Μύθοι και υποβάθμιση

του Στέφ. Κασιμάτη, Καθημερινή, 11/5/2014

Ο απλοϊκός και ρηχός εθνικισμός του Ελληνάρα, ο βασιζόμενος σε μια ανεδαφική αντίληψη περί της ιστορικής ανωτερότητάς του, έχει τις ρίζες του στην προβληματική εθνική ιδεολογία μας. Την εκμεταλλεύθηκαν για τους σκοπούς τους τόσο η Αριστερά όσο και η Δεξιά. Από το ΕΑΜ, το ΠΑΣΟΚ, τον Γλέζο και τον ΣΥΡΙΖΑ ώς τη Δεξιά, τη χούντα και τους Ψεκασμένους, όλοι τους έχτισαν επάνω στον μύθο της συνέχειας, με τον οποίο καλύψαμε τα κενά που αποκαλύπτει η μελέτη της ιστορικής πραγματικότητας. Ο μύθος ήταν, βέβαια, απαραίτητος κατά τον 19ο αιώνα, την εποχή της εθνικής ολοκλήρωσης, όταν είχαμε συμπαγείς πληθυσμούς με ελληνική συνείδηση εκτός των ορίων της ελληνικής επικρατείας. Σήμερα, όμως, είναι εμπόδιο για την προσαρμογή μας στη διεθνή πραγματικότητα. Παράγει αγράμματους κομπλεξικούς, που αισθάνονται (και είναι ειλικρινείς, δυστυχώς...) ότι ο κόσμος μας χρωστάει.

Ακόμη και σήμερα, λ.χ., δεν τολμούμε να αγγίξουμε το γεγονός ότι, στρατιωτικά, η επανάσταση του 1821 απέτυχε πλήρως· ότι η ανεξαρτησία μας είναι, στην πραγματικότητα, υποπροϊόν του ανταγωνισμού της αγγλικής και της ρωσικής πολιτικής στο Ανατολικό Ζήτημα. Θυμίζω εδώ (και χρησιμοποιώ το ρήμα με σκοπίμως ειρωνική διάθεση...) ότι Αγγλοι και Γάλλοι έστειλαν τους στόλους τους στο Ναυαρίνο, όταν πληροφορήθηκαν «εξωδίκως» ότι, στην περίπτωση εξανδραποδισμού του πληθυσμού της Πελοποννήσου από τον Ιμπραήμ, η Ρωσία θα επενέβαινε. Οσο για την ανεξαρτησία, αυτή μας την προσέφεραν οι Αγγλοι για να μην γίνει η Ελλάδα ζώνη επιρροής των Ρώσων, όταν οι τελευταίοι έφθασαν με τον στρατό τους ώς την Αδριανούπολη προκειμένου να επιβάλουν την αναγνώριση της ελληνικής αυτονομίας εντός των ορίων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Το χειρότερο που έκανε η προσκόλληση στον μύθο της συνέχειας είναι ότι μας έδωσε μια αβάσιμη υπερηφάνεια, ενώ μας στέρησε μια υπερηφάνεια που πράγματι αξίζουμε και η οποία θα έπρεπε να βασίζεται στη συνέχεια της γλώσσας μας: της γλώσσας στην οποία έχουν διατυπωθεί τα θεμελιώδη κείμενα του Δυτικού Πολιτισμού. Προτιμήσαμε την ευκολία του μύθου και γυρίσαμε την πλάτη στη δύναμη της πραγματικότητας, στη δύναμη μιας γλώσσας που δημιούργησε ένα έθνος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα της στάσης μας, είναι η θέση που έχουμε διεθνώς στον τομέα των κλασικών σπουδών, ενώ την ίδια ώρα οι γελοίες προτομές των τραγικών που φιλοτεχνήθηκαν «επί δημαρχίας Δ. Λ. Αβραμοπούλου» (βεβαίως!) στέκονται σήμερα στην είσοδο του Εθνικού Κήπου.

