30 January 2015

Τεχνητή Νοημοσύνη,

θα εξαφανίσει την ανθρωπότητα;;
Ανθή Παναγιωτάκη, @anthi

Αυξάνονται οι φωνές των διακεκριμένων προσώπων από την βιομηχανία της τεχνολογίας που λένε πως η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να απειλήσει την ύπαρξη της ανθρωπότητας και να οδηγήσει ακόμα και στην εξαφάνισή της. 

Την ανησυχία αυτή εκφράζουν, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, μεταξύ άλλων, οι Στίβεν Χόκινγκ, Έλον Μασκ, Σερ Σινκλαίρ, αλλά και ο Μπιλ Γκέιτς. Ο επικεφαλής του τμήματος έρευνας της Microsoft, που βραβεύτηκε για το έργο του στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης, εμφανίζεται καθησυχαστικός. «Δεν θα μας σκοτώσει η AI», επιμένει.

Ο κοσμολόγος Στίβεν Χόκινγκ έχει πει σε συνέντευξή του στο BBC ότι «οι μηχανές με συνείδηση θα αναπτύσσονται με ολοένα αυξανόμενο ρυθμό, από την στιγμή που θα αποκτήσουν την δυνατότητα να ανασχεδιάζουν εαυτόν. Ο άνθρωπος, περιορισμένος στην βιολογική εξέλιξη, δεν θα μπορεί να τις ανταγωνιστεί και θα αντικατασταθεί», προειδοποιεί ο μεγάλος φυσικός.

Ως απειλή για την ύπαρξη της ανθρωπότητας περιγράφει την τεχνητή νοημοσύνη και ο Έλον Μασκ, ο μεγιστάνας της υψηλής τεχνολογίας που έχει συνδέσει το όνομά του με ένα εναλλακτικό σύστημα μετακίνησης στις πόλειςτο εξωγήινο διαστημόπλοιό του και άλλα φιλόδοξα πρότζεκτ. Μιλώντας σε φοιτητές τον Οκτώβριο του 2014, είχε χαρακτηριστικά πει ότι με την τεχνητή νοημοσύνη «καλούμε τους δαίμονες» και σε αυτές τις ιστορίες, ο τύπος με τον αγιασμό έχει την ψευδαίσθηση ότι μπορεί να τους ελέγξει. «Δεν τα καταφέρνει, όμως», είπε ο οραματιστής επιχειρηματίας.

Το BBC αναφέρεται επίσης στα λόγια του Σερ Κλάιβ Σινκλαίρ, τον δημιουργό του Spectrum, ο οποίος μάλιστα θεωρεί αναπόφευκτη αυτή την εξέλιξη - Η ΑΙ «θα εξαφανίσει την ανθρωπότητα, είναι αναπόφευκτο», έχει πει ο Σινκλαίρ.

Από την άλλη, ο επικεφαλής του τμήματος έρευνας της Microsoft -υπό την εποπτεία του οποίου εργάζονται χίλιοι μηχανικοί στον τομέα της AI- και βραβευμένος για το έργο του στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης, μοιάζει να υποβαθμίζει  τον κίνδυνο για την ανθρωπότητα. Ο Έρικ Χόρβιτς, μιλώντας στο BBC, αναγνώρισε ότι υπάρχει αυτή η ανησυχία, κυρίως σε ότι αφορά στην απώλεια του ελέγχου από τους ανθρώπους. «Δεν πιστεύω ότι θα συμβεί», είπε, «επειδή θα είμαστε προσεκτικοί». Ο Χόρβιτς αναφέρθηκε στην τρέχουσα κατάσταση στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης στην βιομηχανία και τον ανταγωνισμό που αναπτύσσεται ξεκινώντας από τις περίφημες ψηφιακές βοηθούς -την Cortana της Microsoft, τo Siri, το Google Now. Τα συστήματα αυτά μπορούν να σκέπτονται, να ακούνε και να συλλέγουν δεδομένα από χιλιάδες εμπειρίες του ανθρώπου, δυνατότητες που μεταφράζονται σε εξαιρετικά χρήσιμες υπηρεσίες σε πολλούς τομείς, από την επιστημονική έρευνα, την εκπαίδευση, την οικονομία έως την καθημερινή μας ζωή. Δείτε ένα βίντεο στο οποίο ο Έρικ Χόρβιτς αναλύει την άποψή του για την τεχνητή νοημοσύνη, με αφορμή της βράβευσή του με το AAAI Feigenbaum Prize.


Ανάμεσα σε εκείνους που «φυσικά ανησυχούν» τι θα συμβεί όχι στο άμεσο μέλλον, μετά από μερικές δεκαετίες συγκαταλέγεται και ο Μπιλ Γκέιτς. Σε μια συζήτηση Ask Me Anything στο Reddit, ο ιδρυτής της Microsoft είπε ότι «οι μηχανές μπορούν να κάνουν πολλά για τον άνθρωπο και θα έχουν υπερυψηλή νοημοσύνη -αυτό θα είναι καλό εάν το διαχειριστούμε σωστά. Εντούτοις, μερικές δεκαετίες αργότερα η τεχνητή νοημοσύνη θα έχει ωριμάσει τόσο ώστε να προκαλεί ανησυχία. Συμμερίζομαι την άποψη του Έλον Μασκ και κάποιων άλλων σε αυτό, και δεν καταλαβαίνω γιατί ορισμένοι δεν το συμμερίζονται», έγραψε ο Γκέιτς. 

Αναφερόμενος στα HoloLens, τα Γυαλιά AI που παρουσίασε για πρώτη φορά η Microsoft στις 21 Ιανουαρίου 2015, ο Γκέιτς τα χαρακτήρισε «εκπληκτικά», είπε όμως ότι η τεχνολογία εικονικής πραγματικότητας βρίσκεται ακόμα στα σπάργανα, ότι προκαλεί ζαλάδα και ναυτία και έτσι θα χρειαστεί χρόνος («μερικά χρόνια») για να αξιοποιηθεί πλήρως από εφαρμογές λογισμικού. Ανάλογη θέση είχε εκφραστεί και από τους εκπροσώπους της Oculus, η οποία μάλιστα επεσήμανε αυτά τα προβλήματα απευθυνόμενη στην Sony.

