Το χρονικό της ντροπής, οι «ναυμαχίες» του ΣΥΡΙΖΑ και το τέλος της περιπέτειας

 της Σοφίας Βούλτεψη, elzoni.gr, 26/7/2021

Σαράντα ακριβώς χρόνια κράτησε η περιπέτεια των Ναυπηγείων Σκαραμαγκά. Μια περιπέτεια που αποτελεί χρονικό ντροπής, καθώς η Ελλάδα, χώρα με 16.000 χιλιόμετρα ακτογραμμή, βρέθηκε χωρίς ναυπηγείο!

Η λύση δόθηκε στις 7 Ιουλίου με την ολοκλήρωση του πλειοδοτικού διαγωνισμού από την ΕΤΑΔ και την πώλησή των Ναυπηγείων στον εφοπλιστή Γιώργο Προκοπίου.

Πρόκειται αναμφισβήτητα για μια (ακόμη) επιτυχία της κυβέρνησης Μητσοτάκη και το θέμα δεν είναι το τίμημα – αν και τελικά ήταν τετραπλάσιο του αρχικού. Το θέμα είναι ότι επιτέλους τα μεγαλύτερα ναυπηγεία της χώρας θα λειτουργήσουν ξανά και η ελληνική ναυπηγική βιομηχανία θα αναγεννηθεί, προσφέροντας θέσεις εργασίας και πλούτο στη χώρα.

Δεν περίμενε, βέβαια, κανείς από τον ΣΥΡΙΖΑ να πει καλή κουβέντα. Άλλωστε ο ΣΥΡΙΖΑ θυμάται τα ναυπηγεία όποτε του καπνίσει. Όταν βρίσκεται στην αντιπολίτευση φωνάζει, καταγγέλλει «σκοτεινά σημεία», μιλά για «κοψοχρονιά ξεπουλήματα», ζητάει εξεταστικές επιτροπές, δήθεν στέκεται στο πλευρό των εργαζομένων και γενικά χρησιμοποιεί αυτή τη μοναδική πηγή πλούτου για τη χώρα ως μέσο για να καταγγείλει το «παλιό».

Στις 20 Μαΐου 2013, όταν αντιπροσωπεία του ΣΥΡΙΖΑ είχε επισκεφθεί τον Σκαραμαγκά, μιλούσαν για το «κατά συρροή και κατ’ εξακολούθηση διαχρονικό έγκλημα της ιδιωτικοποίησης» και για «αποικιοκρατικές συμβάσεις», καταγγέλλοντας τα «επιτελεία της Κομισιόν».

Και βέβαια, είχαν την λύση έτοιμη στο τσεπάκι τους: Θα δημιουργούσαν Ενιαίο Δημόσιο Φορέα για την παραγωγική ανασυγκρότηση της ελληνικής ναυπηγικής βιομηχανίας και θα επαναλειτουργούσαν άμεσα τα Ναυπηγεία!

Από προγράμματα Θεσσαλονίκης άλλο τίποτε…

Στις 30 Σεπτεμβρίου 2013, τον Σκαραμαγκά είχε επισκεφθεί ο ίδιος ο κ. Τσίπρας και μίλησε για «τεράστιο σκάνδαλο εις βάρος του ελληνικού Δημοσίου».

«Ας το γνωρίζουν καλά οι μνημονιακές κυβερνήσεις, πολύ σύντομα θα κληθούν να λογοδοτήσουν στον ελληνικό λαό για το έγκλημα που διέπραξαν εις βάρος του ελληνικού Δημοσίου σε ό,τι έχει να κάνει με τα Ναυπηγεία του Σκαραμαγκά, αλλά και συνολικά με τη ναυπηγοεπισκευαστική βιομηχανία», είχε βροντοφωνάξει.

Στις 8 Οκτωβρίου 2013 ο κ. Τσίπρας είχε καταθέσει επίκαιρη ερώτηση, καλώντας, μεταξύ άλλων, την τότε κυβέρνηση να κάνει «όλες οι απαραίτητες ενέργειες νομικής υποστήριξης και διεκδίκησης στην ΕΕ προκειμένου να ανακληθούν οι περιορισμοί που αφορούν στην κρατική ενίσχυση των Ναυπηγείων».

Η ερώτηση συζητήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2013, με τον Τσίπρα να ανακοινώνει πρόταση σύστασης εξεταστικής επιτροπής, να μιλά πάλι για «έγκλημα» - προσφιλής του λέξη που την χρησιμοποιεί συχνά πυκνά τώρα και για την πανδημία – να ξεχνά μερικά χρόνια, λέγοντας ότι η υπόθεση ξεκίνησε το 2000 και να ισχυρίζεται πως τα τέσσερα υποβρύχια… σάπιζαν!

Φυσικά δεν σάπιζε τίποτε. Όταν στις 9 Απριλίου 2014 κατατέθηκε η σχετική τροπολογία και η κυβέρνηση Σαμαρά – Βενιζέλου με υπουργό Άμυνας τον Αβραμόπουλο, μετέφερε τα υποβρύχια «ΠΙΠΙΝΟΣ», «ΜΑΤΡΩΖΟΣ», «ΚΑΤΣΩΝΗΣ» και «ΩΚΕΑΝΟΣ», στο ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό, τίποτε δεν ήταν σάπιο - εκτός από την συριζαϊκή αντιπολίτευση

«Δεν είναι μόνο ο κ. Τσοχατζόπουλος το πρόβλημα της διαπλοκής και της διασπάθισης του δημόσιου χρήματος στη χώρα», είχε πει τον Οκτώβριο του 2013 από το βήμα της Βουλής ο κ. Τσίπρας. Προφανώς γι’ αυτό είχε προτιμήσει να μιλήσει για την μετά το 2000 περίοδο…

Σκιαμαχούσαν παριστάνοντας ότι… ναυμαχούν!

Τον Ιούνιο του 2014, ο ΣΥΡΙΖΑ επανέφερε το θέμα, βαφτίζοντας «δικογραφία» τα πρακτικά της Βουλής της 18ης Δεκεμβρίου 2013 - όταν συζητήθηκε η πρόταση σύστασης εξεταστικής επιτροπής του ΣΥΡΙΖΑ - ενώ επί του θέματος το κοινοβούλιο είχε αποφανθεί αμετάκλητα και με ονομαστική ψηφοφορία.

«Ο ΣΥΡΙΖΑ σκιαμαχεί παριστάνοντας ότι… ναυμαχεί», είχα πει τότε σε ανακοίνωσή μου με την ιδιότητα της κυβερνητικής εκπροσώπου.

Άλλωστε, το 2014, η κυβέρνηση Σαμαρά ψήφισε για λόγους εθνικής ασφαλείας, έναν άλλο νόμο δυνάμει του οποίου ανεστάλη κάθε μορφής αναγκαστική εκτέλεση κατά των περιουσιακών στοιχείων της ΕΝΑΕ.

Αλλά στον ΣΥΡΙΖΑ συνέχιζαν το ίδιο βιολί με φασαρίες και ερωτήσεις, μέχρι που βρέθηκαν στην εξουσία. Οπότε απλά έθεσαν τα Ναυπηγεία σε ειδική διαχείριση, χωρίς να δώσουν καμιά οριστική λύση.

Το θράσος τους είναι τόσο μεγάλο, που τώρα καταγγέλλουν ότι η κυβέρνηση έσπασε στα δύο τα προς πώληση τμήματα.

Μιλάμε για τον ΣΥΡΙΖΑ που τον Οκτώβριο του 2017 κυβερνητικοί του παράγοντες δήλωναν ικανοποιημένοι από την απόφαση του διεθνούς διαιτητικού δικαστηρίου – στο οποίο είχε καταφύγει ο τότε ιδιοκτήτης Ισκαντάρ Σάφα. Διότι, όπως μας είχαν πει «η απόφαση θα επιταχύνει τα σχέδια της κυβέρνησης για την τύχη των ναυπηγείων, την υπαγωγή τους σε καθεστώς ειδικής διαχείρισης και την πώληση τους σε κομμάτια».

Τότε τα ήθελαν τα «κομμάτια»…

Είχαν, βέβαια, σπεύσει να χαρούν, αλλά το χαμόγελο είχε λίγο μετά παγώσει στα χείλη τους. Διότι το διαιτητικό δικαστήριο είχε επιδικάσει στον Σάφα αποζημίωση άνω των 200 εκ ευρώ, εναντίον της οποίας ανακοίνωσαν ότι θα ασκήσουν προσφυγή.

(Ανοίγω μια παρένθεση για να θυμίσω ότι τον Απρίλιο του 2019 οι αδελφοί Σάφα υπέβαλαν στο δικαστήριο νέα αποδεικτικά στοιχεία, που παρά τις ενστάσεις των εκπροσώπων του ελληνικού Δημοσίου, έγιναν δεκτά. Στις 29 Ιανουαρίου 2021 οι δύο πλευρές υπέβαλαν τα υπομνήματά τους).

Στις 14 Νοεμβρίου 2017 ο ΣΥΡΙΖΑ μας είχε παρουσιάσει τις προτάσεις του στη Βουλή (Βίτσας, Πιτσιόρλας), σε συνεδρίαση της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων και Εθνικής Άμυνας: Καθεστώς ειδικής εκκαθάρισης, ώστε «το ελληνικό Δημόσιο να υλοποιήσει τη δέσμευσή του από τις αποφάσεις της Ε.Ε. και τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, για την ανάκτηση των κρατικών ενισχύσεων προς τα ναυπηγεία».

Πήγαν περίπατο και τα ηρωικά κατά των ευρωπαίων «αποικιοκρατών»…

Όπως μας είχαν πει…

«Θεωρούμε ότι είναι μονόδρομος η διαδικασία που ακολουθούμε και για να αποφύγουμε την καταδίκη και για να μπορέσουμε μέσω της διαδικασίας της ειδικής διαχείρισης να διατηρήσουμε τα ναυπηγεία - και ιδιαίτερα το στρατιωτικό σκέλος του ναυπηγείου να το διατηρήσουμε εν ζωή. Επίσης, να οργανώσουμε μία διαδικασία για την αναζήτηση νέων επενδυτών, ούτως ώστε να μπορέσει να συνεχιστεί η λειτουργία του. Όπως βεβαίως το εμπορικό τμήμα και αυτό να επιστρέψει στο ελληνικό Δημόσιο, και μέσω διαγωνιστικών διαδικασιών και αυτό να αξιοποιηθεί, για να μπορέσουμε να αξιοποιήσουμε κυρίως, κάποια περιουσιακά στοιχεία: Πρώτα απ' όλα τη δεξαμενή Νο 5 και όλα τα υπόλοιπα για να μπορέσει να λειτουργήσει η ναυπηγοεπισκευή. Θεωρούμε ότι δημιουργούνται προϋποθέσεις ξανά για να ζωντανέψει η ναυπηγοεπισκευή και να δημιουργηθούν χιλιάδες θέσεις εργασίας - και βεβαίως να έχουμε και μία σημαντική ώθηση στην ανάπτυξη της χώρας».

Πάλι καταγγέλλουν τον εαυτό τους!

Δηλαδή ως κυβέρνηση μας έλεγαν πως θα πουλήσουν την Δεξαμενή Νο 5 «και όλα τα υπόλοιπα», ενώ σήμερα, που ξαναβρίσκονται στην εξουσία καταγγέλλουν αυτό ακριβώς που είχαν προκρίνει! Τότε μας έλεγαν πως με αυτόν τον τρόπο θα ζωντάνευε η ναυπηγοεπισκευή και θα δημιουργούνταν θέσεις εργασίας. Σήμερα μιλάνε πάλι για σκάνδαλο!

Και τι άλλο μας είπαν σε εκείνη την ενημέρωση του Νοεμβρίου 2017;

Μα ότι «η Ελλάδα παραπέμπεται στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο (το οποίο θα προσδιοριστεί τέλος του χρόνου ή αρχές του επόμενου) για καταδίκη, για μη συμμόρφωση στις αποφάσεις κρατικών ενισχύσεων, με βέβαιη την εξέλιξη, αν δεν προλάβουμε, να καταδικαστούμε σε ένα εφάπαξ πρόστιμο και σε ημερήσιο πρόστιμο από κει και πέρα, για μη συμμόρφωση. Αυτή η καταδίκη πέραν των προστίμων, θα έχει ως συνέπεια την πτώχευση των ναυπηγείων, επειδή αδυνατούν να επιστρέψουν τα ποσά των κρατικών ενισχύσεων».