Αν στ’ αλήθεια είχαμε επίγνωση αυτού που μας έκανε έθνος και το τιμούσαμε, σήμερα η ελληνική εκπαίδευση δεν θα κατατασσόταν τελευταία στην Ευρώπη των «28», όπου την πρώτη θέση κατέχει η Φινλανδία των πέντε εκατομμυρίων κατοίκων. Θα είχαμε επενδύσει στη δύναμη του πραγματικού, όχι στο φαντασιακό της παρωχημένης εθνικής ιδεολογίας μας. Ισως μάλιστα να μην είχαμε μια Βουλή, όπου εξέχουσα θέση κατέχει ένας «Τραμπάκουλας» από τα Τρίκαλα, ονόματι Ταμήλος, ο οποίος διεκήρυξε από το βήμα της Βουλής μόλις την περασμένη Παρασκευή: «Εχουμε βρει την Ιθάκη και θα διώξουμε την τρόικα, όπως ο Οδυσσέας τους μνηστήρες της Κλεοπάτρας»...

Παιδεία πάσχουσα

ΤΟ ΒΗΜΑ, 9/5/2014

Δεν είναι η πρώτη φορά που μια διεθνής έρευνα καταγράφει μια απογοητευτική εικόνα για το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Παρά τις αλλεπάλληλες απόπειρες μεταρρύθμισης που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια, είναι γεγονός ότι δεν έχουμε καταφέρει να διαμορφώσουμε μια εθνική στρατηγική στο θέμα της παιδείας. Ενώ οι πάντες αναγνωρίζουν τη σημασία και το ρόλο της εκπαίδευσης, στην οικονομική και παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας αδυνατούν να συνδιαμορφώσουν ένα κοινά αποδεκτό πλαίσιο αλλαγών που θα αξιοποιήσει τις λανθάνουσες επιστημονικές δυνάμεις της χώρας, αλλά και θα συμβάλει στον εκσυγχρονισμό των παρεχόμενων γνώσεων.

Αν και υπάρχουν νησίδες που ξεχωρίζουν, αν και υπάρχουν αρκετοί απόφοιτοι ελληνικών πανεπιστημίων που διαπρέπουν, δυστυχώς η συνολική εικόνα της ανώτατης αλλά και της μέσης εκπαίδευσης δεν ανταποκρίνεται στις σημερινές επιστημονικές και τεχνολογικές δυνατότητες. Πολιτικές και κομματικές αναστολές, συντεχνιακές και συνδικαλιστικές αντιδράσεις έχουν υπονομεύσει ως τώρα πολλές φορές, τις προσπάθειες που έγιναν για να προσαρμοστεί η εκπαιδευτική διαδικασία  στις ανάγκες της εποχής και της χώρας.

Είναι πραγματικά κρίμα, όταν βλέπει κανείς έλληνες επιστήμονες και φοιτητές να διαπρέπουν στο εξωτερικό, να μην μπορούν να αξιοποιήσουν τα προσόντα και τις γνώσεις τους, στην πατρίδα τους. Το διαπιστώσαμε και πρόσφατα, όταν διαπρεπείς έλληνες καθηγητές του εξωτερικού θέλησαν να βοηθήσουν αφιλοκερδώς στην ανασυγκρότηση των ελληνικών πανεπιστημίων.

Ούτε η χώρα, ούτε η νέα γενιά που έχει υποστεί τα χειρότερα πλήγματα από την κρίση, έχουν περιθώρια για άλλες χαμένες ευκαιρίες. Είναι καιρός το πολιτικό σύστημα, αλλά και η κοινότητα των εκπαιδευτικών να αναλάβουν τις ευθύνες τους και να συμβάλλουν, μέσα από συναινετικές διαδικασίες στη διαμόρφωση των αλλαγών που χρειάζεται  η εκπαίδευση σε όλο της το φάσμα. Πέρα από κομματικές ή συντεχνιακές σκοπιμότητες, έχουν το καθήκον, την ευθύνη και την υποχρέωση, απέναντι στη νέα γενιά, να κάνουν τις αναγκαίες τομές και ρήξεις με το παρελθόν, ώστε το εκπαιδευτικό μας σύστημα να βρεθεί στη θέση που του αξίζει.

