Γλυπτά της λίθινης εποχής στη Ρωσία

...
Σπάνια γλυπτά της λίθινης εποχής έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη στο Ζάραϊσκ της Ρωσίας, 150 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Μόσχας. Η ανασκαφή αποκάλυψε δύο ειδώλια που αναπαριστούν μια γυναικεία μορφή και χαρακτικά επάνω σε χαυλιόδοντες-μαμούθ, που κατά πάσα πιθανότητα χρησίμευαν σε λατρευτικές τελετές.

Βρέθηκαν επίσης ένα μικρό κόκαλο που φέρει σταυροειδείς χαράξεις, αλλά και ένα αντικείμενο που όμοιό του δεν έχει καταγραφεί ποτέ ως τώρα. Πρόκειται για ένα γλυπτό από ελεφαντόδοντο σε σχήμα κώνου του οποίου λείπει η μύτη. Ο κώνος είναι περίτεχνα σκαλισμένος, ενώ υπάρχει μια τρύπα που περνάει από το κέντρο του. Η χρησιμότητά του αποτελεί μυστήριο.

Τα αντικείμενα που συγκεντρώνουν περισσότερο την προσοχή των επιστημόνων είναι τα δύο γυναικεία αγαλματίδια. Παρόμοια ειδώλια έχουν βρεθεί σε πολλές περιοχές, από τα βουνά της Ισπανίας ως τη Σιβηρία, και μοιάζουν με τη «δική μας» θεά της γονιμότητας. Σύμφωνα με τους Χίζρι Αμιρχάνοβ και Σεργκέι Λεβ της Ρωσικής Ακαδημίας Επιστημών, οι οποίοι έκαναν την ανακάλυψη, πρόκειται για εκπληκτικά ευρήματα.

Βρέθηκαν προσεκτικά θαμμένα μέσα σε λάκκους αποθήκευσης, ενώ κείτονταν επάνω σε ένα στρώμα λεπτής άμμου προς τον Νότο και κόκκινης ώχρας προς τον Βορρά. Το καθένα ήταν καλυμμένο από ωμοπλάτη-μαμούθ. Το ένα θεωρείται πως είναι τελειωμένο και έχει μήκος σχεδόν 17 εκατοστά. Το άλλο είναι προφανώς ατελές και έχει περίπου το μισό μήκος από το πρώτο.

Η κατασκευή των τεχνουργημάτων τοποθετείται στην Ανω Παλαιολιθική περίοδο, η οποία ξεκίνησε πριν από περίπου 40.000 χρόνια και τα καθιστά εξαιρετικά σπάνια.

«Τα ευρήματα αυτά,με την αναπαράσταση ανθρώπινων και ζωικών στοιχείων και την ευρεία γκάμα υλικών που χρησιμοποιούνται,μας προσφέρουν μια μοναδική ματιά στη ζωή του παλαιολιθικού ανθρώπου» λέει ο Τζέφρι Μπράντιγκχαμ ανθρωπολόγος στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας.

(ΒΗΜΑ, 3/12/2008)

Εφραιμιάδα ή κάτι περισσότερο;

Επιστολή στην Καθημερινή, 2/12/2008:

Προσωπικά μου αρέσουν πολύ οι εκπλήξεις! Αλλά ακόμη περισσότερο μου αρέσουν οι έκπληκτοι! Να, όπως τώρα που πιστοί, πολιτικοί, δημοσιογράφοι και οι υπόλοιποι μοναχοί του Αγίου Ορους έχουν «σοκαριστεί» με τον Εφραίμ! Τι νόημα έχει να θυμίσεις ότι η ίδια η ίδρυση του «ιερού βουνού» από την Βυζαντινή καμαρίλα ήταν (όπως τώρα) προϊόν ανίερων ανταλλαγών μεταξύ ηγεμόνων που με τη βούλα του Θεού ανέβαζαν τις μετοχές τους και σταθεροποιούσαν την ηγεμονία τους, και όσων τη βούλα του Θεού διαπραγματεύονταν, με μπόλικο αίμα στις εμφύλιες εκκαθαρίσεις; Να θυμίσεις ότι οι μονές αυγάτιζαν την περιουσία τους από δουλοπάροικους σε «δημόσια» γη που σκανδαλωδώς από τότε τους αποδίδονταν; Να υπενθυμίσεις ότι και οι υπόλοιπες μονές έχουν κλέψει πάνω από 100.000 στρέμματα κοινόχρηστου δάσους-φιλέτου μόνο στη Χαλκιδική και ότι περιέργως εκκλησιαστικοί φορείς διεκδικούν πανελλαδικά πάμπολλα από όσα πριν από λίγο έχουν καεί;(!)