Πάνε πάλι τα ηρωικά κατά των ευρωπαϊκών θεσμών και των αποφάσεων περί κρατικών ενισχύσεων.

Πρώτα ζητούσαν εξεταστική, μετά τους άρεσε η συμφωνία

Και το καλύτερο από εκείνη την ενημέρωση. Όπως μας είπαν (το 2017, εντάξει;) «το 2010 υπήρξε μια συμφωνία για έναν τρόπο υλοποίησης αυτής της απόφασης. Δυστυχώς, δεν υλοποιήθηκε αυτή η συμφωνία, με ευθύνη των ναυπηγείων και έτσι το θέμα παρέμεινε. Το 2014 μας στείλανε προειδοποιητική επιστολή, και το 2017 ασκήθηκε η προσφυγή κατά του ελληνικού Δημοσίου».

 

Δηλαδή το 2017 έβρισκαν καλή τη συμφωνία του 2010 του Βενιζέλου και στενοχωριόνταν που δεν εφαρμόστηκε – ενώ το 2013 για το ίδιο θέμα ζητούσαν εξεταστική!

 Στις 17 Νοεμβρίου 2017 συζητήθηκε ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών η προσφυγή του ελληνικού Δημοσίου και της τράπεζας Πειραιώς με την οποία ζητούσαν να τεθούν υπό καθεστώς ειδικής διαχείρισης τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά (ΕΝΑΕ).

Στις 8 Μαρτίου 2018 το δικαστήριο έκανε δεκτή την αίτηση του ελληνικού Δημοσίου να υπαγάγει τα «Ελληνικά Ναυπηγεία» στη διαδικασία της ειδικής διαχείρισης σύμφωνα με το νόμο 4307/2014.

Καθοριστικός ο νόμος Σαμαρά

Δηλαδή, καθοριστικής σημασίας για την απόφαση υπήρξε ο νόμος της κυβέρνησης Σαμαρά – την οποία ο ΣΥΡΙΖΑ καθύβριζε. Και η απόφαση για την υπαγωγή των ναυπηγείων σε καθεστώς ειδικής διαχείρισης είχε ληφθεί ήδη από το 2014 προκειμένου η Ελλάδα να συμμορφωθεί στην περί κρατικών ενισχύσεων απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου του 2008, με το ποσό να ξεπερνά τα 667 εκ. ευρώ.

Σύμφωνα μάλιστα με το σκεπτικό της απόφασης του 2018, πρωταρχικός σκοπός του νόμου του 2014 ήταν η λειτουργία της επιχείρησης κατά τη διάρκεια της διαδικασίας ειδικής διαχείρισης, ώστε μέσω αυτής να αποφευχθεί η απαξίωση της επιχείρησης και να επιτευχθεί μέσω της μεταβίβασης του ενεργητικού της η συνέχιση της λειτουργίας της.

Παρ’ όλα αυτά, στις 14 Νοεμβρίου 2018, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο καταδίκασε την Ελλάδα για μη εκτέλεση της απόφασης για ανάκτηση των κρατικών ενισχύσεων. Με εφάπαξ ποσό 10 εκ ευρώ και 7 εκ. ανά εξάμηνο καθυστέρησης.

Στο σκεπτικό της απόφασης αναφερόταν και το ιστορικό. Σύμφωνα με το Δικαστήριο η υπόθεση άνοιξε το 2008, όταν η Επιτροπή εξέδωσε απόφαση με την οποία τα μέτρα που είχε λάβει η Ελλάδα μεταξύ 1996 και 2003 υπέρ των ναυπηγείων (εισφορές κεφαλαίου, παροχή εγγυήσεων και χορήγηση δανείων) ήταν ενισχύσεις μη συμβατές προς την εσωτερική αγορά και έπρεπε να ανακτηθούν αμέσως.

Αυτά είναι τα καινούργια. Πάμε τώρα στα παλιά:

Από την χρυσή εποχή του Νιάρχου στη μεγάλη κατρακύλα

Όσο  βρίσκονταν στα χέρια του Νιάρχου τα Ναυπηγεία ανθούσαν. Μεταξύ του 1959 και του 1985 στον Σκαραμαγκά κατασκευάστηκαν ή επισκευάστηκαν περί τα 10.000 πλοία. Ήταν μια χρυσή εποχή.

Η κρίση είχε ξεσπάσει από το 1981. Τα Ναυπηγεία φορτώθηκαν με επιπλέον εργαζομένους, που έφθασαν τους 4.000, ενώ οι πραγματικές ανάγκες απαιτούσαν τους μισούς. Υπήρξε μια σκέψη για εθελουσία έξοδο, αλλά οι συνδικαλιστές αρνήθηκαν.

Το 1985 τα Ναυπηγεία κρατικοποιήθηκαν όταν εξαγοράστηκαν από την ΕΤΒΑ έναντι 15 εκ δολαρίων. Όπως συνέβη και με το Νεώριο και την Ελευσίνα. Οπότε, άρχισε η κατρακύλα. Διπλάσιοι εργαζόμενοι από τους αναγκαίους, χρέη, εκκαθάριση εν λειτουργία, βολέματα σε θέσεις Διοικητικού Συμβουλίου. Η αρχή του τέλους.

Ο Μητσοτάκης, ο Παπανδρέου και η παραίτηση Σημίτη

Επί κυβέρνησης Κωνσταντίνου Μητσοτάκη καταβάλλεται προσπάθεια για εκκαθάριση εν λειτουργία, ενώ εξασφαλίζεται από την ΕΕ ότι ο Σκαραμαγκάς θα είναι το μοναδικό ναυπηγείο όπου το Δημόσιο θα μπορεί να διατηρεί το 51% του μετοχικού κεφαλαίου για λόγους εθνικής ασφάλειας.

Το 1994 αρχίζουν οι ουσιαστικές προσπάθειες πώλησης. Επί υπουργού Βιομηχανίας Κ. Σημίτη  βγαίνει από το καθεστώς εκκαθάρισης και τοποθετείται Δ.Σ. Αρχίζουν οι προσπάθειες για πώληση, αλλά εμφανίζεται αδυναμία εξεύρεσης αγοραστή.

Το 1995, ο Κώστας Σημίτης παραιτείται από υπουργός Βιομηχανίας μετά από τη δήλωση του Α. Παπανδρέου στη ΔΕΘ, με την οποία του απέδιδε ευθύνες για τον χειρισμό της ιδιωτικοποίησης των ναυπηγείων.

Βρετανοί, εργαζόμενοι, Γερμανοί και πολλά χρέη

Η Ε.Ε. επιβάλλει τελικά ιδιωτικοποίηση του 49%, που περνά στους εργαζόμενους, με το 51% να παραμένει στην ΕΤΒΑ (η οποία για να θυμηθούμε την γνωστή ρήση πρώην διοικητή της «ήταν οτιδήποτε άλλο εκτός από τράπεζα»). Η βρετανική εταιρία που αναλαμβάνει το μάνατζμεντ φεύγει τρέχοντας και το μάνατζμεντ αναλαμβάνουν οι εργαζόμενοι! Αποτέλεσμα: Στο τέλος της πρώτης κυβέρνησης Σημίτη τα συσσωρευμένα χρέη είχαν φθάσει τα 50 δις δραχμές.

Με λίγα λόγια, είκοσι ακριβώς χρόνια μετά την κρατικοποίησή τους, το 2001 τα Ναυπηγεία (ξανα)ιδιωτικοποιήθηκαν. Και αυτό έγινε μέσω συμφωνίας αγοράς μετοχών με πρόσκληση για υποβολή προσφορών σύμφωνα με την οποία η επιβολή τυχόν οικονομικών κυρώσεων που σχετίζονται με τις παραβιάσεις των διατάξεων της κοινοτικής νομοθεσίας για τις κρατικές ενισχύσεις δεν θα επιβαρύνουν τον πλειοδότη.

Έτσι, τον Οκτώβριο του 2001, υπεγράφη η συμφωνία για την πώληση μετοχών της ΕΝΑΕ μεταξύ, αφενός, της ΕΤΒΑ και των εργαζομένων της ΕΝΑΕ και, αφετέρου, της κοινοπραξίας Howaldtswerke-Deutsche Werft GmbH (HDW)/Ferrostaal.

Η HDW/Ferrostaal, δημιούργησε την Ελληνική Ναυπηγοκατασκευαστική ΑΕ Χαρτοφυλακίου, με σκοπό την διαχείριση της συμμετοχής της στην ΕΝΑΕ.

Το 2002, λοιπόν, βρίσκει τα Ναυπηγεία στα χέρια της γερμανικής εταιρία HDW, στην οποία είχαν ήδη παραγγελθεί τρία υποβρύχια. Δυο χρόνια μετά, πληροφορηθήκαμε ότι οι συσσωρευμένες ζημιές είχαν φθάσει τα 180 εκ ευρώ και η HDW, δήλωνε ότι αντιμετώπιζε οικονομικά προβλήματα, πως σκόπευε και αυτή να πουλήσει και πως δεν μπορούσε να προχωρήσει σε αύξηση μετοχικού κεφαλαίου για να καλύψει τις ζημιές.

Έτσι, οι Γερμανοί αποφασίζουν να μεταφέρουν σταδιακά κατασκευαστικό έργο από τον Σκαραμαγκά στο Κίελο, προκειμένου η μητρική εταιρία να αυξήσει τα έσοδά της – φυσικά σε βάρος της θυγατρικής. Έτσι, ανατίθεται στην μητρική εταιρία υποκατασκευαστικό έργο ύψους 15 δις δραχμών για τμήματα των υποβρυχίων S214, που ο Σκαραμαγκάς κατασκεύαζε για λογαριασμό του Πολεμικού Ναυτικού.

Ο λόγος για την περίφημη σύμβαση του 2002, όταν παραγγέλθηκαν τα τρία (που έγιναν τέσσερα) υποβρύχια, μεταξύ των οποίων και το «Παπανικολής», το «πιλοτικό»,  που παρουσίασε κλίση 45 μοιρών (σε ανάδυση και εν πλω) και η Ελλάδα επί χρόνια αρνείτο να παραλάβει. Το συμφωνηθέν ποσόν ήταν 1,8 δις ευρώ, από τα οποία προπληρώθηκε το 1,4 δις ευρώ.

(Εδώ να πούμε ότι το «Παπανικολής» όχι μόνο διορθώθηκε, αλλά είναι πλέον το καμάρι του στόλου μας. Η Ελλάδα το παρέλαβε τον Νοέμβριο του 2010).

Από Γερμανούς σε Γερμανούς και από προίκα σε προίκα

Το 2005 οι Γερμανοί πουλούν τα ναυπηγεία (με υπόδειξη Γκέρχαρντ Σρέντερ) σε άλλους Γερμανούς, την Thyssenkrupp, η οποία εξαγόρασε την HDW. Η μεταβίβαση συνοδεύεται από «προικοδότηση» 3 δις ευρώ από το κράτος. Άλλωστε όλες οι μεταβιβάσεις συνοδεύθηκαν από γενναίες επιδοτήσεις, χωρίς βέβαια κανένα αποτέλεσμα. Μεταξύ του 2002 και του 2004 υπογράφονται με τους Γερμανούς επαχθείς «παράπλευρες συμφωνίες».

Οι συνεχείς «προικοδοτήσεις» (1996-2002), καθώς από πώληση σε πώληση το κράτος επιδοτούσε τους νέους αγοραστές, είτε για να αποφασίσουν να προχωρήσουν στην αγορά είτε για να μην απολύσουν τους εργαζόμενους, οδήγησαν και σε ευρωπαϊκό πρόστιμο ύψους 230 εκ ευρώ, που με τους τόκους αυξάνονταν όσο περνούσαν τα χρόνια.

Μάλιστα, τον Ιούλιο του 2008 η Κομισιόν εξέδωσε ανακοίνωση με την οποία η Ελλάδα καλείτο να ανακτήσει τις παράνομες επιδοτήσεις που είχαν χορηγηθεί υπέρ των μη στρατιωτικών δραστηριοτήτων των Ελληνικών Ναυπηγείων. Ανάκτηση δεν έγινε (από πού να τα πάρουν; Από τους νέους ιδιοκτήτες που ζητούσαν να πληρώσει το κράτος το πρόστιμο;) και η υπόθεση κατέληξε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.

