Οικονομικό τσουνάμι

του Τάσου Καφαντάρη, Βήμα, 5/8/2015

Μπορεί να έχουμε ακόμη καλοκαίρι, όμως για πολλούς χρηματιστές το θέμα συζήτησης είναι ο οικονομικός χειμώνας. Oχι οποιοσδήποτε χειμώνας, αλλά ο «χειμώνας του Κοντράτιεφ». Τι εννοούν; Και ποιος είναι αυτός ο Κοντράτιεφ;

Η σύντομη απάντηση είναι πως ο Νικολάι Κοντράτιεφ ήταν ένας οικονομολόγος των αρχών του 20ού αιώνα, που το 1928 καθαιρέθηκε από τη θέση του διευθυντή του Ινστιτούτου Μελετών Επιχειρηματικής Δραστηριότητας, στάλθηκε σε γκουλάγκ και εκτελέστηκε το 1938. Ο λόγος; Η ανάλυσή του για την εξέλιξη του καπιταλισμού και του κομμουνισμού θεωρήθηκε επικριτική για τον Στάλιν. Oπως όμως διαφάνηκε στη συνέχεια, ο άνθρωπος αυτός μόνον ως «κακός προφήτης του καπιταλισμού» θα έπρεπε να διωχθεί...

Οι τέσσερις εποχές

Εκείνο που εντόπισε ο Κοντράτιεφ μέσω της μελέτης του καπιταλισμού ήταν μια στατιστικά περίεργη «κυματική συμπεριφορά»: Ανά 50 έως 60 χρόνια ο καπιταλισμός κλονίζεται από ένα σαρωτικό κύμα αποπληθωρισμού, το οποίο αντιμετωπίζει με την πυροδότηση μεγάλων εθνικών συγκρούσεων ή και παγκοσμίου πολέμου. Προτού φθάσει στην εκρηκτική του φάση, ο κάθε κύκλος εμπεριέχει τέσσερις «οικονομικές εποχές»: Την άνοιξη (25 χρόνια), που είναι η πληθωριστική φάση, με ανερχόμενες τιμές μετοχών, αύξηση απασχόλησης και μισθών. Το καλοκαίρι (3-5 χρόνια), μια φάση στασιμότητας, με αύξηση των επιτοκίων και του χρέους και αστάθειες που εκκινούν πολέμους. Το φθινόπωρο (7-10 χρόνια), που είναι η φάση αποπληθωρισμού, με τα επιτόκια σε πτώση και απότομες ανόδους στις τιμές των μετοχών. Τέλος, ο χειμώνας (3 χρόνια κατάρρευσης και 15 χρόνια αναδιάρθρωσης), που είναι φάση αποπληθωρισμού συνδυαζόμενη με κατάρρευση των μετοχών και των δανείων και αύξηση των τιμών των προϊόντων.

Η θεωρία αυτή, την οποία ο Κοντράτιεφ δημοσίευσε το 1925 υπό τον τίτλο «Οι Κύριοι Οικονομικοί Κύκλοι», δικαιώθηκε από την παγκόσμια οικονομική κρίση του 1929, αλλά στη συνέχεια αμφισβητήθηκε. Ενδιαφέρον είναι και το ότι δύο ολλανδοί οικονομολόγοι - ο Jacob van Gelderen και ο Samuel de Wolff - είχαν πει τα ίδια από το 1913, καθώς όμως κανείς δεν μετέφρασε την εργασία τους από τα ολλανδικά, ξεχάστηκαν. Τη χρονιά εκτέλεσης του Κοντράτιεφ ο αμερικανός λογιστής Ralph Nelson Elliot δημοσίευσε ένα βιβλίο για τη συμπεριφορά των αγορών υπό τον τίτλο «The Wave Principle», όπου συνέδεε την ψυχολογία του πλήθους με τη δημιουργία κυμάτων οικονομικής ανόδου και πτώσης, αλλά κανείς δεν αντιλήφθηκε τον κοινό τόπο των ευρημάτων.

K-Waves και δημιουργική καταστροφή

Μόνο μετά τον θάνατο του Κοντράτιεφ, όταν μετακόμισε στο Χάρβαρντ ο αυστριακός οικονομολόγος Joseph Alois Schumpeter, το ενδιαφέρον για τα κύματά του αναθερμάνθηκε και ώθησε τον Schumpeter να μιλήσει για τη «δημιουργική καταστροφή» που ενυπάρχει στον καπιταλισμό. Τις ιδέες αυτές υιοθέτησε ο αμερικανός κοινωνιολόγος του Πανεπιστημίου McGill, Immanuel Maurice Wallerstein, όταν έγραψε το 1974 το «Modern World System» και συνέδεσε με σαφήνεια τις φούσκες του καπιταλισμού με τους παγκόσμιους πολέμους. Επίσης το 1974 ο λευκορώσος καθηγητής Οικονομικών του Πανεπιστημίου Washington, Hyman Minsky, έγραψε για τους «πιστωτικούς κύκλους» και στάθηκε πολέμιος της απορρύθμισης (deregulation) που τη δεκαετία εκείνη επικράτησε ως γιατροσόφι του καπιταλισμού.

Ολα αυτά θα παρέμεναν αιρετικές θεωρήσεις κάποιων οικονομολόγων της ανατολικοευρωπαϊκής παράδοσης, αν δεν εμφανιζόταν το 2001 η μαθηματική εξήγηση των κυμάτων του Κοντράτιεφ (των K-Waves, όπως διεθνώς αποκαλούνται). Συγκεκριμένα, ο αργεντινός φυσικός και συστημικός επιστήμονας Tessaleno Campos Devezas ανέπτυξε ένα αιτιακό μοντέλο γι' αυτά τα κύματα, βασιζόμενος σε ένα μοντέλο «μάθησης ανά γενιά» (generation-learning model) και σε μια μη γραμμική δυναμική συμπεριφορά των πληροφορικών συστημάτων. Με αυτά τα εργαλεία κατόρθωσε να παρουσιάσει μια πλήρη θεωρία, η οποία εμπεριείχε την εξήγηση τόσο της ύπαρξης των K-Waves όσο και του χρονισμού τους ανά δύο γενιές (γύρω στον μισό αιώνα).

Χρυσή τομή και Αραβική Ανοιξη

Εφόσον οι προαναφερθείσες θεωρίες κυμάτων του Κοντράτιεφ και «πιστωτικών κύκλων» του Minsky ισχύουν, ζούμε στο τέλος του 5ου κύματος. Το 1ο κύμα ήταν του ατμού (1780-1830), το 2ο της σιδηράς εκβιομηχάνισης (1830-1880), το 3ο του εξηλεκτρισμού και των χημικών (1880-1930), το 4ο της αυτοκίνησης και των πλαστικών (1930-1970) και το 5ο της τηλεματικής (1970-2010). Για 6ο κύμα προαλείφεται εκείνο της πράσινης οικονομίας και της νανοβιοτεχνολογίας. Το ζήτημα είναι αν το 5ο κύμα τελείωσε και βρισκόμαστε ήδη στην εποχή της «αναδιάρθρωσης» ή αν βρισκόμαστε ακόμη προ της μεγάλης κατάρρευσης.

Με τον σκεπτικισμό για αυτές τις στατιστικές προφητείες ακόμη έντονο, έψαξα να βρω τι το πιο πρόσφατο και επίσημο έχει γραφεί σχετικά. Η πρώτη έκπληξη ήρθε από μια μελέτη της πασίγνωστης επενδυτικής εταιρείας Allianz Global Investors, στις αρχές του 2010, όπου προδιαγραφόταν το 6ο κύμα ακριβώς όπως το προέβλεπε ο Κοντράτιεφ (βλ.www.allianz.com/en/press/news/studies/news_2010-02-08.html - αλλά το πλήρες κείμενο «analysis-and-trends-kondratieff.pdf» έχει παραδόξως αποσυρθεί). Επειτα, στις 22 Μαρτίου 2011, το βρετανικό γραφείο συμβούλων GHK Ltd συνέταξε για την ΕΕ τη μελέτη «Impacts of Structural Change: Implications for policies supporting transition to a Green Economy». Ξεφυλλίζοντάς τη
(βλ.http://ec.europa.eu/environment/enveco/resource_efficiency /pdf/transition_costs.pdf), βλέπει κανείς να παρατίθεται εκεί σωρεία ενδείξεων ότι ο Κοντρατίεφ προφήτεψε σωστά τον ρου της Ιστορίας.

Αμέσως μετά, στις 21 Ιουλίου 2011, μια πολύ απρόσμενη μελέτη δημοσιεύθηκε από τους Αμερικανούς Scott A. Albers και Andrew L. Albers, υπό τον τίτλο «Η Χρυσή Τομή, η Αραβική Ανοιξη και μια ανάλυση της αμερικανικής οικονομικής ιστορίας σε 10 βήματα». Σε αυτή την άκρως εντυπωσιακή ανάλυσή τους - την οποία μπορείτε να διαβάσετε στοhttp://mpra.ub.uni-muenchen.de/33004/1/MPRA_paper_33004.pdf - οι δύο μελετητές επικεντρώνονται στην οικονομική ιστορία των ΗΠΑ από το 1869 έως σήμερα και διαπιστώνουν ότι οι κύκλοι εξέλιξης ακολουθούν τη σπειροειδή καμπύλη «τομής του Ναυτίλου», ακολουθώντας ακριβώς την αναλογία βήματος της γνωστής μας από τον Παρθενώνα Χρυσής Τομής! Οι ίδιοι δηλώνουν ενεοί από τη διαπίστωση και αδυνατούν να εξηγήσουν πώς ο περίφημος αριθμός φ που συναντάμε στην ανάπτυξη φυτών και εμβίων υπεισέρχεται και στην εξέλιξη των οικονομιών, δίνοντάς τους έναν κύκλο κύματος ακριβώς 56 ετών. Καταλήγουν όμως στη σημαίνουσα υπόθεση ότι η έναρξη της Αραβικής Ανοιξης μπορεί να είναι και η έναρξη μιας φάσης παγκοσμιοποίησης της κρίσης σε πρωτόγνωρο βαθμό.

