτους. Βέβαια, οι πολιτικές και πολιτισμικές επιπτώσεις αυτής της εποχής συνεχίζονται και 1-2 αιώνες μετά. Η ύστερη εποχή του ελληνορωμαϊκού κόσμου χαρακτηρίζεται μεν από πολιτικές και στρατιωτικές δυσκολίες, λόγω της πιεστικής παρουσίας νέων λαών στα βόρεια (γερμανικά φύλα) και στα ανατολικά σύνορα (Πέρσες), στον τεχνικό τομέα δεν παρατηρείται όμως κάμψη, αλλά ολοκλήρωση του δημιουργικού παρελθόντος.

Σημαντικά δομικά έργα των Ρωμαίων αυτής της εποχής είναι ναοί για θεούς και ήρωες, κέντρα πολιτισμού και αμφιθέατρα για τους αγώνες κ.ά., μερικά από τα οποία σώζονται μέχρι σήμερα σε ικανοποιητική κατάσταση. Για τις κατασκευές αυτές οι Ρωμαίοι χρησιμοποιούσαν τα γνωστά από την ελληνιστική εποχή εργαλεία και, ευρύτερα πλέον, μηχανές για μετακίνηση ή ανύψωση βαρών, επίσης ελληνιστικής προελεύσεως. Έτσι, με την «αρχιμήδειο έλικα» (κοχλίας) γινόταν άντληση νερού από πηγάδια, λίμνες και ποταμούς, η αντλία του Κτησίβιου χρησίμευε στις κατασκευές γεφυρών, στις αρδεύσεις κτλ.

Με εξαίρεση τα εμπορικά πλοία, για των οποίων την κίνηση αξιοποιείτο η δύναμη του ανέμου, στον αρχαίο κόσμο χρησιμοποιείτο μόνο η δύναμη ζώων και ανθρώπων για τη μετακίνηση φορτίων. Π.χ. η έλικα του Αρχιμήδη έπρεπε να περιστραφεί με ανθρώπινη δύναμη. Ο ιστορικός-αρχιτέκτων Βιτρούβιος αναφέρει όμως ότι η Ρωμαίοι άρχισαν να αξιοποιούν και τη δύναμη του νερού, περιγράφοντας την περιστροφική κίνηση του μύλου από το νερό ενός ποταμού. Οι πρώτοι υδρόμυλοι, οι οποίοι αποτελούσαν κινητήρια μηχανή για άλεση δημητριακών και αργότερα για την κοπή μαρμάρων, περιελάμβαναν στη μεταφορά της περιστροφικής κίνησης και οδοντωτούς τροχούς (γρανάζια), πρέπει δε να λειτούργησαν στη Ρώμη ήδη τον 1^ο αιώνα μ.Χ., χωρίς να είναι γνωστή η ακριβής προέλευσή τους. Ο Στράβων αναφέρει ότι την εποχή του Μιθριδάτη ΣΤ' (120-63 π.Χ.) υπήρχε μια τέτοια μηχανή στο βασίλειο του Πόντου και ότι την εποχή του Οκταβιανού Αύγουστου (κυβ. 31-14 π.Χ.) λειτουργούσαν αρκετοί υδρόμυλοι στον ελληνόφωνο χώρο. Σε ένα έδικτο του Διοκλητιανού (κυβ. 284-305 μ.Χ.) περιγράφονταν οι τιμές για την εγκατάσταση μύλων και αναφέρονται ως ακριβότεροι οι υδρόμυλοι. Στο τέλος του 4^ου αιώνα απαγορεύτηκε με έδικτο η χρήση του νερού που προοριζόταν για υδρόμυλους, για αλλότριους σκοπούς, πιθανόν λόγω κάποιας περιόδου ξηρασίας που ενέσκυψε εκείνη την εποχή.