Τον Νοέμβριο του 2008 οι Γερμανοί νέοι ιδιοκτήτες έστειλαν τελεσίγραφο ότι αν δεν πληρωθούν οι υποχρεώσεις θα αποσύρουν και το τελευταίο κατασκευαστικό πρόγραμμα, απολύοντας 1.400 εργαζόμενους. Παράλληλα, καταθέτονταν διάφορες αγωγές κατά του Κράτους.

Τον Σεπτέμβριο του 2009 τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά βρέθηκαν ένα βήμα πριν από το λουκέτο με την Thyssenkrupp να καταγγέλλει την μοναδική σύμβαση που είχε στο Ναυπηγείο. Την ίδια ώρα, οι 170 εργαζόμενοι της (αποσχισθείσας) εταιρίας τροχαίου υλικού παρέμεναν απλήρωτοι από τον Μάιο του 2009. Η αποσχισθείσα εταιρία είχε αιφνιδιαστικά πουληθεί σε… άλλο Γερμανό, που με τη σειρά του εγκατέλειψε την εταιρία!

Τον Οκτώβριο του 2009, ανακοινώθηκε η διακοπή της μισθοδοσίας των εργαζομένων και η εγκατάλειψη των Ναυπηγείων.

Το χάος που παρέλαβε ο Βενιζέλος

Αρχίζουν νέες περιπέτειες και αναζήτηση αγοραστή, με τον τότε υπουργό Άμυνας Ευάγγελο Βενιζέλο να έχει παραλάβει μια χαώδη κατάσταση και με τους Γερμανούς να έχουν ήδη εισπράξει πάνω από 2 δις ευρώ για τα 4 νέα υποβρύχια S 214 και τον εκσυγχρονισμό των 3 παλαιών S 209, χωρίς βέβαια να έχει παραδοθεί κανένα.

Τελικά, οι Γερμανοί υπογράφουν συμφωνία με εταιρία που ειδικεύεται στο real estate και υπογράφουν μαζί της συμφωνία για την πώληση του 100% των μετοχών με συμβολικό τίμημα 1 ευρώ.

Τον Ιανουάριο του 2010 αποφασίζεται νέα πώληση, με νέα συμφωνία, ενώ μπαίνει λουκέτο στο τμήμα τροχαίου υλικού. Τον Μάρτιο αποφασίζεται τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά να περάσουν (σε ποσοστό 75,1%) στην Αμπού Ντάμπι Μαρ, με την Thyssen να διατηρεί το 24,9%.  Στη σύμβαση δεν φιγουράρει η «αμαρτωλή» Ferrostaal και δεν υπάρχουν αντισταθμιστικά ωφελήματα.

Τον Σεπτέμβριο του 2010 η σύμβαση για τα Ναυπηγεία ψηφίστηκε από την Βουλή, (Ν. 3885/2010), με τον Ευάγγελο Βενιζέλο να δηλώνει πως «κινδυνεύαμε να κλείσουν τα Ναυπηγεία, να έχουν απολυθεί οι εργαζόμενοι, να έχουμε χάσει τα 2 δις που έχουμε δώσει, να μην έχουμε πάρει κανένα υποβρύχιο, να μην μπορούμε να τα τελειώσουμε και να πληρώνουμε κι αποζημίωση από πάνω».

Είχε προηγηθεί, τον Αύγουστο του 2010, η συμφωνία με την ΕΕ.

Με εκείνη την συμφωνία – που ο ΣΥΡΙΖΑ είχε καταγγείλει και μετά θρηνούσε επειδή δεν εφαρμόστηκε από την εταιρία - η Ελλάδα δεσμεύτηκε στην Κομισιόν τα περιουσιακά στοιχεία των Ναυπηγείων που δεν έχουν σχέση με τη ναυπήγηση πολεμικών πλοίων να πωληθούν και τα χρήματα να χρησιμοποιηθούν για μερική επιστροφή των χρημάτων.

Με την συμφωνία εκείνη:

Η «Ελληνικά Ναυπηγεία Α.Ε» (ΕΝΑΕ) παραιτήθηκε από την χρήση των γηπέδων που της είχαν παραχωρηθεί και τα οποία δεν ήταν αναγκαία για τις στρατιωτικές δραστηριότητες.

Η ΕΝΑΕ δεν θα ασκούσε καμία μη στρατιωτική δραστηριότητα κατά τα επόμενα 15 έτη.

Η Ελλάδα και η ΕΝΑΕ θα κατήγγελλε μια σειρά εγγυήσεων τις οποίες η Επιτροπή είχε κρίνει ασυμβίβαστες με την απόφασή της του 2008.

Την 1η Δεκεμβρίου 2010 η Κομισιόν έδωσε εξάμηνη παράταση προκειμένου η επιχείρηση να επιστρέψει τα χρήματα στο ελληνικό Δημόσιο.

Η προθεσμία έληξε άπρακτη, η Κομισιόν προσέφυγε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και τον Οκτώβριο του 2011 ο τότε υπουργός Άμυνας Πάνος Μπεγλίτης είχε επισκεφθεί στις Βρυξέλλες τον Επίτροπο Αλμούνια για να του εξηγήσει ότι το ελληνικό Δημόσιο δεν μπορεί να ανακτήσει κρατικές ενισχύσεις ύψους 539 εκ ευρώ.

Στο μεταξύ, ο Μπεγλίτης έστειλε μήνυμα και στη διοίκηση των Ναυπηγείων πως «δεν μπορούν να υπάρξουν εκβιασμοί, καθώς δεν έχουμε να δώσουμε προίκα και οι προικοθήρες έχουν τελειώσει για το υπουργείο Εθνικής Άμυνας».

Δύο εξεταστικές και η σύλληψη Τσοχατζόπουλου

Το 2011 είχαμε την έρευνα της Επιτροπής Εξοπλιστικών της Βουλής που ασχολήθηκε με τις συμβάσεις των υποβρυχίων. Η Έκθεση της Επιτροπής καταλήγει ότι υπάρχουν μόνο πολιτικές ευθύνες, αλλά δεν προέκυψαν στοιχεία για τυχόν ποινικές ευθύνες.

Η Επιτροπή ζητούσε από τον Πρόεδρο της Βουλής να διαβιβαστεί αντίγραφο της έκθεσης της στον πρόεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, ώστε σε συνδυασμό και με το πόρισμα της προανακριτικής επιτροπής που είχε ερευνήσει τυχόν ευθύνες του πρώην υπουργού Άκη Τσοχατζόπουλου, να διευκολυνθεί στη θεμελίωση των αστικών αξιώσεων του ελληνικού δημοσίου για την άσκηση αγωγών αποζημίωσης σε βάρος παντός υπευθύνου.

Η Νέα Δημοκρατία αναφέρθηκε στις ευθύνες εκείνων που ενέκριναν την υπογραφή των συμβάσεων, υπογράμμισε ότι οι κακές συμβάσεις έδεσαν πισθάγκωνα το ελληνικό Δημόσιο και τόνισε ότι το πρόβλημα ανέκυψε αφού είχε καταβληθεί το 80% του τιμήματος για τις δύο συμβάσεις.

Ήδη για την πρώτη σύμβαση που αφορούσε την κατασκευή 3+1 υποβρυχίων τύπου 214, είχαν αποδοθεί ευθύνες στον Τσοχατζόπουλο από την Προανακριτική Επιτροπή.

Υπενθυμίζεται ότι η συγκεκριμένη Επιτροπή είχε αναλάβει να διερευνήσει την υπόθεση των σκανδαλωδών συμβάσεων από το 2009 και πίσω, ενώ η προηγούμενη ad hoc επιτροπή διερεύνησε μόνο τις τυχόν ποινικές ευθύνες του πρώην υπουργού Άμυνας Άκη Τσοχατζόπουλου.

Η προανακριτική για τον Τσοχατζόπουλο ολοκληρώθηκε στις 6 Ιουνίου του 2011 και η άλλη ξεκίνησε τις εργασίες της στις 6 Ιουλίου 2011.

Στις 6 Ιουνίου 2011, ομόφωνα (πλην ΛΑΟΣ που δεν έλαβε μέρος) η προανακριτική αποφάσισε την παραπομπή Τσοχατζόπουλου για τα αδικήματα της παθητικής δωροδοκίας σε βάρος του δημοσίου και της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες.

Την 1η Ιουλίου 2011 η Ολομέλεια αποφάσισε την άσκηση ποινικής δίωξης κατά του πρώην υπουργού Άμυνας Άκη Τσοχατζόπουλου, με πλειοψηφία 216 ψήφων, επί 242 παρόντων.

Τον Σεπτέμβριο του 2011, ασκήθηκε δίωξη για οκτώ κακουργηματικές πράξεις σε βάρος 29 εμπλεκομένων.

Στη Γερμανία, η δίκη δύο πρώην στελεχών της εταιρίας Ferrostaal που κατηγορούνταν για δωροδοκία Ελλήνων και Πορτογάλων αξιωματούχων, ξεκίνησε στις 15 Δεκεμβρίου 2011. Πέντε μέρες μετά, οι κατηγορούμενοι πρώην μάνατζερς της εταιρίας καταδικάστηκαν σε φυλάκιση δύο ετών με αναστολή, ενώ στην εταιρία επιβλήθηκε πρόστιμο ύψους 140 εκ. ευρώ.

Ο Τσοχατζόπουλος συνελήφθη τελικά στις 11 Απριλίου του 2012, ημέρα της προκήρυξης των εκλογών. Ο ΣΥΡΙΖΑ, δια του κ. Παπαδημούλη, ανέφερε πως «η έμπρακτη καταπολέμηση της ατιμωρησίας των ισχυρών σε μια περίοδο σκληρής μνημονιακής μονόπλευρης λιτότητας απαιτεί έμπρακτα αποτελέσματα και όχι απλώς κινήσεις εντυπωσιασμού για λόγους επικοινωνιακής σκοπιμότητας».

Μ’ αυτή την άποψη είχε συμφωνήσει και ο ίδιος ο… Τσοχατζόπουλος, μιλώντας κατά την προσαγωγή του για «επικοινωνιακό προεκλογικό δώρο στα δύο μεγαλύτερα κόμματα».

Ακολούθησε η δίκη και οι καταδίκες Τσοχατζόπουλου και άλλων 16 συγκατηγορουμένων του, στις 7 Οκτωβρίου 2013.

Εκ περιτροπής εργασία και νέες «καμπάνες»

Τον Απρίλιο του 2012, η ΕΝΑΕ ανακοίνωσε την απόφασή της για εκ περιτροπής εργασία στα Ναυπηγεία. Όπως ανέφεραν, παρέμενε σε ισχύ η απαγόρευση να αναλαμβάνει το Ναυπηγείο εργασίες από ξένες χώρες και επιπλέον, αλλά ακόμη και η συμμετοχή της εταιρείας σε διαγωνισμούς, που προκηρύσσονταν από το Πολεμικό Ναυτικό.

Τον ίδιο μήνα, η Ελλάδα καταδικάστηκε για άλλη μια φορά από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για την μη ανάκτηση των κρατικών ενισχύσεων. Μια ακόμη «καμπάνα» ήλθε στις 28 Ιουνίου του 2012, μόλις είχε δηλαδή αναλάβει η κυβέρνηση Σαμαρά.

Τον Δεκέμβριο του 2012 – και ενώ ο κόμπος έχει φτάσει στο χτένι – για να διασφαλιστούν θέματα εθνικής ασφάλειας, η κυβέρνηση ψηφίζει τροπολογία με την οποία τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά υποχρεούνταν να επιστρέψουν στο ελληνικό Δημόσιο, όση έκταση γης τούς είχε παραχωρηθεί, χωρίς να είναι αναγκαία για την εκτέλεση στρατιωτικών δραστηριοτήτων. Σημειώνεται ότι η Κομισιόν είχε στο μεταξύ αποδεχθεί την ανάγκη ανάπτυξης στρατιωτικών δραστηριοτήτων.