Να καταδείξεις ότι όπως κάποιοι απομονωμένοι Αγιορίτες μοναχοί (και ο ίδιος ο νέος Αρχιεπίσκοπος) «αντιστέκονταν» στο «πρότυπο», ζώντας «βιβλικά» στις «σκήτες» τους (γιατί το ατομικό βίωμα είναι σεβαστό και δεν τσουβαλιάζεται, μα δεν αρκεί!) την ίδια ώρα, μα απείρως γενναιότερα, κινήσεις πολιτών έπιαναν την ζωή «απ’ τον γιακά» και αντιστέκονταν με πολύχρονο προσωπικό κόστος, λοιδορούμενοι ή συκοφαντημένοι; Και μάλιστα πάμπολλοι θηλυκοί πολίτες, απ’ αυτούς που θα «βρώμιζαν» με την παρουσία τους το «ολοκάθαρο» βουνό; Τι πολιτική σημασία έχει να θυμίσεις ότι πολιτικός χώρος καταγγέλλει έμπρακτα επί χρόνια την ιδιωτικοποίηση δημόσιας γης από ιερές και άλλες μαφίες (βλέπε παραλιακή…) και ότι το θέμα Εφραίμ προβλήθηκε μόλις η απληστία απείλησε τις άλλες «έκπληκτες» μονές; Τι κόστος έχει να υπενθυμίσεις σε όλους μας ότι η ιστορία όλων των «πρωτοφανών» που «δεν ξέραμε!» δεν είναι παρά η διαρκώς επαναλαμβανόμενη καταδίκη ενός (μεταβαλλόμενου μα σταθερού) κόσμου βαρβάρων ή αφελών;

Λέγεται ότι τα συμβολικά συστήματα ενός τόπου (γλώσσα, θρησκεία, φιλοσοφία, λαϊκή ή κυρίαρχη κουλτούρα, παιδεία κ.λπ.) ή μιας ιδεολογίας (γιατί όμοιους «έκπληκτους» είχαμε κάθε που έπεφτε ο οποιοσδήποτε ολοκληρωτισμός) ή συντεχνίας (έκπληκτοι κάθε που αποκαλύπτεται διαπλοκή σε «δικούς μας» υπεράνω χώρους ή «μικρές» τραγωδίες!) συγκροτούν το «τυπικό σύστημα» που ορίζει τις σημασίες μιας κουλτούρας και το εύρος επιλογών ή απορρίψεων της ατομικής εμπειρίας. Με άλλα λόγια, ό,τι σήμερα πολιτικά καταδικάζουμε όσον αφορά την Αγιορίτικη κληρονομιά («το πάθος για τα μετρητά είναι δυνατότερο από την Παναγιά»…), συναισθηματικά μπορεί να θεωρείται βασικό κομμάτι της ατομικού βιογραφικού μιας σημαντικής πλειοψηφίας, συγκροτώντας τη σχέση Ελλήνων ψηφοφόρων και Εκκλησίας. Οπότε η (επιλεγμένη) αφέλεια των επικριτών του «πρωτοφανούς φαινομένου», είναι πως υποκρίνονται ότι αυτό συμβαίνει για πρώτη φορά, εξατομικεύοντας το φαινόμενο, ώστε να μην αναγκαστούν να θίξουν ψηφοφθόρα (sic) θεσμούς αγαπητούς (το πάθος για την εξουσιαστική αλλαξοκωλιά είναι επίσης ισχυρότερο από την Παναγιά…).

Γενικότερα, η αήθεια και η πολιτική δειλία ανεπάρκεια όσων αντιδρούν στον, ή δεν προωθούν τον, διαχωρισμό κράτους Εκκλησίας είναι ότι ακολουθούν μια μακρά παράδοση που ήθελε τη θεσμική εκκλησία όπως και τους υπόλοιπους εξουσιαστικούς φορείς και τις συντεχνίες να έχει παρεμβατικό –υπέρ εαυτών κυρίως– ρόλο. Και προσπαθώντας να διατηρήσουν τον ζωτικό χώρο του θεσμού που εκπροσωπούν και των οβολών ή ψήφων που φέρει, παρουσιάζουν τις φοβίες ανατροπής άναρχα κεκτημένων αυτού του θεσμού ως δυνητική ανατροπή του κόσμου ή του έθνους συλλήβδην! Ετσι, όχι μόνο πολιτεύονται διαχειριζόμενοι επικερδώς τον φόβο των ανθρώπων (η παλαιοτέρα των τεχνών παρά τις φήμες, αφού πρώτα υπήρξε η προαγωγός-πείνα και μετά η πόρνη…) πριμοδοτώντας με ιδιοτέλεια ιδεοληψίες του (πάντα!) «ηρωικού» (χριστεπώνυμου σ’ αυτήν την περίπτωση) «λαού», αλλά και χτίζουν ή σταθεροποιούν καριέρες εις βάρος του κοινού καλού… Προσέχοντας, δηλαδή, μην εκτεθούν, με το να προσφέρουν στον κόσμο απομάγευση και στερώντας από τον εαυτό τους δημοτικότητα…

Δημοκρατία, όμως, έλεγε ο Πλάτωνας σε έναν ορισμό που ξεχάστηκε απ’ όλα τα συστήματα και απ’ όλες, λιγότερο ή περισσότερο, τις αποχρώσεις, είναι το πολίτευμα εκείνο στο οποίο κάθε ερώτηση είναι προσωπική. Κάθε ζήτημα αφορά τη δική μου συνείδηση και πράξη και λόγο όταν κοιτάζομαι στον καθρέφτη. Από την άποψη αυτή, η χώρα έχει υπαρκτούς διαχειριστές μα ανύπαρκτους πολιτικούς ηγέτες…

