Ίσως το πιο ενδιαφέρον βιβλίο που διαβάσατε ποτέ

Οι οικολογικές και δημογραφικές αιτίες που οδηγούν στην εξαφάνιση πολιτισμών

Παρουσιάζοντας το βιβλίο «Κατάρρευση» που παραμένει από το 2005, οπότε κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ, σταθερά στη δεκάδα των δοκιμίων για τις μεγαλύτερες πωλήσεις, το περιοδικό «Science» σχολίασε «ίσως είναι το πιο ενδιαφέρον βιβλίο που διαβάσατε ποτέ».

Χωρίς να παραβλέπουμε ότι, η υποχρεωμένη να ζει στη σκιά μιας πραγματικής ή υποτιθέμενης κρίσης εποχή μας, υιοθετεί τις λεκτικές υπερβολές, η σκυταλοδρομία ανάμεσα στις διαδικασίες επιταχυνόμενης καταστροφής του περιβάλλοντος και μιας προσπάθειας λήψης μέτρων προστασίας του είναι καθημερινή και υπαρκτή. Δεδομένου δε ότι διαχρονικά οι αγωνίες για το μέλλον αναζητούσαν ερμηνευτικά σχήματα στο καταγεγραμμένο παρελθόν, ένα βιβλίο που μελετά τις ιστορικές καταρρεύσεις πολιτισμών είναι και επίκαιρο και χρήσιμο.

Με τον όρο κατάρρευση (collapse) ο συγγραφέας περιγράφει μια δραματική μείωση του ανθρώπινου πληθυσμού και/ή της πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής συνθετότητας, σε σημαντική έκταση και σε μεγάλη περίοδο. Μάλιστα θεωρεί ότι ένας πλήρης τίτλος για το βιβλίο του θα ήταν: «Κοινωνικές καταρρεύσεις όπου ενέχεται μια περιβαλλοντική συνιστώσα και σε μερικές περιπτώσεις συμβάλλουν επίσης κλιματικές αλλαγές, εχθρικοί γείτονες και εμπορικοί εταίροι, συν ζητήματα κοινωνικών αντιδράσεων» (πλήρες κείμενο>>>).

Jared Diamond: «Κατάρρευση - Πώς οι κοινωνίες επιλέγουν να αποτύχουν ή να επιτύχουν» (Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed). Μετάφραση: Σοφία Νικολαΐδου. Εκδόσεις «Κάτοπτρο», 2006, σελ. 699.

Χριστιανική εκπαίδευση...

... ...

Οι χαρτογράφοι του big bang

... ...

Οι δυο τους δεν μιλιούνται εδώ και χρόνια. Ο ένας είναι ο 60χρονος πολυβραβευμένος αμερικανός αστροφυσικός δρ Τζον Μάτερ (John C. Mather), επικεφαλής του ετοιμαζόμενου δορυφορικού τηλεσκοπίου JWST (James Webb Space Telescope) της NASA. Ο άλλος είναι ο από δυόμισι δεκαετίες καθηγητής Φυσικής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ, γεννημένος το 1945 στη Φλόριδα, Τζορτζ Σμουτ (George F. Smoot). Αυτοί οι δύο όμως έχουν κάτι πολύ σημαντικό που τους ενώνει, κάτι που ξεκίνησε το 1988.

Τη χρονιά εκείνη η NASA κατέληξε στην κατασκευή και εκτόξευση ενός δορυφόρου μέτρησης της κοσμικής ακτινοβολίας, του COBE, με τον Τζον Μάτερ συντονιστή των φασματογραφικών εργασιών και τον Τζορτζ Σμουτ επικεφαλής των μετρήσεων θερμοκρασιακής ανισοτροπίας. Λίγο νωρίτερα η υπηρεσία είχε επιλέξει για τον δορυφόρο τη σχεδιαστική πρόταση του Σμουτ. Ο χαρισματικός αυτός φυσικός την είχε πείσει και το 1976 να τοποθετήσει ένα ραδιόμετρο μικροκυμάτων πάνω σε ένα κατασκοπευτικό αεροσκάφος U-2 για να μετρήσει την κοσμική ακτινοβολία.