Είχε προηγηθεί η σύσκεψη της 7ης Αυγούστου 2012 των τριών αρχηγών που στήριζαν την τρικομματική κυβέρνηση. Αυτής της σύσκεψης είχε προηγηθεί άλλη (υπουργική) σύσκεψη με την συμμετοχή και των συνδικαλιστών και είχε αποφασιστεί τότε ότι Πολεμικό Ναυτικό και Λιμενικό Σώμα θα φυλάσσουν τα υποβρύχια που παραμένουν στις εγκαταστάσεις των Ναυπηγείων, ενώ οι εργαζόμενοι δεσμεύτηκαν για την άμεση και διαρκή συντήρησή τους.

Επομένως, όταν τον Οκτώβριο του 2013 ο κ. Τσίπρας έλεγε στη Βουλή ότι τα υποβρύχια «σάπιζαν», απλά δεν έλεγε την αλήθεια.

Τον Φεβρουάριο του 2013 το Δικαστήριο Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΔΕΚ) δικαιώνει την Κομισιόν και καλεί το ελληνικό Δημόσιο να επιστρέψει κρατικές ενισχύσεις ύψους 310 εκ. ευρώ, ποσό το οποίο με απόφασή της του 2006 η Κομισιόν υποχρέωνε την Ελλάδα να ανακτήσει από την «Ελληνικά Ναυπηγεία». Η «Ελληνικά Ναυπηγεία είχε προσβάλει την απόφαση της Επιτροπής ενώπιον του ΔΕΚ.

Και κάτι ακόμη: Τον Δεκέμβριο του 2015, επί ΣΥΡΙΖΑ δηλαδή, οι ελληνικές αρχές έστειλαν στην ΕΝΑΕ εντολή ανάκτησης του 80% του προς ανάκτηση ποσού και τον Φεβρουάριο του 2017 κινήθηκε διαδικασία αναγκαστικής εκτέλεσης επί των περιουσιακών στοιχείων της ΕΝΑΕ που συνδέονταν με τις εμπορικές δραστηριότητές της, ενώ τον Ιούνιο του 2017 ζήτησαν την ανάκτηση του 20% του ποσού.

Φυσικά δεν ανακτήθηκε τίποτε.

Στο μεταξύ, εξαιτίας της μεγάλης προσφυγικής κρίσης που ο ΣΥΡΙΖΑ προκάλεσε το 2015, ο Σκαραμαγκάς μετατράπηκε τον Απρίλιο του 2016 σε κέντρο «προσωρινής» φιλοξενίας προσφύγων, καθώς στο Λιμάνι του Πειραιά γινόταν ο κακός χαμός και η τότε κυβέρνηση αναζητούσε τρόπους αποφόρτισής του.

Μετά από όλη αυτή την πρωτοφανή περιπέτεια που κράτησε σαράντα ολόκληρα χρόνια, η κυβέρνηση Μητσοτάκη έκοψε τον γόρδιο δεσμό.

Κάθε άλλη συζήτηση εντάσσεται στη σφαίρα του γελοίου…

Διονύσης Σιμόπουλος: Στη μάχη μου με τον καρκίνο είμαι Επικούρειος

«Εγώ είμαι Επικούρειος. Ο Επίκουρος έλεγε ότι ο θάνατος είναι εκεί που βρίσκεται. Όσο είναι μακριά μας, δεν μας ενδιαφέρει.»

«Αν επέλθει ο θάνατος, πάλι δεν μας ενδιαφέρει, γιατί εμείς θα έχουμε φύγει. Δεν υπάρχει πρόβλημα με μια τέτοια φιλοσοφία», τόνισε ο αστροφυσικός και επίτιμος διευθυντής του Ευγενιδείου Πλανηταρίου, Διονύσης Σιμόπουλος, ο οποίος έδωσε μια συγκλονιστική συνέντευξη στο Πρώτο Πρόγραμμα  της ΕΡΤ.

Μεταξύ άλλων, έδωσε απαντήσεις σε ερωτήματα για το σύμπαν και αν υπάρχει ζωή σε άλλους πλανήτες και γαλαξίες, μίλησε για το «ιερό δισκοπότηρο» της Αστροφυσικής, μίλησε για την πιο εντυπωσιακή ανακάλυψη της επιστήμης του στην οποία ο ίδιος δίνει το «χρυσό μετάλλιο» και εξήγησε τους λόγους για τους οποίους γνωστοποίησε τη μάχη που δίνει με τον καρκίνο. 

«Δεν το ανακοίνωσα για να με λυπηθεί κανείς –εδώ δεν λυπάμαι εγώ τον εαυτό μου– αλλά βοηθήθηκε κόσμος. Δεν ξέρω που είναι ο φόβος», είπε, σημειώνοντας ότι ακολούθησε τις πιεστικές παροτρύνσεις δυο φίλων του γιατρών, οι οποίοι του ζήτησαν να δημοσιοποιήσει την περιπέτειά του, προκειμένου –επειδή είναι γνωστός– να βοηθήσει ανθρώπους που αντιμετωπίζουν το ίδιο πρόβλημα. «Σε αυτά τα 3 χρόνια που έχουν περάσει, έχω πάρει μηνύματα από ανθρώπους από όλη Ελλάδα που έχουν βοηθηθεί. Οπότε για αυτό και μόνο άξιζε», δήλωσε.

«Ο καρκίνος στο πάγκρεας είναι πάρα πολύ δύσκολος. Όταν μου ανακοινώθηκε από τους γιατρούς, σκέφτηκα ότι θα έχω 2-3 μήνες ζωής, το πολύ. Ο γιατρός μου είπε αν δεν κάνω τίποτα θα ζήσω 6 μήνες, και αν κάνω αυτά που πρέπει θα ζήσω παραπάνω. Έχουν περάσει 3 χρόνια από τότε, κι εγώ ακόμα ζω και βασιλεύω και πιστεύω ότι θα δω και την τέλεια ανακαίνιση του πλανηταρίου το 2023», επεσήμανε.

Ερωτηθείς για το πού θα έδινε ο ίδιος το «χρυσό μετάλλιο» της πιο εντυπωσιακής ανακάλυψης στην επιστήμη της Αστροφυσικής, ο κ.  Σιμόπουλος είπε ότι θα το έδινε στην απρόσμενη ανακάλυψη του 1998, ότι το σύμπαν διαστέλλεται επιταχυνόμενο, δηλαδή, αντί να επιβραδύνεται, επί 6-7 δισεκατομμύρια  χρόνια έχει πατήσει «γκάζι» και αυτό έχει πολλές επιπτώσεις και για το μέλλον, για το πού πάει το σύμπαν.

«Το σύμπαν έχει ηλικία 13,8 δισεκατομμύρια χρόνια, και βρισκόμαστε ακόμη στα πρώτα βήματα, στην άνοιξη. Αν παίρναμε τη ζωή ενός ανθρώπου και τη μεταφέραμε στη διάρκεια της ζωής ενός σύμπαντος, βρισκόμαστε στο πρώτο μικροδευτερόλεπτο της ύπαρξης του σύμπαντος, παρά το ότι έχουν περάσει σχεδόν 14 δισεκατομμύρια χρόνια. Έχουμε ακούσει το πρώτο κλάμα του μωρού», ανέφερε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι «από το 1965 μέχρι σήμερα, οι γνώσεις μας για το σύμπαν έχουν αυξηθεί κατά 1,2 δισεκατομμύρια φορές».

Κασκαρέλης για ΓΑΠ: Δεν καταλάβαινε τίποτα ο άνθρωπος…

hellasjournal.com 

Μία άγνωστη, κωμικοτραγική ιστορία με πρωταγωνιστές τον Γιώργο Παπανδρέου και την Μαντλίν Ολμπράιτ, όταν αμφότεροι ήταν υπουργοί Εξωτερικών, αποκαλύπτει ο πρέσβης Βασίλης Κασκαρέλης.

Πρόκειται για μία μεταξύ τους συνάντηση, στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής ΝΑΤΟ-ΕΕ, στις 14 Δεκεμβρίου 2000, στην οποία κυρίαρχο θέμα ήταν η Ευρωπαϊκή Πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας (ESDP)

Ο πρέσβης Βασίλης Κασκαρέλης, μόνιμος αντιπρόσωπος της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ την περίοδο 2000-2004 περιγράφει στο βιβλίο «Η τέλεια καταιγίδα» (Εκδόσεις Μεταίχμιο) το παρασκήνιο εκείνης της Συνόδου και η εφημερίδα το «Βήμα» δημοσίευσε τα επίμαχα αποσπάσματα.

Όπως λέει ο ίδιος:

«Μέχρι τη Σύνοδο όλοι είχαν στραφεί κατά της Τουρκίας, καθώς στην πρώτη αυτή φάση δεν είχαν εκδηλωθεί οι ελληνικές θέσεις για τον απλό λόγο ότι δεν υπήρχαν. Παρά τις συνεχείς οχλήσεις μου, κανείς στην Αθήνα δεν είχε ασχοληθεί με το θέμα που φάνταζε ακόμη απόμακρο, δυσνόητο και ως εκ τούτου ”κράτα το μακριά”».

Ο τότε υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Παπανδρέου έφτασε με τους συνεργάτες του στην έδρα του ΝΑΤΟ και ο Κασκαρέλης ξεκίνησε ως είθισται την ενημέρωση. «Κράτησε 10 λεπτά περίπου. Αντιλήφθηκα ότι τόσο ο υπουργός όσο και οι εξ Αθηνών συνοδοί του είχαν εικόνα διάφορων θεμάτων εκτός από το κρίσιμο του ESDP», αφηγείται.

Στη συνέχεια οι υπουργοί Εξωτερικών, συνοδευόμενοι από τον μόνιμο αντιπρόσωπο και πέντε μέλη των αντιπροσωπειών τους πήγαν στην αίθουσα 1 που σύντομα θα μετατρεπόταν σε «αρένα ρωμαϊκού σταδίου».

Ξεκίνησαν οι προσυνεννοήσεις σε «ένα πανδαιμόνιο παρόμοιο με τις αίθουσες των χρηματιστηρίων πριν από την έναρξη της συνεδρίασης. Η ελληνική αντιπροσωπεία κρατούσε πολύ χαμηλούς τόνους λόγω έλλειψης γραμμής και παρά τις προσπάθειές μου για τη δημιουργία του αναγκαίου κλίματος συναγερμού, ο Γιώργος Παπανδρέου παραμένει ήρεμος».

Από την αρχή της συνεδρίασης γίνεται φανερό ότι η Τουρκία επιθυμεί την πλήρη συμμετοχή της στο ESDP με στόχο να αποκτήσει καθοριστικό ρόλο στα της ΕΕ αποκλείοντας την Κύπρο από τα νατοϊκά δρώμενα, θέση που αντιστρατεύεται τα ζωτικά συμφέροντα του συνόλου των ευρωπαϊκών δυνάμεων και των ΗΠΑ.

Η συνεδρίαση διακόπηκε αρκετές φορές για παρασκηνιακές διαβουλεύσεις. Το απόγευμα, ο Αμερικανός ομόλογος του Κασκαρέλη, Σάντι Βέρσμποου ζήτησε διμερή συνάντηση της Αμερικανίδας υπουργού Εξωτερικών, Μαντλίν Ολμπράιτ και του κ. Παπανδρέου.

«Καθίσαμε απέναντί τους και μετά τα πρώτα τυπικά ο Γιώργος Παπανδρέου άρχισε να κάνει μια ενημέρωση για το πρόσφατο ταξίδι του στη Μέση Ανατολή, αναλύοντας το Παλαιστινιακό. Δεδομένου ότι καθόμουν δίπλα του, του ψιθυρίζω στα ελληνικά να αλλάξει αμέσως θέμα και να μπει στην ουσία του ESDP. Ήλπιζα, ακόμα, ότι κάτι διπλωματικές γενικότητες θα έβρισκε να πει για να δώσει την εντύπωση ότι η κυβέρνηση παρακολουθεί το θέμα και περιμένει τους Αμερικανούς να ανοίξουν περαιτέρω τα χαρτιά τους σε σημεία άμεσου ενδιαφέροντός μας. Ο υπουργός όμως, με την παροιμιώδη ψυχραιμία και την τάση του για αποστασιοποίηση από την ενοχλητική πραγματικότητα, συνέχισε ακάθεκτος στην ανάλυσή του της παλαιστινιακής κατάστασης».