:
Το Πάνθεον της Ρώμης

Σημαντικές επιδόσεις είχαν οι Ρωμαίοι οικοδόμοι αυτής της εποχής επίσης στην κατασκευή τρούλλων, όπου χρησιμοποιούσαν το ρωμαϊκό μπετόν. Το μάλλον αξιολογότερο δείγμα αυτού του είδους είναι το Πάνθεον της Ρώμης, του οποίου η ανοικοδόμηση άρχισε επί Τραϊανού (98-117 μ.Χ.) και τελείωσε επί Αδριανού (117-138 μ.Χ.) Ο μνημειώδης τρούλλος του Πανθέου, ο πρώτος αυτού του είδους, έχει διάμετρο λίγο μεγαλύτερη των 43 μέτρων και δεν έχει ξεπεραστεί από νεότερα όμοια κτήρια, ακόμα και στην Αναγέννηση ή στο Μπαρόκ. Ο τρούλλος αυτός έχει μεγάλο βάρος, είναι κτισμένος πάνω σε ένα κυκλικό κτίσμα και δεν έχει ανοίγματα, εκτός από ένα στην κορυφή. Άλλα σημαντικά έργα με χρήση του ρωμαϊκού μπετόν που διατηρούνται σε κάποιο βαθμό μέχρι σήμερα είναι η ρωμαϊκή αγορά του Τραϊανού με θολωτή σκεπή (~110 μ.Χ.), η βίλα του Αδριανού, τα λουτρά του Δομιτιανού κ.ά.

Στους επόμενους αιώνες συνεχίζονται αυτές οι ογκώδεις αλλά καλαίσθητες κατασκευές, κυρίως από τη χριστιανική Εκκλησία που αποτελεί πλέον σημαντική οικονομική και κοινωνική δύναμη, μετά την επίσημη αναγνώριση και επιβολή της από το ρωμαϊκό κράτος. Στη Δύση κατασκευάζονται συχνότερα ναοί ρυθμού βασιλικής με επίπεδη οροφή, ενώ στην Ανατολή προτιμούνταν οι τρούλλοι κατά το πρότυπο του Πανθέου. Χαρακτηριστικά δείγματα τέτοιων κατασκευών είναι, αφενός η Santa Sabina στη Ρώμη (5^ος αιώνας) και αφετέρου η Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη (6^ος αιώνας). Η Αγία Σοφία διαθέτει τρούλλο με μικρότερη διάμετρο (~33 μέτρα) από τον τρούλλο του Πανθέου, έχει όμως συνθετότερη δομή, χωρίς τους ανθεκτικούς τοίχους του προτύπου αλλά με αντηρίδες για τη στήριξη της σκεπής. Ο τρούλλος αυτής της μνημειώδους εκκλησίας έχει πολλά παράθυρα, τα οποία έχουν τοποθετηθεί κατάλληλα, ώστε στον παρατηρητή από κάτω να δημιουργείται την ημέρα η ψευδαίσθηση ότι το εποικοδόμημα αιωρείται.

(συνεχίζεται)

Η Αγία Σοφία στην Κων/πολη

---

Marcus Pollio Vitruvius-Vitruv (~80/70 - ~10 π.Χ.): Ο Βιτρούβιος ήταν Ρωμαίος αρχιτέκτων, μηχανικός και συγγραφέας που έζησε τον 1ο αιώνα π.Χ. Για τη ζωή του υπάρχουν ελάχιστες πληροφορίες, ούτε ακριβή στοιχεία γέννησης και θανάτου, ούτε και το ακριβές όνομά του είναι γνωστά. Οι ερευνητές φαίνεται να συμφωνούν στο όνομα Vitruv ή Vitruvius Maximus, ενώ τα ονόματα Marcus και Pollio είναι αμφιλεγόμενα. Τα περισσότερα στοιχεία για τη ζωή του Βιτρούβιου προκύπτουν από τα ίδια τα γραπτά του και γι' αυτό πρέπει να είναι αξιόπιστα.

Ο Βιτρούβιος γεννήθηκε πιθανόν στη δεκαετία 80-70 π.Χ. στην Καμπανία ως ελεύθερος Ρωμαίος. Από το γεγονός ότι δεν έχει αναφερθεί πουθενά ο θάνατός του, ο οποίος πρέπει να συνέβη περί το έτος 10 π.Χ., συμπεραίνεται ότι ο σημαντικός αυτός δημιουργός της Αρχαιότητας δεν πρέπει να ήταν ευρύτερα γνωστός στη ρωμαϊκή κοινωνία. Στα νεανικά του χρόνια εκπαιδεύτηκε στην Αρχιτεκτονική, η οποία εκείνη την εποχή περιελάμβανε και τα αντικείμενα του μηχανικού. Στα χρόνια του ρωμαϊκού εμφυλίου πολέμου εργάστηκε υπό τις διαταγές του Γάιου Ιούλιου Καίσαρα ως υπεύθυνος για τις πολεμικές μηχανές και συνόδευε το στρατό στην Ισπανία, τη Γαλατία και τη Βρετανία.