Το ΔΝΤ και η «κατάρα» του Σεπτέμβρη

Τέλος, μόλις τον Ιούνιο που μας πέρασε, ένα έγγραφο από τον «ναό του καπιταλισμού», το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (IMF), δημοσιεύθηκε χωρίς σχεδόν να το «μυριστεί» κανένας οικονομικός συντάκτης. Ισως μάλιστα και να μην το συζητούσε κανείς «εκτός των τειχών», αν δεν το ανέφερε σε τηλεοπτική συζήτηση ο αρχιχρηματιστής της τράπεζας UBS, Art Cashin. Τι έγραφαν σε αυτή τη μελέτη τους οι ερευνητές του ΔΝΤ, Luc Laeven και Fabian Valencia; Οπως μπορείτε οι αγγλομαθείς να διαβάσετε (βλ.www.imf.org/external/pubs/ft/wp/2012/ wp12163.pdf), διαπίστωναν ότι οι μεγαλύτερες τραπεζικές κρίσεις εκδηλώνονται μήνα Σεπτέμβριο, και μάλιστα σε χρονιές εκλογών σε χώρες-κλειδιά (σ.σ.: εφέτος είχαμε εκλογές στη Γαλλία και τον Νοέμβριο θα έχουμε εκλογές στις ΗΠΑ και προδιαγεγραμμένη ανανέωση ηγεσίας στην Κίνα). Σχολιάζοντας το εύρημα αυτό ο συντάκτης του Economist, Greg Ip, έγραψε: «Η συχνότητα με την οποία ο κόσμος βαδίζει για την κόλαση τον Σεπτέμβριο δείχνει να είναι ελάχιστα τυχαία»!

Ψάχνοντας μια εξήγηση για το «γιατί η νυν κρίση να είναι πρωτόγνωρη», διάβασα στο βιβλίο «The Natural Advantage of Nations: Business Opportunities, Innovation and Governance in the 21st Century» -των Hargroves, K. και Smith, M.H., 2005- για το πώς η ένταση της καινοτομίας βαίνει συνεχώς αυξανόμενη από κύμα σε κύμα του Κοντράτιεφ. Η ειδοποιός διαφορά των έως σήμερα από το αύριο είναι ότι ενώ τα πέντε προηγούμενα κύματα στηρίχθηκαν στη φθηνή πρόσβαση σε πρωτογενείς πόρους (υλικών και ενέργειας), το 6ο κύμα συμπίπτει με το «στράγγισμα του σφουγγαριού» και απαιτεί το πέρασμα σε μια διαφορετική ενεργειακή φάση και σε νέους πόρους για τα σύνθετα νανο-υλικά της.

Αν είναι έτσι, ο εκ φύσεως κύκλος κλιματικής αλλαγής του πλανήτη συμπίπτει με τον παρά φύσιν κύκλο ενεργειακής αφαίμαξής του από τον άνθρωπο και η συμπόρευση των δύο κύκλων οδηγεί σε ένα κρεσέντο που κανείς μας δεν διανοούνταν μόλις δέκα χρόνια πριν. Θα πληρώσουμε το τίμημα μιας νέας Βαβέλ;

Ξεκίνησε το 1965 με τον Άρη και έφτασε το 2015 στον Πλούτωνα

BHmagazino, 2/8/2015

Το διαστημικό σκάφος Νew Horizons συνεχίζει να σαγηνεύει τη Γη αποστέλλοντας έγχρωμες φωτογραφίες (στις αποχρώσεις του καφέ και του κόκκινου) από τον Πλούτωνα. Ο διακεκριμένος αστροφυσικός της NASA Σταμάτης («Τομ») Κριμιζής, ο «νονός» του παρθενικού στην Ιστορία περάσματος από τον Πλούτωνα (στις 14 Ιουλίου 2015) αλλά και ο μοναδικός επιστήμονας που επισκέφθηκε (μέσα από τα όργανα και τα διαστημικά οχήματα που κατασκεύασε) και τους εννέα πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος, μιλάει στο BΗΜΑgazino για το τελευταίο μεγάλο βήμα της ανθρωπότητας στην κατάκτηση του Διαστήματος.

Ο 77χρονος ακαδημαϊκός, που συνέδεσε το όνομά του με τα πιο σημαντικά προγράμματα της NASA (όπως οι θρυλικές αποστολές των Voyager 1 και 2) ενώ προ μηνών τού απονεμήθηκε το Βραβείο Συνολικής Προσφοράς από το Εθνικό Μουσείο Αεροπορίας και Διαστήματος των ΗΠΑ (διάκριση που έχουν λάβει οι πιο μεγάλοι αμερικανοί ήρωες του Διαστήματος όπως οι Νιλ Αρμστρονγκ, Τζον Γκλεν κ.ο.κ.), εξηγεί ακόμη γιατί ποσώς ζηλεύει τους αστροναύτες, γιατί ο Κόκκινος Πλανήτης συνεχίζει να γοητεύει τους γήινους, αλλά και το ενδεχόμενο να σκοντάψουμε σε έναν εξωγήινο πολιτισμό. Μιλάει βέβαια και για το δικό του πολυτάραχο ταξίδι από τον Βροντάδο της Χίου στην άβυσσο του αεροδιαστήματος. Έπειτα από μισό αιώνα διαγαλαξιακών περιπετειών, ο επικεφαλής από το 1991 των διαστημικών προγραμμάτων στο Πανεπιστήμιο Τζονς Χόπκινς στο Μέριλαντ των ΗΠΑ ετοιμάζεται ήδη για την επόμενη αποστολή του. Είναι η προγραμματισμένη για την 31η Ιουλίου 2018 εκτόξευση του Solar Probe Plus: «Αγωνίζομαι γι' αυτό τα τελευταία σαράντα χρόνια. Αν με ρωτούσατε ποιο κομμάτι του Σύμπαντος θα ήθελα να ατενίσω, θα σας έλεγα δίχως σκέψη τον Ήλιο».

   

Κύριε καθηγητά, πώς βιώνετε στα 77 σας χρόνια το ιστορικό ταξίδι του New Horizons στον Πλούτωνα; Διαφέρει από τους επιστημονικούς θριάμβους της νιότης σας;

«Εχει ομολογουμένως άλλη γεύση δεδομένου ότι βρισκόμαστε στην εποχή των social media και το ενδιαφέρον του κόσμου είναι πρωτόγνωρο. Στην ιστοσελίδα της NASA είχαμε 5 δισ. "χτυπήματα". Εδώ στο Πανεπιστήμιο Τζονς Χόπκινς αναγκαστήκαμε να μεταφέρουμε την ιστοσελίδα έξω από το campus για να μην καταρρεύσει το σύστημα. Αρκεί να σας πω ότι στις 14 Ιουλίου 2015 είχαμε 250 εκατ. "χτυπήματα"! Να δείτε πόσα νέα παιδιά ήρθαν εδώ στο εργαστήριό μας! Οι αποστολές των Voyager 1 και 2 (1977), στις οποίες ήμουν επικεφαλής ερευνητής, δεν είχαν επ' ουδενί λόγω τέτοια προβολή και απήχηση».

Η αποστολή του New Horizons πέρασε διά πυρός και σιδήρου. Η κυβέρνηση Μπους παρ' ολίγον να την «παγώσει», ενώ και πρόσφατα, ύστερα από εννιάμισι ανέφελα χρόνια ταξιδιού, βιώσατε τον φόβο της ολικής κατάρρευσης, εξαιτίας μιας βλάβης στο διαστημικό σκάφος. Πώς είναι να αναμετριέσαι διαρκώς με αχαρτογράφητα νερά;

«Να σας θυμίσω μόνο ότι για εμένα προσωπικά αυτό το πολυτάραχο "ταξίδι" ξεκίνησε το 1965 με τον Αρη. Υπήρχαν βέβαια εδώ επιπλέον προβλήματα, καθότι ακόμη και η NASA δεν ήταν για πολλά χρόνια ώριμη για τον Πλούτωνα. Θα ήταν η πιο μακρινή αποστολή που είχε γίνει ποτέ και σχεδόν οι περισσότεροι ήταν πεπεισμένοι ότι θα αποτύχουμε. Θυμάμαι, στις 19 Ιανουαρίου 2006, όταν βρέθηκα στο Ακρωτήριο Κανάβεραλ για την εκτόξευση του New Horizons, ο τότε διευθυντής των διαστημικών προγραμμάτων της NASA, Εντουαρντ Γουάιλερ, αναφώνησε: "Δεν το πιστεύω ότι τα καταφέρατε!". Σε κάθε "ταξίδι" ζεις με την αγωνία μέχρι το τελευταίο λεπτό, όπως π.χ. με τη βλάβη της 4ης Ιουλίου στο New Horizons. Εμεινε ξαφνικά βουβό και κληθήκαμε μέσα σε μιάμιση ώρα να επαναφέρουμε ένα διαστημόπλοιο στην κανονική του ρουτίνα. Πέρα από το επιστημονικό και ψυχικό σθένος που καλείσαι να επιδείξεις, χρειάζεται να έχεις "περάσει" σε όλα τα μέλη της ομάδας σου, που μένουν συχνά μερόνυχτα ξάγρυπνα στο Κέντρο Ελέγχου, ότι φέρουν εις πέρας μια ξεχωριστή αποστολή, ότι δημιουργούν Ιστορία».

