Τα ... ξαδέλφια και ο Αγιος Βαλεντίνος
Αν πάτε σήμερα σε ένα ζωολογικό κήπο και ρωτήσετε τον ξάδελφό σας τον ουραγκοτάγκο της νοτιοανατολικής Ασίας (με τον οποίο μοιράζεστε το 96,4% του DNA) πώς σκοπεύει να γιορτάσει την ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου, θα σας κοιτάξει με ένα βλέμμα γεμάτο απορία δείχνοντας έτσι ότι δεν καταλαβαίνει για ποιο πράγμα μιλάτε.
Το ίδιο ακριβώς θα συμβεί αν μετά υποβάλετε την ίδια ερώτηση στον ακόμα πιο στενό συγγενή σας, τον γορίλα (με τον οποίο μοιράζεστε 97,7% του DNA). Τέλος, στην απόγνωσή σας θα στραφείτε στον πρώτο σας ξάδελφο τον χιμπαντζή (με τον οποίο μοιράζεστε 98,4% του DNA) για να τον ρωτήσετε πώς θα περάσει τη μεγάλη αυτή γιορτή των ερωτευμένων. Ομως και αυτός θα αντιδράσει με την ίδια αδιαφορία -αν φυσικά δεν σας βάλει τις φωνές για το γεγονός ότι του διακόψατε την ανάπαυση με τις παραξενιές σας.
Η αντίδραση αυτή των ξαδελφών σας θα είναι απολύτως κατανοητή. Οχι μόνο για τα μεγάλα πιθηκοειδή, αλλά για όλα τα θηλαστικά, η σημασιολογία της γιορτής του Αγίου Βαλεντίνου δεν έχει κανένα νόημα: Οι συνήθειες, τα ήθη και οι κανόνες που συγκροτούν την ανθρώπινη σεξουαλικότητα διαφέρουν ριζικά απ' αυτές όχι μόνο των μεγάλων πιθηκοειδών, αλλά και των υπολοίπων θηλαστικών του πλανήτη μας.
Ας δούμε αυτές τις διαφορές όπως τις περιγράφει ο γνωστός φυσιολόγος Jared Diamond στο βιβλίο του «Γιατί το σεξ είναι διασκέδαση» (εκδ. «Κάτοπτρο»).
■ Τα περισσότερα θηλαστικά δεν ζουν ως μια πυρηνική οικογένεια που συνίσταται από ένα ενήλικο αρσενικό και ένα ενήλικο θηλυκό. Σε πολλά είδη θηλαστικών τόσο τα ενήλικα αρσενικά όσο και τα ενήλικα θηλυκά είναι μονήρη και συναντιούνται μόνο για να συνουσιαστούν. Αντίθετα, μεταξύ των ανθρώπων οι περισσότεροι άνδρες και γυναίκες καταλήγουν σε μια μακρόχρονη σχέση, την οποία η κοινωνία αναγνωρίζει ως συμβόλαιο («γάμος») με αμοιβαίες υποχρεώσεις.
■ Συνήθως τα αρσενικά δεν παρέχουν καμιά φροντίδα στους απογόνους τους. Η μοναδική τους συνεισφορά στους απογόνους και την προσωρινή τους σύντροφο είναι το σπέρμα τους. Ακόμα και στα πιο κοινωνικά είδη θηλαστικών -όπως τα λιοντάρια, οι λύκοι, οι χιμπαντζήδες- κανένα ενήλικο αρσενικό δεν δείχνει να αναγνωρίζει κάποια συγκεκριμένα νεογνά ως δικά του. Μεταξύ των ανθρώπων, αντίθετα, η γονική φροντίδα παρέχεται συνήθως τόσο από τους άνδρες όσο και από τις γυναίκες.