Μετά τη δολοφονία του Καίσαρα το έτος 44 π.Χ. παρέμεινε ο Βιτρούβιος στην ίδια θέση υπό τον Οκταβιανό Αύγουστο μέχρι το έτος 33 π.Χ. Στη συνέχεια εργάστηκε ως αρχιτέκτων και μηχανικός στη δημιουργία του δικτύου ύδρευσης της Ρώμης και κατά την εργασία του αυτή εισήγαγε νέα πρότυπα για διαστάσεις και συστήματα σωλήνων. Σημαντικό αρχιτεκτονικό έργο του είναι η οικοδόμηση της Βασιλικής (=δημόσιος χώρος συναθροίσεων) στην πόλη Fanum Fortunae, το σημερινό Fano στην Αδριατική.

Σε μεγαλύτερη ηλικία άρχισε ο Βιτρούβιος να συγγράφει και ζούσε από μια σύνταξη που του χορήγησε ο αυτοκράτωρ Οκταβιανός Αύγουστος για να διατηρήσει την ανεξαρτησία του. Στα χρόνια μεταξύ 33 και 22 π.Χ. δημιουργήθηκε το έργο του «De architectura libri decem» (=Δέκα βιβλία περί Αρχιτεκτονικής), το οποίο είναι αφιερωμένο στον αυτοκράτορα. Φαίνεται δε να είναι και το μοναδικό σύγγραμμα του Βιτρούβιου ή το μοναδικό που διασώθηκε.

Τα έτη συγγραφής αυτών των βιβλίων προκύπτουν από τα περιγραφόμενα δημόσια τεχνικά έργα της Ρώμης, των οποίων το έτος κατασκευής είναι γνωστό από άλλες πηγές. Αντικείμενο μελέτης και περιγραφής σ' αυτά τα βιβλία είναι η πολεοδομία, η αρχιτεκτονική και τα έργα μηχανικού της ελληνιστικής και ρωμαϊκής εποχής, όπως τα γνώρισε ο συγγραφέας. Στα αντικείμενα του βιβλίου περιέχονται, πέρα από τα συνήθη αρχιτεκτονικά θέματα, θεωρήματα του Πυθαγόρα και του Πλάτωνα, την υδροστατική αρχή του Αρχιμήδη, τις τοπογραφικές μεθόδους του Ερατοσθένη και του Αρχύτα, καθώς επίσης μελέτες για τη μέτρηση του χρόνου, τις οικοδομικές και πολεμικές μηχανές, τους υδροτροχούς, την εκπαίδευση των Αρχιτεκτόνων κ.ά.

Το σύγγραμμα του Βιτρούβιου για την Αρχιτεκτονική είναι το μοναδικό αρχαίο έργο που διασώθηκε γι' αυτό τον επιστημονικό τομέα και, σύμφωνα με τη μαρτυρία του ίδιου συγγραφέα του, το πρώτο στη λατινική γλώσσα. Ως πηγές αναφέρει δε ελληνικά αρχιτεκτονικά συγγράμματα, τα οποία δεν έχουν διασωθεί. Πρόκειται για ένα διδακτικό βιβλίο με λογοτεχνικές αρετές, το οποίο επηρέασε όλο το Μεσαίωνα και χρησιμοποιείτο ακόμα κατά την Αναγέννηση. Στη νεότερη εποχή έφτασε αυτό το σύγγραμμα από το παλαιότερο γνωστό αντίγραφό του τού 9ου αιώνα μ.Χ. Μέχρι το 15ο αιώνα δημιουργήθηκαν άλλα 50 περίπου χειρόγραφα αντίγραφα που έχουν διασωθεί ως μεταφράσεις του λατινικού συγγράμματος στα γαλλικά, γερμανικά, αγγλικά και ιταλικά. Στη συνέχεια υπήρξαν και εκτυπωμένες εκδόσεις αυτού του συγγράμματος.