Τα αποτελέσματα του ελληνικού δημοψηφίσματος σας βρήκαν και εσάς στο Κέντρο Ελέγχου. Πώς είναι, αλήθεια, να περιδινείσαι θριαμβευτής στο Διάστημα όταν η χώρα σου περιδινείται στο χάος;

«Δύσκολα, οφείλω να ομολογήσω. Το μυαλό μου έτρεχε διαρκώς στη χώρα που αγαπώ. Οι συνεργάτες μου στη NASA δεν σταματούσαν να με ρωτούν πώς ερμηνεύω τις εξελίξεις. Ηταν δύσκολο να το αποφύγω, τη στιγμή που η Ελλάδα ήταν συνεχώς πρώτο θέμα στα διεθνή μέσα. Εχουμε γίνει ρεζίλι σε όλον τον κόσμο για ανοησίες, κομπασμούς, πράγματα αδιανόητα στις άλλες χώρες... Αλλά όταν αντικρίζεις την πρώτη εικόνα από έναν κόσμο που ήταν για την ανθρωπότητα μια κουκκίδα φωτός, τα ξεχνάς όλα για λίγο. Αρχίζεις να διακρίνεις τις λεπτομέρειες, τον φλοιό του πλανήτη, τα χρώματα, τους παγετώνες, βιώνεις μια πρωτόγνωρη συναισθηματική διέγερση, αυτή υποθέτω που βίωσε ο Κολόμβος όταν αντίκρισε τις ακτές του Νέου Κόσμου. Είναι σαν να είσαι επάνω στο διαστημόπλοιο και με μάτια ανοιχτά διάπλατα να καταγράφεις έναν νέο κόσμο που αποκαλύπτεται».

Τους αστροναύτες τούς έχετε ζηλέψει;

«Όχι. Ο άνθρωπος είναι πολύ περιορισμένος, βλέπει με τα μάτια του ένα ορισμένο μήκος των ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων που βρίσκεται στο οπτικό του πεδίο. Όμως τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα επεκτείνονται πολύ περισσότερο από όσο μπορούμε να δούμε. Τα δικά μου μάτια είναι σε κάθε (μη επανδρωμένη) αποστολή επάνω στο διαστημόπλοιο, με αποτέλεσμα να βλέπω πολύ περισσότερα από ό,τι θα μπορούσα ποτέ να διακρίνω ως επιβάτης. Τα ρομποτικά διαστημόπλοια αφενός μεν έχουν όργανα που ξεπερνούν τις αισθήσεις των ανθρώπων, αφετέρου φτάνουν σε προορισμούς απροσπέλαστους στον άνθρωπο. Δεν πρόκειται π.χ. να έχουμε αποστολές με ανθρώπινα πληρώματα στον Δία, στον Κρόνο, στον Ουρανό ή στον Πλούτωνα».

Με άλλα λόγια, εσείς βρίσκεστε όσο πιο κοντά μπορεί να φτάσει κανείς σε αυτά τα σώματα;

«Για αυτόν τον αιώνα σίγουρα. Δεν πρόκειται να φτάσουν τόσο μακριά ανθρώπινα πληρώματα».  

Σε ποιο στάδιο βρίσκεται αυτή τη στιγμή η αποστολή του New Horizons;

«Σε πρώτη φάση το διαστημόπλοιο θα συνεχίσει μέχρι τα τέλη Αυγούστου να στέλνει στη Γη συμπιεσμένα ηλεκτρονικά δεδομένα (compressed data). Σε δεύτερη φάση θα γίνει η μεταφορά των ασυμπίεστων δεδομένων (decompressed data), που θα διαρκέσει έναν χρόνο».

Είναι αλήθεια ότι το New Horizons έφερε μία ακόμη πρωτιά: το μεγαλύτερο ποσοστό γυναικών σε αποστολή της NASA. 

«Ναι. Από τους εβδομήντα που έλαβαν μέρος από διάφορα εργαστήρια και πανεπιστήμια της Αμερικής, τουλάχιστον οι τριάντα ήταν γυναίκες».

Ωστόσο δεν έχουν βρει ακόμη την ισότιμη θέση τους στην επιστήμη. Σας θυμίζω τον σάλο που προκάλεσε το πρόσφατο σεξιστικό σχόλιο του 72χρονου νομπελίστα της Ιατρικής Τιμ Χαντ ότι οι γυναίκες στο εργαστήριο είναι μπελάς...

«Η αλήθεια είναι ότι χωρίς ποτέ να ομολογείται, πάντα επικρατεί μια προκατάληψη απέναντι στις γυναίκες στην επιστήμη. Έχοντας διατελέσει επί 14 χρόνια διευθυντής διαστημικών προγραμμάτων εδώ στο Τζονς Χόπκινς, μπορώ να υπερηφανεύομαι που διόρισα την πρώτη γυναίκα επικεφαλής σε ένα διαστημικό πρόγραμμα το 1992. Είχα τότε 600 άτομα στη Διοίκηση Διαστήματος. Στο τέλος της θητείας μου, το μόλις 8% των γυναικών που "παρέλαβα" είχε φτάσει το 35%. Στις ΗΠΑ, πάντως, ο νόμος κατά των διακρίσεων στον χώρο εργασίας έχει επιβάλει ένα καθεστώς θετικής "διάκρισης": όταν έχεις απέναντί σου έναν άνδρα και μια γυναίκα με τα ίδια προσόντα, προσλαμβάνεις τη γυναίκα».

Εμείς, πάντως, στην Ελλάδα απέχουμε πολύ από οποιαδήποτε μορφή ισοτιμίας και  αξιοκρατίας...

«Το γνωρίζω και το έχω καταδικάσει επανειλημμένως. Οι πολιτικοί που απορρίπτουν την αξιοκρατία και έχουν συμβάλει στη δημιουργία μιας κουλτούρας αποδοχής των διακρίσεων θα έπρεπε να ντρέπονται. Αποτελούν την καταστροφή της χώρας. Αυτή η λογική δυστυχώς διέπει όλα τα επίπεδα της ελληνικής κοινωνίας. Φεύγοντας από την Ελλάδα θεωρείς όαση μια χώρα η οποία είναι οργανωμένη, χρησιμοποιεί τη λογική, έχει αξιοκρατία, τιμά τους ανθρώπους της. Νιώθεις ανακούφιση από τον παραλογισμό».

Υποθέτω ότι θα έχετε σκεφτεί πολλές φορές το ενδεχόμενο ύπαρξης ενός εξωγήινου πολιτισμού και ότι σας συναρπάζει και εσάς όσο και εμάς...

«Μας συναρπάζει πάντα αναμφίβολα. Εκτιμάμε ότι η βιολογική δραστηριότητα που αναπτύχθηκε στη Γη είναι κατά πάσα πιθανότητα ένα φαινόμενο κοινό σε όλον τον Γαλαξία. Σύμφωνα δε με τη διατριβή του νέου επιστήμονα Έρικ Πετίγκουρα στο Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας, υπολογίζεται ότι υπάρχουν περίπου 40 δισεκατομμύρια πλανήτες στην κατοικήσιμη ζώνη των ηλιακών συστημάτων του Γαλαξία μας, δηλαδή 1 στους 5 ήλιους. Όσον αφορά όμως την αντικειμενική γνώση δεν υπάρχουν στοιχεία. Και βέβαια όλα αυτά που λέγονται για εξωγήινους, "ανεξήγητα φαινόμενα" κ.ο.κ. ανήκουν στη σφαίρα της φαντασίας ή αποδεικνύονται οπτικές απάτες».

Και η περίφημη νέα «Γη» που αποκάλυψε προ ημερών το διαστημικό τηλεσκόπιο Κέπλερ της ΝASA; Λέγεται ότι αυτός ο πλανήτης μοιάζει περισσότερο με τον δικό μας από όλους όσοι έχουν εντοπιστεί μέχρι σήμερα.

«Ο Kέπλερ-452b, όπως έχει ονομαστεί, είναι απλώς ένας από αυτούς τους πλανήτες που έτυχε να υπάρχει στο μικρό κομμάτι της ουράνιας σφαίρας που εξερευνά το διαστημόπλοιο Kέπλερ. Το γεγονός ότι ο ήλιος εκεί είναι κάπως πιο λαμπερός και αρχαιότερος κατά 2 δισ. χρόνια από τον δικό μας μπορεί να σημαίνει ότι ο πλανήτης έχει ήδη υποστεί το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Αλλά αυτά είναι εικασίες, δίχως πραγματικά δεδομένα. Στο μέλλον θα είναι δυνατόν να μπορούμε να μετρήσουμε τα συστατικά και τη θερμοκρασία της ατμόσφαιρας αυτού του πλανήτη, καθώς και άλλων, και θα έχουμε καλύτερα μοντέλα».  