Ταινίες για τις ανησυχίες που προκαλεί η τεχνητή νοημοσύνη

Το περιοδικό Forbes παραπέμπει σε ένα βιβλίο το οποίο έχει επίσης προτείνει ο Έλον Μάσκ, το Superintelligence: Paths, Dangers, Strategies του Νικ Μπόστρομ, ως μια ολοκληρωμένη θεώρηση του τοπίου στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης.

Μερικές από τις ταινίες επιστημονικής φαντασίας που αναφέρονται στην απειλή από την τεχνητή νοημοσύνη και έχουν ήδη κυκλοφορήσει ή αναμένονται μέσα στο 2015 είναι οι 


27 January 2015

Περί παραδόσεων και εθίμων

του Δημήτρη Φύσσαathensvoice.gr, 27/1/2015

Οι παραδόσεις και τα έθιμα είναι για να σπάνε. Το αξίωμα αυτό επιβεβαιώθηκε τη μετεκλογική Δευτέρα, 26 του Γενάρη. Μόνο που η σύγκριση είναι συντριπτική για τον άνθρωπο του χτες
Ο κ. Αντώνης Σαμαράς έδωσε εντολή στην (απελθούσα) εκπρόσωπό του κ. Μαρία Σπυράκη ν΄ αποδοκιμάσει τον πρωθυπουργό κ. Αλέξη Τσίπρα, που είχε ήδη προαναγγείλει την πολιτική του ορκωμοσία. Και, σα να μην έφτανε αυτό, δεν εμφανίστηκε στο Μέγαρο Μαξίμου για να παραδώσει στο διάδοχό του. Η παράδοση – παραλαβή έγινε ανάμεσα στους διευθυντές των γραφείων τους.

Έσπασε έτσι μια θετική παράδοση «πολιτικού πολιτισμού», όπως έσπευσε να σημειώσει ο (καραμανλικός) κ. Αντώναρος, συμπληρώνοντας ότι ελπίζει πως τουλάχιστον η παράδοση των υπουργείων θα γίνει κανονικά την Τρίτη. Με απλά λόγια: «πολιτική ορκωμοσία εσύ, δε σου παραδίδω πρωθυπουργία εγώ». Η απόφαση αυτή ήταν στην ίδια κατεύθυνση των προεκλογικών του δηλώσεων, ότι οι θρησκευτικές εικόνες δε θα κατέβουν «ποτέ» από κανένα δημόσιο κτίριο. Κατά τα άλλα, ο παλαιοδεξιός ή και ακροδεξιός κ. Σαμαράς, του οποίου θίχτηκαν τα αγνά θρησκευτικά αισθήματα, ήταν (είναι ακόμα…) ο ηγέτης ενός κόμματος που εμφανίζεται ως …φιλελεύθερο.
Από την άλλη, ο κ. Αλέξης Τσίπρας, αφού πρώτα πέρασε από τον αρχιεπίσκοπο και του εξήγησε τι και γιατί πρόκειται να κάνει, πήγε στον πρόεδρο της Δημοκρατίας χωρίς γραβάτα (όπως και όλοι οι συνεργάτες του) κι έδωσε πολιτικό όρκο (λάθος όρος, ουσιαστικά υπόσχεση) «στην τιμή και στη συνείδησή του».
Έσπασε έτσι μια αναχρονιστική παράδοση που κράταγε από το 19ο αιώνα, και που ήταν υπερώριμη να σπάσει, στην κατεύθυνση του ελπιζόμενου μελλοντικού χωρισμού κράτους – ορθόδοξης εκκλησίας.
Εξού και η ανακοίνωση της Ένωσης των Άθεων, που «χαιρετίζει με ιδιαίτερη χαρά την πρώτη πολιτική ορκωμοσία πρωθυπουργού της Ελληνικής Δημοκρατίας, και εύχεται σύντομα να ακολουθήσουν αυτό το βήμα και άλλα, ουσιαστικά βήματα, προς την εκκοσμίκευση της πολιτείας».

20 January 2015

Επικούρειοι εναντίον κυνικών

της Κατερίνας Σχινά, Καθημερινή, 19/1/2015

Δημήτρης Ποταμιάνος: ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ, εκδ. Ποταμός

Ρ​​ομάν α κλεφ ονομάζει το νέο του μυθιστόρημα ο καθηγητής Δημήτρης Ποταμιάνος – και είναι: ο καθένας μπορεί να αναγνωρίσει τα πραγματικά πρόσωπα πίσω από τη μυθοπλαστική μεταμφίεση που τους επιφυλάσσει ο συγγραφέας, πολλές φορές μάλιστα ιδιαιτέρως ισχνή, με προφανή στόχο τον άμεσο εντοπισμό τους. Ωστόσο, μολονότι η αιχμηρή και παιγνιώδης του γλώσσα καταφέρνει να δώσει εξαιρετικά πνευματώδη πορτρέτα των πολλών προσώπων του δημόσιου βίου μας που εποικούν τις σελίδες του, οι ήρωές του συνιστούν στην ουσία ανθρώπινους τύπους, πολύ πέρα από την ατομική περίπτωση που περιγράφεται στο βιβλίο. Και στην κατηγορία αυτή εντάσσονται επίσης η Ευανθία, κεντρική ηρωίδα, οι δευτεραγωνιστές Αλκαίος, Άννα, Ανδριανή, και ασφαλώς η Λεόντιον, η αγαπημένη φίλη, σύντροφος και συνένοχος του κεντρικού ήρωα και αφηγητή Γεράσιμου Κλαουδάτου. Χαρακτηριστικό το όνομα, βεβαίως, αφού ο Κλαουδάτος, κατ’ επάγγελμα επίκουρος καθηγητής και κατά βιοτικήν επιλογή επικούρειος, δεν θα μπορούσε παρά με ένα τέτοιο μόνο παρατσούκλι να στολίσει την αγαπημένη του. Γιατί η Λεόντιον υπήρξε θελκτικοτάτη εταίρα, μία από τις προσφιλείς μαθήτριες του φιλοσόφου Επίκουρου, ενσάρκωση του οποίου στη σύγχρονη εποχή αποτελεί τρόπον τινά ο Κλαουδάτος.