Βία, νοθεία, (αν)ελευθερία

OK, είµαστε εναντίον της Γιαννάκου, της Δεξιάς, των ΜΑΤ κλπ. Αλλά υπέρ ποίων είµαστε;

Στα πανεπιστήµια, βασιλεύει εδώ και χρόνια, ένα καθεστώς οικονοµικής και πολιτικής διαφθοράς, βίας και νοθείας. To ξέρουν όλοι – το γράφουν στα ψιλά και οι εφηµερίδες. Μερικοί δεν µιλάνε γιατί το στάτους κβο τούς συµφέρει, άλλοι γιατί φοβούνται (είτε το ξύλο, είτε τις αντιδράσεις τής δήθεν πλειοψηφίας).

Φυσικά, το πρώτο φταίξιµο το ’χουν ΝΔ και ΠΑΣΟΚ µε τη διαχρονική τους πολιτική στην παιδεία. Φυσικά, τα µεγάλα προβλήµατα παραµένουν η ασθενική χρηµατοδότηση των ΑΕΙ, ο εναγκαλισµός τους από το υπουργείο, η νόθευση τού δηµόσιου χαρακτήρα τους... Αλλά ορισµένες από τις αλλαγές που πρότεινε η επιτροπή Βερέµη (πρυτανικές εκλογές, συγγράµµατα, αιώνιοι φοιτητές, άσυλο), ακόµα κι αν κανείς διαφωνεί µαζί τους, αφορούν πραγµατικά προβλήµατα. Μικρές αλλαγές που σκοντάφτουν σε µεγάλα συµφέροντα.

Θα ήταν εξαιρετικά άδικο να ταυτίσουµε όσους διαφωνούν µε τα µέτρα Γιαννάκου (φοιτητές και καθηγητές) µε όσους τα σαµποτάρουν για ίδιον όφελος. Όµως, η ύπαρξη των µεν δεν αναιρεί την ύπαρξη των δε (ή «ΔΕΝ», αφού µονίµως λένε όχι σε όλα). Αυτό που εκπροσωπούν οι «ΔΕΝ» είναι εν πολλοίς «µαύρο» (και δεν εννοώ τους αναρχικούς), πιο µαύρο και από τη Δεξιά, την οποία υποτίθεται µάχονται: µαφίες, τραµπούκους, καταχραστές. Η Αριστερά γιατί συντάσσεται µαζί τους; Ή, τουλάχιστον, γιατί δεν τους καταγγέλλει;

Ηλίας, Ονούφριος, Στέλιος: Τους συνδέουν τρία πράγµατα: ήταν πανεπιστηµιακοί. Σκόνταψαν πάνω στη διαφθορά του χώρου τους και την πολέµησαν µόνοι. Κανείς τους δεν ζει πια.

Ο Ηλίας Σιδηρόπουλος και ο Ονούφριος Φαρµακίδης, πρύτανης και αντιπρύτανης, ήταν οι πρώτοι που σκάλισαν τα οικονοµικά του Παντείου, αποκαλύπτοντας το σκάνδαλο δισ. που έφερε ενώπιον της δικαιοσύνης καθηγητές όπως οι Κώνστας και Μεταξόπουλος. Ο Φαρµακίδης δέχθηκε τον Δεκέµβριο του 1999 «µαφιόζικη» επίθεση από αγνώστους που τον ξυλοκόπησαν άγρια. Λίγους µήνες µετά πέθανε από άσχετη αιτία. Ο Σιδηρόπουλος, όσο ήταν πρύτανης δεχόταν απειλές κατά της ζωής του και τελικά υπέστη εγκεφαλικό που τον εξανάγκασε σε παραίτηση τον Δεκέµβριο του 1999. Πέθανε λίγα χρόνια µετά. Όσο για τη δίκη του Παντείου, βρίσκεται ακόµα σε εξέλιξη...