Υπάρχει ακόμη στην Καλιφόρνια η SETI (Search for Extraterrestrial Intelligence), η ειδική επιστημονική ομάδα που διεξάγει την έρευνα για τη λήψη σημάτων από το Διάστημα; 

«Υπάρχει και εξακολουθεί να παράγει επιστημονική δουλειά. Χρησιμοποιεί ραδιοδέκτες αναζητώντας κάποιο σήμα στον Γαλαξία που προέρχεται από μη φυσικές πηγές. Ωστόσο, ενώ αυτή η προσπάθεια συνεχίζεται και διευρύνεται, μέχρι σήμερα δεν έχει φέρει κάποιο αποτέλεσμα».

Έχετε εξετάσει ποτέ την πιθανότητα ένας προηγμένος πολιτισμός να υπήρξε στο παρελθόν του δικού μας πλανήτη; 

«Οπωσδήποτε όχι. Από τα απολιθώματα κ.ο.κ. οι ειδικοί είναι σε θέση να παρατηρήσουν όλους τους κρίκους που στηρίζουν τη θεωρία της εξέλιξης. Αν είχαν υπάρξει τέτοια ίχνη, θα είχαν βρεθεί».

Πώς εξηγείτε ότι το σχέδιο αποίκισης του Άρη, που προωθεί η ολλανδική εταιρεία Mars One, θέλγει χιλιάδες εθελοντές ανά τον κόσμο; 

«Ο Άρης δεν έχει πάψει να γοητεύει. Θα σας πω ένα περιστατικό. Ήμουν με μια παρέα από αστροναύτες στο Εθνικό Μουσείο Αεροπορίας και Διαστήματος των ΗΠΑ στην Ουάσιγκτον και κουβεντιάζαμε το ενδεχόμενο ενός απλού "ταξιδιού" στον Κόκκινο Πλανήτη (και όχι του εποικισμού του). Ένας γύρισε και είπε: "Εγώ θα πήγαινα, δεν με νοιάζει αν θα γύριζα ζωντανός". Μου έκανε εντύπωση πόσο αποφασισμένος ήταν. Επιθυμούσε διακαώς να μείνει στην Ιστορία ως ο πρώτος άνθρωπος που πέρασε σε άλλον πλανήτη, πέραν της Σελήνης. Και επρόκειτο για έναν νοήμονα άνθρωπο, μορφωμένο, αν και οι περισσότεροι από τους αστροναύτες έχουν διατελέσει πιλότοι δοκιμών, άρα έχουν τον κίνδυνο μέσα τους. Και υπάρχει, ξέρετε, πολύς τέτοιος κόσμος. Όσον αφορά τους ιδρυτές της Mars One, υπογραμμίζω ότι ήταν μη τεχνικοί. Το έκαναν αποκλειστικά για λόγους δημοσιότητας. Έμειναν κατάπληκτοι όταν είδαν την ανταπόκριση. Ήταν χιλιάδες οι αιτήσεις... Και από την Ελλάδα ακόμη».

Λέγεται ότι το πρότζεκτ έχει πλέον τη συνδρομή σοβαρών επιστημονικών συμβούλων, ανθρώπων που... 

«Κοιτάξτε, υπάρχουν άνθρωποι και άνθρωποι» (γελάει).

Λέτε δηλαδή ότι η εποίκιση του Άρη δεν είναι εφικτή με τα δεδομένα που έχουμε σήμερα... 

«Με τα σημερινά δεδομένα, όχι, δεν είναι. Πρόκειται για μια μεγάλη πρόκληση για την ανθρωπότητα. Οπωσδήποτε θα λάβει χώρα τα επόμενα τριάντα χρόνια...».

Το λέτε με απόλυτη βεβαιότητα! 

«Μοιραζόμαστε την πεποίθηση ότι πρέπει να στραφούμε στον πιο κοντινό μας πλανήτη. Είμαι πρόεδρος του Συμβουλίου της Διεθνούς Διαστημικής Υπηρεσίας. Πέρυσι πραγματοποιήθηκε στην Ουάσιγκτον μια συνάντηση των διοικητών όλων των διαστημικών υπηρεσιών (από σαράντα κράτη) με αυτό ακριβώς το αντικείμενο: τη συνεργασία για μια αποστολή στον Αρη. Βέβαια, δεν έχει φτάσει ακόμη στο επίπεδο του προγραμματισμού, διότι αφενός μεν το κόστος θα είναι αστρονομικό, αφετέρου η οργάνωση μιας τέτοιας αποστολής είναι εξαιρετικά σύνθετη. Το Apollo (σ.σ.: το περίφημο  επανδρωμένο διαστημικό πρόγραμμα της NASA για την εξερεύνηση της Σελήνης) θα ωχριά μπροστά στις δυσκολίες που θα αντιμετωπίσει μια αποστολή στον Άρη!»

Για ποιον λόγο;

«Υπάρχουν επιπλέον και ορισμένα άλυτα προβλήματα που αφορούν τα ανθρώπινα πληρώματα που ενδέχεται να ταξιδέψουν στον Άρη. Εκτός από τις ηλιακές εκρήξεις που μπορούν να σκοτώσουν το πλήρωμα μέσω της ακτινοβολίας των πρωτονίων, υφίστανται και οι φυσιολογικές, μη αναστρέψιμες αλλαγές που συντελούνται στον ανθρώπινο οργανισμό, όπως π.χ. η απώλεια οστικής μάζας. Υπάρχουν αστροναύτες που όταν προσεδαφιστούν ύστερα από πολύμηνη παραμονή στον διαστημικό σταθμό, εμφανίζουν δυσκολία στο περπάτημα. Μέχρι σήμερα, λοιπόν, δεν έχουν ανακαλυφθεί οι θεραπείες που θα μπορούσαν να αντιστρέψουν και τις βλάβες από την ακτινοβολία και από την απώλεια οστικής μάζας».

Η σαγήνη που μας ασκεί το Διάστημα μοιάζει, πάντως, ανεξάντλητη... 

«Μα μεγαλώνουμε με αυτήν! Σκεφθείτε πως όλοι μας από παιδιά ατενίζουμε τα άστρα στον νυχτερινό ουρανό (εγώ το έκανα στον Βροντάδο της Χίου!) και αναρωτιόμαστε τι κρύβεται πίσω από αυτές τις δισεκατομμύρια πηγές φωτός, γιατί βρίσκονται εκεί κ.ο.κ. Πρόκειται για ερωτήματα που σχετίζονται με τη Θεωρία της Εξέλιξης, βρίσκονται εγγεγραμμένα στην ανθρώπινη ψυχή ή, αν θέλετε, στον "σκληρό δίσκο" μας. Δεν πρόκειται να σβηστούν γρήγορα ή εύκολα».  

Η δική σας ενασχόληση με τα μυστικά του Σύμπαντος, εδώ και μισό αιώνα, σας έδωσε, σε προσωπικό πλέον επίπεδο, απαντήσεις σε θεμελιώδη φιλοσοφικά ερωτήματα; 

«Ξέρετε, όταν ζεις με απτά δεδομένα, με στοιχεία που προκύπτουν από τη διενέργεια πειραμάτων, γίνεσαι υπέρμετρα αντικειμενικός. Θα σας έλεγα, λοιπόν, ότι οι απαντήσεις σε αυτά τα αιώνια ερωτήματα είναι απλά άφθαστες σε μία ζωή. Τα βήματά μας είναι στην πραγματικότητα μηδαμινά, η γνώση απέραντη. Θα σας έλεγα ότι έχουμε βουτήξει τα πόδια μας στην ακροθαλασσιά αλλά δεν έχουμε πάει πολύ βαθιά μέσα στον ωκεανό. Θα σας δώσω ένα παράδειγμα. Τo διαστημόπλοιο Voyager (που ταξιδεύει 38 χρόνια και έχει περάσει στο διαστρικό κενό) βρίσκεται τώρα σε απόσταση 20 δισ. χλμ. από τη Γη, τη στιγμή που το πιο κοντινό σε εμάς αστέρι, το Άλφα Κενταύρου, απέχει 43 τρισεκατομμύρια χλμ.! Λοιπόν, το σήμα από το Voyager παίρνει 18 ώρες και 30 λεπτά για να φτάσει στη Γη, με την ταχύτητα του φωτός (300.000 χλμ. το δευτερόλεπτο). Όμως το Άλφα Κενταύρου βρίσκεται 4,3 έτη φωτός μακριά! Σκεφθείτε, λοιπόν, τι σημαίνει να φτάσει κανείς ακόμη και στον πιο κοντινό μας γείτονα στον Γαλαξία.

Οταν λοιπόν "συνδιαλέγεσαι" με τέτοιες αποστάσεις, δεν μπορείς να πιστεύεις ή να επινοείς θεωρίες που δεν στηρίζονται σε επιστημονικά δεδομένα, ούτε βέβαια να κομπορρημονείς ότι είσαι με βεβαιότητα σε θέση να απαντήσεις στα αιώνια ερωτήματα: πώς γεννηθήκαμε, πού πάμε, υπάρχει ζωή κάπου αλλού κ.ο.κ. Σε προσωπικό επίπεδο, βέβαια, έχω και εγώ τις ίδιες πανανθρώπινες απορίες».

Δεν διαθέτετε όμως μια επιπλέον διαίσθηση από τον μέσο άνθρωπο; 

«Διαίσθηση, πιθανώς ναι. Παρ' όλα αυτά, σας το ξαναλέω, όταν είσαι επιστήμονας εστιάζεις πρωτίστως στο εφικτό. Τι σημαίνει αυτό που κάνω τώρα; Οι παρατηρήσεις στον Πλούτωνα, η ομορφιά του, τα χρώματα και το κλίμα του, η πιθανή ύπαρξη υπόγειας λίμνης στο βάθος του πλανήτη, όχι από νερό αλλά π.χ. από υγρό άζωτο. Αυτές είναι ερωτήσεις απτές, που μπορούμε πλέον να τις απαντήσουμε με δεδομένα».

