Ωχ! Εδώ τι απαντάμε; (XVII)

Ευαγγέλιο Ματθαίου, κεφάλαιο 6: 31 Μη λοιπόν μεριμνήσετε λέγοντας: «Τι θα φάμε»; ή «Τι θα πιούμε»; ή »Τι θα ντυθούμε»;  [...] 34 Μη λοιπόν μεριμνήσετε για το αύριο, γιατί το αύριο θα μεριμνήσει για τον εαυτό του, αρκετή για την ημέρα η κακοπάθειά της».

Τί μας λέει (σήμερα) το ιερόν ευαγγέλιον; Ότι δεν χρειάζεται να προγραμματίζουμε τίποτα, δεν πρέπει να φροντίζουμε για μας και την οικογένειά μας, τι θα φάμε, πού θα μείνουμε, τι δουλειά θα κάνουμε... Ας αρρωστήσουμε, ας γίνουμε άστεγοι, ας μείνουμε ανεπάγγελτοι και «έχει ο θεός» που λέγανε οι παλιοί... 

Εννοείται, αυτές είναι οδηγίες για διαλυμένες κοινωνίες, για να περνάνε καλά οι πλούσιοι που έχουν κληρονομήσει πλούτο από γονείς και παππούδες και δεν χρειάζεται να φροντίζουν για το αύριο. Οι φτωχοί και άτυχοι ας μείνουν στη μιζέρια τους, ας εξαρτώνται από το ιερατείο και τις συμβουλές του κι ας ελπίζουν στον ανύπαρκτο θεούλη τους...

(βλέπε επίσης >>>)

https://www.facebook.com/pages/Nonsense-from-the-Bible/171401609662944

Τοποθέτηση Ευ.Βενιζέλου για το 3ο μνημόνιο

Καθημερινή, 11/8/2015

Για εικόνα παραπλάνησης σε σχέση με τα πραγματικά συμφωνηθέντα στο νέο μνημόνιο που συνομολογήθηκε με τους εταίρους, κατηγορεί την κυβέρνηση και τον κ. Αλ. Τσίπρα, ο τέως πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ. Συνεργάτες του κ. Ευάγγελου Βενιζέλου που, όπως έλεγαν, «έχουν τη διαχρονική εικόνα των διαπραγματεύσεων» παρατηρούσαν, ως προς τα 11 σημεία που περιλαμβάνονται στο non paper του Μεγάρου Μαξίμου, ότι η κυβέρνηση προσπαθεί να εξωραΐσει την κατάσταση, παραποιώντας την πραγματικότητα. Συγκεκριμένα, οι συνεργάτες του κ. Βενιζέλου λένε χαρακτηριστικά τα εξής:

Πρώτον: Τον Ιανουάριο 2015 η χώρα πήγε σε εκλογές με πρωτογενές πλεόνασμα, είχε δηλαδή καλυφθεί πρωτογενές έλλειμμα που το 2009 ήταν ίσο με το 13,7% του σημερινού ΑΕΠ. Οι στόχοι για πρωτογενές πλεόνασμα τα επόμενα χρόνια συναρτιόντουσαν με τις προβλέψεις για θετικό ρυθμό ανάπτυξης και όχι με νέα δημοσιονομικά μέτρα. Δυστυχώς, εξαιτίας των επιλογών της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ/ΑΝΕΛ, η χώρα υποχώρησε ξανά σε συνθήκες ύφεσης που καθιστούν αναγκαίο νέο μνημόνιο, νέο δάνειο, νέα δημοσιονομικά μέτρα. Οι στόχοι για πρωτογενές πλεόνασμα είναι μικρότεροι γιατί παρατείνεται επί τρία τουλάχιστον χρόνια η παραμονή σε μνημόνιο. Δεν πρόκειται για επιτυχία της κυβέρνησης, αλλά για αριθμητική αποτύπωση της ζημιάς που προκάλεσε η κυβέρνηση Τσίπρα/Καμμένου. Όλα δε αυτά επιδεινώνουν τη δυναμική του χρέους για το οποίο σιωπά αιδημόνως το non paper της κυβέρνησης. Η δημοσιονομική επιβάρυνση είναι ήδη ψηφισμένη: 4,5 δις το χρόνο.

Δεύτερον, διεθνές ευρωπαϊκό δίκαιο δεν υπάρχει. Υπάρχει ευρωπαϊκό δίκαιο. Το προηγούμενο δάνειο είχε συναφθεί με τον EFSF που ως εταιρεία διέπεται από το αγγλικό δίκαιο. Το νέο δάνειο συνάπτεται με τον ESM που διαδέχεται τον EFSF και είναι διεθνής οργανισμός που διέπεται από σχετική διεθνή συνθήκη που κυρώθηκε το 2012 από την Ελλάδα. Πρακτικά ποια είναι η διαφορά, μπορεί να μας πει η κυβέρνηση; Γιατί είναι καλύτερο οικονομικά για τους έλληνες το νέο πλαίσιο; Αν φτάσουμε σε αναγκαστική εκτέλεση, τώρα θα μας παρακρατούν, λόγω ευρωπαϊκού δικαίου,  τα κονδύλια του ΕΣΠΑ και της ΚΑΠ. Ήδη, για να μας δώσουν το δάνειο γέφυρα από τον EFSM, δόθηκε στα εκτός ευρωζώνης κράτη - μέλη εγγύηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και αυτή δέσμευσε προσωρινά ισόποσα  κονδύλια  των διαρθρωτικών ταμείων που ανήκουν στην Ελλάδα. Μεγάλη επιτυχία.

Τρίτον: Η κυβέρνηση τους προηγούμενους μήνες έκανε στάση εσωτερικών πληρωμών, στέγνωςε την αγορά, ανέβασε κατακόρυφα τις ληξιπρόθεσμες οφειλές του δημοσίου και τώρα χαίρεται γιατί παίρνουμε νέο δάνειο για να καλύψουμε εσωτερικές υποχρεώσεις. Θρίαμβος.

Τέταρτον: Η κυβέρνηση με τους χειρισμούς της προκάλεσε τεράστια διαρροή καταθέσεων, με το δημοψήφισμα προκάλεσε την τραπεζική αργία και τα capital controls, την καταστροφή στο χρηματιστήριο. Η κυβέρνηση εξανέμισε την αξία του τραπεζικού χαρτοφυλακίου του ΤΧΣ που τον Μάιο 2014 ήταν 25 δις. Τώρα χρειάζεται επιβάρυνση του δημοσίου χρέους με άλλα 25 δις για τη νέα ανακεφαλαιοποίηση. Μόνο  λόγω τραπεζών η ζημιά που προκάλεσε η κυβέρνηση στο δημόσιο είναι 50 δις.

Πέμπτον: Ας προσέξουν να μη γίνει δυσμενέστερη η κατάσταση για την πρώτη κατοικία. Τώρα θα εκτιμήσουν το καθεστώς  που υπήρχε και έλεγαν ότι θα το βελτιώσουν!

Έκτον: Σε ποιον απευθύνονται; Στον κ. Λαφαζάνη; Δεν τον πείθουν με τέτοια επιχειρήματα. Η ουσία είναι ότι αποδέχθηκαν το ταμείο δημόσιας περιουσίας που θα συγκεντρώσει, με βασικό σκοπό την αποπληρωμή των δανείων, 50 δις υπό τον έλεγχο της ΕΕ. Ποτέ δεν είχε γίνει δεκτό αυτό τα προηγούμενα δύςκολα χρόνια.  Πρόκειται ουσιαστικά για συντηρητική κατάσχεση (με τη μορφή collateral) όλης της δημόσιας περιουσίας. Και είχαν το θράσος να μιλούν για τις προηγούμενες δανειακές συμβάσεις και το αγγλικό δίκαιο!

Έβδομον: Έλεος! Τα 35 δις είναι τα υπάρχοντα 20 δις του ΕΣΠΑ 2014-2020, τα 15 δις αθροιστικά της ΚΑΠ της νέας περιόδου και η υφιστάμενη συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Επί επτά όμως μήνες εγκατέλειψαν το ΕΣΠΑ και πρακτικά έχουν μπλοκαριστεί τα περισσότερα έργα.