Στην αρχή, η Ολμπράιτ δεν αντέδρασε, για λόγους ευγενείας και διπλωματικού τακτ, αλλά σύντομα άρχισε να δείχνει τη δυσφορία της.

«Ύστερα από άλλα πέντε λεπτά ανάλυσης της ψυχολογίας των καταπιεσμένων Παλαιστινίων και ενώ στην Αίθουσα 1 γινόταν πανδαιμόνιο, η Αμερικανίδα υπουργός τον έκοψε απότομα λέγοντας ”όλα αυτά είναι καλά αλλά ας μπούμε στο θέμα” και τον ρώτησε για τις εντυπώσεις του από την εξέλιξη της συζήτησης στην Αίθουσα 1 και για τις ελληνικές θέσεις στο φλέγον θέμα της Συνόδου. Η αντίδρασή του μας άφησε όλους άφωνους. Την ευχαρίστησε για την ενδιαφέρουσα ανταλλαγή απόψεων (που δεν υπήρξε), σηκώθηκε, πήγε στην απέναντι πλευρά του τραπεζιού, τη χαιρέτησε ευγενέστατα και της είπε ότι ο μόνιμος αντιπρόσωπος, δηλαδή εγώ, θα συζητήσει το θέμα με τους συμβούλους της γιατί ο ίδιος είχε μία επείγουσα συνάντηση (που δεν είχε). Έμειναν εμβρόντητοι», αφηγείται ο κ. Κασκαρέλης, που έμεινε πίσω για να μπαλώσει την κατάσταση.

Το ίδιο σκηνικό επαναλήφθηκε την επόμενη ημέρα. Η Ολμπράιτ, έπειτα από 36 ώρες συνεδριάσεων και βλέποντας ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο να επιτευχθεί συμφωνία μέσα στην αίθουσα, πρότεινε να συνεχιστεί η συζήτηση στο δείπνο εργασίας των ΥΠΕΞ.

Ο κ. Παπανδρέου είπε στον κ. Κασκαρέλη ότι μετά τη συνεδρίαση του Μόνιμου Κοινού Συμβουλίου ΝΑΤΟ-Ρωσίας θα φύγει για την Αθήνα, γιατί την επόμενη ημέρα πετούσε για την Ινδία και δεν μπορούσε να μετάσχει στο νατο-ευρωπαϊκό δείπνο.

«Με κάθε ευγένεια, αλλά σε έντονο ύφος, του εξήγησα ότι το δείπνο είναι μόνο για υπουργούς, είναι από τις ελάχιστες περιπτώσεις που δεν επιτρέπεται η αντικατάστασή τους από τον μόνιμο αντιπρόσωπο και ότι δεν μπορεί να αναχωρήσει γιατί η θέση της Ελλάδας θα μείνει κενή με ένα εξαιρετικής σημασίας ανοικτό θέμα πάνω στο τραπέζι. Προβληματίστηκε για λίγο και τελικά μου ανακοινώνει ότι θα αποχωρήσει.

Επιμένω, επιμένει και η λύση που μου προτείνει με αφήνει άναυδο, πράγμα εξαιρετικά σπάνιο. ”Θα τηλεφωνήσω στην Αθήνα να έρθει αμέσως ο υφυπουργός για τον Απόδημο Ελληνισμό Γρηγόρης Νιώτης, ώστε να μη μείνει η καρέκλα άδεια και εσείς θα παραμείνετε έξω από την αίθουσα για να του πείτε τι πρέπει να πει αν παραστεί ανάγκη». 

Ο Νιώτης έφθασε λίγο πριν από την έναρξη του δείπνου «αγχωμένος, χωρίς να καταλαβαίνει περί τίνος πρόκειται», «κάθισε στην καρέκλα με εμένα έξω από την πόρτα για να προσφέρω πρώτες βοήθειες, κάτι που δεν χρειάστηκε γιατί ο εκπρόσωπός μας δεν πήρε τον λόγο, ούτε αντέδρασε στα λεγόμενα των άλλων».

Έχει σκοπό ύπαρξης το σύμπαν;

«Υπάρχει μια θεωρία που λέει ότι, αν κάποιος ανακαλύψει κάποτε τί είναι το σύμπαν και γιατί υπάρχει, τότε εξαφανίζεται αυτό αμέσως και αντικαθίσταται από κάτι ακόμα πιο παράξενο και ακατανόητο. Υπάρχει όμως και μια άλλη θεωρία, σύμφωνα με την οποία, αυτό έχει ήδη συμβεί.»  Douglas Adams, "The Hitchhiker's Guide to the Galaxy"

Το χαοτικό μας σήμερα

του Δηµήτρη Νανόπουλου, Capital 14/10/2021

Ζούµε σε µια απίστευτα ενδιαφέρουσα εποχή, όπου το ανθρώπινο είδος εξελίσσεται ταχύτατα µέσα από τη συσσωρευµένη γνώση αιώνων, προερχόµενη κυρίως από τις θετικές επιστήµες, τη φυσική, τη βιολογία και γενικότερα αυτές που αποκαλούµε life sciences. Ο θαυµαστός καινούργιος κόσµος του Aldus Huxley είναι παρών. Ταυτόχρονα, ο τρόπος που κοιτάµε το σύµπαν έχει αλλάξει ριζικά και πολλά από αυτά που µε βεβαιότητα πιστεύαµε στο παρελθόν έχουν αποδειχθεί παρωχηµένα και αναληθή, στηριγµένα στην έλλειψη επιστηµονικών δεδοµένων, η οποία ενισχύει το αίσθηµα του φόβου.

Εκεί ακριβώς είναι που κατά καιρούς πατούν οι διάφοροι µύστες: στην εκµετάλλευση του φόβου απέναντι στο άγνωστο. Όταν ο άνθρωπος φοβάται, τότε κλείνει ερµητικά τα κανάλια που παράγουν τη νέα γνώση και κολλάει στα όσα γνωρίζει που του προκαλούν µια ψευδαίσθηση ασφάλειας. Το βαθύ αυτό χάσµα ανάµεσα σε αυτούς που πάνε τον κόσµο µπροστά παράγοντας διαρκώς νέα γνώση και σε αυτούς που µένουν πίσω πεισµατικά δεµένοι στις αλήθειες που κραδαίνουν είναι η γενεσιουργός αιτία τού, σε παγκόσµιο επίπεδο, χαοτικού µας σήµερα... 

Χιλιάδες χρόνια τώρα οι άνθρωποι προσπαθούσαµε να δώσουµε απάντηση σε θεµελιώδη υπαρξιακά ερωτήµατα σε σχέση µε τη θέση µας µέσα στο σύµπαν, πώς δηλαδή αυτό εµφανίστηκε και εάν υπήρχε τελικά κάποιος σκοπός που δηµιουργήθηκε. Ερωτήµατα στα οποία η ανθρωπότητα έψαχνε απαντήσεις αρχικά µέσα από τις ατραπούς της φιλοσοφίας και των θρησκειών, µε τις οποίες λίγο-πολύ γαλουχηθήκαµε. 

Ας πάρουµε όµως τα πράγµατα από την αρχή, την πραγµατική αρχή όλων, που δεν είναι άλλη από τη δηµιουργία του σύµπαντος. Τα τελευταία πενήντα χρόνια σηµειώνεται µια πραγµατική έκρηξη στη φυσική και την κοσµολογία. Συγκεκριµένα, από τη µελέτη των στοιχειωδών σωµατιδίων και την κοσµολογία γεννήθηκε ένας καινούργιος κλάδος στη φυσική µε τον όρο "αστροσωµατιδιακή φυσική". Στο εύλογο, λοιπόν, ερώτηµα που τίθεται τι σχέση έχει το πολύ µικρό, στοιχειώδες σωµατίδιο µε το πολύ µεγάλο, αχανές µας σύµπαν και τα άστρα, η απάντηση είναι η ακόλουθη. 

Το σύµπαν µας είναι στην παρούσα του µορφή αχανές γιατί διαστέλλεται για 13,8 δισεκατοµµύρια χρόνια από τη γέννησή του και θα συνεχίσει να διαστέλλεται. Στην αρχή όµως ήταν πάρα πολύ µικρό, περίπου 10^-30 cm και άρα ενέπιπτε στην περιοχή του µικροκόσµου, όπου ισχύουν οι νόµοι της κβαντικής φυσικής, στους οποίους υπεισέρχεται η αρχή της αβεβαιότητας του Heisenberg. Στην κβαντική φυσική, η αριστοτελική "βεβαιότητα" παύει να ισχύει και η έννοια της πιθανότητας και του τυχαίου αποκτά κεντρική θέση. Κύριο χαρακτηριστικό της κβαντικής φυσικής είναι ότι, εάν ένα σωµατίδιο δεν υπάρχει µια δεδοµένη χρονική στιγµή, θα υπάρχει την επόμενη στιγμή, που σηµαίνει απλά ότι το κβαντικό κενό δεν είναι πραγματικό κενό, όπως το αντιλαµβανόµαστε, αλλά ένα σύνολο κβαντικών διακυµάνσεων για όλα τα σωµατίδια τα οποία υπάρχουν στη φύση. 

Έχει αποδειχθεί ότι το σύµπαν µας συµµετέχει σε αυτές τις κβαντικές διακυµάνσεις και άρα µπορεί να εµφανιστεί από το κβαντικό "τίποτα". Επιπλέον, επειδή η ενέργεια διατηρείται και η ενέργεια του κενού είναι µηδενική, αυτό έχει ως αποτέλεσµα η συνολική ενέργεια του σύµπαντός µας, δηλαδή η ελκτική βαρυτική ενέργεια (µε αρνητικό πρόσηµο) και η κινητική ενέργεια που προέρχεται από την αρχική έκρηξη (µε θετικό πρόσηµο), να µηδενίζονται. Αυτή η από εικοσαετίας ανακάλυψη συνεχίζει να επαληθεύεται µέσα από µια σειρά πειραµάτων. Η αστροσωµατιδιακή φυσική στηρίζεται σε αυτά τα πειραµατικά δεδοµένα, που επιβεβαιώνουν ότι µια στατιστικά τυχαία κβαντική διακύµανση διατηρείται και διαστέλλεται, καταρχήν εκθετικά στη λεγόµενη πληθωριστική φάση (inflation phase) και στη συνέχεια πολύ πιο ήρεµα. 

Για να κατανοήσουµε όλα αυτά τα φαινόµενα, χρειαζόµασταν µια στέρεα θεωρία ικανή να µας βοηθήσει να µελετήσουµε την κβαντική βαρύτητα στην αρχή του σύµπαντος. Η µόνη θεωρία που καλύπτει όλο το φάσµα από τις χαµηλές ενέργειες στις υψηλές ενέργειες, δηλαδή από το 1ΤeV στο 10¹⁷ GeV, φαίνεται να είναι η θεωρία των υπερχορδών, η λεγόµενη Superstring theory. Οπλισµένοι µε αυτή τη θεωρία, διαπιστώσαµε τα τελευταία χρόνια µια απίστευτη ταύτιση µεταξύ των θεωρητικών προβλέψεων και των πειραµατικών δεδοµένων που συλλέγαµε, κάτι που αποδεικνύει πως είµαστε σίγουρα στον σωστό δρόµο. 

Όπως είδαµε, το σύµπαν µας, αυτή η τυχαία κβαντική διακύµανση από το κβαντικό κενό, κατόρθωσε τελικά να διατηρηθεί και να αναπτυχθεί διαρκώς διαστελλόµενο για να φτάσει στη σηµερινή του µορφή. Κατά τη διάρκεια της πληθωριστικής φάσης, οι ανωτέρω κβαντικές διακυµάνσεις στην ενέργεια, και ειδικότερα στην ενεργειακή πυκνότητα, οι οποίες λόγω της πληθωριστικής εκτόνωσης µετατρέπονται σε κοσµικής κλίµακας διακυµάνσεις της ενεργειακής πυκνότητας, ήταν αυτές που οδήγησαν στη δηµιουργία γαλαξιών, αστεριών και πλανητών. Όλες, εποµένως, οι µεγάλες δοµές του σύµπαντος είναι προϊόντα αυτών των τυχαίων ενεργειακών διακυµάνσεων. 