Ποιο περιστατικό της ζωής σας άσκησε τη μεγαλύτερη επίδραση σε αυτό που τελικά γίνατε; 

«Η συνάντησή μου με τον μέντορά μου, τον Τζέιμς Βαν Άλεν (σ.σ.: ο οποίος κατασκεύασε τον πρώτο αμερικανικό δορυφόρο). Τον γνώρισα όταν ήμουν 21 ετών. Και όταν ως μεταπτυχιακός φοιτητής έφτασα σε ένα εργαστήριο στη Σχολή Φυσικής της Αϊόβα, όπου τρία χρόνια νωρίτερα είχαν ανακαλυφθεί οι "Ζώνες Βαν Άλεν" (σ.σ.: οι ζώνες ακτινοβολίας που περιβάλλουν τη Γη) και πραγματοποιούνταν πειράματα που διάνοιγαν δρόμους σε μεγάλες ανακαλύψεις, έγινα ένας άλλος. Ο Βαν Άλεν ήταν εκείνος ο οποίος από έναν συνηθισμένο φυσικό με μετέτρεψε σε έναν άνθρωπο που ονειρεύεται πώς λειτουργεί η φύση, πώς λειτουργούν οι πλανήτες, τι υπάρχει στο ηλιακό μας σύστημα, πώς ενεργοποιείται η ύλη, πώς αντιδρούν τα μαγνητικά πεδία. Ένα από τα βασικά πιστεύω του ήταν: "You have to give yourself the chance to get lucκy" ("Πρέπει να δώσεις στον εαυτό σου την ευκαιρία να σταθείς τυχερός"). Πολλοί αυτό το αποκαλούν "τύχη". Όμως κατ' ουσίαν σημαίνει ότι κατέχεις τη γνώση και την επάρκεια να αναγνωρίσεις το καινούργιο. Τίποτα δεν επαφίεται στην τύχη. "Τυχαίνει" το ίδιο πράγμα σε πολλούς, πόσοι όμως, όταν "σκοντάψουν στο καινούργιο", το αντιλαμβάνονται;».

Στη δική σας, πάντως, πορεία έπαιξε ρόλο και το τάιμινγκ. Η εκτόξευση του ρωσικού πυραύλου Σπούτνικ (1957), γνωστή και ως «δεύτερο Περλ Χάρμπορ», σας βρήκε σε ηλικία 19 ετών να ξεκινάτε σπουδές στις ΗΠΑ, τη στιγμή ακριβώς που οι Αμερικανοί μπαίνουν ορμητικά στην κούρσα για την κατάκτηση του Διαστήματος...

«Είναι αυτό που λέμε "Πρέπει να είσαι στο κατάλληλο μέρος την κατάλληλη στιγμή". Έτυχε να ζήσω σε μια δεκαετία που η ανθρωπότητα στρεφόταν προς μια καινούργια εποχή. Μην ξεχνάτε ότι τότε ζούσαμε μέσα στον φόβο για το ξέσπασμα ενός πυρηνικού πολέμου, κατασκευάζονταν καταφύγια κ.ο.κ. Αυτό ήταν ένα τεράστιο υπαρξιακό σοκ για την αμερικανική κοινωνία. Και αυτό ακριβώς το σοκ έδωσε τρομερή ώθηση στην έρευνα, στην τεχνολογία, στην εκπαίδευση, στις θετικές επιστήμες. Όλα αυτά ήταν ευεργετικά για τη δική μου πορεία».

Αυτό το Grand Tour σας στο Διάστημα είχε προσωπικό κόστος; 

«Δεν μπορεί κανείς να επιτύχει υψηλούς σκοπούς χωρίς θυσίες. Στις 5 Ιουλίου που πήγα στο Κέντρο Ελέγχου για την "επιπλοκή" που είχαμε με το Νew Horizons, η επικεφαλής Αλίς Μπάουμαν έμεινε 48 ώρες ξάγρυπνη. Και στη δική μου περίπτωση, η προσωπική ζωή ήρθε δεύτερη... Αν και κρατούσα μια ισορροπία με τη βοήθεια του οικογενειακού μου περιβάλλοντος. Τα καλοκαίρια π.χ. που εγώ έλειπα ή ταξίδευα, έστελνα τα τρία αγόρια μου στην αδελφή μου στη Χίο. Έτσι άλλωστε έμαθαν και πολύ καλά ελληνικά. Και οι τρεις ήταν πιο συνετοί από εμένα. Ο ένας τους είναι γιατρός, ο άλλος οικονομολόγος, ο τρίτος δουλεύει σε μια μεγάλη τράπεζα».

Να υποθέσω ότι ο δικός σας ύπνος κατακλύζεται από διαστημικά όνειρα; 

«Να σας πω την αλήθεια, έχω ξυπνήσει κάθιδρος από εφιάλτες με διαστημικά οχήματα που παθαίνουν βλάβες. Βέβαια, τα τελευταία χρόνια που ταξιδεύω αρκετά, ο χειρότερος εφιάλτης μου είναι ότι χάνω το laptop μου στο αεροδρόμιο».

Αρκετά με την ελαφρότητα

της Βάσως Κιντή, protagon.gr, 31/7/2015

O κ. Τσίπρας, στην κατάσταση που έχει φέρει τη χώρα, με τους συνταξιούχους να ξεροσταλιάζουν ανήμποροι στις τράπεζες, με τους επαγγελματίες κάθε είδους να ασφυκτιούν απελπισμένοι λόγω των δικών του ανεύθυνων ενεργειών με τα capital controls, με τους νέους ανέργους να προστίθενται στη μακριά λίστα μετά τη νέα ασφυξία στην αγορά που έφεραν οι τυχοδιωκτικοί αυτοσχεδιασμοί του με τα «υπερόπλα» που έσκασαν στα μούτρα μας, με την ανατροπή που έφερε στην ταπεινή καθημερινότητα της ζωής όλων μας, έχει το θράσος, την ελαφρότητα και την αναισχυντία να αστειεύεται χαριεντιζόμενος στη Βουλή για τα πουκάμισα του κ. Βαρουφάκη και τις διακοπές του στην Αίγινα όταν τον ρωτούσε η Φώφη Γεννηματά σοβαρά για το τι γνώριζε για τα περίφημα σχέδια του πρώην Υπουργού Οικονομικών να παρακάμψει την Ευρωζώνη προετοιμάζοντας ένα παράλληλο νόμισμα.

Μετά τους ανόητους αστεϊσμούς περί πουκαμίσων και Αίγινας και πριν τις κορώνες για Παπακωνσταντίνου και Βενιζέλο που πέταξε σαν γλυμμένα ξεροκόμματα στους βουλευτές του για να μην αντιδρούν, περιδεής διάβασε συλλαβιστά από ένα χαρτί που του είχαν ετοιμάσει και το οποίο έλεγε (περίπου), «βρε κουτά, το σχέδιο Βαρουφάκη, αυτό το plan B, δεν ήταν αυτό που νομίζετε! Ήταν ένα σχέδιο για να συμψηφίζουν οι πολίτες τα χρέη τους στην εφορία! Τι πιο χρήσιμο τώρα που δεν θα υπάρχει ρευστότητα για ένα μεγάλο διάστημα! Περιμένω από εσάς να έρθετε να το ψηφίσετε!». Και νόμισε ότι κάλυψε τον υπουργό του και την κυβέρνησή του και τον εαυτό του που επί έξι μήνες (τουλάχιστον) απεργάζονται τους τρόπους που θα μείνουν στην εξουσία διατηρώντας την εκλογική πελατεία τους και μη δίνοντας μία για τη χώρα και την τύχη των ανθρώπων της.

Αν ήταν το σχέδιο Βαρουφάκη ένα αθώο σχέδιο για τη διευκόλυνση των πολιτών στις σχέσεις τους με την εφορία,

• Γιατί έπρεπε να γίνεται στα κρυφά; Ποιοι έπρεπε να μην το μάθουν; Η Ευρωπαϊκή επιτροπή; Οι υπηρεσίες του κράτους;
• Γιατί γίνονταν μυστικές συναντήσεις;
• Γιατί έπρεπε να ανταλλάσσονται κρυπτογραφημένα μηνύματα;
• Γιατί φτιάχτηκε ad hoc μυστική επιτροπή με προσωπικούς φίλους του κ. Βαρουφάκη των οποίων τα ονόματα δεν γνωρίζουμε ακόμη;

Ήταν αμυντικό σχέδιο του κράτους σε περίπτωση που μας έδιωχναν οι σκληροί και άκαρδοι δανειστές και «εταίροι»;