Την ιστορία θα την αφηγηθεί, λοιπόν, ο καθηγητής Κλαουδάτος, που περιγράφεται με ιδιαίτερη συμπάθεια από τον συγγραφέα: αντιδεσποτικός, λάτρης των απολαύσεων –αλλά μάλλον των ευπόριστων, που φαιδρύνουν πνεύμα και σώμα– πράος, ανεκτικός, καρτερικός, καλόγνωμος, λάτρης των τελετουργιών (στο φαγητό, στον έρωτα, στη δημιουργία) που ξορκίζουν το χάσμα και φέρνουν κοντά τους ανθρώπους, πρόμαχος της ευγενούς μετριοπάθειας. Και καθώς είναι δομημένος στο πρότυπο του προσφιλούς του στοχαστή, του Επίκουρου, δεν θα μπορούσε παρά να ασχολείται και με την κηπουρική, αφού και ο αρχαίος φιλόσοφος, όταν ήρθε από τη Σάμο στην Αθήνα αγόρασε ένα κήπο και «εδίδασκεν εκεί πλείστους όσους οσημέραι οπαδούς προσελκύων», οπαδούς που στη συνέχεια θα ονομάζονταν «οι από των κήπων». Κήπο διαθέτει και ο Κλαουδάτος, και μάλιστα μέσα στα ωραία ερείπια της αρχαίας αγοράς, αφού η πίσω βεράντα του σπιτιού του στην Πλάκα βγάζει κατευθείαν στον αρχαιολογικό χώρο, και τις αρχές του Επίκουρου πασχίζει να μεταγγίσει στους φοιτητές του, θεωρώντας, όπως και ο αρχαίος φιλόσοφος, ότι το ύψιστο αγαθό είναι η ζωή η ίδια, ότι αυτό στο οποίο αξίζει να προσβλέπουμε είναι η γαλήνη της ψυχής, η μετρημένη απόλαυση των αγαθών και ότι η ανθρώπινη τελείωση επιτυγχάνεται, όσο αυτό είναι εφικτό, μέσα από τη συνεργασία και την αλληλεγγύη.

Ο Κλαουδάτος διαγκωνίζεται ως προς τον ρόλο του κεντρικού ήρωα, με τον καθηγητή και φίλο του Ανδρέα Φούσκο – τον μέγα κυνικό του βιβλίου, τον μαιτρ της παρωδίας, τυπικό δείγμα διανοούμενου που αναιρεί το θετικό περιεχόμενο της θεωρίας ή της φιλοσοφίας για να το χρησιμοποιήσει κατά βούληση με μόνο σκοπό την προσαρμογή σε ένα παρόν, από το οποίο μπορεί να αποκομίσει τα οφέλη που η ακόρεστη για αναγνώριση καρδιά του ποθεί. Οσο για την τρίτη βασική ηρωίδα, την Ευανθία, υπερευαίσθητη φοιτήτρια με εξημμένο ψυχισμό, εκείνη θα ενστερνιστεί, στο τέρμα της πολυδαίδαλης πνευματικής της περιπέτειας και αφού έχει απομακρυνθεί από την επίδραση του Φούσκου, τις ιδέες και τις αξίες της Συλλογικότητας, της Συνδημιουργίας και της Συνεργατικής έφεσης που της εμπνέει ο Κλαουδάτος.

Δεν θα ήταν άτοπο να υποστηρίξω ότι το βιβλίο του Δημήτρη Ποταμιάνου είναι μάλλον φιλοσοφικό μυθιστόρημα, ή μυθιστόρημα ιδεών, και όχι κάμπους νόβελ, όπως μοιάζει αρχικά. Υπάρχει βεβαίως και αυτή η διάσταση. Το ήπιο σκώμμα του Δ. Ποταμιάνου, η λεπτή όσο και τσουχτερή ειρωνεία του εστιάζουν στο χάλι της ανώτατης εκπαίδευσης και στις ανελέητες φαγωμάρες των διαπρεπών μελών της, αλλά και στις αθλιότητες της πολιτικής σκηνής και τη διαπλοκή της με πρόσωπα του ακαδημαϊκού ή του δημοσιογραφικού σιναφιού. Ομως, στους αντίποδες αυτής της κριτικής η, διάστικτη από αναφορές στους στοχαστές του συνεργατισμού, πλοκή του βιβλίου συγκροτεί ένα όραμα που στοιχηματίζει υπέρ της τιθάσευσης των επιθετικών και κακόβουλων ορμών μας και της αξιοποίησης του περίσσιου αποθέματος ευγένειας που υπάρχει επίσης μέσα μας.

19 January 2015

Οι φυσικοί δεν είναι πιο έξυπνοι...

της Χριστίνας Σανούδου, Καθημερινή, 18/1/2015
Πρωτοπόρος ερευνητής με δεκάδες δημοσιεύσεις, ο Τζιμ Αλ-Καλίλι θα μπορούσε να ζει κλεισμένος στο εργαστήριό του, να μοιράζεται τα αποτελέσματα της δουλειάς του με μία ελίτ «μυημένων» ή, έστω, να αρκείται στη διδασκαλία των φοιτητών, που καταφέρνουν να εξασφαλίσουν μία θέση στο Τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου του Σάρεϊ. Αντίθετα, ο διακεκριμένος φυσικός έχει αφιερώσει τις τελευταίες δύο δεκαετίες στην επικοινωνία της επιστήμης, πεπεισμένος πως κάθε άνθρωπος έχει όχι μόνο δικαίωμα πρόσβασης στη γνώση, αλλά και την ικανότητα να συλλάβει ακόμη και τις πιο σύνθετες έννοιες της κβαντικής θεωρίας, όπως το πολυσύμπαν, η αντιύλη ή η «απρόβλεπτη» συμπεριφορά των υποατομικών σωματιδίων.