Ο Στέλιος Αλεξανδρόπουλος κατήγγειλε την αδιαφάνεια στην επιλογή µεταπτυχιακών φοιτητών στο Πανεπιστήµιο Κρήτης, παραπέµφθηκε στο Πειθαρχικό γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο (!), και τελικά χρειάστηκε να πεθάνει λίγο µετά από καρδιά στο γραφείο του, το 2006, ώστε να πάρουν δηµοσιότητα οι καταγγελίες του [“Ιός”, Κυρ. Ελευθεροτυπία, 28.5.2006]. Στο πολιτικό του µνηµόσυνο ο Γιάννης Δραγασάκης, βουλευτής του ΣΥΝΑΣΠΙΣΜΟΥ, είπε: «Υπάρχει ένα σύµπλεγµα συµφερόντων µε διακοµµατική στήριξη, όπου όποιος είναι εντός των συµφερόντων προκόβει και όποιος εκτός αφανίζεται». Ποιους εννοούσε άραγε;

(πλήρες κείμενο στη Γαλέρα >>>)

Η τεχνολογία κατά τη ρωμαϊκή εποχή II

Οι τεχνικές αλλαγές που εισήγαγαν οι Ρωμαίοι σχετίζονται κατά κύριο λόγο με την υποδομή, ιδιαίτερα με την οδοποιία και τη γεφυροποιία. Αυτές οι κατασκευές ήταν θεμελιώδους σημασίας για την υποστήριξη των μετακινήσεων και των επικοινωνιών του στρατεύματος. Βέβαια, με μια καλή οδική υποδομή εξυπηρετείτο και το εμπόριο. Η μεταφορά προμηθειών στις πόλεις και ιδιαίτερα στη Ρώμη γινόταν με αξιοποίηση του οδικού δικτύου. Παρότι συχνά μετακινούνταν στρατεύματα με ειδικά πλοία μέσω θαλάσσιων οδών, αυτές οι μετακινήσεις προκαλούσαν οργανωτικά προβλήματα. Οι Ρωμαίοι γενικώς δεν ήταν ποτέ μεγάλοι θαλασσόλυκοι...

Οι βασικές γνώσεις των Ρωμαίων για την κατασκευοή των οδοστρωμάτων προέρχονταν από τους Ετρούσκους και τους Καρχηδόνιους, τις οποίες φυσικά προσάρμοσαν οι Ρωμαίοι στις νέες ανάγκες. Περί το 100 μ.Χ. διέθετε η αυτοκρατορία ένα οδικό δίκτυο, δηλαδή ένα αριθμό δρόμων που είχαν κατασκευαστεί συστηματικά και οδηγούσαν στη Ρώμη, συνολικού μήκους περί τις 80.000 χιλιόμετρα. Κατά μήκος αυτών των δρόμων ήταν τοποθετημένο «ανά χίλια βήματα» ένα ορόσημο που έδειχνε αποστάσεις από συγκεκριμένους στόχους. Κάθε 15 km υπήρχαν σταθμοί για αλλαγή των αλόγων (mutationes) και κάθε 30 km χάνια διανυκτέρευσης (mansiones) και στρατιωτικά φυλάκια (stationes).

Οι ρωμαϊκοί δρόμοι ήταν κατηγοριοποιημένοι, ανάλογα με τη σημασία τους, από μονοπάτια μέχρι οδοί (Viae Romanae), με πλάτος από 30 εκατοστά μέχρι 6 μέτρα. Για την κατασκευή τους χρησιμοποιούνταν υλικά της εκάστοτε περιοχής, πράγμα που επηρέαζε την ποιότητα του οδοστρώματος. Για τις μεγάλες οδούς (viae) υπήγρχαν κατασκευαστικές προδιαγραφές ανεξάρτητα από τα υλικά. Για παράδειγμα, η επιφάνεια ήταν κυρτή και σε υψηλότερο επίπεδο από τον περίγυρο. Στην μία πλευρά του δρόμου υπήρχε χαντάκι για την αποχέτευση των ομβρίων υδάτων. Το συνολικό οδόστρωμα αποτελείτο από επάλληλα στρώματα, αρχικά χαλίκι ενσωματωμένο σε ένα είδος μπετόν (σκυρόδεμα), μετά ένα στρώμα άμμος, μετά πάλι σκυρόδεμα και από πάνω σκληρές πλάκες. Το συνολικό πάχος του οδοστρώματος κυμαινόταν μεταξύ 60 και 250 cm! Αποτέλεσμα ήταν να κατασκευαστούν δρόμοι, οι οποίοι είχαν τεράστια ανθεκτικότητα και μερικοί διατηρούνται μέχρι τις ημέρες μας (στη φωτογραφία αριστερά υπολείμματα της Εγνατίας οδού στο ύψος της Καβάλας)!