• Τότε γιατί ο ίδιος ο πρωθυπουργός και οι υπουργοί του περηφανεύονται ότι χρησιμοποίησαν όλα τα μέσα για μια επιτυχή διαπραγμάτευση, συμπεριλαμβανομένης της αθέτησης πληρωμών στο ΔΝΤ, της εξάντλησης των προθεσμιών και του προγράμματος που ήξεραν ότι θα φέρουν capital controls; Αυτοί δεν έφεραν την έλλειψη ρευστότητας (ή περίμεναν πως ό,τι και να κάνουν θα σπεύδει να τους διευκολύνει ο Ντράγκι;) που τώρα αμέριμνα και κυνικά λένε ότι θα διαρκέσει πολύ; Ήταν αμυντικό σχέδιο ή κάτι που είχε εξ αρχής σχεδιαστεί αν οι Ευρωπαίοι δεν υποχωρούσαν ατάκτως;
• Οι ίδιοι δεν ομολογούν ότι αναζητούσαν άλλες πηγές χρηματοδότησης ώστε να έχουν τα συναλλαγματικά αποθέματα για στηρίξουν μια έξοδο από το ευρώ; Δεν ήταν το σχέδιο Βαρουφάκη μέρος της προετοιμασίας για μία γραμμή που είχαν αποκρύψει από τον ελληνικό λαό; Μία γραμμή απόσχισης από την Ευρώπη και το ευρώ; Το λένε οι ίδιοι κυνικά: Πήγαμε παντού αλλά μάταια.
• Αν ήταν απόρρητο, αμυντικό σχέδιο, γιατί δεν χρησιμοποιήθηκαν οι υπηρεσίες και οι αξιωματούχοι τού κράτους για να καταστρωθεί; Όταν το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας φτιάχνει απόρρητα σχέδια, καλεί τους προσωπικούς φίλους του κ. Καμμένου να τα σχεδιάσουν;
• Κι αν ήταν απόρρητο, αμυντικό σχέδιο γιατί ο κ. Βαρουφάκης το ανακοινώνει ανέτως σε τυχάρπαστους ξένους επενδυτές;

Ο Τσίπρας στην ομιλία του στην ΚΕ, δικαιολογούμενος στους συντρόφους του, είπε ότι «Η έξοδος από το ευρώ χωρίς στήριξη από φίλιες δυνάμεις θα σήμαινε ραγδαία υποτίμηση, λιτότητα και προσφυγή εκ νέου στο ΔΝΤ για τη στήριξη του νομίσματος.». Δηλαδή, αν του έδινε λεφτά η Ρωσία, δεν είχε πρόβλημα να φύγει από το ευρώ και έκανε τις αναγκαίες προετοιμασίες. Γι’ αυτό στήριξε πλήρως στη Βουλή το σχέδιο Βαρουφάκη το οποίο προφανώς ήταν εν γνώσει του και είχε την υποστήριξή του. Μαζί σχεδίασαν κινήσεις και πολιτικές που απέκρυψαν από τον ελληνικό λαό (με τις συνέπειες που διατύπωσε και υπαινίχθηκε ο Ν. Φίλης). Αυτές τις κινήσεις και αυτές τις πολιτικές δεν τις εφάρμοσαν, παρά το 62% του δημοψηφίσματος, όχι γιατί δεν τις είχαν δρομολογήσει και δεν τις εξέταζαν, αλλά γιατί βρέθηκαν στον αέρα από τη μη ανταπόκριση των «φίλιων» (τρομάρα μας) δυνάμεων και γιατί κατάλαβαν τους ερασιτεχνισμούς (στην καλύτερη περίπτωση) και τις ολέθριες συνέπειες των ανόητων σχεδιασμών τους.

Ο κ. Τσίπρας στη Βουλή ήρθε στο ύψος των ολίγιστων σχεδίων του. Όμηρος όχι των εκβιασμών ολίγιστων συνεργατών αλλά της δικής του κοντόφθαλμης και ολίγιστης πολιτικής και της αγωνίας του να μείνει στην εξουσία. Ένας περιδεής, εκβιαζόμενος πολιτικός, χωρίς σχέδιο, χωρίς κόμμα, χωρίς συμμάχους, διατεθειμένος να κάνει οτιδήποτε, σπασμωδικά και υπό το κράτος πανικού, για να μην καταστραφεί. Ο ίδιος το είπε ρητά στη συνέντευξή του στο Κόκκινο: «Με ορισμένους συντρόφους δίναμε μάχες και καθόμασταν στο ίδιο τραπέζι με την ίδια αγωνία λίγες μέρες πριν, ότι αν σκάσει μια τράπεζα θα καταστραφούμε πολιτικά.». Αυτό που τους απασχολούσε αν έσκαγε μία τράπεζα ήταν ότι θα καταστραφούν οι ίδιοι! Όχι η χώρα και οι πολίτες της! Το μόνο που τους νοιάζει είναι η πολιτική τους διάσωση και η εδραίωσή τους στο κράτος. Το έχουν καταλάβει και θέλουν ως απαγωγείς, ερήμην των πολιτών, στα όρια της εκτροπής, να το οδηγήσουν στα επικίνδυνα λιμάνια που τυχοδιωκτικά και ιδεολογικά ονειρεύονται, περιφρονώντας τη δημοκρατία και τους θεσμούς της.

Η Ζωή Βισίνσκι και ο εξευτελισμός της Βουλής

                                                             του Μανώλη Βασιλάκη, 27 – 7 – 2015

Μετενσάρκωση του διαβόητου εισαγγελέα των Δικών της Μόσχας επί Στάλιν, η πρόεδρος της Βουλής διασύρει τόσο το ελληνικό Κοινοβούλιο όσο και την χώρα μας

Αν ήθελε κανείς να ζωγραφίσει το σημερινό πρόσωπο του καθ’ ημάς ολοκληρωτισμού δεν θα είχε παρά να χρησιμοποιήσει ως ίνδαλμα ή μοντέλο το πορτρέτο της σημερινής Προέδρου της Βουλής. Εκτός όμως από το ιδανικό αυτό μοντέλο, η μέδουσα Πρόεδρος της Βουλής αποτελεί και το μέτρο της θλιβερής ανεπάρκειας και παθογένειας του σημερινού πολιτικού προσωπικού συνολικά.

Από την γενικευμένη ανεπαρκοπάθεια, με την ανοχή των εκτροπών, παρεκτροπών και την συμμετοχή στις διαβόητες επιτροπές τις οποίες στήνει πολλές φορές αυθαίρετα, τα προαποφασισμένα πορίσματα των οποίων αποτελούν πιστοποιητικά εθνικής ψυχοπάθειας, από την αναξιοπρέπεια με την οποία την αντιμετωπίζουν οι πολιτικοί αντίπαλοι, με κάποιους «οικογενειακούς» καβγάδες όταν το «παρακάνει», καταλαβαίνει κανείς πώς φτάσαμε στον σημερινό εξ-ευτελισμό του κοινοβουλίου και των θεσμών. Σε κάποιο παλιότερο τεύχος του ARΒ δημοσιεύσαμε φωτογραφικά ένα φύλλο της εφημερίδας Πράβντα (= Αλήθεια!) στο οποίο το όνομα ή διάφορα εγκωμιαστικά επίθετα του Ιωσήφ Στάλιν αναφέρονταν 100 φορές. Παρομοίως, σε ένα μόνο τεύχος της «Επιθεώρησης για την Βουλή και την Ευρωβουλή» καταγγέλθηκε ότι υπήρχαν σαράντα επτά (αριθμός: 47) φωτογραφίες της εν λόγω Ζωής Βισίνσκι.

Πρόσωπο εριστικό, προκλητικό, εισαγγελικό, παροιμιώδους αναίδειας, η Ζωή Βισίνσκι τον Νοέμβριο του 2013, έξω από τα κάγκελα της ΕΡΤ, έδωσε ρεσιτάλ υποκρισίας κραυγάζοντας «Βοήθεια! Βοήθεια!» ενώ κανείς δεν την ενοχλούσε. Και μόνον αυτό το επεισόδιο θα αρκούσε σε μία κανονική χώρα για να την εξαφανίσει από προσώπου πολιτικής. Σε τέτοιους ανθρώπους δεν απευθύνεις τον λόγο, ούτε συνομιλείς μαζί τους. Ούτε, βέβαια, δίνεις αξιώματα.

Η συγκυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ και της συνωμοσιολογικής-αντισημιτικής ακροδεξιάς (ΑΝΕΛ) την πρότεινε ως πρόεδρο της Βουλής και το περί ου ο λόγος πρόσωπο εξελέγη με το ρεκόρ των 235 ψήφων –και με τις ψήφους των κομμάτων της αντιπολίτευσης (ΝΔ, ΠΑΣΟΚ, Ποτάμι)– ενώ υπήρχαν ήδη άφθονα δείγματα της κραυγαλέας ακαταλληλότητάς της. Στην θέση του εγγυητή της ομαλής λειτουργίας του Βουλής, θέση στην οποία κατά κανόνα επιλέγεται ένας μετριοπαθής πολιτικός, ένας άνθρωπος που ελέγχει τις φρένες του τέλος πάντων, υπερψηφίστηκε, με πρωτοφανή πλειοψηφία, το by far πιο ακατάλληλο άτομο! Έκτοτε η μεγαλομανία της εκτροχιάστηκε και κατέστη ανεξέλεγκτη.

Φαινόμενο μοναδικό στην ιστορία του κοινοβουλευτικού βίου της Ελλάδας, αποτελεί επί 5 μήνες ένα διαρκές και κραυγάζον σκάνδαλο. Τέτοια παρουσία στην προεδρία της Βουλής δεν υπήρξε ποτέ, ακόμα και στα χειρότερα κοινοβούλια του 20^ου αιώνα παρά τις τόσες αντιδημοκρατικές εκτροπές, ούτε καν την εποχή του Διχασμού. Οι ρουσφετολόγοι ή ανίκανοι πρόεδροι και πολιτικοί του 19^ου αιώνα στις ονολογίες του Εμμανουήλ Ροΐδη (π.χ. ο συγγραφέας του Νοομέτρου Στυλιανός Κασιμάτης, πρόεδρος της Βουλής το 1875, ο οποίος «μετήρχετο εν Σύρω το επάγγελμα του γελωτοποιού») ήταν μόνον αυτό που περιέγραφε ο συγγραφέας. Δεν είχαν τα λοιπά στοιχεία ώστε να χαρακτηρίσει την προεδρία τους Απεχθή και Επονείδιστη.