Η διαφθορά που ποτέ δεν πεθαίνει

της Μαρίας Κατσουνάκη, Καθημερινή, 7/5/2014

Είναι από τις ειδήσεις που διαβάζει και ξαναδιαβάζει κανείς ελπίζοντας ότι τη δεύτερη ή την τρίτη φορά θα ανακαλύψει κάτι που δεν κατανόησε την πρώτη. Οτι δεν είναι δυνατόν μια σοβαρή κυβέρνηση, από τη μια να επιχαίρει για την οικονομική πολιτική της, να δηλώνει ότι η επιτυχία οφείλεται κυρίως στις θυσίες του ελληνικού λαού, να θεωρεί τη μάχη κατά της διαφθοράς ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί της, εντός και εκτός Ελλάδος, και από την άλλη «να σβήνει ποινικές ευθύνες με χαριστικές διατάξεις». Το ρεπορτάζ της Ιωάννας Μάνδρου στην «Κ» της Κυριακής (4/5) ήταν αποστομωτικό και αποκαρδιωτικό: «Απαλλαγή από ποινικές ευθύνες κρατικών αξιωματούχων που διαχειρίστηκαν δημόσιο χρήμα, αλλά και ευρεία “νομιμοποίηση” παράνομων πληρωμών από κρατικούς φορείς και δήμους προβλέπουν νομοθετικές διατάξεις που ισχύουν ήδη, προκαλώντας εντονότατες αντιδράσεις στο δικαστικό σώμα. Οι “χαριστικού τύπου” διατάξεις που παραγράφουν ποινικές ευθύνες για εμπλεκομένους σε σκάνδαλα –όπως, για παράδειγμα, τα εξοπλιστικά– και άλλες που προβλέπουν νομιμοποίηση παράνομων πληρωμών εκατ. ευρώ ψηφίστηκαν οι περισσότερες, πρόσφατα, στο πλαίσιο του πολυσυζητημένου πολυνομοσχεδίου. Οι εν ισχύι διατάξεις, αφού έχουν πλέον καταστεί νόμοι του κράτους, επιφέρουν τις πρώτες συνέπειες, καθώς δικογραφίες που έχουν ανοίξει για ποινικές ευθύνες “κλείνουν”, ενώ υπόδικοι για σκάνδαλα ζητούν αποφυλάκιση!».

Δεν είναι μόνο όσοι εργάστηκαν εντατικά μελετώντας φακέλους, δικογραφίες, εξετάζοντας και συνδυάζοντας καταθέσεις, ένας κόσμος, δηλαδή, κρατικών λειτουργών που “αδειάζεται” σιωπηρώς· δεν είναι μόνο η δικαστική και η νομοθετική εξουσία που ευτελίζονται. Είναι το αίσθημα της αδικίας που επιστρέφει· η υπόθαλψη και νομιμοποίηση της διαφθοράς.

Υστερα από τέσσερα χρόνια μιας καταστροφικής για τη χώρα οικονομικής κρίσης, ανάμεσα στις ελάχιστες εστίες οξυγόνου ήταν και η προσπάθεια να τιμωρηθούν όσοι εμπλέκονται σε σκάνδαλα που συνδέονται με τη διασπάθιση του δημοσίου χρήματος. Ηταν μια ελπίδα ότι το μέλλον δεν θα είναι επανάληψη του παρελθόντος. Κι ενώ ακόμη και οι πιο δύσπιστοι με το κυβερνητικό έργο αντιλαμβάνονταν ότι τώρα πλέον οι αποκαλύψεις δεν μπορούν να αποσιωπώνται, ότι το κουβάρι ξετυλίγεται (έστω και μοιραία) και οι ευθύνες αποδίδονται στους υπαίτιους, αίφνης το σύστημα θυμήθηκε τον παλιό εαυτό του, με τις καταστροφικές συνήθειές του. Ο,τι αποκαλούμε «παλαιοκομματισμό», δεμένο με εξυπηρετήσεις, διαπλοκή, πελατειακά συμφέροντα, διαφθορά.

Η συναλλαγή, η αδυναμία να επικρατήσει η διαφανής λογική προκειμένου να διασωθούν όσοι αποτελούσαν τους “ανατροφοδότες” και “αιμοδότες” του συστήματος. Και το ακόμα πιο εξουθενωτικό για τον πολίτη είναι ότι η εκάστοτε εξουσία αρνείται να αντιληφθεί ότι με αυτόν τον τρόπο ακυρώνεται και η εναπομείνασα αξιοπιστία της.

Χαριστικές διατάξεις σημαίνουν έξαρση της κομματοκρατίας, αναζωπύρωση του πελατειακού συστήματος, αναδίπλωση του κράτους δικαίου. Ο,τι, δηλαδή, προοιωνίζεται τα χειρότερα για το μέλλον της χώρας.