Οι μετρήσεις που είχε πάρει έδειχναν ότι το Σύμπαν δεν περιστρέφεται αλλά διαστέλλεται με την ίδια ταχύτητα προς όλες τις κατευθύνσεις και ότι ο γαλαξίας μας έλκεται κινούμενος με ταχύτητα γύρω στα δύο εκατομμύρια χιλιόμετρα την ώρα από... τι; Το θέμα ήταν απόλυτα σχετικό με το πανάρχαιο ερώτημα «πώς δημιουργήθηκε το Σύμπαν;» και τις ακόμη αναπόδεικτες θεωρίες περί μιας αρχέγονης Μεγάλης Εκρηξης (Big Bang) και κατοπινής συνεχούς διαστολής του (πλήρες κείμενο>>>).

(Το ΒΗΜΑ, 08/10/2006)

Θεολογική μεταλλουργία

Εργαζόμενοι αναδεύουν υλικά σε μεγάλο δοχείο. Στον πολιτισμό της Μεσοποταμίας, αλλά και σε μεταγενέστερους πολιτισμούς, ακόμα μέχρι των ημερών μας, οι άνθρωποι γέμιζαν τις σκέψεις και τη ζωή τους με θεούς και δαίμονες, νεράιδες και αερικά. Κάθε αντικείμενο, έμψυχο ή άψυχο, γειτονικό ή απόμακρο, κάθε διεργασία και κάθε φαινόμενο βρισκόταν υπό τον έλεγχο κάποιου πνεύματος και όλα μαζί αυτά τα πνεύματα παρακολουθούσαν διαρκώς τους ανθρώπους. Γι' αυτό ήταν απαραίτητο να διατηρούν οι άνθρωποι καλές σχέσεις με τα πνεύματα, κατά προτίμηση σχέσεις υποταγής, έτσι ώστε να έχουν αυτοί επιτυχία στη ζωή και στη δουλειά τους. Από εκεί προκύπτει η ανάγκη για τήρηση προκαθορισμένων κανόνων συμπεριφοράς (ηθικών κανόνων), ώστε να εξασφαλίζεται ο εξευμενισμός των πνευμάτων. Αυτοί οι κανόνες εξυπηρετούν όμως στην πραγματικότητα τις τρέχουσες κοινωνικές λειτουργίες. Πάνω σε τέτοιο υπόβαθρο αντιλήψεων δημιουργήθηκαν οι μυθολογίες όλων των λαών της Γης, οι οποίες περιέχουν όμοιες φανταστικές δημιουργίες, πολλές από τις οποίες έχουν διασωθεί και διαδίδονται με παραλλαγές μέχρι των ημερών μας. Η δημιουργία και η διατήρηση τέτοιων ιδεοληψιών ευδοκιμούν, προφανώς, σε συνθήκες με απουσία γνώσης για τη φύση και τη ζωή και αυτό ακριβώς ήταν το χαρακτηριστικό γνώρισμα των πληθυσμών εκείνων αλλά και μεταγενέστερων εποχών. Οι θεοί και τα ουράνια σώματα σχετίζονταν στη Μεσοποταμία με διαφορετικά μέταλλα. Έτσι, ο βαβυλώνιος θεός Μαρντούκ ήταν ο «κύριος του χρυσού» και ο Ήλιος ήταν το ουράνιο σώμα που έλεγχε αυτό το μέταλλο. Η Σελήνη είχε υπό τον έλεγχό της τον άργυρο, ο 'Αρης το σίδηρο, η Αφροδίτη το χαλκό, ο Κρόνος το μόλυβδο κ.ο.κ. Τέτοιοι συσχετισμοί, οι οποίοι άλλαζαν κατά καιρούς, διασώθηκαν μέχρι των ημερών μας στην Αστρολογία. Διάφοροι θεοί των Σουμέριων ασχολούνταν οι ίδιοι με τη μεταλλουργία: ο Έα ήταν προστάτης των σιδηρουργών, ο Τζίμπιλ, ο θεός της φωτιάς, ήταν γνωστός ως «θεϊκός σιδηρουργός». Αυτές οι αντιλήψεις πέρασαν αργότερα στους πολιτισμούς της ανατολικής Μεσογείου και στο ελληνικό δωδεκάθεο (Ήφαιστος) και συντηρούνται μέχρι των ημερών μας με τους άγιους «προστάτες» γεωγραφικών περιοχών, κοινωνικών ή επαγγελματικών ομάδων, κοινωνικών λειτουργιών κ.ά. Οι τεχνίτες της Μεσοποταμίας κατέγραφαν σε κεραμικές πλάκες συνταγές για παραγωγή και επεξεργασία υλικών, π.χ. την παραγωγή σμάλτων με την προσθήκη χαλκού. Μαζί με τις τεχνικές οδηγίες καταγράφονταν βέβαια και διαδικασίες για τον εξευμενισμό των πνευμάτων που ήταν αναγκαίο να επέμβουν για να επηρεάσουν την επιτυχία της παραγωγής. Αυτές οι συνταγές ήταν γραμμένες σε σφηνοειδή γραφή, άλλοτε δυσνόητα και συγκεχυμένα, με λογοπαίγνια και συντμήσεις, έτσι ώστε, αν τυχόν έπεφταν σε «ξένα χέρια», να μην είναι δυνατόν να αποκωδικοποιηθούν. 'Αλλοτε πάλι, οι συνταγές ήταν γραμμένες σε απλή γλώσσα, χωρίς κάποια προσπάθεια να μπερδέψουν ή να φέρουν σε αμηχανία τον αναγνώστη. Εκτιμάται, σε συσχετισμό και με την τοποθεσία που βρέθηκαν αυτές οι πλάκες, ότι η δεύτερη κατηγορία ήταν καλά προστατευμένες και δεν υπήρχε κίνδυνος να πέσουν στα χέρια και να διαβαστούν από ανθρώπους που δεν ανήκαν στη συγκεκριμένη συντεχνία. Από την Ιστορία της Τεχνολογίας