Η τυχαιότης αυτή µόνο σκοπό δεν µπορεί να υποδηλώνει. Από την αρχή δηλαδή της γέννησής του, το σύµπαν µας δεν εµφανίστηκε για κάποιο λόγο και, επαγωγικά, είναι αυτονόητο ότι δεν υπάρχει κάποιος λόγος για τον οποίο υπάρχουµε και εµείς, αυτές οι απειροελάχιστες χωροχρονικές κουκκίδες. Απλά µας έτυχε! Μας έτυχε να υπάρξουµε πάνω σε έναν βράχο, µέσα σε έναν τυχαίο γαλαξία, τον Milky Way, έναν από τους 100 δισεκατοµµύρια γαλαξίες που υπάρχουν, όπως µας έτυχε να περιφερόµαστε γύρω από ένα τυχαίο άστρο, τον ήλιο, ένα δηλαδή από τα 100 δισεκατοµµύρια άστρα του γαλαξία µας, και να τα παρατηρούµε όλα αυτά µε τους 100 δισεκατοµµύρια νευρώνες του εγκεφάλου µας... Φαίνεται, λοιπόν, πως η φύση µάλλον τυχαία αγαπάει το νούµερο 100.000.000.000...

Για ποιον σκοπό ύπαρξης, εποµένως, να µιλάµε; Για εµένα είναι αυταπόδεικτο ότι ο καθένας µας είναι υπεύθυνος να προσδιορίσει τον αποκλειστικά δικό του σκοπό ύπαρξης και τη θέση του µέσα σε αυτή τη ζωή που τυχαία του χαρίστηκε. Μια ζωή που είναι "από εδώ µέχρι εκεί", µετρηµένη και όχι άπειρη σαν το σύµπαν που µας φιλοξενεί. Έτσι θα µπορέσουµε, µακριά από ιδεοληψίες και φοβίες που µας κρατούν πίσω, να χαράξουµε τη δική µας πορεία µε υπευθυνότητα και χωρίς να περιµένουµε εξωτερική βοήθεια από "ανώτερες δυνάµεις". Ας µην κοιτάµε λοιπόν τα αστέρια προσπαθώντας να διαβάσουµε τη µοίρα µας σε αυτά, αλλά µονάχα για να αντλούµε πληροφορίες για το σύµπαν µας. Εξάλλου, όπως έχει ήδη πει από τον 5ο αιώνα π.Χ. ο Ηράκλειτος, "ήθος ανθρώπω δαίµων"...

Νεύτωνας: μια αντιπαθέστατη ιδιοφυία I

Physics4u.gr

Γεννήθηκε στην Αγγλία το 1642, την ίδια χρονιά που πέθανε ο Γαλιλαίος. Μια σύμπτωση με βαθύ συμβολισμό θα πουν οι αριθμολόγοι (ενώ οι Καβαλιστές θα είχαν βγάλει πολύ «βαθιά» συμπεράσματα).

Φύση και φυσικοί νόμοι είναι κρυμμένοι στο σκοτάδι, και ο Θεός είπε, ας γεννηθεί ο Νεύτων! και εγένετο φως

Η ζωή του θα μπορούσε να είναι το θέμα μιας νουβέλας. Μια ιστορία με μια τραγική αρχή και ένα δοξασμένο τέλος. Ένα μελαγχολικό αγόρι που μισεί του γονείς του, υιοθετεί έναν μοναχικό τρόπο ζωής, όποτε αυτό είναι δυνατό, προτιμά τη μυστικότητα από τη δημοσίευση και τελικά γίνεται ένας από τους πιο διάσημους επιστήμονες που γνώρισε ποτέ ο πλανήτης. Αν η νουβέλα αυτή γραφόταν, ο Ισαάκ Νεύτων θα είχε τον πρωταγωνιστικό ρόλο.

Η ζωή του

Γεννήθηκε σε μια φτωχή αγροτική οικογένεια. Ευτυχώς για την ανθρωπότητα, ο Νεύτωνας δεν ήταν καλός αγρότης και τον έστειλαν στο Κέιμπριτζ να σπουδάσει για να γίνει ιεροκήρυκας.

Άρχισε να σπουδάζει νομικά και στα δύο πρώτα χρόνια γνώρισε τη φιλοσοφία του Αριστοτέλη. Τον τρίτο χρόνο ασχολήθηκε περισσότερο με τον 16ο και τον 17ο αιώνα μελετώντας φιλοσόφους όπως ο Καρτέσιος, ο Τόμας Χομπς και ο Ρόμπερτ Μπόιλ. Επίσης διάβασε τις εργασίες του Κοπέρνικου και του Γαλιλαίου για την Αστρονομία, καθώς και τις θεωρίες του Κέπλερ για το φως.

Τελικά ο Νεύτωνας μελέτησε μαθηματικά, όπου επηρεάστηκε ιδιαίτερα από τον Ευκλείδη, τον Καρτέσιο και τον Βάκων. Όμως αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το Κέιμπριτζ όταν έκλεισε λόγω της πανώλης και κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου έκανε μερικές από τις πιο σημαντικές ανακαλύψεις του.

Ως έφηβος ο Νεύτων απείλησε ότι θα κάψει το σπίτι του μαζί με τους γονείς του, αλλά ως ενήλικος τιμήθηκε για τις εργασίες του στα Μαθηματικά και για τις έρευνες του γύρω από το φως και την παγκόσμια δύναμη που σήμερα ονομάζουμε βαρύτητα.

«Δεν γνωρίζω πώς μπορεί να φαίνομαι στον κόσμο, όσον όμως αφορά τον εαυτό μου νομίζω ότι μοιάζω με ένα αγόρι που παίζει στην παραλία ψάχνοντας εδώ και εκείνα να βρει ένα καλύτερο βότσαλο ή ένα πιο όμορφο όστρακο από τα συνηθισμένα, ενώ την ίδια στιγμή ένας ολόκληρος ωκεανός γνώσης απλώνεται εντελώς ανεξερεύνητος μπροστά του».

Αυτά έγραφε ο Ισαάκ Νεύτων για τον εαυτό του. Όπως πολλοί άλλοι πριν και μετά από αυτόν, έψαχνε με πάθος να ανακαλύψει την αλήθεια και για τον σκοπό αυτόν χρησιμοποίησε κάθε πηγή γνώσης και φαντασίας που είχε στη διάθεση του. Μελέτησε τη Βίβλο για να βρει ιδέες, έσκυψε πάνω από τις εργασίες των αρχαίων Ελλήνων, ένωσε τις δυνάμεις του με τους αλχημιστές και διάβασε όλες τις δημοσιεύσεις στον επιστημονικό τύπο

H μητέρα του, χήρα ξαναπαντρεμένη κι ύστερα πάλι χήρα, τον εμπιστεύθηκε αρχικά στη γιαγιά του, ενώ στη συνέχει τον ξαναπήρε κοντά της. H σχέση με το παιδί της ήταν ιδιαίτερα περίπλοκη. Οι πληροφορίες που διαθέτουμε για τη νεότητα του είναι σκόρπιες, όλες όμως συγκλίνουν στο ότι δεν υπήρξε και σπουδαίος μαθητής.

Σχεδόν εγκαταλελειμμένος, δεν υπήρξε εύκολο παιδί και είχε λίγη βοήθεια. Οι καθηγητές στο σχολείο τον χαρακτήριζαν ως «αδιάφορο» και «απρόσεκτο». Έζησε μια πολύ μοναχική και μυστική ζωή, φοβόταν πολύ την κριτική και υπέστη τουλάχιστον δύο νευρικούς κλονισμούς.

Παρόλο που δεν υπήρξε καλός μαθητής γνωρίζουμε με βεβαιότητα ότι ως ενήλικας υπήρξε ένας κορυφαίος επιστήμονας και ταυτόχρονα ένας ελάχιστα συμπαθητικός άνθρωπος. Πολλά έχουν γραφτεί σχετικά με αυτόν και, όπως και πολλοί άλλοι μελετητές, δεν αισθάνομαι και ιδιαίτερη συμπάθεια για το άτομο του. Οι λόγοι είναι πολλοί.

Κατ’ αρχάς, δεν είχε κανένα σεβασμό για την επιστημονική ηθική. Δεν δίστασε να καταληστέψει το έργο συγχρόνων του, όπως του Hooke, του Flamsteed και του Halley, που παρ’ όλα αυτά τον θαύμαζαν (είχαν όμως απαυδήσει με τη συμπεριφορά του).

Άλλωστε, δεν δίστασε να χρησιμοποιήσει κάθε είδους όπλο που του προσέφεραν τα βρετανικά ήθη της εποχής, για να ταπεινώνει τους ανταγωνιστές του και κυρίως τον δυστυχή Leibniz. O μόνος σύγχρονος του Νεύτωνα επιστήμονας που γλίτωσε από τις ίντριγκες, τις ιδιοποιήσεις και τις συκοφαντίες του ήταν ο Christiaan Huygens, ένας Ολλανδός που ζούσε στο Παρίσι.

Κρυψίνους, εγωιστής, εσωστρεφής, φιλόδοξος, φυγόμαχος, κακόγνωμος δεν αρεσκόταν παρά μόνο στη σφοδρή και υπεροπτική, συχνά ύπουλη, πολεμική. Δημοσίευε ελάχιστα και με τεράστια καθυστέρηση. Με λίγα λόγια, σε προσωπικό επίπεδο ο Νεύτων ήταν ό,τι ακριβώς δεν πρέπει να είναι ένας επιστήμονας.

Κλεινόταν στο εργαστήριο του υπογείου του και εργαζόταν επτά ημέρες την εβδομάδα, 18 ώρες την ημέρα, απομονωμένος από τον έξω κόσμο. Έτρωγε ελάχιστα και συχνά ξεχνούσε να φάει επί πολλές ώρες. Ο Humphrey Newton, βοηθός αλλά και μακρινός συγγενής του Νεύτωνα, αναφέρει πως

«Δεν μπορώ να πω ότι τον είδα ποτέ να κάθεται στο τραπέζι να φάει από μόνος του….. ενώ δεν ήταν λίγες οι φορές που του θύμιζα ότι δεν είχε αγγίξει το εδώ και πολλές ώρες σερβιρισμένο φαγητό του».

Σπάνια πήγαινε για ύπνο πριν τις 2.00 τη νύχτα, ενώ συχνά μπορεί να κοιμόταν με τα ρούχα του. Σηκωνόταν κατά τις 5.00 πλήρως ανανεωμένος και συνέχιζε αμέσως τη δουλειά. Πάντα άφηνε ελεύθερα τα μακριά ξανθά μαλλιά του και σε σπάνιες περιπτώσεις τα έπιανε, ίσως στις σπάνιες επίσημες εξόδους του.

Για το Νεύτωνα η αφοσίωση στο διάβασμα ήταν ένας τρόπος αδιαφορίας αλλά και αντίστασης στους γυναικείους πειρασμούς. Ίσως κατά κάποιο τρόπο να απασχολούσε τον εαυτό του γι’ αυτόν τον λόγο με το διάβασμα. Από την άλλη όμως, το διάβασμα ήταν αυτό που τον κατέστησε έναν από τους μεγαλύτερους μαθηματικούς- φυσικούς στον κόσμο, έναν από τους μεγαλύτερους φυσικούς στον κόσμο, έναν από τους μεγαλύτερους αλχημιστές στον κόσμο και τελικά έναν από τους μεγαλύτερους μύστες στον κόσμο.

Μετά την έκδοση του κυριότερου βιβλίου του, Μαθηματικές Αρχές της Φιλοσοφίας της Φυσικής, ο Νεύτωνας, μολονότι στο απόγειο της δόξας του, είναι πράγματι έτοιμος να δαγκώσει όσους υποψιάζεται ότι θέλουν να τον επισκιάσουν. Οξύθυμος, ενδιαφερόμενος για τη διασημότητα του, πάντοτε ανήσυχος και σπανίως δίκαιος, όταν πιστεύει ότι τον προκαλούν, αφήνεται να παρασυρθεί σε μίζερες διαμάχες για την πατρότητα των ανακαλύψεων.

Από την άλλη, σιχαινόταν τις γυναίκες, ακόμα χειρότερα τις περιφρονούσε. Τις κράτησε πάντοτε σε απόσταση, κατηγορώντας τες ότι είναι όλες πόρνες και ισχυριζόταν ότι κάθε φορά που του σύστηναν κάποια, αυτό γινόταν με τον ανομολόγητο στόχο να τον αποπλανήσει και να κλέψει τα επιστημονικά του μυστικά. Μόνο η μητέρα του απέφυγε το σαρκασμό του και όχι ολότελα, απ’ ό,τι λένε.