Όγδοον: Είχαμε προειδοποιήσει ότι θα αναγκαστούν να καταργήσουν δημαγωγικές ρυθμίσεις του χαμένου πενταμήνου στα εργασιακά. Τι θα γίνει με τις ψευδείς υποσχέσεις του προγράμματος της Θεσσαλονίκης; Νομίζουν ότι όλα τα μεγάλα ψέμματα ξεχνιούνται εύκολα;

Ένατον: Αρκεί να λειτουργούν τα νοσοκομεία με προσωπικό, φάρμακα και υλικά και οι γιατροί του ΕΟΠΥΥ να μη ζητούν όλη την αμοιβή από τους ασφαλισμένους λόγω επίσχεσης εργασίας.

Δέκατον: Ε, όχι! Η προηγούμενη κυβέρνηση κατηγορήθηκε για το mail Χαρδούβελη που είναι παιδική χαρά μπροστά στο τρίτο μνημόνιο του κ.  Τσίπρα. Η διαπραγμάτευση με κορμό το mail Χαρδούβελη ήταν κοινή: για το κλείσιμο του δεύτερου προγράμματος και τη μετάβαση στην προληπτική πιστωτική γραμμή που είχε αποφασισθεί στο Eurogroup του Νοεμβρίου 2014. Και διηγώντας τα να κλαις.

Ενδέκατον: Επιχείρημα ντροπής. Όπως είπαμε (σημείο 6) το νέο ταμείο συνιστά ουσιαστικά συντηρητική κατάσχεση (προληπτικό ασφαλιστικό μετρό) για την αποπληρωμή του δανείου. Όλη η δημόσια περιουσία τίθεται εν δυνάμει υπό τον έλεγχο της ΕΕ μέσω του νέου ταμείου που ποτέ δεν είχε γίνει δεκτό, παρά τις έντονες πιέσεις που είχαν ασκηθεί προς το σκοπό αυτό το 2011-12. Θυμίζουμε ότι η συζήτηση για τα περιβόητη 50 δις άνοιξε, με συνέντευξη του κ. Τόμσεν, το Φεβρουάριο του 2011 και προκάλεσε λυσσώδη αντίδραση της τότε αντιπολίτευσης!

Η Ένωση Αθέων για αλλαγές στην Παιδεία

του Ανδρέα Λουδάρου, "Ορθοδοξία", 8/8/2015

Να εξαφανιστεί οποιαδήποτε επαφή των σχολείων με κάθε μορφή θρησκείας ζήτησαν με υπόμνημα τους οι εκπρόσωποι της Ένωσης Αθέων Ελλάδας που την Πέμπτη συναντήθηκαν με τον Αναπληρωτή Υπουργό Παιδείας κ. Τάσο Κουράκη, ο οποίος όπως φαίνεται είναι πρόθυμος να υλοποιήσει αρκετά από τα αιτήματα τους.

Όπως αναφέρεται σε ανακοινωθέν που εξέδωσε η Ένωση Αθέων «Σημαντικό μέρος της συνάντησης αποτέλεσε η συζήτηση για τα προβλήματα που απορρέουν από την τελευταία εγκύκλιο για απαλλαγή από το ομολογιακό μάθημα των θρησκευτικών καθώς και από την αναγραφή του θρησκεύματος στα απολυτήρια και στα δελτία μαθητών, η οποία εξακολουθεί να γίνεται λόγω άρνησης συμμόρφωσης με τη σχετική (ΑΡ. 77Α / 2002 – ΑΠ: 1143Α 25/06/2002) Απόφαση της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, θέματα για τα οποία ο Υπουργός εξέφρασε την πρόθεσή του να επιλυθούν το συντομότερο δυνατόν».

Το μάθημα των Θρησκευτικών και ο χαρακτήρας του όμως δεν είναι τα μόνα θέματα που έθεσαν προς τον κ. Κουράκη οι δύο εκπρόσωποι της Ένωσης Αθέων.

Ο Πρόεδρος της Ένωσης Αθέων κ. Φώτης Φραγκόπουλος και ο ταμίας κ. Αντώνης Μαρκουΐζος που συναντήθηκαν με τον κ. Κουράκη ζήτησαν μέσω υπομνήματος που κατέθεσαν την κατάργηση, αγιασμών, εκκλησιασμών, εικόνων στα σχολεία, της αναφοράς των Τριών Ιεραρχών αλλά και του ίδιου του μαθήματος των θρησκευτικών σε δημοτικό και γυμνάσιο προτείνοντας την αντικατάσταση του με «μάθημα φιλοσοφίας των θρησκειών μόνο σε μια τάξη του λυκείου με αμερόληπτη παρουσίαση όλων των θρησκευμάτων καθώς και της αθεϊστικής προσέγγισης».

Η Ένωση Αθέων έχει ομαδοποιήσει τα αιτήματά της σε τρεις κατηγορίες: επείγοντα, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα.

Από την πλευρά του Υπουργείου Παιδείας δεν εκδόθηκε καμία ανακοίνωση για το θέμα αλλά το ανακοινωθέν της Ένωσης Αθέων είναι ιδιαίτερα διαφωτιστικό.

 ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΠΟΥ ΚΑΤΑΤΕΘΗΚΕ ΣΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ

Αιτήματα Ένωσης Αθέων προς Υπουργείο Παιδείας

ΕΠΕΙΓΟΝΤΑ

1. Απαλλαγή από τα θρησκευτικά για όλους

– Εγκύκλιος που να εξασφαλίζει χορήγηση απαλλαγής χωρίς υποχρέωση δήλωσης θρησκευτικών πεποιθήσεων, ούτε θετική ούτε αρνητική (ότι δεν είναι Χ.Ο.) και χωρίς έλεγχο των πεποιθήσεων (από αναγραφή σε απολυτήριο, δελτίο μαθητών, πιστοποιητικό ή ληξιαρχική πράξη γέννησης, άλλο αρχείο ή έγγραφο).

– Ρητή οδηγία προς τις σχολικές μονάδες να ενημερώνουν επαρκώς τους γονείς για τη δυνατότητα απαλλαγής από τα θρησκευτικά, συγκεκριμένα με τους εξής τρόπους: προφορική ανακοίνωση την ημέρα έναρξης του σχολικού έτους, γραπτή ανακοίνωση αναρτημένη στο σχολείο σε εμφανές σημείο καθ’ όλη τη διάρκεια του σχολικού έτους, γραπτή ατομική ενημέρωση με φυλλάδια που θα διανέμονται σε όλους τους μαθητές την ημέρα έναρξης ή την πρώτη ημέρα που θα προσέλθουν στο σχολείο για τη νέα χρονιά.

– Επαρκής προθεσμία υποβολής της αίτησης απαλλαγής (τουλάχιστον ένας μήνας) ή κατάργηση προθεσμίας (η μεταστροφή πεποιθήσεων μπορεί να γίνει ανά πάσα στιγμή και η διακοπή παρακολούθησης δεν προκαλεί αναστάτωση στο πρόγραμμα του σχολείου).

– Εξασφάλιση της τήρησης της εγκυκλίου (έχουν παρατηρηθεί συχνά φαινόμενα διευθυντών που αρνούνται να χορηγήσουν απαλλαγή οδηγώντας σε μεγάλη ταλαιπωρία γονέων και μαθητών). Δυνατότητα προσφυγής των γονέων σε κεντρική υπηρεσία του Υπουργείου για άμεση χορήγηση της απαλλαγής σε περίπτωση αρνήσεως του διευθυντή (άμεση επιβολή διοικητικών κυρώσεων σε όσους διευθυντές δεν συμμορφώνονται).

2. Κατάργηση καταγραφής θρησκεύματος σε δελτία μαθητών και σε απολυτήρια

– Τροποποίηση της νομοθεσίας ώστε να πάψει η αναγραφή του θρησκεύματος στα απολυτήρια Α’βαθμιας και Β’βάθμιας εκπαίδευσης. Ενημέρωση όλων των σχολικών μονάδων για το γεγονός ότι δεν πρέπει να καταγράφεται το θρήσκευμα στα δελτία μαθητών.

– Ρητή οδηγία στις σχολικές μονάδες να μην παραλαμβάνονται έγγραφα κανενός είδους με αναγραφή του θρησκεύματος του μαθητή ή των γονέων του.