Συγγραφέας 10 εκλαϊκευμένων βιβλίων και πολυάριθμων άρθρων σε εφημερίδες, παρουσιαστής της ραδιοφωνικής εκπομπής «The life scientific» στο BBC, δημιουργός τηλεοπτικών ντοκιμαντέρ και επικεφαλής στον τομέα διάδοσης της επιστήμης στο Πανεπιστήμιο του Σάρεϊ, έχει βραβευθεί για το έργο του με το μετάλλιο Φάραντεϊ της Βασιλικής Εταιρείας, το Βραβείο Κέλβιν του Βρετανικού Ινστιτούτου Φυσικής κ.ά.

«Αρχισα να ασχολούμαι με την επικοινωνία της επιστήμης γιατί μου προσέφερε τεράστια ικανοποίηση – το να εξηγώ σύνθετες έννοιες με ευχαριστεί τόσο όσο και το να προχωρώ την έρευνά μου», λέει στην «Κ». «Στη Βρετανία σήμερα, ένας αυξανόμενος αριθμός επιστημόνων ασχολείται με τη διάδοση της επιστήμης σε ένα ευρύτερο ακροατήριο. Στο δικό μας τμήμα Φυσικής, για παράδειγμα, υπολογίζω ότι από το ένα τρίτο έως το 50% του διδακτικού προσωπικού έχει δώσει διαλέξεις σε παιδιά σχολικής ηλικίας, έχει δημοσιεύσει εκλαϊκευμένα άρθρα ή έχει μιλήσει με δημοσιογράφους», συνεχίζει, υπογραμμίζοντας ότι τα βρετανικά πανεπιστήμια στηρίζουν αυτού του είδους τις δράσεις. «Επιτέλους, τα πανεπιστήμια αρχίζουν να αντιλαμβάνονται ότι οι επιστήμονες δεν μπορούν απλώς να συζητούν μεταξύ τους μέσα στους γυάλινους πύργους τους. Οτι έχουν την ηθική ευθύνη να εξηγούν τη δουλειά τους στο ευρύ κοινό, είτε για να εμπνεύσουν την επόμενη γενιά, να ικανοποιήσουν τη δίψα του κόσμου για γνώση και να συμβάλουν στην επιστημονική εκπαίδευση του πληθυσμού, είτε απλούστατα διότι το κοινό χρηματοδοτεί την έρευνά μας μέσω της φορολογίας».

Γνώση για όλους

Χρησιμοποιώντας εύληπτες φράσεις και ολοζώντανες μεταφορές, ο καθηγητής Θεωρητικής Φυσικής καταφέρνει να διατηρεί αμείωτη την προσοχή των αναγνωστών, των ακροατών ή των τηλεθεατών, οδηγώντας τους αργά αλλά σταθερά προς την κατανόηση ζητημάτων που εκ πρώτης όψεως μοιάζουν απλησίαστα. Ο ίδιος, ωστόσο, δεν θεωρεί πως διαθέτει κάποιο ιδιαίτερο ταλέντο. «Φυσικά, δεν θέλουν όλοι οι επιστήμονες να μιλήσουν στα ΜΜΕ ή να γράψουν εκλαϊκευμένα βιβλία. Επομένως, η επικοινωνία της επιστήμης δεν είναι κάτι που μπορεί να κάνει ο καθένας, όμως δεν θεωρώ ότι οι απαιτούμενες ικανότητες είναι τόσο σπάνιες.

Βασική προϋπόθεση είναι να αντιμετωπίζεται ως μία αξιοσέβαστη δραστηριότητα, με την οποία μπορούν να ασχοληθούν οι σοβαροί ερευνητές». Αντίστοιχα, υποστηρίζει ότι η ενασχόληση με την επιστήμη δεν απαιτεί υψηλή ευφυΐα ούτε κάποια έμφυτη κλίση, παρά μόνον σκληρή δουλειά.

«Θα ήθελα να τονίσω ότι οι φυσικοί δεν είναι πιο έξυπνοι από την υπόλοιπη ανθρωπότητα, όσο κολακευτικό και αν είναι να μας αντιμετωπίζουν ως κατά κάποιον τρόπο ξεχωριστούς και ανώτερους από όλους τους άλλους», αναφέρει. «Ενας φυσικός απλούστατα έχει το προσόν της πολυετούς εξάσκησης με ένα συγκεκριμένο τρόπο σκέψης. Πιστεύω ότι κάθε άνθρωπος, αν ενδιαφέρεται, έχει την ικανότητα να καταλάβει, αλλά συχνά παίρνει χρόνο - χρόνια, σε ορισμένες περιπτώσεις. Εφόσον έχω αφιερώσει πολλά χρόνια μελέτης προσπαθώντας να κατανοήσω την κβαντομηχανική, να εξοικειωθώ με τα απαραίτητα μαθηματικά εργαλεία και να συλλάβω αυτές τις παράξενες έννοιες, πώς γίνεται ένας μη επιστήμονας να συλλάβει τα πάντα παρακολουθώντας ένα ντοκιμαντέρ ή διαβάζοντας ένα εκλαϊκευμένο επιστημονικό βιβλίο;».

Προφανώς, καμία στρατηγική για τη διάχυση της γνώσης δεν μπορεί να έχει επιτυχία αν το κοινό δεν ενδιαφέρεται, κατ’ αρχάς, να μάθει περισσότερα. Επομένως, οτιδήποτε κεντρίζει το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης για επιστημονικά ζητήματα είναι ευπρόσδεκτο, ακόμη κι αν πρόκειται για μία ταινία μυθοπλασίας, υπογραμμίζει ο καθηγητής. «Πιστεύω ότι η επιστημονική φαντασία έχει ένα ρόλο να παίξει», επισημαίνει και παραδέχεται ότι λάτρεψε το Ιnterstellar. «Το θέμα είναι πως πρόκειται για επιστημονική φαντασία, όχι για ντοκιμαντέρ. Δεν φιλοδοξεί να είναι επιστημονικά έγκυρο. Και γιατί θα έπρεπε; Είναι μία ψυχαγωγική ταινία.

