Το Κινέζικο Δωμάτιο και η παπαγαλία

της Βάσως Κιντή, Βήμα, 7/5/14

Συζητούσα τις προάλλες με φίλους το περίφημο Επιχείρημα του Κινέζικου Δωματίου (Chinese Room Argument) που διατύπωσε πρώτη φορά ο φιλόσοφος John Searle (Σερλ), ένα νοητικό πείραμα στο οποίο κάποιος που δεν ξέρει κινέζικα βρίσκεται κλειδωμένος σε ένα δωμάτιο και απαντά μηχανικά, ακολουθώντας ορισμένους κανόνες χειρισμού συμβόλων, σε ερωτήματα διατυπωμένα σε κινέζικους χαρακτήρες που του δίνονται κάτω από την πόρτα. Ό,τι ερώτημα τού τίθεται το απαντά σωστά ακολουθώντας τους κανόνες, όπως περίπου κάνει ένας υπολογιστής, με αποτέλεσμα να δημιουργεί την εντύπωση στους έξω από το δωμάτιο ότι ξέρει κινέζικα, ενώ αυτός αναγνωρίζει απλώς το σχήμα των χαρακτήρων χωρίς καν να καταλαβαίνει αν είναι κινέζικοι χαρακτήρες ή π.χ., ιαπωνικοί.

Ένα από τα συμπεράσματα του επιχειρήματος είναι ότι ο επιτυχημένος χειρισμός συμβόλων δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην κατανόηση. «Ακριβώς ό,τι συμβαίνει στις εξετάσεις στο σχολείο», είπε ο εκπαιδευτικός της παρέας. Τα παιδιά μαθαίνουν να απαντούν σε συγκεκριμένες ερωτήσεις χωρίς πράγματι να κατανοούν το ερώτημα ή την απάντηση που δίνουν.

Αυτό το καταλαβαίνουμε μετά στο πανεπιστήμιο όταν στις εξετάσεις οι φοιτητές δυσκολεύονται πολύ να απαντήσουν ερωτήματα, τα οποία δεν επιδέχονται απαντήσεις παπαγαλίας. Εγώ π.χ., αποφεύγω να αναφέρω ονόματα φιλοσόφων στα ερωτήματα που θέτω διότι οι φοιτητές πολύ συχνά παραβλέπουν εντελώς τι ρωτάω, καθώς δεν το κατανοούν, κι αρχίζουν να γράφουν ό,τι έχουν αποστηθίσει για τον φιλόσοφο, έστω κι αν αυτό που γράφουν δεν έχει σχέση με το θέμα.

Άρχισα να συνειδητοποιώ το πρόβλημα όταν κάποτε εξεταζόταν η φιλοσοφία στις πανελλήνιες εξετάσεις και ήμουν για δυο χρόνια μία από αυτούς που έβαζαν θέματα. Την πρώτη φορά πήγα αποφασισμένη να μην βάλουμε θέματα παπαγαλίας αλλά προσγειώθηκα απότομα όταν μου είπαν «και ποιος θα διορθώσει τα γραπτά;». Έπρεπε να υπάρχει η αντικειμενική μεζούρα των συγκεκριμένων σελίδων της ύλης.

Μετά επιλέξαμε ένα θέμα αυξημένης δυσκολίας που απαιτούσε την κατανόηση ενός φιλοσοφικού αποσπάσματος. «Είναι αρκετά δύσκολο», είπα. «Εγώ χρειάζομαι μισή ώρα να το σκεφτώ πριν το απαντήσω». «Α, μην ανησυχείτε», μου απάντησε μία εκπαιδευτικός. «Θα δουν τα παιδιά ότι είναι του τάδε φιλοσόφου και θα απαντήσουν ό,τι λέει το βιβλίο». Δεν είχε σημασία τι ακριβώς έλεγε το απόσπασμα, δεν είχε σημασία τι ρωτούσαμε εμείς, σημασία είχε να αναπαραγάγουν οι μαθητές ένα συγκεκριμένο χωρίο από το βιβλίο για να μπορέσει να διορθωθεί «αντικειμενικά».

Δεν είναι ν’ απορεί κανείς με τις επιδόσεις μας στην κατανόηση κειμένου στον διαγωνισμό PISA!

Τι επιτυγχάνουμε έτσι; Έχουμε βρει έναν τρόπο για να κόβουμε αυτούς που δεν χωράνε στο πανεπιστήμιο, ο αριθμός των οποίων αποφασίζεται με βάση το εκάστοτε κυβερνητικό συμφέρον. Η δυσκολία ή η ευκολία των θεμάτων είναι εντελώς αδιάφορη καθώς ο αριθμός των εισαγομένων είναι κλειστός και συζητείται μόνο για να βγάζουν ανακοινώσεις οι σύλλογοι διδασκόντων. Οι εξετάσεις που έχουμε δεν επιλέγουν κατ’ ανάγκην τους πιο άξιους, επιλέγουν αυτούς που έχουν μάθει να χειρίζονται επιδέξια τον συγκεκριμένο διαγωνισμό κυρίως με τη βοήθεια των φροντιστηρίων που έχουν καταστήσει τις τελευταίες τάξεις του λυκείου πρακτικά περιττές.