Ελένη Καρασαββίδου, Αθήνα

Ψηφιδωτά της Πάφου

Ψηφιδωτά από την "Οικία του αιώνα" στην Πάφο. Αριστερά ο Ερμής παραδίδει τον νεογέννητο Διόνυσο στον Τροφέα, τη Νύσα και την Ανατροφή για να τον μεγαλώσουν. Η Θεογονία και ο Διόνυσος φέρουν φωτοστέφανα. Δεξιά, ο Απόλλων, με φωτοστέφανο, δικάζει κάποιον δράστη, με παρούσα την (πάντα πιθανή) Πλάνη.

Γράφει ο Μάριος Βερέττας στο τεύχος Στ' του "Κήπου": Όπως γίνεται φανερό, οι μεταγενέστεροι αγιογράφοι αντέγραψαν τις ελληνιστικές παραστάσεις για να αποτυπώσουν (επίσης φανταστικά) επεισόδια από τη χριστιανική ιστορία. Πολύ συχνά μάλιστα διατήρησαν ανέπαφα τα σχέδια και άλλαζαν μόνο τις επιγραφές με τα ονόματα των προσώπων. Τα φωτοστέφανα των χριστιανών αγίων κι αυτά αντιγραφή είναι.

(click)

:

Elite και mainstream

(από τον ΝΙΚΟ ΔΗΜΟΥ, Lifo, 27/11/2008)

• Πριν λίγο καιρό ο διευθυντής του Τρίτου Προγράμματος της ΕΡΑ, σε μία συνέντευξη, δήλωνε: «Θέλω να κάνω το Τρίτο mainstream!».

• Και το έκανε. Πρόσθεσε εκπομπές γενικής αποδοχής (αυτό σημαίνει το mainstream), που αρέσουν σε πολλούς. Η αλλαγή αυτή ενόχλησε τους παλιούς πιστούς ακροατές του Τρίτου, τους φανατικούς της κλασικής μουσικής - προφανώς όμως (δεν έχω μετρήσεις) θα έφερε νέους.

• Αλλά και η διεύθυνση του Μεγάρου Μουσικής κινήθηκε στην ίδια κατεύθυνση. Δίπλα στα αριστουργήματα της κλασικής και της όπερας, προγραμμάτισε βραδιές με τον Πάριο και τη Μαρινέλλα. Στο «Πολύτονον», το περιοδικό της Ένωσης Ελλήνων Μουσουργών, δημοσιεύτηκαν διαμαρτυρίες και καυστικά άρθρα - αλλά το Μέγαρο ξεπούλησε.

• Τόσο το Τρίτο όσο και το Μέγαρο υιοθέτησαν «δημοκρατικές διαδικασίες» (ή, αν θέλετε, λαϊκισμό). Πήγαν με την πλειοψηφία. Ξεχνώντας όμως ότι οι μειοψηφίες είναι το άλας της Γης. Σύμφωνα με τον Τόυνμπη, οι δημιουργικές μειοψηφίες (creative minorities) είναι ο κινητήρας της ιστορίας και του πολιτισμού.

• Στη φιλοσοφία της Τέχνης (που συνήθως αποκαλείται Αισθητική) είναι γνωστό το πρόβλημα της αξιολόγησης. Δεν μπορώ να αποδείξω ότι ο Μπαχ είναι καλύτερος συνθέτης από τον Καρβέλα. Βέβαια οι ειδικοί θα πούνε ότι είναι. Αλλά πώς ορίζονται οι ειδικοί; Κάποιος που θα υποστηρίξει ότι ο Καρβέλας είναι καλύτερος, θα αμφισβητηθεί αμέσως και μάλλον θα πάψει να θεωρείται ειδικός. Φαύλος κύκλος.

• Στην Τέχνη δεν μπορείς να αποδείξεις κάτι. Δεν είναι μαθηματικά. Παρ' όλα αυτά, γενεές μελετητών έχουν δημιουργήσει κριτήρια τα οποία μπορεί να μην είναι αντικειμενικά αλλά παραμένουν σεβαστά. Έχουν διαμορφώσει ένα γούστο που ιεραρχεί τα προϊόντα της Τέχνης.

• Η καλή Τέχνη είναι συνήθως δύσκολη. Έχει απαιτήσεις από το κοινό της. Δεν είναι mainstream. Αρέσει κυρίως σε αυτή την «δημιουργική μειοψηφία», την ελίτ. Αλλά αυτή στην Ελλάδα βαθμιαία εξοστρακίζεται. Ενώ υπάρχουν τόσες άλλες αίθουσες και τόσα άλλα ραδιοφωνικά προγράμματα για τους πολλούς, αλώνονται τα ελάχιστα των λίγων.

• Κάποτε από το Τρίτο διάβαζαν Ροΐδη. Τώρα διαβάζουν Τσιφόρο. Το θέλει η πιάτσα...

.

Αφροδίτη

στο μουσείο Περγάμου του Βερολίνου