Φυσικά, είναι εντυπωσιακό όταν η επιστημονική φαντασία δίνει σημασία στις λεπτομέρειες και προσπαθεί να είναι επιστημονικά έγκυρη. Ομως δεν ανήκω στην κατηγορία των φυσικών που εξαγριώνονται αν μία ταινία περιέχει επιστημονικές ανακρίβειες. Δεν θεωρώ ότι μας παραπληροφορούν, γιατί η δουλειά τους δεν είναι να μας εκπαιδεύσουν. Και αν μεταδίδουν τη συγκίνηση και το θαύμα της επιστήμης, ώστε να εμπνεύσουν ένα νέο άτομο να ακολουθήσει επιστημονική καριέρα, αυτό είναι υπέροχο».

Γεννημένος στη Βαγδάτη το 1962 από Ιρακινό πατέρα και Αγγλίδα μητέρα, ο Τζιμ Αλ-Καλίλι εγκαταστάθηκε μόνιμα στη Μεγάλη Βρετανία σε ηλικία 15 ετών. Παρά την πρώιμη εξοικείωσή του με δύο μεγάλες θρησκείες –ή ίσως εξαιτίας της–, δηλώνει άθεος και από το 2013 είναι πρόεδρος της Βρετανικής Ενωσης Ουμανιστών. Αναγνωρίζει, ωστόσο, ότι πολλοί άνθρωποι αναζητούν στη θρησκεία τις απαντήσεις που μέχρι στιγμής δεν έχει κατορθώσει να προσφέρει η επιστήμη. «Οι άνθρωποι έχουν ανάγκη από ένα μεγάλο σκοπό, ένα σχέδιο για τα πάντα, επειδή δεν αντέχουν στη σκέψη πως όλα όσα συμβαίνουν είναι τυχαία και υπόκεινται μόνο στους νόμους της Φυσικής. Αλλά κάτι τέτοιο προϋποθέτει ότι υπάρχει μία εξήγηση και ένας σκοπός για όλα. Η επιστημονική μου εκπαίδευση με διδάσκει ότι δεν βρίσκομαι στη Γη για κάποιο σκοπό ούτε το Σύμπαν υπάρχει για κάποιο σκοπό. Απλά υπάρχει. Και εγώ υπάρχω εξαιτίας ενός ευτυχούς ατυχήματος», υποστηρίζει.

Κβαντική βιολογία

Επί του παρόντος, το ερευνητικό ενδιαφέρον του Τζιμ Αλ-Καλίλι είναι εστιασμένο σε ένα ανεξερεύνητο, αν και πολλά υποσχόμενο πεδίο: την κβαντική βιολογία, δηλαδή την αξιοποίηση της κβαντικής θεωρίας για την κατανόηση φαινομένων που συντελούνται μέσα στα κύτταρα. «Είναι ένα συναρπαστικό πεδίο, γεμάτο υποσχέσεις και δυνατότητες», αναφέρει, τονίζοντας ότι είναι πολύ νωρίς για συμπεράσματα. «Είναι σαν ένα βρέφος, που κάνει τα πρώτα του διερευνητικά βήματα. Θα ήταν αφελές εκ μέρους μου να υποστηρίξω ότι θα μεταμορφώσει τις αντιλήψεις μας για τη ζωή και θα ανοίξει νέες ευκαιρίες στον χώρο της ιατρικής. Φυσικά, μπορεί να το κάνει. Για παράδειγμα, αν κατανοούσαμε πώς τα ένζυμα αξιοποιούν τα τρικ της κβαντομηχανικής, θα μπορούσαμε να αναπτύξουμε πιο αποτελεσματικές μεθόδους χορήγησης φαρμάκων, λαμβάνοντας υπ’ όψιν τον τρόπο με τον οποίο οι χημικές ουσίες απορροφούνται από τα ζωντανά κύτταρα. 
Αντίστοιχα, αν ανακαλύπταμε ότι οι γενετικές μεταλλάξεις έχουν κβαντική καταγωγή, θα μπορούσαμε να συλλάβουμε τα βαθύτερα αίτια που ωθούν ένα κύτταρο να γίνει καρκινικό. Αλλά θα ήταν ανόητο το να ισχυριστούμε ότι η κβαντο-βιολογία είναι ο δρόμος προς τη θεραπεία του καρκίνου. Είναι πραγματικά πολύ νωρίς για να διακρίνουμε πού μας οδηγεί. Οταν το βρέφος ακόμη μαθαίνει να περπατά, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν όταν μεγαλώσει θα γίνει αθλητής των Ολυμπιακών Αγώνων».

​​Το τελευταίο βιβλίο του Τζιμ Αλ-Καλίλι, «Οι δαίμονες της Φυσικής» κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Τραυλός. Τα βιβλία του «Σκουληκότρυπες, μαύρες τρύπες και χρονομηχανές» και «Quantικά παράδοξα» κυκλοφορούν επίσης από τον ίδιο εκδοτικό οίκο.

18 January 2015

Μια Helleban στη Νέα Υόρκη

του Μανώλη Βασιλάκη, athensreviewofbooks.com, 13/1/2015

Υπάρχει ένα ηλεκτρονικό «περιοδικό», ονόματι «Χρόνος», το οποίο μου ερχόταν τακτικά με e-mail αλλά από καιρό έχω επιλέξει τη ρύθμιση να πηγαίνει κατευθείαν στην «ανεπιθύμητη αλληλογραφία» ώστε να μη χάνω την ώρα μου με τις –κατά κανόνα– φλυαρίες κακής δημοσιογραφίας με επιστημονικό φερετζέ. Όμως ένας διαπρεπής φιλόλογος επέμεινε να διαβάσω ένα Κήρυγμα Μίσους εναντίον της Δύσης, της Νένης Πανουργιά, και μου έστειλε το σχετικό λινκ. Η εν λόγω κυρία είναι, παρακαλώ, επισκέπτρια αναπληρώτρια καθηγήτρια Ανθρωπολογίας στο New School for Social Research και διευθύντρια ενός προγράμματος στο Ινστιτούτο Μελέτης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Πανεπιστήμιο Columbia της Νέας Υόρκης.

