Η χαρά του μαρτυρίου (;!)

...
Στη δίκη για τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου στους δίδυμους πύργους της Νέας Υόρκης δήλωσε ένας από τους κατηγορουμένους: «Επιδιώκω να γίνω μάρτυρας εδώ και πέντε χρόνια. Προσπάθησα να λάβω βίζα για (να συμμετάσχω) στην 11η Σεπτεμβρίου αλλά δεν μπόρεσα. Εάν έρθει αυτό το μαρτύριο, θα το δεχτώ, ο Θεός είναι μεγάλος», δήλωσε ο Ράμζι μπεν αλ-Σαΐμπα που ήταν συγκάτοικος, στο Αμβούργο, του Μοχάμεντ Άτα, του επικεφαλής των αεροπειρατών.

«Καταλαβαίνω ότι θα θέλατε να με σκοτώσετε όμως η μοίρα του καθενός είναι στα χέρια του Θεού», είπε και πρόσθεσε ότι είναι έτοιμος να αναλάβει την υπεράσπισή του, αρνούμενος να τον υπερασπίσουν οι δικηγόροι που του έχουν οριστεί και οι οποίοι ισχυρίζονται ότι ο πελάτης τους έχει ψυχολογικά προβλήματα. Είναι προφανές ότι όλοι αυτοί αλλά και οι περισσότεροι άλλοι θεόπληκτοι ανά τον κόσμο έχουν ψυχολογικά προβλήματα. Αλλιώς δεν μπορεί να εξηγηθεί η θανατολαγνεία τους.

Εννοείται ότι για τον ευρωπαϊκό πολιτισμό είναι κάτι τέτοιο ακατανόητο, να θέλει δηλαδή κάποιος να πεθάνει για να πάει πιο γρήγορα ως «μάρτυρας» στον όποιο δημιουργό του. Όμως αυτόν ακριβώς τον πολιτισμό που προβάλλουν σήμερα οι ισλαμιστές,  ήθελαν να εισαγάγουν κάποτε οι χριστιανοί. Χαρακτηριστικό είναι αυτό που είπε στα χρόνια βασιλείας του Ιουλιανού ο χριστιανός «πατέρας» Γρηγόριος Ναζιανζηνός, όταν διαμαρτυρόταν κατά του αυτοκράτορα, επειδή «στέρησε τους χριστιανούς από τη … χαρά του μαρτυρίου» (Invective versus Julianus, I 58-61). Οι χριστιανοί πίστευαν αρχικά ότι ο Ιουλιανός θα ανταπέδιδε τους διωγμούς και τις σφαγές που είχαν υποστεί οι εθνικοί και έτσι θα συμψηφίζονταν τα δικά τους εγκλήματα και η χρόνια αντιπάθειά τους για τον ελληνορωμαϊκό πολιτισμό. Δεν συνέβη όμως τίποτα τέτοιο!

Μέχρι που διαδόθηκε ακόμα και στους ερημίτες πόσο γλυκιά είναι η ζωή από τη θέση εξουσίας που κατέλαβαν οι χριστιανοί, οπότε παρέκαμψαν τα περί μαρτυρίου και επιδόθηκαν στη θανάτωση αλλοθρήσκων ή και «αιρετικών» ομοθρήσκων. Σήμερα βλέπουμε να ακολουθούν αυτή την τακτική οι μωαμεθανοί, περνώντας τον δικό τους Μεσαίωνα.
(Στέλιος Φραγκόπουλος, Stelios Frangopoulos)

Βιβλία, βιβλία

Κινέζικες εφευρέσεις

Ο Simon Winchester, γνωστός από το βιβλίο του για το λεξικό της αγγλικής γλώσσας, «The professor and the Madman», έρχεται τώρα με ένα νέο βιβλίο με τίτλο «The Man who Loved China», όπου περιγράφει τη ζωή και τις περιπέτειες του Joseph Needham.