Μότσαρτ, ο «Ιδομενέας» και οι αιρέσεις

... ...
Ο θόρυβος γύρω από την αιρετική παράσταση του Χ. Νόιενφελς στο Βερολίνο στρέφει εκ νέου την προσοχή στο ζήτημα της ελευθερίας του καλλιτέχνη. Πρόκληση για την πρόκληση ή προσπάθεια διαλόγου με τις κοινωνικές εξελίξεις;

Παρ' ότι το 2006 δεν έχει ακόμη εκπνεύσει, άφοβα θα μπορούσε να διακινδυνεύσει κάποιος την πρόβλεψη ότι η πρόσφατη ιστορία της ματαίωσης του «Ιδομενέα» στην αιρετική εκδοχή του σκηνοθέτη Χανς Νόιενφελς από την Deutsche Oper του Βερολίνου αποτελεί την πλέον θορυβώδη «συμβολή» στην εφετινή παγκόσμια επέτειο των 250 χρόνων από τη γέννηση του Μότσαρτ.

Και πραγματικά: λίγες ημέρες μετά την απόφαση και αφού η είδηση έκανε τον γύρο του κόσμου περισσότερες από μία φορές, ο διευθυντής της Volksoper της Βιέννης -παραδοσιακής «αντιπάλου» της γερμανικής πρωτεύουσας ως προς τα καλλιτεχνικά- δήλωσε ότι, αν η Deutsche Oper επιμείνει στη ματαίωση, το δικό του θέατρο είναι έτοιμο να φιλοξενήσει την επίμαχη παραγωγή, εξαργυρώνοντας βεβαίως σε εισιτήρια την άνευ προηγουμένου δημοσιότητα την οποία γνώρισε η υπόθεση ( πλήρες κείμενο>>>).

(Το ΒΗΜΑ, 08/10/2006)

Σχετικές δημοσιεύσεις εδώ κι εδώ, για τη ζωή και το έργο του Μότσαρτ βλέπε εδώ.