– Επικοινωνία με το Υπουργείο Εσωτερικών (Διεύθυνση Αστικής και Δημοτικής Κατάστασης) με στόχο να ενημερωθούν όλοι οι ληξίαρχοι για την απόφαση 134/2001 ΑΠΔΠΧ, σύμφωνα με την οποία το απόσπασμα ληξιαρχικής πράξης δεν πρέπει να αναγράφει θρήσκευμα παρά μόνον αν το ζητά ρητά ο ενδιαφερόμενος (ρητή οδηγία σε όλους τους υπαλλήλους που εμπλέκονται στη χορήγηση τέτοιων εγγράφων για τήρηση αυτής της προϋπόθεσης και ενημέρωση των πολιτών) και για το δικαίωμα των πολιτών να διαγράψουν το θρήσκευμά τους καθώς και εκείνο των παιδιών τους με απλή υπεύθυνη δήλωση (εφόσον δεν δηλώνεται νέο θρήσκευμα αλλά παραμένουν άνευ θρησκεύματος).

3. Διευκρίνιση τρόπου αίτησης για απαλλαγή από συμμετοχή σε εκκλησιασμούς

Πρόβλεψη απαλλαγής για όλους τους εκκλησιασμούς του σχολικού έτους με αίτηση στην αρχή της χρονιάς. Γραπτή ενημέρωση όλων, τουλάχιστον μία εβδομάδα νωρίτερα, με δυνατότητα μη συμμετοχής και με πρόβλεψη απασχόλησης στη σχολική μονάδα σε περίπτωση που δεν έχουν τη δυνατότητα να παραμείνουν στο σπίτι.

4. Διευκρίνιση τρόπου διεξαγωγής πρωινής προσευχής.

Κατάργηση απαγγελίας και τήρηση σιγής, ώστε καθένας που θέλει πραγματικά να προσευχηθεί να μπορεί να το κάνει. Διαφορετικά η απαγγελία να γίνεται από μέλος του διδακτικού προσωπικού και όχι από μαθητή, ούτως ώστε να μην υπάρχει περιθώριο άσκησης έμμεσης ή άμεσης πίεσης για συμμετοχή.

ΜΕΣΟΠΡΟΘΕΣΜΑ

1. Αλλαγή του κειμένου περί αθεΐας στο βιβλίο Θρησκευτικών Β λυκείου

Η αθεΐα παρουσιάζεται με τρόπο διαστρεβλωμένο και προσβλητικό. Πρέπει να αφαιρεθεί το κείμενο ή να ξαναγραφτεί από ομάδα επιστημόνων με συμμετοχή εκπροσώπων μας.

2. Αφαίρεση των θρησκευτικών αναφορών από βιβλία άλλων μαθημάτων

Τα σχολικά βιβλία βρίθουν αναφορών που είτε είναι ομολογιακές είτε θεωρούν δεδομένο ότι όλοι οι Έλληνες είναι Χριστιανοί. Οι αναφορές αυτές πρέπει να αντικατασταθούν.

3. Αφαίρεση των υπερβολών και αναληθειών από τα βιβλία θρησκευτικών

– Αφαίρεση των υπερβολών και αναληθειών (αναφορές σε θαύματα ως να ήταν αληθινά και σε δόγματα ως να ήταν η μοναδική και απόλυτη αλήθεια) και των μεροληπτικών και μη αντικειμενικών αναφορών σε μη ορθόδοξες χριστιανικές πεποιθήσεις.

– Συγγραφή νέων βιβλίων από ειδικούς στη φιλοσοφία, την κοινωνιολογία και την ψυχολογία, με δικαίωμα συμμετοχής εκπροσώπων όλων των μεγάλων θρησκειών καθώς και των αθέων, αθρήσκων και αγνωστικιστών.

ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΑ

Πλήρης εκκοσμίκευση της παιδείας. Συγκεκριμένα:

– Κατάργηση των εκκλησιασμών, της πρωινής προσευχής και του αγιασμού.

– Απομάκρυνση θρησκευτικών συμβόλων από τις σχολικές αίθουσες.

– Κατάργηση εορτασμού των αποκαλούμενων τριών Ιεραρχών σαν προστατών των Ελληνικών γραμμάτων και θέσπιση εορτασμού Ημέρας της Παιδείας.

– Κατάργηση μαθήματος θρησκευτικών στο δημοτικό σχολείο και στο γυμνάσιο.

– Κατάργηση ομολογιακού μαθήματος θρησκευτικών. Μάθημα φιλοσοφίας των θρησκειών μόνο σε μια τάξη του λυκείου (Α ή Β λυκείου) με αμερόληπτη παρουσίαση όλων των θρησκευμάτων καθώς και της αθεϊστικής προσέγγισης.

Για όλα τα παραπάνω σας παραπέμπουμε και σε προηγούμενα αναλυτικά έγγραφά μας προς το Υπουργείο Παιδείας:

– Διαδικασία απαλλαγής από την υποχρέωση παρακολούθησης του μαθήματος των Θρησκευτικών. Α.Π. Υπ.Παιδ. 17815 / 03-02-2015

– Προτάσεις για αλλαγές στην εκπαίδευση και διαθεματικές θρησκευτικές αναφορές σε σχολικά βιβλία. Α.Π. ΕΣΥΠ: 3407 / 20-11-2014, Α.Π. Βουλής: 3512 / 20-11-2014

– Επιστολές προς Υπουργεία (προς Υπ.Παιδείας: για καταγραφή θρησκεύματος στα σχολεία και αναγραφή θρησκεύματος στο απολυτήριο). Γρ.Υπ.Παιδ. Α.Π. 12831 / 24-12-2010

– Παρέμβαση σχετικά με τον εκσυγχρονισμό της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Α.Π. Υπ.Παιδ. 2193 / Γ1 / 10-1-2011.

Καθώς επίσης και στα πρόσφατα έγγραφα του Συνηγόρου του Πολίτη και της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα προς το Υπ. Παιδείας, με θέμα την απαλλαγή από τα θρησκευτικά:

– ΣτΠ 198231/18523/2015, ημερομηνία 12-5-15,

– ΑΠΔΠΧ Απόφαση 69/2015, Γ/ΕΞ/953-1/16-6-2015

Τέλος θέτουμε υπ’ όψη σας το πρόσφατο αίτημα ομάδας γονέων για αλλαγή της εγκυκλίου περί απαλλαγής από τα θρησκευτικά:

– Α.Π. 108720/7-7-15 (Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης), Γρ. Υπ. 6644/7-7-15, Γρ. Αναπλ. Υπ. 3507/7-7-15.

Οικονομικό τσουνάμι

του Τάσου Καφαντάρη, Βήμα, 5/8/2015

Μπορεί να έχουμε ακόμη καλοκαίρι, όμως για πολλούς χρηματιστές το θέμα συζήτησης είναι ο οικονομικός χειμώνας. Oχι οποιοσδήποτε χειμώνας, αλλά ο «χειμώνας του Κοντράτιεφ». Τι εννοούν; Και ποιος είναι αυτός ο Κοντράτιεφ;

Η σύντομη απάντηση είναι πως ο Νικολάι Κοντράτιεφ ήταν ένας οικονομολόγος των αρχών του 20ού αιώνα, που το 1928 καθαιρέθηκε από τη θέση του διευθυντή του Ινστιτούτου Μελετών Επιχειρηματικής Δραστηριότητας, στάλθηκε σε γκουλάγκ και εκτελέστηκε το 1938. Ο λόγος; Η ανάλυσή του για την εξέλιξη του καπιταλισμού και του κομμουνισμού θεωρήθηκε επικριτική για τον Στάλιν. Oπως όμως διαφάνηκε στη συνέχεια, ο άνθρωπος αυτός μόνον ως «κακός προφήτης του καπιταλισμού» θα έπρεπε να διωχθεί...