Ο Needham γεννήθηκε το 1900 στο Λονδίνο, ήταν γιος γιατρού, και δούλευε ως βιοχημικός στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ. Ηταν απίστευτα εκκεντρικός, φανατικός γυμνιστής, πολύ καλός χορευτής κι έπαιζε ακορντεόν. Επίσης ήταν ριζοσπάστης αριστερός κι ανάμεσα στα άλλα υποστηρικτής των δικαιωμάτων των ομοφυλόφιλων.

Παρότι λάτρης του γυναικείου φύλου, ερωτεύτηκε αστραπιαία μία Κινέζα φοιτήτρια, τη Lu Gwei-djen , με την οποία πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του.

Μέχρι τις παραμονές του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, ο μέχρι τότε τεχνολογικός πολιτισμός της Κίνας ήταν άγνωστος στην Ευρώπη. Ο Needham, εκστασιασμένος από τις ιστορίες που του διηγούνταν η Κινέζα σύντροφός του, θα αποφασίσει λίγα χρόνια μετά να ταξιδέψει στην Κίνα. Θα φτάσει στο Chongqing, τον Μάρτιο του 1943, μέσα σε ένα μισοδιαλυμένο αεροπλάνο Douglas C-47, κι από εκεί θα ξεκινήσει την εξερεύνηση της πελώριας αυτοκρατορίας, η οποία βρισκόταν σε αναβρασμό λόγω του εθνικού απελευθερωτικού κινήματος.

Στόχος του να αναζητήσει και να βρει στοιχεία που θα υποστήριζαν την άποψή του ότι οι Κινέζοι ήταν υπεύθυνοι για εκατοντάδες τεχνολογικές καινοτομίες, όπως η τυπογραφία, η πυξίδα, η πυρίτιδα, οι κρεμαστές γέφυρες, ακόμη και το χαρτί τουαλέτας, τα οποία ανακάλυψαν και χρησιμοποιούσαν αιώνες πριν από τον υπόλοιπο κόσμο. Και μαζί με αυτά ανακάλυψαν τις βιομηχανικές χρήσεις του μπαμπού κατά τη διάρκεια της Δυναστείας των Τανγκ, τις τεχνικές κατασκευής της πορσελάνης στην Jingdezhen και τη χειράμαξα, χίλια χρόνια πριν τη χρησιμοποιήσουν οι Ευρωπαίοι.

Μετά τη λήξη του πολέμου, ο Needham επέστρεψε στην Αγγλία, αποφασισμένος να διαδώσει σε όλο τον κόσμο όσα είχε ανακαλύψει στην Κίνα. Ετσι άρχισε να γράφει το μεγαλειώδες βιβλίο του, ένα είδος εγκυκλοπαίδειας, με τίτλο «Science and Civilization in China», όπου κατέγραψε όλες τις τεχνολογικές ανακαλύψεις και τον πολιτισμό της Κίνας. Μέχρι το θάνατό του, είχε γράψει 17 πελώριους τόμους, πράγμα που τον έκανε τον μεγαλύτερο συγγραφέα εγκυκλοπαίδειας στον κόσμο.

Βέβαια ο Needham έβαλε κι ορισμένα ερωτήματα: Πώς ένας πολιτισμός, με τέτοια θαυμάσια ιστορία εφευρετικότητας, γνώσης και επιστημονικής περιέργειας, δεν μπόρεσε να κάνει το βήμα και να περάσει στον κόσμο της σύγχρονης επιστήμης; Τι πήγε λάθος με την Κίνα; Γιατί η βιομηχανική επανάσταση ξεκίνησε από την Ευρώπη κι όχι από την Κίνα;

Στα ερωτήματα αυτά προσπαθεί να δώσει απάντηση ο Winchester, σύμφωνα με τον οποίο «βασικά η Κίνα σταμάτησε να προσπαθεί». Με άλλα λόγια, «η κινέζικη γραφειοκρατία καταβρόχθισε όλα τα ταλέντα και τα απομάκρυνε από το να δημιουργήσουν μια δυνατή μεσαία τάξη εμπόρων. Η Κίνα ποτέ δεν υιοθέτησε τον ανταγωνισμό που υπήρχε ανάμεσα στα περισσότερα κράτη της μεσοπολεμικής Ευρώπης. Το ολοκληρωτικό καθεστώς της διέλυσε κάθε τέτοιου είδους πρωτοβουλία».

(ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΓΙΑΝΝΟΥΤΣΟΥ, ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ, 30/05/2008)

Αρπαγές (αρχαίων) θησαυρών

(Απόσπασμα από άρθρο του καθηγ.
Μιχ. Α. Τιβέριου από το ΒΗΜΑ, 1/6/2008)

Επειδή πριν μερικές ημέρες ήταν η επέτειος της άλωσης της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς, θα αναφερθώ σε καλλιτεχνικούς θησαυρούς με τους οποίους διάφοροι βυζαντινοί αυτοκράτορες, με πρώτο και καλύτερο τον Μέγα Κωνσταντίνο, «στόλισαν» τη Βασιλεύουσα, αφαιρώντας τους από διάφορα σημεία της αυτοκρατορίας.

Η τελευταία μαρτυρημένη τέτοια «αρπαγή» σχετίζεται με τον αυτοκράτορα Κώνσταντα Β'. Το 663, επισκεπτόμενος τη Ρώμη, αφαίρεσε από την «Αιώνια Πόλη» διάφορα καλλιτεχνήματα, ανάμεσά τους και ορειχάλκινα κεραμίδια από το Πάνθεον. Το φορτίο όμως αυτό ποτέ δεν έφτασε στην Πόλη, καθώς έπεσε στα χέρια των Αράβων.

Ορισμένα κτίσματα της Κωνσταντινούπολης θα μπορούσαν άνετα να χαρακτηρισθούν γλυπτοθήκες αρχαίας πλαστικής, όπως, π.χ., ο Ιππόδρομος. Εδώ υπήρχε πλήθος αγαλμάτων, ανάμεσά τους και το χάλκινο τμήμα του τρίποδα που είχαν αναθέσει οι Έλληνες στους Δελφούς για τη νίκη τους στις Πλαταιές εναντίον των Περσών. Ακόμη υπήρχαν αγάλματα Διοσκούρων, ένας χάλκινος Ηρακλής του Λυσίππου, ένα ξεχωριστό τέθριππο, που μερικοί το ταυτίζουν με αυτό που βρίσκεται σήμερα στην πρόσοψη της Βασιλικής του Αγίου Μάρκου στη Βενετία.


Είναι πολύ χαρακτηριστικό ότι το τελευταίο, λεία των Σταυροφόρων από την Κωνσταντινούπολη κατά την άλωσή της το 1204, το «άρπαξε» με τη σειρά του ο Ναπολέων για να διακοσμήσει μια θριαμβευτική αψίδα στο Παρίσι, αλλά επιστράφηκε και πάλι στη Βενετία. Σημαντικές αρχαιότητες υπήρχαν και στη Σύγκλητο του Αυγουσταίου, όπως μπρούντζινα ανάγλυφα που απεικόνιζαν τη μάχη των αρχαίων θεών εναντίον των Γιγάντων, αγάλματα των Μουσών του Ελικώνα, αλλά και της Άρτεμης, της Αφροδίτης, της Λινδίας Αθηνάς και του Δωδωναίου Δία. Τα δύο τελευταία μάλιστα διασώθηκαν με θαυμαστό τρόπο κατά την πυρπόληση του κτιρίου το 404, πιθανόν από οπαδούς του Ιωάννη Χρυσοστόμου, και αυτό για τους πιστούς της αρχαίας θρησκείας σήμαινε ότι οι θεοί τους ήταν ακόμη ζωντανοί.