■ Το σεξ στα κοινωνικά θηλαστικά γίνεται δημοσίως υπό τα βλέμματα των άλλων μελών του κοπαδιού. Κανείς συνουσιαζόμενος δεν φαίνεται να ενοχλείται από την παρουσία άλλων μελών της ομάδας. Ακόμα και ορισμένα ζώα, όπως οι χιμπαντζήδες όπου καμιά φορά το αρσενικό και το θηλυκό σε κατάσταση οίστρου αποφασίζουν να πάνε στην Αράχοβα για το Σαββατοκύριακο μόνοι τους, όταν επιστρέψουν η θηλυκιά πιθανότατα θα κάνει δημοσίως σεξ με άλλους ενήλικους χιμπαντζήδες. Αντίθετα, μεταξύ των ανθρώπων τα παντρεμένα ζευγάρια συνήθως κάνουν σεξ ιδιωτικά και ενοχλούνται από την παρουσία άλλων συνανθρώπων.
■ Τα ενήλικα θηλυκά των περισσότερων ειδών θηλαστικών χρησιμοποιούν διάφορους τρόπους -οπτικούς, οσφρητικούς, ακουστικούς, συμπεριφορικούς- για να ανακοινώσουν τη σύντομη φάση του αναπαραγωγικού τους κύκλου, κατά την οποία έχουν ωορρηξία και μπορούν να γονιμοποιηθούν. Αντίθετα, μεταξύ των ανθρώπων η ωορρηξία συνήθως αποκρύπτεται παρά κοινοποιείται.
■ Τα θηλυκά επιζητούν το σεξ μόνο κατά τη διάρκεια αυτών των γόνιμων ημερών, ενώ κατά τις άλλες ημερές είναι σεξουαλικά μη ελκυστικά ή λιγότερο ελκυστικά για τα αρσενικά στο βαθμό που δεν εκπέμπουν προκλητικά σήματα, και απωθούν τις ερωτικές κρούσεις οποιουδήποτε αρσενικού. Στις ανθρώπινες κοινωνίες αντίθετα η σεξουαλική δεκτικότητα της γυναίκας διαρκεί και μετά την περίοδο της γονιμότητας, κάτι που έχει συνέπεια οι περισσότερες συνουσίες να πραγματοποιούνται κατά την περίοδο που δεν είναι κατάλληλη προς σύλληψη.
Το αστείο είναι ότι πολλές φορές καταδικάζουμε διάφορες μορφές ερωτικής συμπεριφοράς μεταξύ συνανθρώπων μας ως «ανώμαλες», χωρίς να συνειδητοποιούμε ότι, ως είδος, την πιο «παρεκκλίνουσα» ερωτική συμεριφορά στη φύση την επιδεικνύουμε εμείς. Αυτό που εμείς θεωρούμε «φυσιολογική σεξουαλική συμπεριφορά» στα μάτια των συγγενών μας των περισσότερων άλλων θηλαστικών αποτελεί την πιο ακραία «ανωμαλία». Οπως γράφει ο Diamond:
«Ολα τα χαρακτηριστικά της ανθρώπινης σεξουαλικότητας -οι μακροχρόνιοι σεξουαλικοί συνεταιρισμοί, η συν-γονικότητα, ο ιδιωτικός χαρακτήρας της σεξουαλικής πράξης, η συγκαλυμμένη ωορρηξία, η παρατεταμένη δεκτικότητα των γυναικών, το σεξ για διασκέδαση -αποτελούν αυτό που εμείς ως άνθρωποι θεωρούμε φυσιολογική σεξουαλικότητα. Μας διεγείρει, μας διασκεδάζει ή μας αηδιάζει να διαβάζουμε για τις σεξουαλικές συνήθειες των θαλάσσιων ελεφάντων, των μαρσιποφόρων ποντικών ή των ουραγκοτάγκων, των οποίων η ζωή διαφέρει τόσο πολύ από τη δική μας. Η συμπεριφορά τους μάς φαίνεται παράξενη. Ομως με βάση τα πρότυπα 4.300 υπόλοιπων ειδών θηλαστικών του κόσμου, ακόμα και με βάση τα πρότυπα των πιο κοντινών μας συγγενών, των μεγάλων πιθήκων (χιμπαντζήδες, μπόνομπο, γορίλες και ουραγκοτάγκοι) οι περίεργοι είμαστε εμείς».