Στην σημερινή πρόεδρο της Βουλής, η αλαζονεία, η αναίδεια, οι προσβολές τρίτων, η ιταμότητα, η ασέβεια, η ακατάσχετη φλυαρία, ο παραληρηματικός λόγος, η υπέρβαση του θεσμικού της ρόλου, οι λεκτικοί τραμπουκισμοί, η διαρκής έξαψη και επιθετικότητα, το μάτι που γυαλίζει, οι απειλές, η κατάχρηση εξουσίας, η μοχθηρία, η εκδικητικότητα, η κακοήθεια, οι έμμεσες απειλές, οι ανακριτικές εισαγγελικές μέθοδοι, οι πολύπλευροι βασανισμοί ανθρώπων που δήθεν «εξετάζει» –ό,τι χωρίς να το πολυσκεφτούμε θα αποκαλούσαμε μακαρθισμό, που όμως στην ουσία πρόκειται για μετενσάρκωση του διαβόητου εισαγγελέα Βισίνσκι στις περιβόητες Δίκες της Μόσχας, οι σταλινικής συλλήψεως Επιτροπές Αλήθειας κλπ., όλα αυτά θα έπρεπε να έχουν κινητοποιήσει λίαν ενωρίς τα κόμματα της αντιπολίτευσης προς την κατεύθυνση της εκδίωξής της από αυτή την θέση. Δεν θα απαριθμήσουμε τα διάφορα συνεχή επεισόδια, όπως λ.χ. την θρασεία επίδειξη ασέβειας προς όλους.

Δεν θα απαριθμήσουμε εδώ τα «δίλεπτα μίσους» του Όργουελ, τα οποία στην περίπτωσή της έγιναν δίωρα, τετράωρα, οκτάωρα, δωδεκάωρα, ιδιαίτερα τις ροβεσπιερικού τύπου επιτροπές που όχι μόνο γνωρίζουν εκ των προτέρων την αλήθεια αλλά και θα την επιβάλλουν. Οργουελικής συλλήψεως αι η «Επιτροπή Αλήθειας» για το «απεχθές και επονείδιστο δημόσιο χρέος», όπως το Υπουργείο Αλήθειας στο προφητικό 1984.

Πρόσφατο κρούσμα, που θα έπρεπε να έχει ξεχειλίσει το ποτήρι, η αιμοβόρα πρόθεσή της να περάσει από «δίκη», να ξαπλώσει στην προκρούστια κλίνη της, τον Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδας, την ώρα που η χώρα κυριολεκτικά καίγεται. Δηλαδή σε στιγμές που ήταν όσο ποτέ απαραίτητη η διαρκής παρουσία του στην θέση του για την εξασφάλιση ρευστότητας στις τράπεζες, για να μην καταρρεύσει τελικώς το τραπεζικό σύστημα και η χώρα. Τις ώρες που, αν εγκατέλειπε την θέση του για να υποστεί την σαδιστική «ανάκριση», τον παραλογισμό, την εκδικητικότητα, την βαναυσότητα, μισαλλοδοξία και ασυνειδησία της εν λόγω Ζωής Βισίνσκι στην Επιτροπή Εγκλημάτων Σκέψης και Λόγου για το «έγκλημα» της δημοσιοποίησης της έκθεσης της ΤτΕ, θα έπρεπε ακριβώς γι αυτή την εγκατάλειψη θέσης να παραπεμφθεί σε αληθινή δίκη.

Αυτά όμως λίγο ενδιαφέρουν το Καύχημα της Βουλής –αν υποτεθεί ότι τα αντιλαμβάνεται. Με την άρνησή του ο Γιάννης Στουρνάρας να εγκαταλείψει το καθήκον του, την θέση του και την χώρα στο έλεος ακαταλόγιστων(;) παραφρόνων όπως ο βαλκάνιος «ροκ σταρ» και νομιζόμενο asset του πρωθυπουργού, υπουργός Οικονομικών Γ.Βαρουφάκης, προκειμένου να συμμετάσχει στο προλεταριακά σκηνοθετημένο σόου της ΠτΒ, δεν επέδειξε μόνον αξιοπρεπή και υπεύθυνη στάση (την οποία πρέπει να επαινέσουμε), αλλά ταυτόχρονα δίνει και την ευκαιρία στα κόμματα της αντιπολίτευσης να επανορθώσουν το ακατανόητο και ασύγγνωστο (γιατί δεν τους ήταν δα και άγνωστη!) ατόπημά τους να την ψηφίσουν με σταλινικά ποσοστά ως Πρόεδρο της Βουλής.

Ο υπουργός Δημοσίας Τάξεως έχει χαρακτηρίσει «προβληματική και οριακά θεσμική, έως αντιθεσμική την συμπεριφορά της», έχει μιλήσει για «αρρωστημένη συμπεριφορά … [που] μπορεί να προσβάλει την υγεία της Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας», και ολοένα περισσότεροι διατυπώνουν προφορικά βαρύτερες κατηγορίες για τους λόγους της εν γένει απίστευτης συμπεριφοράς της. Όποιοι κι αν είναι αυτοί οι λόγοι, εξευτελίζει το κοινοβούλιο σε ναό της ανοησιοαρχίας.

Όποτε βασανίζει κάποιον «εξεταζόμενο» θα περίμενε κανείς να αποχωρούν οι εκπρόσωποι των κομμάτων της αντιπολίτευσης, καταγγέλλοντάς την για κατάχρηση εξουσίας. Στην Εξεταστική για το Χρέος, όχι μόνο συμμετέχουν όλοι αλλά και πλειοδοτούν: «να καλέσουμε τον Στρος-Καν» προτείνει βουλευτής ενός κόμματος, «και την Λαγκάρντ» προτείνει βουλευτής άλλου κόμματος, «και τον Σόϊμπλε» λέει βουλευτής τρίτου κόμματος, «και τον Ζαν Πισανύ-Φερύ» λέει άλλος ανόητος. Εν ολίγοις, στην λίστα όσων θα ανακρίνει η Ζωή Βισίνσκι, κατόπιν της συγκλίνουσας ανοησίας από όλα ανεξαιρέτως τα κόμματα, περιλαμβάνονται οι Στρος-Καν, Λαγκάρντ, Τρισέ, Ντράγκι, Αλμούνια, Ρεν, Μοσκοβισί, Γιουνκέρ και δεκάδες άλλοι.

Με δυο λόγια, θα περίμενε κανείς από την αντιπολίτευση, τώρα πια, να μην συμμετέχει στον παραλογισμό της ΠτΒ, στον εξευτελισμό του θεσμού, να κάνει τα πάντα ώστε να απομακρυνθεί ή/και εκδιωχθεί από αυτή την θέση και να ακολουθηθεί η δέουσα φαρμακευτική, δηλαδή η δημοκρατική αγωγή.

Τα κόμματα της αντιπολίτευσης δεν φαίνεται να έχουν αντιληφθεί ακόμη και τώρα ότι οφείλουν να κάνουν αποχή από τις εργασίες κάθε επιτροπής μόλις η κυρία Βισίνσκι αρχίζει να εκτρέπεται και να διαταράσσει την ομαλή λειτουργία με τις συνήθειες διαταραχές. Θα περίμενε κανείς να συμφωνήσουν στην πλήρη απομόνωσή της, να μην τής απευθύνουν τον λόγο, να μην τής απαντούν, να μην μετέχουν στις επιτροπές της και να την αγνοούν, ώσπου αυτοί που την πρότειναν να αναγκαστούν να την αποσύρουν. Αν επιμένουν να την διατηρούν στην θέση της, η μομφή και η καθαίρεση θα ήταν η λύση στο πρόβλημα της απαλλαγής του Κοινοβουλίου από αυτό το ολοκληρωτικών αντιλήψεων άτομο.

Το επεισόδιο παραβίασης του κανονισμού της Βουλής από την ίδια στις 28 Ιουνίου προκειμένου να …τιμήσει, όπως δικαιολογήθηκε, τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης ήταν ένα ακόμη από τα επεισόδια που δείχνουν το ποιόν της.

Τελικά το παράδοξο είναι ότι ο εν λόγω θηλυκός Βισίνσκι ασχημονεί σε μια χώρα στην οποία δεν έχει καταλυθεί ακόμη το δημοκρατικό καθεστώς, οπότε θα μπορούσε να έχει το πολιτικό τέλος του Μακάρθι, αρκεί να βρεθεί κάποιος αξιοπρεπής βουλευτής να κάνει την αρχή λέγοντάς της δημοσίως: Έχετε κάνει αρκετά. Δεν έχετε καμμία αίσθηση ευπρέπειας, επιτέλους; Δεν σάς έχει μείνει ίχνος ευπρέπειας; (“You have done enough. Have you no sense of decency, at long last? Have you left no sense of decency?”).

Ανταγωνιστικότητα

Άλλη η δουλειά του ναύτη κι άλλη του καντηλανάφτη...

του Νίκου Κτιστάκη, athensvoice.gr, 27/7/2015

Η κατάρρευση των πολυμετοχικών KG Funds στη Γερμανία που επένδυαν στην ναυτιλία, συμπαρέσυρε και εξακολουθεί να κλυδωνίζει το τραπεζικό και χρηματοπιστωτικό τους σύστημα.