Οι τέσσερις εποχές

Εκείνο που εντόπισε ο Κοντράτιεφ μέσω της μελέτης του καπιταλισμού ήταν μια στατιστικά περίεργη «κυματική συμπεριφορά»: Ανά 50 έως 60 χρόνια ο καπιταλισμός κλονίζεται από ένα σαρωτικό κύμα αποπληθωρισμού, το οποίο αντιμετωπίζει με την πυροδότηση μεγάλων εθνικών συγκρούσεων ή και παγκοσμίου πολέμου. Προτού φθάσει στην εκρηκτική του φάση, ο κάθε κύκλος εμπεριέχει τέσσερις «οικονομικές εποχές»: Την άνοιξη (25 χρόνια), που είναι η πληθωριστική φάση, με ανερχόμενες τιμές μετοχών, αύξηση απασχόλησης και μισθών. Το καλοκαίρι (3-5 χρόνια), μια φάση στασιμότητας, με αύξηση των επιτοκίων και του χρέους και αστάθειες που εκκινούν πολέμους. Το φθινόπωρο (7-10 χρόνια), που είναι η φάση αποπληθωρισμού, με τα επιτόκια σε πτώση και απότομες ανόδους στις τιμές των μετοχών. Τέλος, ο χειμώνας (3 χρόνια κατάρρευσης και 15 χρόνια αναδιάρθρωσης), που είναι φάση αποπληθωρισμού συνδυαζόμενη με κατάρρευση των μετοχών και των δανείων και αύξηση των τιμών των προϊόντων.

Η θεωρία αυτή, την οποία ο Κοντράτιεφ δημοσίευσε το 1925 υπό τον τίτλο «Οι Κύριοι Οικονομικοί Κύκλοι», δικαιώθηκε από την παγκόσμια οικονομική κρίση του 1929, αλλά στη συνέχεια αμφισβητήθηκε. Ενδιαφέρον είναι και το ότι δύο ολλανδοί οικονομολόγοι - ο Jacob van Gelderen και ο Samuel de Wolff - είχαν πει τα ίδια από το 1913, καθώς όμως κανείς δεν μετέφρασε την εργασία τους από τα ολλανδικά, ξεχάστηκαν. Τη χρονιά εκτέλεσης του Κοντράτιεφ ο αμερικανός λογιστής Ralph Nelson Elliot δημοσίευσε ένα βιβλίο για τη συμπεριφορά των αγορών υπό τον τίτλο «The Wave Principle», όπου συνέδεε την ψυχολογία του πλήθους με τη δημιουργία κυμάτων οικονομικής ανόδου και πτώσης, αλλά κανείς δεν αντιλήφθηκε τον κοινό τόπο των ευρημάτων.

K-Waves και δημιουργική καταστροφή

Μόνο μετά τον θάνατο του Κοντράτιεφ, όταν μετακόμισε στο Χάρβαρντ ο αυστριακός οικονομολόγος Joseph Alois Schumpeter, το ενδιαφέρον για τα κύματά του αναθερμάνθηκε και ώθησε τον Schumpeter να μιλήσει για τη «δημιουργική καταστροφή» που ενυπάρχει στον καπιταλισμό. Τις ιδέες αυτές υιοθέτησε ο αμερικανός κοινωνιολόγος του Πανεπιστημίου McGill, Immanuel Maurice Wallerstein, όταν έγραψε το 1974 το «Modern World System» και συνέδεσε με σαφήνεια τις φούσκες του καπιταλισμού με τους παγκόσμιους πολέμους. Επίσης το 1974 ο λευκορώσος καθηγητής Οικονομικών του Πανεπιστημίου Washington, Hyman Minsky, έγραψε για τους «πιστωτικούς κύκλους» και στάθηκε πολέμιος της απορρύθμισης (deregulation) που τη δεκαετία εκείνη επικράτησε ως γιατροσόφι του καπιταλισμού.

Ολα αυτά θα παρέμεναν αιρετικές θεωρήσεις κάποιων οικονομολόγων της ανατολικοευρωπαϊκής παράδοσης, αν δεν εμφανιζόταν το 2001 η μαθηματική εξήγηση των κυμάτων του Κοντράτιεφ (των K-Waves, όπως διεθνώς αποκαλούνται). Συγκεκριμένα, ο αργεντινός φυσικός και συστημικός επιστήμονας Tessaleno Campos Devezas ανέπτυξε ένα αιτιακό μοντέλο γι' αυτά τα κύματα, βασιζόμενος σε ένα μοντέλο «μάθησης ανά γενιά» (generation-learning model) και σε μια μη γραμμική δυναμική συμπεριφορά των πληροφορικών συστημάτων. Με αυτά τα εργαλεία κατόρθωσε να παρουσιάσει μια πλήρη θεωρία, η οποία εμπεριείχε την εξήγηση τόσο της ύπαρξης των K-Waves όσο και του χρονισμού τους ανά δύο γενιές (γύρω στον μισό αιώνα).

Χρυσή τομή και Αραβική Ανοιξη

Εφόσον οι προαναφερθείσες θεωρίες κυμάτων του Κοντράτιεφ και «πιστωτικών κύκλων» του Minsky ισχύουν, ζούμε στο τέλος του 5ου κύματος. Το 1ο κύμα ήταν του ατμού (1780-1830), το 2ο της σιδηράς εκβιομηχάνισης (1830-1880), το 3ο του εξηλεκτρισμού και των χημικών (1880-1930), το 4ο της αυτοκίνησης και των πλαστικών (1930-1970) και το 5ο της τηλεματικής (1970-2010). Για 6ο κύμα προαλείφεται εκείνο της πράσινης οικονομίας και της νανοβιοτεχνολογίας. Το ζήτημα είναι αν το 5ο κύμα τελείωσε και βρισκόμαστε ήδη στην εποχή της «αναδιάρθρωσης» ή αν βρισκόμαστε ακόμη προ της μεγάλης κατάρρευσης.

Με τον σκεπτικισμό για αυτές τις στατιστικές προφητείες ακόμη έντονο, έψαξα να βρω τι το πιο πρόσφατο και επίσημο έχει γραφεί σχετικά. Η πρώτη έκπληξη ήρθε από μια μελέτη της πασίγνωστης επενδυτικής εταιρείας Allianz Global Investors, στις αρχές του 2010, όπου προδιαγραφόταν το 6ο κύμα ακριβώς όπως το προέβλεπε ο Κοντράτιεφ (βλ.www.allianz.com/en/press/news/studies/news_2010-02-08.html - αλλά το πλήρες κείμενο «analysis-and-trends-kondratieff.pdf» έχει παραδόξως αποσυρθεί). Επειτα, στις 22 Μαρτίου 2011, το βρετανικό γραφείο συμβούλων GHK Ltd συνέταξε για την ΕΕ τη μελέτη «Impacts of Structural Change: Implications for policies supporting transition to a Green Economy». Ξεφυλλίζοντάς τη
(βλ.http://ec.europa.eu/environment/enveco/resource_efficiency /pdf/transition_costs.pdf), βλέπει κανείς να παρατίθεται εκεί σωρεία ενδείξεων ότι ο Κοντρατίεφ προφήτεψε σωστά τον ρου της Ιστορίας.

Αμέσως μετά, στις 21 Ιουλίου 2011, μια πολύ απρόσμενη μελέτη δημοσιεύθηκε από τους Αμερικανούς Scott A. Albers και Andrew L. Albers, υπό τον τίτλο «Η Χρυσή Τομή, η Αραβική Ανοιξη και μια ανάλυση της αμερικανικής οικονομικής ιστορίας σε 10 βήματα». Σε αυτή την άκρως εντυπωσιακή ανάλυσή τους - την οποία μπορείτε να διαβάσετε στοhttp://mpra.ub.uni-muenchen.de/33004/1/MPRA_paper_33004.pdf - οι δύο μελετητές επικεντρώνονται στην οικονομική ιστορία των ΗΠΑ από το 1869 έως σήμερα και διαπιστώνουν ότι οι κύκλοι εξέλιξης ακολουθούν τη σπειροειδή καμπύλη «τομής του Ναυτίλου», ακολουθώντας ακριβώς την αναλογία βήματος της γνωστής μας από τον Παρθενώνα Χρυσής Τομής! Οι ίδιοι δηλώνουν ενεοί από τη διαπίστωση και αδυνατούν να εξηγήσουν πώς ο περίφημος αριθμός φ που συναντάμε στην ανάπτυξη φυτών και εμβίων υπεισέρχεται και στην εξέλιξη των οικονομιών, δίνοντάς τους έναν κύκλο κύματος ακριβώς 56 ετών. Καταλήγουν όμως στη σημαίνουσα υπόθεση ότι η έναρξη της Αραβικής Ανοιξης μπορεί να είναι και η έναρξη μιας φάσης παγκοσμιοποίησης της κρίσης σε πρωτόγνωρο βαθμό.