Το ίδιο ακριβώς θα συμβεί αν μετά υποβάλετε την ίδια ερώτηση στον ακόμα πιο στενό συγγενή σας, τον γορίλα (με τον οποίο μοιράζεστε 97,7% του DNA). Τέλος, στην απόγνωσή σας θα στραφείτε στον πρώτο σας ξάδελφο τον χιμπαντζή (με τον οποίο μοιράζεστε 98,4% του DNA) για να τον ρωτήσετε πώς θα περάσει τη μεγάλη αυτή γιορτή των ερωτευμένων. Ομως και αυτός θα αντιδράσει με την ίδια αδιαφορία -αν φυσικά δεν σας βάλει τις φωνές για το γεγονός ότι του διακόψατε την ανάπαυση με τις παραξενιές σας.Η αντίδραση αυτή των ξαδελφών σας θα είναι απολύτως κατανοητή. Οχι μόνο για τα μεγάλα πιθηκοειδή, αλλά για όλα τα θηλαστικά, η σημασιολογία της γιορτής του Αγίου Βαλεντίνου δεν έχει κανένα νόημα: Οι συνήθειες, τα ήθη και οι κανόνες που συγκροτούν την ανθρώπινη σεξουαλικότητα διαφέρουν ριζικά απ' αυτές όχι μόνο των μεγάλων πιθηκοειδών, αλλά και των υπολοίπων θηλαστικών του πλανήτη μας.
Ας δούμε αυτές τις διαφορές όπως τις περιγράφει ο γνωστός φυσιολόγος Jared Diamond στο βιβλίο του «Γιατί το σεξ είναι διασκέδαση» (εκδ. «Κάτοπτρο»).
■ Τα περισσότερα θηλαστικά δεν ζουν ως μια πυρηνική οικογένεια που συνίσταται από ένα ενήλικο αρσενικό και ένα ενήλικο θηλυκό. Σε πολλά είδη θηλαστικών τόσο τα ενήλικα αρσενικά όσο και τα ενήλικα θηλυκά είναι μονήρη και συναντιούνται μόνο για να συνουσιαστούν. Αντίθετα, μεταξύ των ανθρώπων οι περισσότεροι άνδρες και γυναίκες καταλήγουν σε μια μακρόχρονη σχέση, την οποία η κοινωνία αναγνωρίζει ως συμβόλαιο («γάμος») με αμοιβαίες υποχρεώσεις.
■ Συνήθως τα αρσενικά δεν παρέχουν καμιά φροντίδα στους απογόνους τους. Η μοναδική τους συνεισφορά στους απογόνους και την προσωρινή τους σύντροφο είναι το σπέρμα τους. Ακόμα και στα πιο κοινωνικά είδη θηλαστικών -όπως τα λιοντάρια, οι λύκοι, οι χιμπαντζήδες- κανένα ενήλικο αρσενικό δεν δείχνει να αναγνωρίζει κάποια συγκεκριμένα νεογνά ως δικά του. Μεταξύ των ανθρώπων, αντίθετα, η γονική φροντίδα παρέχεται συνήθως τόσο από τους άνδρες όσο και από τις γυναίκες.
■ Το σεξ στα κοινωνικά θηλαστικά γίνεται δημοσίως υπό τα βλέμματα των άλλων μελών του κοπαδιού. Κανείς συνουσιαζόμενος δεν φαίνεται να ενοχλείται από την παρουσία άλλων μελών της ομάδας. Ακόμα και ορισμένα ζώα, όπως οι χιμπαντζήδες όπου καμιά φορά το αρσενικό και το θηλυκό σε κατάσταση οίστρου αποφασίζουν να πάνε στην Αράχοβα για το Σαββατοκύριακο μόνοι τους, όταν επιστρέψουν η θηλυκιά πιθανότατα θα κάνει δημοσίως σεξ με άλλους ενήλικους χιμπαντζήδες. Αντίθετα, μεταξύ των ανθρώπων τα παντρεμένα ζευγάρια συνήθως κάνουν σεξ ιδιωτικά και ενοχλούνται από την παρουσία άλλων συνανθρώπων.