Οι Γερμανοί εφοπλιστές και πλοιοκτήτες έκτισαν έναν τεράστιο στόλο με πλοία κοντέινερ, ποντάροντας στο μεγάλο τονάζ της εξαγωγικής τους βιομηχανίας.

Με απλά λόγια ο σχεδιασμός είχε ως εξής: «Aφού έχουμε τόσα πολλά υλικά να μεταφέρουμε, γιατί να πληρώνουμε άλλους μεταφορείς και να μην κάνουμε το δικό μας στόλο; Γερμανικά εμπορεύματα θα μεταφέρονται με γερμανικά πλοία, τα οποία θα κατασκευαστούν σε γερμανικά ναυπηγεία, και οι γερμανικές τράπεζες θα χρηματοδοτήσουν αυτό το γιγάντιο εγχείρημα, διασπέρνοντας τα οφέλη μέσω των πολυμετοχικών Funds στα γερμανικά νοικοκυριά και τους αποταμιευτές».

Για να προσελκύσουν τα κεφάλαια των μικροκαταθετών και να αγοράσουν τα συγκεκριμένα πολυμετοχικά Funds, η γερμανική κυβέρνηση έδωσε με νομοθετική ρύθμιση μεγάλες επιδοτήσεις και ευνοϊκή φορολογία.

Όμως η δουλειά δεν πήγε καλά, τα έσοδα από τα ναύλα δεν επαρκούσαν για να συντηρηθεί ο στόλος και ο σχεδιασμός της γερμανικής ναυτιλίας κατέρρευσε με αποτέλεσμα τα φιλόδοξα Funds να χάσουν το 70% της αξίας τους και να κινδυνεύουν να μετατραπούν σε Lehman της Ευρώπης.

Για κάποιο διάστημα οι γερμανικές τράπεζες έκρυβαν τους σκελετούς στα ντουλάπια τους, έως ότου αυτό δεν ξέφυγε της προσοχής των ελεγκτικών μηχανισμών της ΕΚΤ που τις ανάγκασε να εφαρμόσουν το σωστό μοντέλο αποτίμησης της τιμής των πλοίων και των ναυτιλιακών εταιριών.

Ο αναλυτής της Moody's Σβεν Μέτζλερ προσδιορίζει τη ζημιά σε 98 δισ. αφού η έκθεση τών δέκα μεγαλύτερων τραπεζών ήταν περίπου στο 1/3 από τα 475 συνολικά δισ.- αν και άλλοι αναλυτές ανεβάζουν το ποσό στο διπλάσιο. Η New York Times έγραψε πως οι γερμανικές τράπεζες και οι πολιτικοί πρέπει να λογοδοτήσουν για τη μεγαλύτερη οικονομική καταστροφή της μεταπολεμικής Γερμανίας που κατέστρεψε νοικοκυριά και παρέσυρε μικροαποταμιευτές να χάσουν τις οικονομίες τους. Η HSH Nordbank και η Commertzbank που απορρόφησε την πτωχευμένη θυγατρική της Shiffsbank στις ΗΠΑ, είναι σε καθεστώς εποπτείας από τήν Budesbank και την ομοσπονδιακή αρχή BAFIN.

Οι ευθύνες όμως δεν αποδόθηκαν, οι τράπεζες δεν τιμωρήθηκαν, το πολιτικό σύστημα δεν λογοδότησε και η συζήτηση περί ευθυνών ουδέποτε άνοιξε. Αντιθέτως οι Γερμανοί μικροκαταθέτες που έχασαν τις οικονομίες τους στη ναυτιλιακή κρίση δέν είδαν με καθόλου καλό μάτι την αγορά τών πτωχευμένων πλοίων από τους Έλληνες και Κύπριους εφοπλιστές που τα αγόρασαν κυριολεκτικά με πενταροδεκάρες. Τους έστρεψαν άλλωστε τα Γερμανικά ΜΜΕ (με πρωτοστάτη τη BILD) σε αυτό το σκεπτικό: «Οι γύπες Ελληνες εφοπλιστές που εκμεταλευόμενοι την άσχημη συγκυρία, αντί πινακίου φακής απέκτησαν τα γερμανικά πλοία».

Κάτι που δεν απέχει πολύ από την πραγματικότητα, αν δεν σταθούμε στο συλλογισμό πως στις ελεύθερες οικονομίες όσοι διαθέτουν ρευστό αγοράζουν τις πτωχευμένες και κατασχεμένες περιουσίες όσων ήταν άτυχοι ή ανίκανοι να τις διατηρήσουν.

Ενδεικτικά να αναφέρουμε τη ναυτιλιακή εταιρία Ελληνικών συμφερόντων Techomax που αγόρασε 10 πλοία έναντι 100 εκ.ευρώ ενώ η πραγματική τους αξία ανέρχεται πάνω από ένα δισ., ενώ πρόσφατα η τράπεζα Nordbank AG πώλησε στον όμιλο Navios συμφερόντων της Αγγελικής Φράγκου 14 ποντοπόρα πλοία αντί τιμήματος 225 εκ. δολαρίων και πραγματικής αξίας τουλάχιστον 1,2 δισ. ευρώ.

Στήν ουσία λοιπόν οι Έλληνες και Κύπριοι εφοπλιστές κατασπάραξαν τη γερμανική ναυτιλία που πανικόβλητη πουλά τα πλοία της στο 15-20% της αξίας τους για να μειώσει τη χασούρα των εκτεθειμένων τραπεζών στα πολυμετοχικά Funds με αποδέκτη της ζημιάς εκατομμύρια μικροεπενδυτές.

Υπάρχει και μια σχετική φιλολογία περί της αντιπαλότητας της γερμανικής κοινής γνώμης και των πολιτικών εναντίον της χώρας μας ως αντίκτυπο της επιχειρηματικής εκμετάλλευσης των εφοπλιστών μας, αλλά αυτό φυσικά δεν ισχύει και είναι μια φτηνή εθνικιστική κορόνα στα χαμηλά ένστικτα διαφόρων εθνικιστών.

Άλλωστε δεν ευσταθεί γιατί οι ίδιες οι γερμανικές τράπεζες κάλεσαν τους Έλληνες εφοπλιστές να αγοράσουν τα κατασχεμένα πλοία αναζητώντας αγοραστές με μεσολαβητές που έστειλαν και στέλνουν στην ακτή Μιαούλη και οι χρηματοπιστωτικοί γερμανικοί οργανισμοί έχουν χορηγήσει τα περισσότερα δάνεια στην Ελληνική ναυτιλία, συνολικά 16,6 δισ. ευρώ, ακριβώς γιατί την εμπιστεύονται. Αναλογιστείτε πόσο σκληρό είναι για τις γερμανικές τράπεζες να δίνουν δάνεια για να πουλήσουν τζαμπατζάν τις πτωχευμένες ναυτιλιακές επιχειρήσεις στους ανταγωνιστές τους, προκειμένου να μειώσουν τη χασούρα τους.

Η ελληνόκτητη ναυτιλία εμφανίζει συνολική χωρητικότητα 181,7 εκατ.dwt και ελέγχει 5.057 ποντοπόρα πλοία άνω τών 10.000 τόνων. Παράλληλα 522 πλοία 30 εκ.τόνων ή το 16,5% του υπό ναυπήγηση, διεθνώς, στόλου είναι ελληνικών συμφερόντων. Άλλωστε η ελληνική ναυτιλία αντιπροσωπεύει το 18,8% του παγκόσμιου στόλου πλοίων χύδην φορτίου και με το 26,5% του παγκόσμιου στόλου δεξαμενόπλοιων μεταφέρει το 65% του παγκόσμιου dwt αργού πετρελαίου.

Αν υπάρχει κάτι που πρέπει να διδαχτούμε με αυτή την ιστορία, είναι πως αν γνωρίζεις και κάνεις καλά τη δουλειά σου αν διαθέτεις την απαραίτητη τεχνογνωσία και υπευθυνότητα, τότε θα απολαμβάνεις την εμπιστοσύνη όλων και τα κέρδη σου θα πολλαπλασιάζονται. Κάθε αστοχία των ανταγωνιστών θα μετατρέπεται σε πλεονέκτημα και η θέση σου θα γιγαντώνεται.

Όσο για τους Γερμανούς εφοπλιστές και τραπεζίτες, μπορούν να διδαχτούν από την ελληνική θυμοσοφία που εκφράζεται στους στίχους ενός παλιού λαϊκού τραγουδιού: «Άλλη είναι η δουλειά του ναύτη και άλλη του καντηλανάφτη»...

Γενικότερο συμπέρασμα είναι ότι δεν είναι οι Έλληνες παντού και πάντα θύματα των "κσένων", αλλά μόνο εφόσον έχουν θυματοποιηθεί ήδη από το ελληνικό κράτος. Οι Έλληνες εφοπλιστές -όπως και κάθε άλλος- θα πετύχουν και σ' αυτό το εγχείρημα, αν έχουν εκτιμήσει σωστά τις προοπτικές της εμπορικής ναυτιλίας και σχεδίασαν με επάρκεια την επένδυσή τους, δανειζόμενοι από τράπεζες. Αλλά κι αυτό δεν αρκεί! Πρέπει να βρίσκονται σε διαρκή εγρήγορση, ώστε να μπορούν να αποσβέσουν σε ικανό χρονικό διάστημα την επένδυση. Διαφορετικά θα πέσουν θύματα νέων συγκυριών ή γραφειοκρατικών παρεμβάσεων... και δεν θα φταίνε οι "κσένοι"