Οι αγγελιοφόροι στους ναπολεόντειους πολέμους, στις αρχές του 19^ου αιώνα κινούνταν με την ίδια ταχύτητα που είχαν 1.800 χρόνια πριν οι Ρωμαίοι συνάδελφοί τους. Μέχρι τα μέσα περίπου του 19^ου αιώνα οι άμαξες της εποχής χρησιμοποιούσαν ακόμα τις ρωμαϊκές οδούς, στις οποίες φυσικά είχαν γίνει κατά καιρούς εργασίες συντήρησης και βελτίωσης. Με την έναρξη κυκλοφορίας των αυτοκίνητων οχημάτων, δεν επαρκούσαν βέβαια πλέον οι ρωμαϊκοί δρόμοι και έπρεπε να κατασκευαστούν νέοι, ανθεκτικότεροι.

Το λεγόμενο ρωμαϊκό μπετόν ήταν ένα μίγμα ηφαιστιακού χώματος, αρχικά από την πόλη Puteoli της Καμπανίας, το οποίο ανακατευόταν με ασβέστη και χαλίκι και χυνόταν σε ξύλινα καλούπια, όπως το σημερινό σκυρόδεμα. Αυτό το ανθεκτικό οικοδομικό υλικό έδωσε τη δυνατότητα για κατασκευή σημαντικών έργων κτιριακών και υποδομής στην αυτοκρατορία.

Οι μεγάλοι ρωμαϊκοί δρόμοι περνούσαν συχνά πάνω από ποτάμια και έλη, οπότε ήταν απαραίτητη η κατασκευή γεφυρών. Πολλές γέφυρες κατασκευάζονταν από ξύλο που ήταν φτηνό υλικό και διαθέσιμο σε κάθε περιοχή. Σημαντικό ήταν επίσης ότι οι ξύλινες γέφυρες κατασκευάζονταν σχετικά γρήγορα. Ο Ιούλιος Καίσαρ γράφει σε ένα σημείο του ιστορικού έργου του, De bello Gallico ότι η κατασκευή μιας (προφανώς μεγάλης) γέφυρας πάνω από τον ποταμό Ρήνο διήρκεσε 10 ημέρες. Οι γέφυρες κοντά στη Ρώμη ήταν όμως κυρίως από πέτρες ή τούβλα. Οι βάσεις των γεφυρών ήταν ενισχυμένες με το ρωμαϊκό μπετόν. Από τις περίπου 300 πέτρινες γέφυρες που κατασκεύασαν οι Ρωμαίοι, βρισκόταν περίπου το 60% στην Ιταλία και ένα 25% στη Γαλλία, Ισπανία και βόρεια Αφρική.

Ρωμαϊκό υδραγωγείο
Οι Ρωμαίοι κατασκεύασαν επίσης πολλά υδραγωγεία σε όλη την αυτοκρατορία, μερικά από τα οποία υπάρχουν ακόμα και στην Ελλάδα (Αθήνα, Μυτιλήνη κ.ά.) Το υδραγωγείο του Αδριανού ήταν στην Αθήνα σε χρήση μέχρι το 1930. Είχε χτιστεί γύρω στο 150 μ.Χ., μάζευε νερά από την Πάρνηθα και την Πεντέλη στην περιοχή των Αχαρνών και από εκεί ένας κεντρικός αγωγός, ύψους 1,6 μ. και πλάτους 0,70 μ., τα έφερνε στη Δεξαμενή, στο σημερινό Κολωνάκι. Ο αγωγός ήταν αλλού πέτρινος, αλλού πλίνθινος και, ανάλογα με το έδαφος, αλλού υπέργειος με υδατογέφυρες και αλλού υπόγειος. Το μεγαλύτερο υδραγωγείο των Ρωμαίων σε όλη την αυτοκρατορία ήταν αυτό στη Γαλλία που περνάει ακόμα και σήμερα από τη γέφυρα Pont du Gard. Το συνολικό υδραγωγείο ήταν το μεγαλύτερο ρωμαϊκό κτίσμα εκτός Ιταλίας. Η γέφυρα Pont du Gard, με ύψος 49 m και μήκος 275 m, είναι το σημαντικότερο μέρος ενός καναλιού με μήκος 50 km, το οποίο έχει συνολική μείωση ύψους 17 m και δείχνει την εντυπωσιακή ικανότητα εκείνης της εποχής για τοπογραφικές μετρήσεις.