Το φιλοτρομοκρατικό άρθρο φέρει τον τίτλο «Πρέπει να δολοφονείται η βλακεία;» και είναι το πιο βλακώδες κείμενο που έχω διαβάσει από την εποχή των φιλοταλιμπανικών άρθρων μετά την 11η Σεπτεμβρίου, υπόδειγμα απανθρωπιάς, αδιαντροπιάς, με μια λέξη: βαρβαρότητας.
Παραθέτω μερικά αποσπάσματα. Στην αρχή μαστιγώνει τη Δύση για τα εγκλήματά της (και του παρελθόντος και τα σύγχρονα):
«Νομίζω όμως ότι βρισκόμαστε, ως “Δύση”, ενώπιον μιας πραγματικότητας την οποία ο δυτικός μας, ορθολογικός, αποικιοκρατικός, ηγεμονικός πολιτισμός δεν διείδε – βρισκόμαστε σε ένα σημείο όπου της γης οι κολασμένοι έχουν πια μάθει και αναπαράγουν τις μορφές βίας που τους έχουμε διδάξει διά του παραδείγματος. Ας θυμηθούμε για λίγο την απάντηση της Βρετανικής Αυτοκρατορίας στην εξέγερση του 1857 στην Ινδία: ένα μακελειό που δεν υπολόγισε ούτε γυναίκες, ούτε παιδιά, ούτε αθώους, ούτε ενόχους. Ήταν μια βία που χρησιμοποιήθηκε ως τρομοκρατία, για να δείξει στους εξεγερμένους όχι μόνο το τι μπορούσε να κάνει η αποικιοκρατική εξουσία αλλά, πολύ πιο κυνικά, το ότι το έκανε και θα το ξαναέκανε χωρίς κανέναν ενδοιασμό […]
» Αυτό που έγινε στο Παρίσι είναι επίδειξη ισχύος, ίσως (τηρουμένων των αναλογιών) ανάλογη εκείνης των Άγγλων το 1857.»
Και συνεχίζει με την απαγγελία κατηγοριών εναντίον του περιοδικού Charlie Hebdo:
«Τι σημαίνει αυτή η ελευθερία της έκφρασης; Τι έχει δικαίωμα να εκφράζεται ελεύθερα; […] Ποιο είναι το δημοκρατικό δικαίωμα και στη μαντίλα και στις βλακώδεις, σεξιστικές, υπέρλευκες και υπεραρσενικές γελοιο-γραφίες του Charlie Hebdo; Εδώ μπαίνει το ερώτημα του δημόσιου χώρου – τι μπορεί να ειπωθεί, να φορεθεί, να επιτελεστεί δημοσίως και ποια είναι η ευθύνη του πολίτη απέναντι στη διατήρηση αυτού του χώρου, έτσι ώστε να είναι προσβάσιμος και ασφαλής σε όλους και για όλους. […]
» Το Charlie Hebdo, προφανώς, αναλώθηκε στο πρώτο, στην κριτική του άλλου (είτε αυτός ο άλλος ήταν ο αστικός καθωσπρεπισμός, στον οποίο το περιοδικό θεωρούσε ότι δεν ανήκε, είτε ήταν οι διάφορες θρησκείες ή ήταν οι διάφορες μειονοτικές ομάδες) σαν να είχε βρει το αρχιμήδειο σημείο από το οποίο μπορούσε να ασκήσει αυτή την κριτική. […] Πολύ αίμα για μερικές κακόγουστες, γελοίες και κακοσχεδιασμένες γελοιογραφίες. …».
ΑΥΤΟ ΤΟ ΚΗΡΥΓΜΑ ΑΚΡΑΙΟΥ ΜΙΣΟΥΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΘΡΩΠΙΑΣ έγραψε η εν λόγωHelleban την ώρα που υπήρχαν 17 άταφα ακόμη πτώματα των δολοφονημένων από τους ισλαμοφασίστες και ενώ η Ευρώπη και όλος ο κόσμος δεν είχε συνέλθει από το σοκ. Την ώρα του πανευρωπαϊκού πένθους.
Έχει δικαίωμα η κυρία Νένη Πανουργιά να μισεί τη Δύση, αλλά οφείλει να αποδείξει ότι όσα γράφει τα εννοεί κιόλας. Αφού λοιπόν πιστεύει όλα αυτά, και για να μην καταπιέζεται, ψωμιζόμενη από τη Δύση, στη μητρόπολη του ιμπεριαλισμού, τη Νέα Υόρκη, τώρα πια έχει τη λύση. Άλλωστε είναι περισσότερο χρήσιμη στον κόσμο του οποίου προφανώς αισθάνεται μέρος: μπορεί να διδάξει περί των «ανθρωπίνων δικαιωμάτων», όπως τα αντιλαμβάνεται, στο Ισλαμικό Χαλιφάτο. Η Athens Review of Books ευχαρίστως της κάνει δώρο ένα one way ticket για όποια πόλη του Ισλαμικού Κράτους επιλέξει.
ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ. Υπάρχουν βέβαια πολλοί άλλοι Helleban, αλλά αυτοί τουλάχιστον ψωμίζονται από το ανυπότακτο ελληνικό πανεπιστήμιο και από τα ανυπότακτα ελληνικά μέσα «ενημέρωσης», οι οποίοι μιλούν για τον «φανατικό δυτικισμό» της Charlie Hebdo, που λένε πως «η Δύση πλήρωσε πάλι τις αμαρτίες της», «τα επίχειρα της αλαζονείας της, του αναγεννησιακού και διαφωτιστικού πολιτισμού της», ότι «η ορθολογιστική Δύση [του Διαφωτισμού] έχει πνευματικό κενό», η πλήρωση του οποίου θα γίνει μόνο με την «πνευματικότητα της Ανατολής»… Έχουμε τόσους και τόσους που, εδώ, θεωρούνται επιστήμονες και οι οποίοι θα μπορούσαν να στελεχώσουν όλα τα «πανεπιστήμια» και τις θεολογικές σχολές του Ισλαμικού Κράτους – της Μπόκο Χαράμ συμπεριλαμβανομένης.