Ωστόσο, σε προχωρημένη ηλικία, όταν ήταν διευθυντής του νομισματοκοπείου, συγκατοίκησε με μια γυναίκα: την ίδια του την ανιψιά, που την περιγράφουν ως καλοφτιαγμένη κι ευγενική, εργατική, έξυπνη, ευαίσθητη, και η οποία ασκούσε στο σπίτι του καθήκοντα οικονόμου. Κατά τα φαινόμενα, τα πήγαινε αρκετά καλά μαζί της. Στην πραγματικότητα, όμως, υπήρξε καταπιεστικός απέναντι της. Την ενθάρρυνε να γοητεύει τους ισχυρούς, τους οποίους είχε ο ίδιος ανάγκη, για να κερδίζει διάφορα αξιώματα και άλλα προνόμια.

Αν και δεν ήταν όμως τόσο συμπαθής ως χαρακτήρας, από την άλλη ως επιστήμονας υπήρξε ένας από τους κορυφαίους καινοτόμους όλων των εποχών. Δόκτωρ Τζέκιλ και Μίστερ Χάιντ!

Όλοι όμως συμφωνούν στο ότι αν η έκφραση «επιστημονική ιδιοφυία» έχει κάποιο νόημα (κάτι που πάντως δεν είναι αυταπόδεικτο), ο χαρακτηρισμός ταιριάζει πάνω απ’ όλους ο αυτόν.

Πράγματι, η συμβολή του Νεύτωνα στην επιστήμη υπήρξε τέτοια που πρέπει να αποστασιοποιηθούμε από τον άνθρωπο (ως ένα βαθμό, τουλάχιστον) και να επικεντρώσουμε την προσοχή μας σ’ αυτήν. Θα περιοριστούμε εδώ στη Μηχανική και θα τον ξανασυναντήσουμε αργότερα σε διάφορους άλλους κλάδους.

Στην επιστήμη ως γνωστόν τιμούμε τις ιδιοφυίες και τους νεωτεριστές, κι αυτό είναι δίκαιο, γιατί συχνά παίζουν αποφασιστικό ρόλο -καμιά φορά είναι αναντικατάστατοι. Συχνά όμως συμβαίνει μια ιδέα να πλανάται στον αέρα, μέχρι κάποια στιγμή να ωριμάσει. Τότε, το ταλέντο συνίσταται στο να μπορεί κάποιος να την αδράξει πριν από τους άλλους.

Αυτό συνέβη με το Νεύτωνα. Συνέλαβε πολλές ιδέες οι οποίες πλανιόνταν στον αέρα από παλιά. Μελετούσε εξαντλητικά τις ιδέες αυτές, τις καλλιεργούσε και τις παρουσίαζε μετά σαν δικές του.

Εμπνευσμένος από την αλχημεία, την ιστορία και τη θρησκεία

Πολλοί επιστήμονες πέρα από το κύριο πεδίο που μελετούν αναπτύσσουν και κάποιες άλλες δραστηριότητες και ασχολίες που τους ευχαριστούν. Αυτό συνέβαινε και στην περίπτωση του Νεύτωνα. Περιέργως δεν ήταν οι θεωρίες του που τον έκαναν διάσημο, αλλά το πάθος του για την αλχημεία και για τη μελέτη για την επίδραση του θείου πάνω στον κόσμο. Υπάρχουν πολλά στοιχεία που αποδεικνύουν ότι ο Νεύτων ήταν γνωστός σε μυστικούς κύκλους αλχημιστών.

Επίσης είχε αναπτύξει μια βαθιά πίστη προς τη Βίβλο και τον ευχαριστούσε η ερμηνεία των προφητειών. H βιβλιοθήκη του περιελάμβανε περισσότερα βιβλία πάνω σε αυτά τα θέματα, παρά για την επιστήμη.

O Νεύτων όμως κατάφερε να συνδυάσει την επιστήμη με αυτά τα θέματα. Ανακάλυψε ότι μερικοί άνθρωποι καταγράφοντας την ιστορία συνδύαζαν τη θέση των πλανητών με τα διάφορα γεγονότα. Αυτό έδωσε την ευκαιρία στον Νεύτωνα να βάλει στη σειρά τα σημαντικότερα γεγονότα της Ιστορίας. Χρησιμοποιώντας αυτή τη θεωρία, κατάφερε να συμφιλιώσει την ελληνική μυθολογία με τη Βίβλο και προσπάθησε να κάνει συμβατές τις ιουδαϊκές με τις παγανιστικές ημερομηνίες.

Μελετώντας συνεχώς τις εργασίες των πατέρων της εκκλησίας, έφτασε στο συμπέρασμα ότι διαφωνούσε με αρκετές απόψεις του κεντρικού εκκλησιαστικού δόγματος, όμως έφτασε μέχρι τον θάνατο του εκφράζοντας μια δυνατή πίστη ότι ο Θεός έπαιζε έναν ενεργό ρόλο στον κόσμο και στη φύση.

Η επιστημονική του μέθοδος

Ο Νεύτωνας εφηύρε μια επιστημονική μέθοδο, η οποία πραγματικά ήταν καθολική στο πεδίο εφαρμογής της. Παρουσίασε τη μεθοδολογία του, ως ένα σύνολο τεσσάρων κανόνων για την επιστημονική λογική. Οι κανόνες αυτοί αναφέρονται στις Μαθηματικές Αρχές και πρότειναν ότι (1) να μην υιοθετούμε πλέον δύο αιτίες για το ίδιο φυσικό φαινόμενο, σαν να είναι και δύο αληθείς και επαρκείς για να εξηγήσουν τα ίδια φαινόμενα, παρά μόνο μία αιτία (2) τα ίδια φυσικά αποτελέσματα θα πρέπει να παράγονται από τις ίδιες αιτίες, (3) οι ιδιότητες των σωμάτων πρέπει να είναι καθολικές, και τέλος (4 ) οι προτάσεις που συνάγονται από την παρατήρηση των φαινομένων θα πρέπει να θεωρούνται ακριβείς μέχρι να ανακαλύψουμε άλλα φαινόμενα που να έρχονται σε αντίθεση με τα παλιά.

Αυτοί οι τέσσερις συνοπτικοί και καθολικοί κανόνες για την έρευνα ήταν πραγματικά επαναστατικοί. Με την εφαρμογή τους, ο Νεύτων διατύπωσε τους παγκόσμιους νόμους της Φύσης με τους οποίους ήταν έτσι σε θέση να διαλευκάνει σχεδόν όλα τα άλυτα προβλήματα της εποχής του.

Ο Νεύτων πήγε πολύ πιο μακριά από ό,τι περιέγραφαν οι κανόνες του για τη λογική, όμως, στην πραγματικότητα περιγράφει πώς θα μπορούσαν να εφαρμοστούν στην επίλυση ενός συγκεκριμένου προβλήματος. Μάλιστα η αναλυτική μέθοδος που εφηύρε υπερέβη κατά πολύ τις πιο φιλοσοφικές και λιγότερο επιστημονικά αυστηρές προσεγγίσεις του Αριστοτέλη και του Θωμά Ακινάτη.

Ο ίδιος εκλέπτυνε την πειραματική μέθοδο του Γαλιλαίου, δημιουργώντας την συνθετική μέθοδο του πειραματισμού που εξακολουθεί να ασκείται μέχρι σήμερα. Στην πραγματικότητα, η ακόλουθη περιγραφή της πειραματικής μεθόδου στην Οπτική του Νεύτωνα θα μπορούσε εύκολα να εκληφθεί ως μια σύγχρονη δήλωση των σημερινών μεθόδων έρευνας, αν και για το Νεύτωνα η «φυσική φιλοσοφία» δεν αντιστοιχεί πλήρως στον σύγχρονο όρο “φυσικές επιστήμες.“

Έγραψε γι' αυτό το ζήτημα: “Όπως στα μαθηματικά, έτσι και στη φυσική φιλοσοφία η έρευνα των δύσκολων ζητημάτων με τη μέθοδο της ανάλυσης, θα πρέπει πάντα να προηγείται της μεθόδου της σύνθεσης. Η ανάλυση συνίσταται στη διενέργεια πειραμάτων και παρατηρήσεων και την κατάρτιση γενικών συμπερασμάτων από αυτά με επαγωγή. Με αυτόν τον τρόπο της ανάλυσης μπορούμε να προχωρήσουμε από το σύνθετο στα επιμέρους, και από τις κινήσεις στις δυνάμεις που τις παράγουν, και σε γενικές γραμμές από τα αποτελέσματα στις αιτίες τους, και από συγκεκριμένες αιτίες σε γενικότερες μέχρι το επιχείρημα να τελειώσει με το πιο γενικό. Αυτή είναι η μέθοδος της ανάλυσης. Ενώ η σύνθεση συνίσταται στο να υποθέσουμε τις αιτίες που ανακαλύψαμε και καθιερώθηκαν ως αρχές, και από αυτές να εξηγήσουμε τα φαινόμενα που προηγούνται από αυτά και ελέγχοντας έτσι τις εξηγήσεις”.

Ας δούμε λοιπόν την αξεπέραστη και μοναδική συνεισφορά του στην Επιστήμη.

Ξεκίνημα με τα Μαθηματικά

Το 1663 ο Νεύτων στράφηκε προς τα Μαθηματικά. Λέγεται ότι ήταν αυτοδίδακτος στη Γεωμετρία, αλλά προχώρησε στη λύση ενός από τα πιο σημαντικά προβλήματα στην εποχή του που είχε να κάνει με τη μελέτη των καμπυλών.

Το πρόβλημα για τον Νεύτωνα ήταν ότι η γωνία μιας καμπύλης, εξ ορισμού, άλλαζε συνεχώς από σημείο σε σημείο, κάνοντας έτσι δύσκολο τον υπολογισμό της. Όμοια, ήταν αρκετά δύσκολος ο υπολογισμός του εμβαδού της επιφάνειας που ορίζει μια καμπύλη. H λύση που δόθηκε εισήγαγε τις έννοιες που σήμερα είναι γνωστές ως παραγώγιση και ολοκλήρωση. H πρώτη αναφέρεται στον υπολογισμό της κλίσης μιας καμπύλης σε κάθε σημείο της και η δεύτερη στον υπολογισμό του εμβαδού που περικλείεται κάτω από μια καμπύλη.

Γνωστός για τη μυστικοπάθεια του ο Νεύτων κράτησε την εργασία του αυτή μυστική από όλους, εκτός από τους πιο στενούς του συνεργάτες με τους οποίους αλληλογραφούσε, μέχρι τη δημοσίευση τους στο βιβλίο του.

Μηχανική

Ο Νεύτωνας θα μετασχηματίσει τα συμπεράσματα από τα πειράματα του Γαλιλαίου σε γενικές αρχές και οικουμενικούς νόμους. Θα θεμελιώσει τη Μηχανική, το βασικό υπόβαθρο ολόκληρης της Φυσικής. Ας δούμε όμως τι ακριβώς προσέφερε στη Μηχανική, γιατί επαναλαμβάνουμε τόσο συχνά ότι ήταν ιδιοφυία, ώστε υπάρχει κίνδυνος να λησμονούμε σχεδόν για ποιο λόγο τού αποδίδεται αυτός ο χαρακτηρισμός.

Συνηθίζουμε να λέμε ότι ο Νεύτωνας θεμελίωσε τη Μηχανική με τη σύγχρονη έννοια του όρου είναι ο πατέρας της, όπως ο Γαλιλαίος είναι ο παππούς της.

Αυτή η νέα επιστήμη έχει τέτοια πληρότητα που ο Laplace (ένας από τους σοφούς που ο Ναπολέων εκτιμούσε ιδιαίτερα) θα ισχυριστεί: «Δώστε μου την κατάσταση (μάζα, θέση, ταχύτητα) ενός μηχανικού συστήματος δύο σωμάτων σε μια οποιαδήποτε χρονική στιγμή και θα είμαι σε θέση να σας υπολογίσω την ιστορία του, παρελθούσα και μελλούμενη. Οι πλανητικές κινήσεις είναι ένας ωρολογιακός μηχανισμός πλήρως προβλέψιμος».