Στις Θέρμες του Ζευξίππου μπορούσε να δει κανείς δεκάδες μπρούντζινα αγάλματα θεών, ηρώων και επωνύμων ανδρών του αρχαίου κόσμου. Βρέθηκαν σε ανασκαφές οι ενεπίγραφες βάσεις δύο εξ αυτών: της Εκάβης και του Αισχίνη. Ενας αξιωματούχος της εποχής του Θεοδοσίου Β' είχε συγκεντρώσει στο μέγαρό του, γνωστό ως Παλάτι του Λαύσου από το όνομά του, πληθώρα αγαλμάτων της αρχαίας τέχνης, ανάμεσά τους και δημιουργίες περίφημων καλλιτεχνών της αρχαιότητας. Ξεχώριζαν ο χρυσελεφάντινος Δίας του Φειδία από την Ολυμπία, η Κνιδία Αφροδίτη του Πραξιτέλη, ο φτερωτός Καιρός του Λυσίππου.

Έχει απασχολήσει τους ειδικούς το ερώτημα πώς οι θεοί της αρχαίας θρησκείας συνυπήρξαν με τους χριστιανούς κατοίκους της Βασιλεύουσας. Γιατί είναι βέβαιο ότι αρχαία αγάλματα επέζησαν ως το τέλος της αυτοκρατορίας παρά τις συχνές καταστροφές τους από πυρκαϊές, σεισμούς, στάσεις, λεηλασίες, βανδαλισμούς. Τα χάλκινα φίδια, π.χ., από τον τρίποδα-ανάθημα των Ελλήνων στους Δελφούς που μνημονεύσαμε παραπάνω, διασώζονται ως τις ημέρες μας. Ξέρουμε επίσης ότι στη Χρυσή Πύλη υπήρχαν ως τον 18ο αι. δώδεκα ανάγλυφες πλάκες με παραστάσεις -εκτός των άλλων- άθλων του Ηρακλή, από τις οποίες έχουν βρεθεί λιγοστά σπαράγματα.

Θα ήταν απλοϊκή γενίκευση όλα αυτά τα παγανιστικά έργα να θεωρούνται απλώς διακοσμητικά, ενώ αφελής είναι η άποψη που υποστηρίζει ότι η δημόσια έκθεσή τους απέβλεπε στον χλευασμό της παλιάς θρησκείας. Σε κάποιες περιπτώσεις η ανίδρυση αρχαίων αγαλμάτων εντασσόταν στην πολιτική των αυτοκρατόρων σε μια δεδομένη χρονική στιγμή. Η «διακόσμηση», π.χ., της Συγκλήτου με μια σειρά «εικόνων» του αρχαίου κόσμου στα πρώτα χρόνια ζωής της νέας πρωτεύουσας, όταν οι ειδωλολάτρες είχαν ακόμη μια ισχυρή παρουσία εδώ, αποσκοπούσε, χωρίς αμφιβολία, στη διατήρηση των δεσμών της αυτοκρατορίας με τον ελληνορωμαϊκό κόσμο.

Κάποια άλλα από τα «είδωλα» αυτά επέζησαν γιατί με το πέρασμα του χρόνου συνδέθηκαν με διάφορους θρύλους, συχνά σχετικούς και με την τύχη της πόλης ή επειδή θεωρήθηκαν ότι απεικόνιζαν χριστιανούς αγίους ή αξιωματούχους. Έτσι, π.χ., ένα άγαλμα με τρία κεφάλια και έξι χέρια, πιθανότατα του μυθικού Γηρυόνη, που βρισκόταν στη Σύγκλητο του Φόρουμ, στα μάτια του πολύ κόσμου απεικόνιζε τον Μέγα Κωνσταντίνο μαζί με τους δύο γιους του, τον Κωνστάντιο και τον Κώνσταντα. (πλήρες κείμενο >>>)

Στρατευμένοι θεοί

(του Παντελή Μπουκάλα, Καθημερινή, 28/5/2008)

Στα ινδικά και τα ομηρικά έπη, στη «Μαχαμπαχαράτα» και την «Ιλιάδα», οι θεοί δρουν αυτοπροσώπως, εμπλεκόμενοι σε ποικίλες συγκρούσεις για να προστατέψουν τους αγαπημένους τους, είτε για πρόσωπα πρόκειται είτε για λαούς. Στην ιουδαϊκή «Βίβλο» ο Γιαχβέ προστατεύει τον περιούσιο λαό του άνευ ανθρωπομορφικών επιφανίων, με θαύματα ή διά των αγγέλων.