Το ΔΝΤ και η «κατάρα» του Σεπτέμβρη

Τέλος, μόλις τον Ιούνιο που μας πέρασε, ένα έγγραφο από τον «ναό του καπιταλισμού», το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (IMF), δημοσιεύθηκε χωρίς σχεδόν να το «μυριστεί» κανένας οικονομικός συντάκτης. Ισως μάλιστα και να μην το συζητούσε κανείς «εκτός των τειχών», αν δεν το ανέφερε σε τηλεοπτική συζήτηση ο αρχιχρηματιστής της τράπεζας UBS, Art Cashin. Τι έγραφαν σε αυτή τη μελέτη τους οι ερευνητές του ΔΝΤ, Luc Laeven και Fabian Valencia; Οπως μπορείτε οι αγγλομαθείς να διαβάσετε (βλ.www.imf.org/external/pubs/ft/wp/2012/ wp12163.pdf), διαπίστωναν ότι οι μεγαλύτερες τραπεζικές κρίσεις εκδηλώνονται μήνα Σεπτέμβριο, και μάλιστα σε χρονιές εκλογών σε χώρες-κλειδιά (σ.σ.: εφέτος είχαμε εκλογές στη Γαλλία και τον Νοέμβριο θα έχουμε εκλογές στις ΗΠΑ και προδιαγεγραμμένη ανανέωση ηγεσίας στην Κίνα). Σχολιάζοντας το εύρημα αυτό ο συντάκτης του Economist, Greg Ip, έγραψε: «Η συχνότητα με την οποία ο κόσμος βαδίζει για την κόλαση τον Σεπτέμβριο δείχνει να είναι ελάχιστα τυχαία»!

Ψάχνοντας μια εξήγηση για το «γιατί η νυν κρίση να είναι πρωτόγνωρη», διάβασα στο βιβλίο «The Natural Advantage of Nations: Business Opportunities, Innovation and Governance in the 21st Century» -των Hargroves, K. και Smith, M.H., 2005- για το πώς η ένταση της καινοτομίας βαίνει συνεχώς αυξανόμενη από κύμα σε κύμα του Κοντράτιεφ. Η ειδοποιός διαφορά των έως σήμερα από το αύριο είναι ότι ενώ τα πέντε προηγούμενα κύματα στηρίχθηκαν στη φθηνή πρόσβαση σε πρωτογενείς πόρους (υλικών και ενέργειας), το 6ο κύμα συμπίπτει με το «στράγγισμα του σφουγγαριού» και απαιτεί το πέρασμα σε μια διαφορετική ενεργειακή φάση και σε νέους πόρους για τα σύνθετα νανο-υλικά της.

Αν είναι έτσι, ο εκ φύσεως κύκλος κλιματικής αλλαγής του πλανήτη συμπίπτει με τον παρά φύσιν κύκλο ενεργειακής αφαίμαξής του από τον άνθρωπο και η συμπόρευση των δύο κύκλων οδηγεί σε ένα κρεσέντο που κανείς μας δεν διανοούνταν μόλις δέκα χρόνια πριν. Θα πληρώσουμε το τίμημα μιας νέας Βαβέλ;

Ξεκίνησε το 1965 με τον Άρη και έφτασε το 2015 στον Πλούτωνα

BHmagazino, 2/8/2015

Το διαστημικό σκάφος Νew Horizons συνεχίζει να σαγηνεύει τη Γη αποστέλλοντας έγχρωμες φωτογραφίες (στις αποχρώσεις του καφέ και του κόκκινου) από τον Πλούτωνα. Ο διακεκριμένος αστροφυσικός της NASA Σταμάτης («Τομ») Κριμιζής, ο «νονός» του παρθενικού στην Ιστορία περάσματος από τον Πλούτωνα (στις 14 Ιουλίου 2015) αλλά και ο μοναδικός επιστήμονας που επισκέφθηκε (μέσα από τα όργανα και τα διαστημικά οχήματα που κατασκεύασε) και τους εννέα πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος, μιλάει στο BΗΜΑgazino για το τελευταίο μεγάλο βήμα της ανθρωπότητας στην κατάκτηση του Διαστήματος.

Ο 77χρονος ακαδημαϊκός, που συνέδεσε το όνομά του με τα πιο σημαντικά προγράμματα της NASA (όπως οι θρυλικές αποστολές των Voyager 1 και 2) ενώ προ μηνών τού απονεμήθηκε το Βραβείο Συνολικής Προσφοράς από το Εθνικό Μουσείο Αεροπορίας και Διαστήματος των ΗΠΑ (διάκριση που έχουν λάβει οι πιο μεγάλοι αμερικανοί ήρωες του Διαστήματος όπως οι Νιλ Αρμστρονγκ, Τζον Γκλεν κ.ο.κ.), εξηγεί ακόμη γιατί ποσώς ζηλεύει τους αστροναύτες, γιατί ο Κόκκινος Πλανήτης συνεχίζει να γοητεύει τους γήινους, αλλά και το ενδεχόμενο να σκοντάψουμε σε έναν εξωγήινο πολιτισμό. Μιλάει βέβαια και για το δικό του πολυτάραχο ταξίδι από τον Βροντάδο της Χίου στην άβυσσο του αεροδιαστήματος. Έπειτα από μισό αιώνα διαγαλαξιακών περιπετειών, ο επικεφαλής από το 1991 των διαστημικών προγραμμάτων στο Πανεπιστήμιο Τζονς Χόπκινς στο Μέριλαντ των ΗΠΑ ετοιμάζεται ήδη για την επόμενη αποστολή του. Είναι η προγραμματισμένη για την 31η Ιουλίου 2018 εκτόξευση του Solar Probe Plus: «Αγωνίζομαι γι' αυτό τα τελευταία σαράντα χρόνια. Αν με ρωτούσατε ποιο κομμάτι του Σύμπαντος θα ήθελα να ατενίσω, θα σας έλεγα δίχως σκέψη τον Ήλιο».

   

Κύριε καθηγητά, πώς βιώνετε στα 77 σας χρόνια το ιστορικό ταξίδι του New Horizons στον Πλούτωνα; Διαφέρει από τους επιστημονικούς θριάμβους της νιότης σας;

«Εχει ομολογουμένως άλλη γεύση δεδομένου ότι βρισκόμαστε στην εποχή των social media και το ενδιαφέρον του κόσμου είναι πρωτόγνωρο. Στην ιστοσελίδα της NASA είχαμε 5 δισ. "χτυπήματα". Εδώ στο Πανεπιστήμιο Τζονς Χόπκινς αναγκαστήκαμε να μεταφέρουμε την ιστοσελίδα έξω από το campus για να μην καταρρεύσει το σύστημα. Αρκεί να σας πω ότι στις 14 Ιουλίου 2015 είχαμε 250 εκατ. "χτυπήματα"! Να δείτε πόσα νέα παιδιά ήρθαν εδώ στο εργαστήριό μας! Οι αποστολές των Voyager 1 και 2 (1977), στις οποίες ήμουν επικεφαλής ερευνητής, δεν είχαν επ' ουδενί λόγω τέτοια προβολή και απήχηση».

Η αποστολή του New Horizons πέρασε διά πυρός και σιδήρου. Η κυβέρνηση Μπους παρ' ολίγον να την «παγώσει», ενώ και πρόσφατα, ύστερα από εννιάμισι ανέφελα χρόνια ταξιδιού, βιώσατε τον φόβο της ολικής κατάρρευσης, εξαιτίας μιας βλάβης στο διαστημικό σκάφος. Πώς είναι να αναμετριέσαι διαρκώς με αχαρτογράφητα νερά;

«Να σας θυμίσω μόνο ότι για εμένα προσωπικά αυτό το πολυτάραχο "ταξίδι" ξεκίνησε το 1965 με τον Αρη. Υπήρχαν βέβαια εδώ επιπλέον προβλήματα, καθότι ακόμη και η NASA δεν ήταν για πολλά χρόνια ώριμη για τον Πλούτωνα. Θα ήταν η πιο μακρινή αποστολή που είχε γίνει ποτέ και σχεδόν οι περισσότεροι ήταν πεπεισμένοι ότι θα αποτύχουμε. Θυμάμαι, στις 19 Ιανουαρίου 2006, όταν βρέθηκα στο Ακρωτήριο Κανάβεραλ για την εκτόξευση του New Horizons, ο τότε διευθυντής των διαστημικών προγραμμάτων της NASA, Εντουαρντ Γουάιλερ, αναφώνησε: "Δεν το πιστεύω ότι τα καταφέρατε!". Σε κάθε "ταξίδι" ζεις με την αγωνία μέχρι το τελευταίο λεπτό, όπως π.χ. με τη βλάβη της 4ης Ιουλίου στο New Horizons. Εμεινε ξαφνικά βουβό και κληθήκαμε μέσα σε μιάμιση ώρα να επαναφέρουμε ένα διαστημόπλοιο στην κανονική του ρουτίνα. Πέρα από το επιστημονικό και ψυχικό σθένος που καλείσαι να επιδείξεις, χρειάζεται να έχεις "περάσει" σε όλα τα μέλη της ομάδας σου, που μένουν συχνά μερόνυχτα ξάγρυπνα στο Κέντρο Ελέγχου, ότι φέρουν εις πέρας μια ξεχωριστή αποστολή, ότι δημιουργούν Ιστορία».