Κι όταν ο Ναπολέων, εντυπωσιασμένος από τις διαλέξεις του, τον ρωτούσε: «Και πού είναι η θέση του Θεού μέσα σ’ όλη αυτή την ιστορία;» ο Laplace απαντούσε υπερήφανα: «Μεγαλειότατε, αυτή η υπόθεση δεν μου είναι απαραίτητη!»

Τι ακριβώς έκανε λοιπόν;

Γενίκευσε τις ανακαλύψεις του Γαλιλαίου και τις διατύπωσε με μαθηματικό τρόπο. Έτσι, εξέφρασε τη θεμελιώδη αρχή της Μηχανικής με τον ακόλουθο τρόπο: η επιτάχυνση που υφίσταται ένα σώμα είναι συνάρτηση της δύναμης που ασκείται στη μάζα του. Όπως είπαμε και πριν, όσο πιο μεγάλη δύναμη του ασκείται, τόσο πιο πολύ επιταχύνεται. Όσο μικρότερη μάζα έχει, τόσο λιγότερο αντιστέκεται.

Στη συνέχεια, ανακάλυψε το θεμελιώδη νόμο της παγκόσμιας έλξης: δύο μάζες με μεγέθη m και m’ έλκονται ανάλογα με το γινόμενο τους και αντιστρόφως ανάλογα προς το τετράγωνο της απόστασης που τις χωρίζει: F = G M1*M2/r2. Πρόκειται για έναν τύπο που γνωρίζουν πολύ καλά όσοι έτυχε να μελετήσουν Φυσική ή Μηχανική.

0 «μύθος» λέει ότι αυτή η διαδικασία ολοκληρώθηκε σε τρεις φάσεις.

Αρχικά, μελέτησε τον Γαλιλαίο, τον κατανόησε, συμπλήρωσε τα πειράματα του και μέτρησε πώς ένα αντικείμενο που πέφτει επιταχύνεται. Διαπίστωσε ότι η ταχύτητα του φαίνεται να αυξάνει κάθε δευτερόλεπτο κατά δέκα μέτρα. Πρόκειται για την περίφημη ιστορία του μήλου (που δεν προσέφερε τίποτα το καινούργιο, αφού ήδη ο Αριστοτέλης γνώριζε ότι η Γη έλκει τα βελανίδια!).

Σ’ αυτό το σημείο ο Νεύτων έκανε το αποφασιστικό βήμα. Αυτό που ο Γαλιλαίος είχε κατανοήσει διαισθητικά, αυτός το διατύπωσε φορμαλιστικά. Ανακάλυψε, δηλαδή, την πραγματική φύση και κυρίως τη μαθηματική έκφραση αυτού που για μας σήμερα είναι μια πολύ οικεία έννοια, την επιτάχυνση. Επιτάχυνση είναι η ταχύτητα της ταχύτητας. Πατάτε το πεντάλ του αυτοκινήτου σας και η ταχύτητα αυξάνει. Επιταχύνετε. Ο Γαλιλαίος είχε διαπιστώσει ότι κατά τη διάρκεια της πτώσης η ταχύτητα αυξάνει, δεν είχε όμως κατανοήσει πλήρως αυτή την έννοια: ταχύτητα της ταχύτητας.

O λόγος; Δεν διέθετε αυτό το εξαιρετικό εργαλείο που λέγεται «Άλγεβρα».

O Νεύτων, αντίθετα, γνώριζε καλά την Άλγεβρα, που είχε έρθει από τους Άραβες μέσω Ιταλίας, ειδικότερα μέσω Βενετίας. Με τη σειρά τους, οι Άραβες την είχαν κληρονομήσει από τους Ινδούς.

Στη συνέχεια, ο Νεύτωνας θα γράψει: ταχύτητα ίσον απόσταση που διανύθηκε ανά μονάδα χρόνου. Και παρακάτω: επιτάχυνση ίσον αύξηση της ταχύτητας ανά μονάδα χρόνου.

Σ’ αυτό το σημείο εισάγει μια βαθιά τομή στην επιστημονική σκέψη, τη λεγόμενη «διαφορική προσέγγιση». Αυτός ο τρόπος προσέγγισης μοιάζει περίπλοκος σε κάποιον που δεν είναι εξοικειωμένος με το συμβολισμό και την ορολογία. Κατά βάση όμως είναι απλός. Ας πάρουμε ένα παράδειγμα.

Αν κάθε ταξίδι που κάνετε χωριστεί σε πάρα πολλές μικρές φάσεις, τότε σε μια πραγματικά μικρή απόσταση είναι δυνατόν να ορίσουμε την ακριβή, στιγμιαία ταχύτητα. Αυτή είναι η «διαφορική» ταχύτητα. Με τον ίδιο τρόπο μπορούμε να εργαστούμε για την επιτάχυνση και να την υπολογίσουμε σε κάθε στιγμή.

Αυτό ακριβώς ανακάλυψε ο Νεύτωνας: ένα μαθηματικό μηχανισμό που ονομάστηκε «διαφορικός λογισμός». Πρόκειται για έναν τρόπο υπολογισμού που χρησιμοποιεί ως εργαλείο πολύ μικρές μεταβολές όλων των μεταβλητών.

Ας αφήσουμε όμως αυτές τις εξελίξεις, που είναι, βέβαια, απαραίτητες σε όποιον θέλει να εντρυφήσει στην ουσία αυτών των θεμάτων, αλλά για το δικό μας στόχο είναι μάλλον δευτερεύουσες, και ας επικεντρώσουμε την προσοχή μας σε μια διαφορετική οπτική γωνία των πραγμάτων.

Για να ελέγξει την υπόθεση περί της παγκόσμιας έλξης, ο Νεύτωνας έγραψε στον αστρονόμο Flamsteed για να τον ρωτήσει αν είχε παρατηρήσει ότι ο Κρόνος επιβραδυνόταν όταν διέρχεται κοντά από τον Δία. Έκπληκτος ο Flamsteed του απάντησε ότι κάποια τέτοια επίδραση όντως είχε παρατηρηθεί. Αυτό το φαινόμενο είχε προβλεφθεί από τους υπολογισμούς του Νεύτωνα. Οι εξισώσεις του επιβεβαιώθηκαν κι άλλο παρατηρώντας το σχήμα της Γης, που είναι πεπλατυσμένο σφαιροειδές αντί επιμηκυμένο, όπως ισχυρίζονταν οι Καρτεσιανοί. Ακόμα οι εξισώσεις του Νεύτωνα μέσω διαδοχικών προσεγγίσεων πρόβλεψαν σωστά και την επιστροφή του κομήτη του Halley.

Ο Νεύτωνας κατανόησε ακόμη πως δύναμη και επιτάχυνση είναι δύο έννοιες σχεδόν ισοδύναμες, ότι η μία δημιουργεί την άλλη. O Αριστοτέλης πίστευε ότι η δύναμη δημιουργεί την κίνηση. Ο Γαλιλαίος έδειξε ότι η δύναμη μεταβάλλει την ταχύτητα. O Νεύτωνας δήλωσε με σαφήνεια ότι η δύναμη παράγει την επιτάχυνση. Κι εδώ υπεισέρχεται ένας πολλαπλασιαστικός παράγοντας (που τον είχε εντοπίσει και ο Γαλιλαίος), η μάζα. Όμως η μάζα είναι σταθερή και μπορεί να αναχθεί στη μονάδα, αν κάνουμε την κατάλληλη επιλογή μονάδων μετρήσεως).

H δύναμη είναι, λοιπόν, η επιτάχυνση ανά μονάδα μάζας. 0 Νεύτων ταυτίζει τη δράση με το αίτιο. H δύναμη δημιουργεί την επιτάχυνση, η δύναμη μεταφράζεται σε επιτάχυνση, η δύναμη είναι η επιτάχυνση. Στη συνέχεια, γράφει τη σχέση που του χάρισε την αθανασία: F=m*a δηλαδή η δύναμη (F) ισούται με τη μάζα (τη) επί την επιτάχυνση (α). 

Μαθηματικές Αρχές της Φυσικής Φιλοσοφίας

Πριν μελετήσει αναλυτικά τις τροχιές των σωμάτων, ο Νεύτων έστειλε μια επιστολή στον Hooke, όπου εκεί του πρότεινε ότι ένα σώμα, εφόσον αφεθεί ελεύθερο, θα κάνει μια σπειροειδή κίνηση προς το κέντρο της Γης. Ο Hooke του έγραψε υποστηρίζοντας ότι η τροχιά δεν θα ήταν μια σπείρα, αλλά μια έλλειψη.

Ο Νεύτωνας στη συνέχεια προχώρησε στην επεξεργασία των μαθηματικών της τροχιάς. Και πάλι, δεν δημοσίευσε τους υπολογισμούς του. Ακολούθως, άρχισε να αφιερώνει τις προσπάθειές του στον θεολογικό προβληματισμό και έθεσε τους υπολογισμούς για την ελλειπτική κίνηση κατά μέρος, λέγοντας στον αστρονόμο Halley πως τους είχε χάσει. Ο Halley που ενδιαφερόταν για τις τροχιές των σωμάτων, τελικά τον έπεισε να δημοσιεύσει τους υπολογισμούς του.

Από τον Αύγουστο του 1684 έως την άνοιξη του 1686 ο Νεύτωνας αφιερώθηκε στη μελέτη της τροχιάς των σωμάτων και τούτη η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στα τρία βιβλία των Μαθηματικών Αρχών της Φυσικής Φιλοσοφίας, έγινε ένα από τα πιο σημαντικά έργα με τη μεγαλύτερη  επιρροή στη φυσική όλων των εποχών.

Στο βιβλίο αυτό αναλύει την κίνηση σωμάτων που εκτελούν κυκλική κίνηση, την κίνηση βλημάτων και την ελεύθερη πτώση κοντά στη Γη. Επίσης απέδειξε ότι οι πλανήτες έλκονται από τον Ήλιο με μια δύναμη που είναι αντιστρόφως ανάλογη του τετραγώνου της απόστασης τους και υποστήριξε ότι όλα τα ουράνια σώματα έλκονται αμοιβαία μεταξύ τους.

0 Νεύτωνας διατύπωσε επίσης την άποψη ότι, σύμφωνα με τους νόμους του, οι πλανήτες θα έπρεπε να διαγράφουν ελλειπτικές και όχι κυκλικές τροχιές, μια θεωρία που δεν είχε ακόμη αποδειχτεί από τις παρατηρήσεις. Κατά τη διάρκεια των εργασιών του διαπίστωσε ανακρίβειες στις εργασίες του Κέπλερ, τις οποίες και διόρθωσε.

Στο πρώτο βιβλίο των Principia, ο Νεύτων όρισε και τους τρεις νόμους της κίνησης (νόμος της αδράνειας, της δράσης και αντίδρασης, και ότι η επιτάχυνση είναι ανάλογη με την δύναμη). Στο δεύτερο βιβλίο παρουσίασε τη νέα επιστημονική φιλοσοφία του που ήρθε να αντικαταστήσει τον καρτεσιανισμό. Τέλος, το τρίτο βιβλίο αποτελείται από τις εφαρμογές της δυναμικής του, συμπεριλαμβανομένης και της εξήγησης για τις παλίρροιες και μια θεωρία για τη σεληνιακή κίνηση.

Calculus

Όταν ο Νεύτων ξεκίνησε να ασχολείται με το πρόβλημα των θεμελιωδών αρχών της δυναμικής, ανακάλυψε πως τα μαθηματικά εκείνης της εποχής δεν επαρκούσαν για την περιγραφή παραδείγματος χάριν της ταχύτητας και της κατεύθυνσης των πλανητών, λόγω της ευμεταβλητότητάς τους. Έτσι λοιπόν δημιούργησε  ένα νέο κλάδο των μαθηματικών, τον οποίο ονόμασε «fluxions» (συνεχείς αλλαγές). Σήμερα είναι γνωστός ως Μαθηματική Ανάλυση (calculus). Μάλιστα, με τα έργα του “Παγκόσμια Αριθμητική” και “Δοκίμιο για τον τετραγωνισμό των καμπυλών” ουσιαστικά έδωσε μια περαιτέρω ώθηση στον διαφορικό λογισμό, που τον επινόησε παράλληλα με έναν άλλο εξαιρετικό μαθηματικό, τον Λάιμπνιτς.

(συνέχεια >>>)