Όπου λαλούν πολλοί κοκόροι

Βήμα Science, Newsroom ΔΟΛ

Όπου λαλούν πολλοί κοκόροι αργεί να ξημερώσει, λέει η παροιμία και η λαϊκή σοφία αποδεικνύεται πέρα για πέρα αληθινή και με την επιστημονική «βούλα». Μελέτη που έγινε από ερευνητές του Πανεπιστημίου του Πρίνστον διαπίστωσε ότι, αντίθετα με την κρατούσα στην επιστήμη αντίληψη ότι η «σοφία του πλήθους» οδηγεί σε πιο σωστές συλλογικές αποφάσεις, το «πλήθος» γίνεται όλο και λιγότερο «σοφό» όταν φθάνει να συμπεριλάβει υπερβολικά πολλά άτομα.

Η σοφία του πλήθους

Με τον όρο «συλλογική νοημοσύνη» ή «σοφία του πλήθους» οι επιστήμονες αναφέρονται σε ένα φαινόμενο το οποίο έχει παρατηρηθεί εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα και συνίσταται στο ότι ο μέσος όρος των μεμονωμένων αποφάσεων μιας ομάδας ανθρώπων, ακόμη και στην περίπτωση που όλες τους είναι λανθασμένες, αντανακλά τη σωστή απόφαση.

Eνα από τα γνωστότερα παραδείγματα της θεωρίας της «σοφίας του πλήθους», η οποία τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιείται ευρέως στην πληροφορική και στα κοινωνικά μέσα δικτύωσης, είναι η παρατήρηση που είχε κάνει το 1907 ο Σερ Φράνσις Γκάλτον. Ο βρετανός λάτρης της στατιστικής είχε βρεθεί σε ένα χωριό όπου γινόταν διαγωνισμός στον οποίο οι παριστάμενοι προσπαθούσαν να μαντέψουν το βάρος ενός βοδιού. Κατά τη διαδικασία καταγράφηκαν 787 εκτιμήσεις, εκ των οποίων καμία δεν ήταν σωστή. Oταν όμως εξήγαγε τον μέσο όρο των μεμονωμένων εκτιμήσεων ο Γκάλτον παρατήρησε ότι το αποτέλεσμα ήταν το ακριβέστερο από όλα, πέφτοντας έξω κατά λιγότερο από μισό κιλό σε σχέση με το πραγματικό βάρος του ζώου. Με βάση αυτά τα δεδομένα η κρατούσα άποψη έκτοτε θεωρεί ότι όσο περισσότερα άτομα συμμετέχουν στη λήψη μιας συλλογικής απόφασης τόσο περισσότερες πιθανότητες έχει η απόφαση αυτή να είναι σωστή.

Η γνώση των λιγότερων

Αυτό όμως, όπως αποδεικνύεται από τη νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Proceedings of the Royal Society B», δεν είναι πάντοτε έτσι και οπωσδήποτε δεν είναι έτσι όταν ο αριθμός αυτών που εμπλέκονται στην απόφαση αυξάνεται παραπάνω από όσο πρέπει - διαπίστωση η οποία δίνει απόλυτο δίκιο στη λαϊκή ρήση για τους «πολλούς κοκόρους». Το γεγονός, σύμφωνα με τους συγγραφείς, μας είχε ξεφύγει επειδή οι περισσότερες παρατηρήσεις επί του θέματος που έχουν γίνει ως τώρα δεν είχαν εξετάσει πιο σύνθετες, «ρεαλιστικές» καταστάσεις σαν αυτές που έχουμε να αντιμετωπίσουμε συνήθως στην καθημερινή μας ζωή και στις οποίες οι πληροφορίες που πρέπει να σταθμίσουμε προκειμένου να καταλήξουμε σε ένα συμπέρασμα είναι πολλών και διαφορετικών ειδών.