Τα αποτελέσματα του ελληνικού δημοψηφίσματος σας βρήκαν και εσάς στο Κέντρο Ελέγχου. Πώς είναι, αλήθεια, να περιδινείσαι θριαμβευτής στο Διάστημα όταν η χώρα σου περιδινείται στο χάος;

«Δύσκολα, οφείλω να ομολογήσω. Το μυαλό μου έτρεχε διαρκώς στη χώρα που αγαπώ. Οι συνεργάτες μου στη NASA δεν σταματούσαν να με ρωτούν πώς ερμηνεύω τις εξελίξεις. Ηταν δύσκολο να το αποφύγω, τη στιγμή που η Ελλάδα ήταν συνεχώς πρώτο θέμα στα διεθνή μέσα. Εχουμε γίνει ρεζίλι σε όλον τον κόσμο για ανοησίες, κομπασμούς, πράγματα αδιανόητα στις άλλες χώρες... Αλλά όταν αντικρίζεις την πρώτη εικόνα από έναν κόσμο που ήταν για την ανθρωπότητα μια κουκκίδα φωτός, τα ξεχνάς όλα για λίγο. Αρχίζεις να διακρίνεις τις λεπτομέρειες, τον φλοιό του πλανήτη, τα χρώματα, τους παγετώνες, βιώνεις μια πρωτόγνωρη συναισθηματική διέγερση, αυτή υποθέτω που βίωσε ο Κολόμβος όταν αντίκρισε τις ακτές του Νέου Κόσμου. Είναι σαν να είσαι επάνω στο διαστημόπλοιο και με μάτια ανοιχτά διάπλατα να καταγράφεις έναν νέο κόσμο που αποκαλύπτεται».

Τους αστροναύτες τούς έχετε ζηλέψει;

«Όχι. Ο άνθρωπος είναι πολύ περιορισμένος, βλέπει με τα μάτια του ένα ορισμένο μήκος των ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων που βρίσκεται στο οπτικό του πεδίο. Όμως τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα επεκτείνονται πολύ περισσότερο από όσο μπορούμε να δούμε. Τα δικά μου μάτια είναι σε κάθε (μη επανδρωμένη) αποστολή επάνω στο διαστημόπλοιο, με αποτέλεσμα να βλέπω πολύ περισσότερα από ό,τι θα μπορούσα ποτέ να διακρίνω ως επιβάτης. Τα ρομποτικά διαστημόπλοια αφενός μεν έχουν όργανα που ξεπερνούν τις αισθήσεις των ανθρώπων, αφετέρου φτάνουν σε προορισμούς απροσπέλαστους στον άνθρωπο. Δεν πρόκειται π.χ. να έχουμε αποστολές με ανθρώπινα πληρώματα στον Δία, στον Κρόνο, στον Ουρανό ή στον Πλούτωνα».

Με άλλα λόγια, εσείς βρίσκεστε όσο πιο κοντά μπορεί να φτάσει κανείς σε αυτά τα σώματα;

«Για αυτόν τον αιώνα σίγουρα. Δεν πρόκειται να φτάσουν τόσο μακριά ανθρώπινα πληρώματα».  

Σε ποιο στάδιο βρίσκεται αυτή τη στιγμή η αποστολή του New Horizons;

«Σε πρώτη φάση το διαστημόπλοιο θα συνεχίσει μέχρι τα τέλη Αυγούστου να στέλνει στη Γη συμπιεσμένα ηλεκτρονικά δεδομένα (compressed data). Σε δεύτερη φάση θα γίνει η μεταφορά των ασυμπίεστων δεδομένων (decompressed data), που θα διαρκέσει έναν χρόνο».

Είναι αλήθεια ότι το New Horizons έφερε μία ακόμη πρωτιά: το μεγαλύτερο ποσοστό γυναικών σε αποστολή της NASA. 

«Ναι. Από τους εβδομήντα που έλαβαν μέρος από διάφορα εργαστήρια και πανεπιστήμια της Αμερικής, τουλάχιστον οι τριάντα ήταν γυναίκες».

Ωστόσο δεν έχουν βρει ακόμη την ισότιμη θέση τους στην επιστήμη. Σας θυμίζω τον σάλο που προκάλεσε το πρόσφατο σεξιστικό σχόλιο του 72χρονου νομπελίστα της Ιατρικής Τιμ Χαντ ότι οι γυναίκες στο εργαστήριο είναι μπελάς...

«Η αλήθεια είναι ότι χωρίς ποτέ να ομολογείται, πάντα επικρατεί μια προκατάληψη απέναντι στις γυναίκες στην επιστήμη. Έχοντας διατελέσει επί 14 χρόνια διευθυντής διαστημικών προγραμμάτων εδώ στο Τζονς Χόπκινς, μπορώ να υπερηφανεύομαι που διόρισα την πρώτη γυναίκα επικεφαλής σε ένα διαστημικό πρόγραμμα το 1992. Είχα τότε 600 άτομα στη Διοίκηση Διαστήματος. Στο τέλος της θητείας μου, το μόλις 8% των γυναικών που "παρέλαβα" είχε φτάσει το 35%. Στις ΗΠΑ, πάντως, ο νόμος κατά των διακρίσεων στον χώρο εργασίας έχει επιβάλει ένα καθεστώς θετικής "διάκρισης": όταν έχεις απέναντί σου έναν άνδρα και μια γυναίκα με τα ίδια προσόντα, προσλαμβάνεις τη γυναίκα».

Εμείς, πάντως, στην Ελλάδα απέχουμε πολύ από οποιαδήποτε μορφή ισοτιμίας και  αξιοκρατίας...

«Το γνωρίζω και το έχω καταδικάσει επανειλημμένως. Οι πολιτικοί που απορρίπτουν την αξιοκρατία και έχουν συμβάλει στη δημιουργία μιας κουλτούρας αποδοχής των διακρίσεων θα έπρεπε να ντρέπονται. Αποτελούν την καταστροφή της χώρας. Αυτή η λογική δυστυχώς διέπει όλα τα επίπεδα της ελληνικής κοινωνίας. Φεύγοντας από την Ελλάδα θεωρείς όαση μια χώρα η οποία είναι οργανωμένη, χρησιμοποιεί τη λογική, έχει αξιοκρατία, τιμά τους ανθρώπους της. Νιώθεις ανακούφιση από τον παραλογισμό».

Υποθέτω ότι θα έχετε σκεφτεί πολλές φορές το ενδεχόμενο ύπαρξης ενός εξωγήινου πολιτισμού και ότι σας συναρπάζει και εσάς όσο και εμάς...

«Μας συναρπάζει πάντα αναμφίβολα. Εκτιμάμε ότι η βιολογική δραστηριότητα που αναπτύχθηκε στη Γη είναι κατά πάσα πιθανότητα ένα φαινόμενο κοινό σε όλον τον Γαλαξία. Σύμφωνα δε με τη διατριβή του νέου επιστήμονα Έρικ Πετίγκουρα στο Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας, υπολογίζεται ότι υπάρχουν περίπου 40 δισεκατομμύρια πλανήτες στην κατοικήσιμη ζώνη των ηλιακών συστημάτων του Γαλαξία μας, δηλαδή 1 στους 5 ήλιους. Όσον αφορά όμως την αντικειμενική γνώση δεν υπάρχουν στοιχεία. Και βέβαια όλα αυτά που λέγονται για εξωγήινους, "ανεξήγητα φαινόμενα" κ.ο.κ. ανήκουν στη σφαίρα της φαντασίας ή αποδεικνύονται οπτικές απάτες».