Πρέπει να δολοφονείται η βλακεία;

Νένη Πανουργιά 

Όχι, δεν πρέπει. Κατηγορηματικά και εμφατικά.
Νομίζω όμως ότι βρισκόμαστε, ως «Δύση», ενώπιον μιας πραγματικότητας την οποία ο δυτικός μας, ορθολογικός, αποικιοκρατικός, ηγεμονικός πολιτισμός δεν διείδε – βρισκόμαστε σε ένα σημείο όπου της γης οι κολασμένοι έχουν πια μάθει και αναπαράγουν τις μορφές βίας που τους έχουμε διδάξει διά του παραδείγματος. Ας θυμηθούμε για λίγο την απάντηση της Βρετανικής Αυτοκρατορίας στην εξέγερση του 1857 στην Ινδία: ένα μακελειό που δεν υπολόγισε ούτε γυναίκες, ούτε παιδιά, ούτε αθώους, ούτε ενόχους. Ήταν μια βία που χρησιμοποιήθηκε ως τρομοκρατία, για να δείξει στους εξεγερμένους όχι μόνο το τι μπορούσε να κάνει η αποικιοκρατική εξουσία αλλά, πολύ πιο κυνικά, το ότι το έκανε και θα το ξαναέκανε χωρίς κανέναν ενδοιασμό (όπως είδαν μισό αιώνα αργότερα οι Μπόερ στη Νότια Αφρική, οι «Μάου Μάου» στην Κένυα, οι κομμουνιστές στη Μαλαισία, για να δώσω μερικά μόνο παραδείγματα). 
Ή, ας σκεφτούμε την εικόνα που μας δίνει ο Φανόν από την Αλγερία – τα βασανιστήρια (πολύ συχνά παιδιών μπροστά στους γονείς τους ή το αντίστροφο), την καταστολή, τις δημόσιες εκτελέσεις. Ο Φανόν μας προειδοποίησε τότε ότι οι επιπτώσεις της αποικιοκρατίας θα φαίνονταν αργότερα και θα διαρκούσαν πολύ. Όπερ έδει δείξαι. Ούτε η εμπειρία των Άγγλων, ούτε των Σοβιετικών, ούτε των Γάλλων κατάφεραν να ενσταλάξουν δυο δράμια μυαλό στους Αμερικανούς και τους συμμάχους τους που διέλυσαν τη Μέση Ανατολή εις τα εξ ων συνετέθη.
Η σφαγή στο Παρίσι, αυτό το φρικαλέο συμβάν που συνθλίβει τον ανθρωπισμό του οποιουδήποτε έχει μέσα του μια ρανίδα αναγνώρισης του άλλου, είναι ένα από τα δυστυχέστερα συμβάντα της μετα-αποικοκρατικής εποχής, γιατί μας θέτει ενώπιον μιας σειράς ερωτημάτων και διλημμάτων που μέχρι τώρα υφέρπουν στον δημόσιο λόγο μας. Το αίμα που κύλησε έθεσε μια κόκκινη λεπτή γραμμή που διατρέχει όχι ξεκάθαρες ομαδοποιήσεις (από δω οι καλοί, από κει οι κακοί· από δω οι μουσουλμάνοι, από κεί οι άλλοι· από δω οι ηγεμόνες, από κει οι καταπιεσμένοι), απλούστατα γιατί αυτές οι ομαδοποιήσεις δεν υφίστανται πλέον πουθενά — και η εν ψυχρώ εκτέλεση του μουσουλμάνου αστυνομικού το δείχνει αυτό ξεκάθαρα. Αυτό που έγινε στο Παρίσι είναι επίδειξη ισχύος, ίσως (τηρουμένων των αναλογιών) ανάλογη εκείνης των Άγγλων το 1857. Μιά τρομοκρατική κίνηση που αποβλέπει στο να ενσταλάξει στην ψυχή τον φόβο της επανάληψής της. Είναι η επιστροφή του απωθημένου που ανατρέπει την τάξη των πραγμάτων. Από αυτή την άποψη δεν έχει ενδιαφέρον, καθώς πρόκειται για κίνηση απύθμενης σκληρότητας. Η ιστορία βρίθει τέτοιων κινήσεων.
Αλλά αυτή η κίνηση θέτει τα εξής ερωτήματα που έχουν να κάνουν με τη Δημοκρατία και τα όριά της. Πρώτον και κύριο ερώτημα είναι το ποια είναι η ευθύνη του δημοκρατικού πολίτη απέναντι στους συμπολίτες του. Δηλαδή, με άλλα λόγια, πως ελέγχεται το δικαίωμα του εκφράζεσθαι ελεύθερα και απρόσκοπτα μέσα στη δημοκρατία; Τι σημαίνει αυτή η ελευθερία της έκφρασης; Τι έχει δικαίωμα να εκφράζεται ελεύθερα; Στις Ηνωμένες Πολιτείες, για παράδειγμα, δεν επιτρέπεται σε κανέναν να πει δημοσίως ότι θέλει να σκοτώσει τον Πρόεδρο, ούτε να προτρέψει κανέναν να προβεί σε βίαιες ενέργειες. 
Ο Λάρρυ Φλυντ, από την άλλη, κατέκτησε το δικαίωμα να εκδίδει το σεξιστικό, ρατσιστικό του περιοδικό διότι του αναγνωρίστηκε το δικαίωμα της ελευθερίας της έκφρασης. Η διαφορά ανάμεσα στα δύο είναι το ότι το πρώτο συνιστά «λόγο μίσους» που καλεί κάποιον να προβεί σε βίαιες ενέργειες, ενώ η δεύτερη, παρά το ότι είναι ανάρμοστη και κακόγουστη, δεν ενέχει αυτόν τον κίνδυνο (παρά το ότι διάφορες φεμινίστριες έχουν υποστηρίξει ότι οι συμπεριφορές αυτού του είδους μπορούν να ερμηνευτούν ως προτροπή σε βία εναντίον των γυναικών).