Στους επόμενους αιώνες, και πάντοτε σύμφωνα με την πίστη των οπαδών κάθε θρησκείας, που υποθέτουν ότι ο θεός επικυρώνει την ύπαρξη και την ισχύ του μόνο αν τους έχει υπό τη σκέπη του, αυτούς και κανέναν άλλον, οι ουράνιες δυνάμεις αντιπροσωπεύονται από τους αγίους, που θαυματουργούν σε μάχες, ή από πεφυσιωμένους πολιτικούς, όπως ο Τζορτζ Μπους, που δήλωσε πολλάκις ότι έλαβε εντολή Θεού για να εισβάλει στο Ιράκ. Οσο για τη θεϊκή συμμετοχή στις πολιτικές διαμάχες, την αναλαμβάνουν οι επί γης εκπρόσωποι, αυτόκλητοι, διορισμένοι ή εκλεγμένοι. Το επεισόδιο με τη «δεξιά του Κυρίου» δεν είναι τόσο παλιό για να το ξεχάσουμε, ενώ τώρα βλέπουμε ότι οι αμερικανικές εκλογές κρίνονται και από το τι λένε οι πάστορες του Μπαράκ Οσάμα και του Τζον Μακέιν.

Ο,τι κι αν υπαγορεύουν οι Γραφές, οι θρησκείες δεν έχασαν ποτέ την εθνική τους ταυτότητα. Κανονικά, έναν (δυσεύρετο) χριστιανό που θυμάται τον ιδρυτικό οικουμενικό χαρακτήρα της θρησκείας του και δεν θέλει να τον αμπεμπολήσει, θα τον ξένιζε και θα τον αγρίευε η εικόνα που παρουσιάζουν δύο ομόθρησκοι και περίπου ομόδοξοι ιεράρχες, ο Στέφανος της Αχρίδας και ο Ανθιμος της Θεσσαλονίκης. Ο πρώτος ορέγεται τη Θεσσαλονίκη, «με τη βοήθεια του Θεού». Ο δεύτερος είχε ορεχτεί το Μοναστήρι, επίσης «με τη βοήθεια του Θεού».

Ο καθένας τους τραβάει τον Θεό, τον ίδιο Θεό, προς το μέρος του για να τον πολιτογραφήσει, και να τον επιστρατεύσει, αφού και οι δύο είναι δέσμιοι του δόγματος ότι ο Θεός είτε είναι εθνικά στρατευμένος είτε δεν υπάρχει, ή τέλος πάντων δεν μας ενδιαφέρει αυτής της εκδοχής η ύπαρξή του. Το «ουκ ένι» (Ελλην και Ιουδαίος, βάρβαρος, Σκύθης...) του Παύλου είναι ήδη ένα ρήμα-απόρριμμα.

Αφού ο Θεός έχει εθνικότητα, πρέπει βέβαια να έχουν και οι απόστολοί του. Η διαμάχη για τον Κύριλλο και τον Μεθόδιο, για το αν ήταν Ελληνες ή Σλάβοι, δεν είναι νέα, αφού ακόμα και τα ιστoρικά ντοκουμέντα μπορεί κανείς να τα «διαχειριστεί» (εν προκειμένω, τους υπάρχοντες «Βίους» των δύο Βυζαντινών λογίων του 9ου αιώνα μ.Χ., που την ελληνικότητά τους την αναγνώρισε και ο Πάπας Ιωάννης Παύλος ο Β’, ανακηρύσσοντάς τους «προστάτες της Ευρώπης» το 1980). Εκτός από τη δημιουργική λογιστική υπάρχει ως γνωστόν και η δημιουργική ιστοριογραφία.

βλέπε επίσης >>>

M.Rostropovich: 2ο Κοντσέρτο για τσέλο του Haydn

Καλό μήνα και καλό καλοκαίρι!

(Μέρος πρώτο, #1/2)

(Μέρος πρώτο, #2/2)