Και η περίφημη νέα «Γη» που αποκάλυψε προ ημερών το διαστημικό τηλεσκόπιο Κέπλερ της ΝASA; Λέγεται ότι αυτός ο πλανήτης μοιάζει περισσότερο με τον δικό μας από όλους όσοι έχουν εντοπιστεί μέχρι σήμερα.

«Ο Kέπλερ-452b, όπως έχει ονομαστεί, είναι απλώς ένας από αυτούς τους πλανήτες που έτυχε να υπάρχει στο μικρό κομμάτι της ουράνιας σφαίρας που εξερευνά το διαστημόπλοιο Kέπλερ. Το γεγονός ότι ο ήλιος εκεί είναι κάπως πιο λαμπερός και αρχαιότερος κατά 2 δισ. χρόνια από τον δικό μας μπορεί να σημαίνει ότι ο πλανήτης έχει ήδη υποστεί το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Αλλά αυτά είναι εικασίες, δίχως πραγματικά δεδομένα. Στο μέλλον θα είναι δυνατόν να μπορούμε να μετρήσουμε τα συστατικά και τη θερμοκρασία της ατμόσφαιρας αυτού του πλανήτη, καθώς και άλλων, και θα έχουμε καλύτερα μοντέλα».  

Υπάρχει ακόμη στην Καλιφόρνια η SETI (Search for Extraterrestrial Intelligence), η ειδική επιστημονική ομάδα που διεξάγει την έρευνα για τη λήψη σημάτων από το Διάστημα; 

«Υπάρχει και εξακολουθεί να παράγει επιστημονική δουλειά. Χρησιμοποιεί ραδιοδέκτες αναζητώντας κάποιο σήμα στον Γαλαξία που προέρχεται από μη φυσικές πηγές. Ωστόσο, ενώ αυτή η προσπάθεια συνεχίζεται και διευρύνεται, μέχρι σήμερα δεν έχει φέρει κάποιο αποτέλεσμα».

Έχετε εξετάσει ποτέ την πιθανότητα ένας προηγμένος πολιτισμός να υπήρξε στο παρελθόν του δικού μας πλανήτη; 

«Οπωσδήποτε όχι. Από τα απολιθώματα κ.ο.κ. οι ειδικοί είναι σε θέση να παρατηρήσουν όλους τους κρίκους που στηρίζουν τη θεωρία της εξέλιξης. Αν είχαν υπάρξει τέτοια ίχνη, θα είχαν βρεθεί».

Πώς εξηγείτε ότι το σχέδιο αποίκισης του Άρη, που προωθεί η ολλανδική εταιρεία Mars One, θέλγει χιλιάδες εθελοντές ανά τον κόσμο; 

«Ο Άρης δεν έχει πάψει να γοητεύει. Θα σας πω ένα περιστατικό. Ήμουν με μια παρέα από αστροναύτες στο Εθνικό Μουσείο Αεροπορίας και Διαστήματος των ΗΠΑ στην Ουάσιγκτον και κουβεντιάζαμε το ενδεχόμενο ενός απλού "ταξιδιού" στον Κόκκινο Πλανήτη (και όχι του εποικισμού του). Ένας γύρισε και είπε: "Εγώ θα πήγαινα, δεν με νοιάζει αν θα γύριζα ζωντανός". Μου έκανε εντύπωση πόσο αποφασισμένος ήταν. Επιθυμούσε διακαώς να μείνει στην Ιστορία ως ο πρώτος άνθρωπος που πέρασε σε άλλον πλανήτη, πέραν της Σελήνης. Και επρόκειτο για έναν νοήμονα άνθρωπο, μορφωμένο, αν και οι περισσότεροι από τους αστροναύτες έχουν διατελέσει πιλότοι δοκιμών, άρα έχουν τον κίνδυνο μέσα τους. Και υπάρχει, ξέρετε, πολύς τέτοιος κόσμος. Όσον αφορά τους ιδρυτές της Mars One, υπογραμμίζω ότι ήταν μη τεχνικοί. Το έκαναν αποκλειστικά για λόγους δημοσιότητας. Έμειναν κατάπληκτοι όταν είδαν την ανταπόκριση. Ήταν χιλιάδες οι αιτήσεις... Και από την Ελλάδα ακόμη».

Λέγεται ότι το πρότζεκτ έχει πλέον τη συνδρομή σοβαρών επιστημονικών συμβούλων, ανθρώπων που... 

«Κοιτάξτε, υπάρχουν άνθρωποι και άνθρωποι» (γελάει).

Λέτε δηλαδή ότι η εποίκιση του Άρη δεν είναι εφικτή με τα δεδομένα που έχουμε σήμερα... 

«Με τα σημερινά δεδομένα, όχι, δεν είναι. Πρόκειται για μια μεγάλη πρόκληση για την ανθρωπότητα. Οπωσδήποτε θα λάβει χώρα τα επόμενα τριάντα χρόνια...».

Το λέτε με απόλυτη βεβαιότητα! 

«Μοιραζόμαστε την πεποίθηση ότι πρέπει να στραφούμε στον πιο κοντινό μας πλανήτη. Είμαι πρόεδρος του Συμβουλίου της Διεθνούς Διαστημικής Υπηρεσίας. Πέρυσι πραγματοποιήθηκε στην Ουάσιγκτον μια συνάντηση των διοικητών όλων των διαστημικών υπηρεσιών (από σαράντα κράτη) με αυτό ακριβώς το αντικείμενο: τη συνεργασία για μια αποστολή στον Αρη. Βέβαια, δεν έχει φτάσει ακόμη στο επίπεδο του προγραμματισμού, διότι αφενός μεν το κόστος θα είναι αστρονομικό, αφετέρου η οργάνωση μιας τέτοιας αποστολής είναι εξαιρετικά σύνθετη. Το Apollo (σ.σ.: το περίφημο  επανδρωμένο διαστημικό πρόγραμμα της NASA για την εξερεύνηση της Σελήνης) θα ωχριά μπροστά στις δυσκολίες που θα αντιμετωπίσει μια αποστολή στον Άρη!»

Για ποιον λόγο;

«Υπάρχουν επιπλέον και ορισμένα άλυτα προβλήματα που αφορούν τα ανθρώπινα πληρώματα που ενδέχεται να ταξιδέψουν στον Άρη. Εκτός από τις ηλιακές εκρήξεις που μπορούν να σκοτώσουν το πλήρωμα μέσω της ακτινοβολίας των πρωτονίων, υφίστανται και οι φυσιολογικές, μη αναστρέψιμες αλλαγές που συντελούνται στον ανθρώπινο οργανισμό, όπως π.χ. η απώλεια οστικής μάζας. Υπάρχουν αστροναύτες που όταν προσεδαφιστούν ύστερα από πολύμηνη παραμονή στον διαστημικό σταθμό, εμφανίζουν δυσκολία στο περπάτημα. Μέχρι σήμερα, λοιπόν, δεν έχουν ανακαλυφθεί οι θεραπείες που θα μπορούσαν να αντιστρέψουν και τις βλάβες από την ακτινοβολία και από την απώλεια οστικής μάζας».

Η σαγήνη που μας ασκεί το Διάστημα μοιάζει, πάντως, ανεξάντλητη... 

«Μα μεγαλώνουμε με αυτήν! Σκεφθείτε πως όλοι μας από παιδιά ατενίζουμε τα άστρα στον νυχτερινό ουρανό (εγώ το έκανα στον Βροντάδο της Χίου!) και αναρωτιόμαστε τι κρύβεται πίσω από αυτές τις δισεκατομμύρια πηγές φωτός, γιατί βρίσκονται εκεί κ.ο.κ. Πρόκειται για ερωτήματα που σχετίζονται με τη Θεωρία της Εξέλιξης, βρίσκονται εγγεγραμμένα στην ανθρώπινη ψυχή ή, αν θέλετε, στον "σκληρό δίσκο" μας. Δεν πρόκειται να σβηστούν γρήγορα ή εύκολα».  