Πώς ερμηνεύεται όμως αυτός ο ακρογωνιαίος λίθος της δημοκρατίας σε περιβάλλοντα που δεν είναι ομοιογενή, όπου οι αντιλήψεις, οι πεποιθήσεις και τα πιστεύω του ενός δεν τα συμμερίζεται υποχρεωτικά και ο άλλος. Ποιο είναι το δημοκρατικό δικαίωμα και στη μαντίλα και στις βλακώδεις, σεξιστικές, υπέρλευκες και υπεραρσενικές γελοιο-γραφίες του Charlie Hebdo; Εδώ μπαίνει το ερώτημα του δημόσιου χώρου – τι μπορεί να ειπωθεί, να φορεθεί, να επιτελεστεί δημοσίως και ποια είναι η ευθύνη του πολίτη απέναντι στη διατήρηση αυτού του χώρου, έτσι ώστε να είναι προσβάσιμος και ασφαλής σε όλους και για όλους.
Αυτό το ερώτημα οδηγεί σε ένα δεύτερο: ποια είναι η μορφή που μπορεί να πάρει η κριτική αυτής της δημόσιας επιτέλεσης και της απόστασης που έχει από την κατ’ ιδίαν έκφρασή της, και ποιος και πώς μπορεί να την εγκαλέσει ως υποκριτική; Λέγοντάς το διαφορετικά, όταν κανείς επιδίδεται σε δημόσια κριτική με στόχο να προκαλέσει τον εγκαλούμενο, σε ποια ανταλλακτική σχέση εμπλέκεται με αυτόν; Δηλαδή, τι σημαίνει πρόκληση και τι μπορεί ο προκαλών να περιμένει από την επιτέλεσή της; Τι αντ-από-κριση περιμένει; Ποια είναι τα διακυβεύματα αυτής της δυαδικής σχέσης μεταξύ κριτή και κρινομένου; Τι περιμένει δηλαδή ο προβοκάτορας; Ότι η συναλλαγή με τον ελεγχόμενο θα διατηρηθεί σε πολιτισμένα επίπεδα; Και ποιος θα αποφασίσει τι είναι «πολιτισμένο» και τι «απολίτιστο»;
Και αυτό, με τη σειρά του, οδηγεί σε ένα τρίτο ερώτημα: ποιος έχει το ηθικό δικαίωμα να κρίνει αλλότριες μορφές τού είναι, του πιστεύειν, του υπάρχειν; Όχι τις πράξεις που απορρέουν από αυτή την ετερότητα, όχι το αν ο πατέρας θα επιβάλει στην κόρη να φορά ή όχι μαντίλα, μίνι, μακιγιάζ, τατουάζ, αλλά τις βασικές κατευθυντήριες συνιστώσες. Η ενασχόληση με την κριτική του άλλου είναι παγκόσμιο φαινόμενο, βεβαίως. Αλλά η ανάδειξή του σε φιλοσοφικό ερώτημα είναι ένα από τα χαρακτηριστικά της δυτικής σκέψης. 
Το Charlie Hebdo, προφανώς, αναλώθηκε στο πρώτο, στην κριτική του άλλου (είτε αυτός ο άλλος ήταν ο αστικός καθωσπρεπισμός, στον οποίο το περιοδικό θεωρούσε ότι δεν ανήκε, είτε ήταν οι διάφορες θρησκείες ή ήταν οι διάφορες μειονοτικές ομάδες) σαν να είχε βρει το αρχιμήδειο σημείο από το οποίο μπορούσε να ασκήσει αυτή την κριτική. Βέβαια, όλοι ξέρουμε ότι το αρχιμήδειο σημείο είναι ένα προνομιακό σημείο αναφοράς, ἠ μάλλον είναι το προνομιακό σημείο αναφοράς, το σημείο αναφοράς με το οποίο δεν εμπλέκεται ο κρίνων. 
Φαίνεται ότι το Charlie Hebdo παρέβλεψε μία από τις βασικές αρχές του δυτικού πολιτισμού, δηλαδή το ότι οι λέξεις έχουν ένα ειδικό βάρος που συγκροτεί και οργανώνει δράση. Δεν είναι στρουθία του ουρανού, που σήμερα είναι έδω κι αύριο αλλού. Οι λέξεις σηκώνουν πάνω τους και μέσα τους όλη την ιστορία που τις έχει διαμορφώσει, και μάλιστα μια ματωμένη ιστορία. Όπως επίσης φαίνεται να ξέχασαν ότι η εικόνα πολλές φορές παραπλανά (εξού και η εβραϊκή και η μουσουλμανική απαγόρευσή της που αποσκοπεί στην αποφυγή παρεξηγήσεων ως πρός την εικόνα της πηγής της μεταφυσικής εξουσίας). Ξέχασαν ότι λέξεις και εικόνες έχουν ακριβώς τη βαρύτητα που καθοδήγησε την παραγωγή των γελοιογραφιών, ξέχασαν ότι είναι πράγματι επικίνδυνα και εκρηκτικά στοιχεία, ότι όντως οπλίζουν χέρια.
Πολύ αίμα για μερικές κακόγουστες, γελοίες και κακοσχεδιασμένες γελοιoγραφίες. Πράγματι, πολύ, πάρα πολύ κακό για κάτι πολύ λίγο. Αδικοχαμένες ζωές, εκτελεσμένες με απύθμενη βαρβαρότητα για κάτι που σε τελευταία ανάλυση δεν θα μείνει στην ιστορία για το είναι του αλλά για το τι προκάλεσε.