■ Τα ενήλικα θηλυκά των περισσότερων ειδών θηλαστικών χρησιμοποιούν διάφορους τρόπους -οπτικούς, οσφρητικούς, ακουστικούς, συμπεριφορικούς- για να ανακοινώσουν τη σύντομη φάση του αναπαραγωγικού τους κύκλου, κατά την οποία έχουν ωορρηξία και μπορούν να γονιμοποιηθούν. Αντίθετα, μεταξύ των ανθρώπων η ωορρηξία συνήθως αποκρύπτεται παρά κοινοποιείται.
■ Τα θηλυκά επιζητούν το σεξ μόνο κατά τη διάρκεια αυτών των γόνιμων ημερών, ενώ κατά τις άλλες ημερές είναι σεξουαλικά μη ελκυστικά ή λιγότερο ελκυστικά για τα αρσενικά στο βαθμό που δεν εκπέμπουν προκλητικά σήματα, και απωθούν τις ερωτικές κρούσεις οποιουδήποτε αρσενικού. Στις ανθρώπινες κοινωνίες αντίθετα η σεξουαλική δεκτικότητα της γυναίκας διαρκεί και μετά την περίοδο της γονιμότητας, κάτι που έχει συνέπεια οι περισσότερες συνουσίες να πραγματοποιούνται κατά την περίοδο που δεν είναι κατάλληλη προς σύλληψη.
Το αστείο είναι ότι πολλές φορές καταδικάζουμε διάφορες μορφές ερωτικής συμπεριφοράς μεταξύ συνανθρώπων μας ως «ανώμαλες», χωρίς να συνειδητοποιούμε ότι, ως είδος, την πιο «παρεκκλίνουσα» ερωτική συμεριφορά στη φύση την επιδεικνύουμε εμείς. Αυτό που εμείς θεωρούμε «φυσιολογική σεξουαλική συμπεριφορά» στα μάτια των συγγενών μας των περισσότερων άλλων θηλαστικών αποτελεί την πιο ακραία «ανωμαλία». Οπως γράφει ο Diamond:
«Ολα τα χαρακτηριστικά της ανθρώπινης σεξουαλικότητας -οι μακροχρόνιοι σεξουαλικοί συνεταιρισμοί, η συν-γονικότητα, ο ιδιωτικός χαρακτήρας της σεξουαλικής πράξης, η συγκαλυμμένη ωορρηξία, η παρατεταμένη δεκτικότητα των γυναικών, το σεξ για διασκέδαση -αποτελούν αυτό που εμείς ως άνθρωποι θεωρούμε φυσιολογική σεξουαλικότητα. Μας διεγείρει, μας διασκεδάζει ή μας αηδιάζει να διαβάζουμε για τις σεξουαλικές συνήθειες των θαλάσσιων ελεφάντων, των μαρσιποφόρων ποντικών ή των ουραγκοτάγκων, των οποίων η ζωή διαφέρει τόσο πολύ από τη δική μας. Η συμπεριφορά τους μάς φαίνεται παράξενη. Ομως με βάση τα πρότυπα 4.300 υπόλοιπων ειδών θηλαστικών του κόσμου, ακόμα και με βάση τα πρότυπα των πιο κοντινών μας συγγενών, των μεγάλων πιθήκων (χιμπαντζήδες, μπόνομπο, γορίλες και ουραγκοτάγκοι) οι περίεργοι είμαστε εμείς».
Κάρολος
(Ελευθεροτυπία, 14/02/2009)