Η δική σας ενασχόληση με τα μυστικά του Σύμπαντος, εδώ και μισό αιώνα, σας έδωσε, σε προσωπικό πλέον επίπεδο, απαντήσεις σε θεμελιώδη φιλοσοφικά ερωτήματα; 

«Ξέρετε, όταν ζεις με απτά δεδομένα, με στοιχεία που προκύπτουν από τη διενέργεια πειραμάτων, γίνεσαι υπέρμετρα αντικειμενικός. Θα σας έλεγα, λοιπόν, ότι οι απαντήσεις σε αυτά τα αιώνια ερωτήματα είναι απλά άφθαστες σε μία ζωή. Τα βήματά μας είναι στην πραγματικότητα μηδαμινά, η γνώση απέραντη. Θα σας έλεγα ότι έχουμε βουτήξει τα πόδια μας στην ακροθαλασσιά αλλά δεν έχουμε πάει πολύ βαθιά μέσα στον ωκεανό. Θα σας δώσω ένα παράδειγμα. Τo διαστημόπλοιο Voyager (που ταξιδεύει 38 χρόνια και έχει περάσει στο διαστρικό κενό) βρίσκεται τώρα σε απόσταση 20 δισ. χλμ. από τη Γη, τη στιγμή που το πιο κοντινό σε εμάς αστέρι, το Άλφα Κενταύρου, απέχει 43 τρισεκατομμύρια χλμ.! Λοιπόν, το σήμα από το Voyager παίρνει 18 ώρες και 30 λεπτά για να φτάσει στη Γη, με την ταχύτητα του φωτός (300.000 χλμ. το δευτερόλεπτο). Όμως το Άλφα Κενταύρου βρίσκεται 4,3 έτη φωτός μακριά! Σκεφθείτε, λοιπόν, τι σημαίνει να φτάσει κανείς ακόμη και στον πιο κοντινό μας γείτονα στον Γαλαξία.

Οταν λοιπόν "συνδιαλέγεσαι" με τέτοιες αποστάσεις, δεν μπορείς να πιστεύεις ή να επινοείς θεωρίες που δεν στηρίζονται σε επιστημονικά δεδομένα, ούτε βέβαια να κομπορρημονείς ότι είσαι με βεβαιότητα σε θέση να απαντήσεις στα αιώνια ερωτήματα: πώς γεννηθήκαμε, πού πάμε, υπάρχει ζωή κάπου αλλού κ.ο.κ. Σε προσωπικό επίπεδο, βέβαια, έχω και εγώ τις ίδιες πανανθρώπινες απορίες».

Δεν διαθέτετε όμως μια επιπλέον διαίσθηση από τον μέσο άνθρωπο; 

«Διαίσθηση, πιθανώς ναι. Παρ' όλα αυτά, σας το ξαναλέω, όταν είσαι επιστήμονας εστιάζεις πρωτίστως στο εφικτό. Τι σημαίνει αυτό που κάνω τώρα; Οι παρατηρήσεις στον Πλούτωνα, η ομορφιά του, τα χρώματα και το κλίμα του, η πιθανή ύπαρξη υπόγειας λίμνης στο βάθος του πλανήτη, όχι από νερό αλλά π.χ. από υγρό άζωτο. Αυτές είναι ερωτήσεις απτές, που μπορούμε πλέον να τις απαντήσουμε με δεδομένα».

Ποιο περιστατικό της ζωής σας άσκησε τη μεγαλύτερη επίδραση σε αυτό που τελικά γίνατε; 

«Η συνάντησή μου με τον μέντορά μου, τον Τζέιμς Βαν Άλεν (σ.σ.: ο οποίος κατασκεύασε τον πρώτο αμερικανικό δορυφόρο). Τον γνώρισα όταν ήμουν 21 ετών. Και όταν ως μεταπτυχιακός φοιτητής έφτασα σε ένα εργαστήριο στη Σχολή Φυσικής της Αϊόβα, όπου τρία χρόνια νωρίτερα είχαν ανακαλυφθεί οι "Ζώνες Βαν Άλεν" (σ.σ.: οι ζώνες ακτινοβολίας που περιβάλλουν τη Γη) και πραγματοποιούνταν πειράματα που διάνοιγαν δρόμους σε μεγάλες ανακαλύψεις, έγινα ένας άλλος. Ο Βαν Άλεν ήταν εκείνος ο οποίος από έναν συνηθισμένο φυσικό με μετέτρεψε σε έναν άνθρωπο που ονειρεύεται πώς λειτουργεί η φύση, πώς λειτουργούν οι πλανήτες, τι υπάρχει στο ηλιακό μας σύστημα, πώς ενεργοποιείται η ύλη, πώς αντιδρούν τα μαγνητικά πεδία. Ένα από τα βασικά πιστεύω του ήταν: "You have to give yourself the chance to get lucκy" ("Πρέπει να δώσεις στον εαυτό σου την ευκαιρία να σταθείς τυχερός"). Πολλοί αυτό το αποκαλούν "τύχη". Όμως κατ' ουσίαν σημαίνει ότι κατέχεις τη γνώση και την επάρκεια να αναγνωρίσεις το καινούργιο. Τίποτα δεν επαφίεται στην τύχη. "Τυχαίνει" το ίδιο πράγμα σε πολλούς, πόσοι όμως, όταν "σκοντάψουν στο καινούργιο", το αντιλαμβάνονται;».

Στη δική σας, πάντως, πορεία έπαιξε ρόλο και το τάιμινγκ. Η εκτόξευση του ρωσικού πυραύλου Σπούτνικ (1957), γνωστή και ως «δεύτερο Περλ Χάρμπορ», σας βρήκε σε ηλικία 19 ετών να ξεκινάτε σπουδές στις ΗΠΑ, τη στιγμή ακριβώς που οι Αμερικανοί μπαίνουν ορμητικά στην κούρσα για την κατάκτηση του Διαστήματος...

«Είναι αυτό που λέμε "Πρέπει να είσαι στο κατάλληλο μέρος την κατάλληλη στιγμή". Έτυχε να ζήσω σε μια δεκαετία που η ανθρωπότητα στρεφόταν προς μια καινούργια εποχή. Μην ξεχνάτε ότι τότε ζούσαμε μέσα στον φόβο για το ξέσπασμα ενός πυρηνικού πολέμου, κατασκευάζονταν καταφύγια κ.ο.κ. Αυτό ήταν ένα τεράστιο υπαρξιακό σοκ για την αμερικανική κοινωνία. Και αυτό ακριβώς το σοκ έδωσε τρομερή ώθηση στην έρευνα, στην τεχνολογία, στην εκπαίδευση, στις θετικές επιστήμες. Όλα αυτά ήταν ευεργετικά για τη δική μου πορεία».

Αυτό το Grand Tour σας στο Διάστημα είχε προσωπικό κόστος; 

«Δεν μπορεί κανείς να επιτύχει υψηλούς σκοπούς χωρίς θυσίες. Στις 5 Ιουλίου που πήγα στο Κέντρο Ελέγχου για την "επιπλοκή" που είχαμε με το Νew Horizons, η επικεφαλής Αλίς Μπάουμαν έμεινε 48 ώρες ξάγρυπνη. Και στη δική μου περίπτωση, η προσωπική ζωή ήρθε δεύτερη... Αν και κρατούσα μια ισορροπία με τη βοήθεια του οικογενειακού μου περιβάλλοντος. Τα καλοκαίρια π.χ. που εγώ έλειπα ή ταξίδευα, έστελνα τα τρία αγόρια μου στην αδελφή μου στη Χίο. Έτσι άλλωστε έμαθαν και πολύ καλά ελληνικά. Και οι τρεις ήταν πιο συνετοί από εμένα. Ο ένας τους είναι γιατρός, ο άλλος οικονομολόγος, ο τρίτος δουλεύει σε μια μεγάλη τράπεζα».

Να υποθέσω ότι ο δικός σας ύπνος κατακλύζεται από διαστημικά όνειρα; 

«Να σας πω την αλήθεια, έχω ξυπνήσει κάθιδρος από εφιάλτες με διαστημικά οχήματα που παθαίνουν βλάβες. Βέβαια, τα τελευταία χρόνια που ταξιδεύω αρκετά, ο χειρότερος εφιάλτης μου είναι ότι χάνω το laptop μου στο αεροδρόμιο».