Η ομάδα των ερευνητών του Πρίνστον με επικεφαλής τον καθηγητή Οικολογίας και Εξελικτικής Βιολογίας Ιαν Κάζιν έκανε μια πιο ρεαλιστική προσομοίωση της πραγματικότητας δημιουργώντας ένα θεωρητικό μοντέλο στο οποίο μια «ομάδα» έπρεπε να διαλέξει ανάμεσα σε δυο διαφορετικές πιθανές πηγές τροφής. Η ορθότητα των αποφάσεων της ομάδας καθοριζόταν με βάση το πόσο καλά τα άτομα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν δυο «τύπους» πληροφοριών: στον ένα τύπο ανήκαν πληροφορίες οι οποίες ήταν γνωστές σε όλα τα μέλη της ομάδας (συσχετισμένες πληροφορίες) ενώ στον δεύτερο ανήκαν πληροφορίες τις οποίες γνώριζαν μόνο ορισμένα μέλη της ομάδας (μη συσχετισμένες πληροφορίες). Oπως φάνηκε, η ικανότητα συνδυασμού των δυο τύπων πληροφοριών για την εξαγωγή μιας σωστής απόφασης ήταν υψηλότερη όταν τα μέλη της ομάδας ήταν από 5 ως 20. Μετά τον αριθμό αυτόν η ικανότητα λήψης σωστών αποφάσεων άρχιζε να φθίνει, χειροτερεύοντας μάλιστα όλο και περισσότερο όσο τα μέλη της ομάδας αυξάνονταν.

Ο «θόρυβος» καθοριστικός βοηθός

Το «κλειδί», όπως εξήγησε σε δελτίο Τύπου ο πρώτος συγγραφέας της μελέτης Αλμπερτ Κάο, βρίσκεται στη δυναμική ανάμεσα στις συσχετισμένες και στις μη συσχετισμένες πληροφορίες. Οσο αυξάνονται τα άτομα τόσο περισσότερο οι πληροφορίες που είναι γνωστές σε όλους κυριαρχούν ενώ εκείνες που είναι γνωστές σε λιγότερους (και οι οποίες μπορεί να είναι εξίσου σημαντικές) «πνίγονται», ακόμη και αν εκείνοι οι οποίοι τις κατέχουν γνωρίζουν πολύ καλά τη σημασία τους. Αντιθέτως στις μικρότερες ομάδες οι γνωστές σε λιγότερους πληροφορίες λαμβάνονται εξίσου υπόψη με εκείνες που είναι γνωστές σε όλους. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι μικρότερες ομάδες διέπονται περισσότερο από το τυχαίο - ένα χαρακτηριστικό το οποίο είναι γνωστό ως «θόρυβος». Ο «θόρυβος» συνήθως εκλαμβάνεται ως αρνητικός παράγοντας γιατί «μπερδεύει» τα αποτελέσματα, όπως όμως αποδεικνύεται μπορεί να έχει πολύ ευνοϊκές συνέπειες σε ορισμένες περιπτώσεις.

«Μας εξέπληξε το γεγονός ότι ο θόρυβος μπορεί να ενισχύσει τη συλλογική απόφαση» δήλωσε ο κ. Κάο. «Το τυπικό συμπέρασμα είναι ότι όσο μεγαλύτερη είναι η ομάδα τόσο μεγαλύτερη είναι η συλλογική νοημοσύνη. Εμείς ωστόσο είδαμε ότι αυξάνοντας το μέγεθος της ομάδας βλέπουμε τα οφέλη της σοφίας του πλήθους, αν όμως η ομάδα γίνει υπερβολικά μεγάλη βασίζεται περισσότερο από όσο πρέπει στις συσχετισμένες πληροφορίες, φθάνοντας μάλιστα στο σημείο να τις χρησιμοποιεί σε τέτοιον βαθμό ώστε οι αποφάσεις της να κατευθύνονται μόνο από αυτές».

Η ανακάλυψη, σύμφωνα με τον καθηγητή Κάζιν, προσφέρει σημαντικές νέες γνώσεις για τη μελέτη της συμπεριφοράς των ομάδων. «Πρόκειται για μια προέκταση της θεωρίας της σοφίας του πλήθους η οποία "χαλαρώνει" το αξίωμα ότι ο σχηματισμός μεγάλων ομάδων είναι πάντα ο καλύτερος τρόπος για να πάρει κάποιος μια απόφαση» ανέφερε. «Είναι μια αφετηρία η οποία μας δίνει τη δυνατότητα να δούμε τη συλλογική λήψη αποφάσεων σε ένα πιο ρεαλιστικό περιβάλλον».

Το δέντρο των θρησκειών

(click)