Το εκπαιδευτικό μας σύστημα δεν ενδιαφέρεται για τη μόρφωση των παιδιών αλλά για τη διεκπεραίωση μιας διαδικασίας με συνεχείς εξετάσεις που καταλήγουν στην απονομή διπλωμάτων και πτυχίων. Όσο τα πτυχία χρησιμοποιούνταν ως εισιτήριο για το δημόσιο, είχαν κάποια αξία έστω και ως απλό χαρτί χωρίς απαραίτητα αντίκρισμα. Τι γίνεται όμως τώρα;

Κλειδί για να γίνουν τα σχολεία μας χώροι μόρφωσης είναι δύο σχετιζόμενες αλλαγές που φαίνονται μεν μικρές αλλά είναι, κατά τη γνώμη μου, κρίσιμες:

1. να μην ταυτίζεται η διδακτέα με την εξεταστέα ύλη (αντίθετα με την υπόσχεση του Υπουργείου να επεκτείνει από του χρόνου την ταύτιση σε όλες τις τάξεις του λυκείου) και

2. να μην ορίζει το Υπουργείο με ακρίβεια σελίδων από ένα διδακτικό εγχειρίδιο το αναλυτικό πρόγραμμα και την εξεταστέα ύλη.

Το Υπουργείο θα πρέπει να δίνει απλώς τις κατευθυντήριες γραμμές και στη συνέχεια οι εκπαιδευτικοί να προσδιορίζουν τι ακριβώς και πώς θα διδάσκεται στο σχολείο τους. Με αυτόν το τρόπο θα διαμορφώνεται η ειδική φυσιογνωμία κάθε σχολείου και δεν θα καταδυναστεύεται η εκπαιδευτική διαδικασία από το ένα και μοναδικό εγχειρίδιο που ακυρώνει τον ρόλο και την ευθύνη των καθηγητών. Θα μπορούν να χρησιμοποιούνται διαφορετικά, περισσότερα και καλύτερα βιβλία από τα σημερινά.

Οι σχολικές μονάδες και οι καθηγητές θα αξιολογούνται για το έργο τους με κριτήρια που θα περιλαμβάνουν και το πώς αποδίδουν οι μαθητές τους στα πανελλαδικά εξεταζόμενα μαθήματα χωρίς κλειστή ύλη. Έτσι θα στραφεί η διδασκαλία όχι στην αποστήθιση αλλά στην ουσία, έτσι θα δίνεται προσοχή στις ειδικές ανάγκες και τις ικανότητες των μαθητών και μαθητριών και δεν θα ισοπεδώνονται όλα στον Προκρούστη του εξαντλητικά ορισμένου (και αναχρονιστικού) αναλυτικού προγράμματος.

Υπάρχουν πολλά ακόμα που μπορεί και πρέπει να γίνουν στην εκπαίδευση αλλά οι δύο αυτές κινήσεις είναι βασικές.

Χρυσαυγιτισμός στο τετράγωνο

της Ξένιας Κουναλάκη, Καθημερινή, 5/6/2014

Τον Φεβρουάριο του 2008, ο τότε υπουργός Εσωτερικών της Γερμανίας και «τσάρος» της γερμανικής οικονομίας, Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, είχε καλέσει όλες τις ευρωπαϊκές εφημερίδες να δημοσιεύσουν τα αμφιλεγόμενα σκίτσα που απεικόνιζαν τον Μωάμεθ και είχαν προκαλέσει την οργή του μουσουλμανικού κόσμου, προβάλλοντας το εξής επιχείρημα: «Κι εμείς πιστεύουμε ότι είναι άθλια, αλλά η ελευθερία του Τύπου δεν μπορεί να αποτελεί έναυσμα για να καταφεύγουμε στη βία». Γι’ αυτό, πιστεύω, ότι αν είχε δει τη γελοιογραφία του Γιάννη Καλαϊτζή στο χθεσινό πρωτοσέλιδο της «Εφημερίδας των Συντακτών», θα είχε αντιδράσει με τον ίδιο, περίπου, τρόπο.

Εγώ, από την άλλη, αισθάνθηκα ντροπή, από αυτήν που κοκκινίζεις για λογαριασμό του άλλου. Ενας ανάπηρος πολιτικός, θύμα απόπειρας δολοφονίας εναντίον του, κραδαίνει έναν ψεύτικο φαλλό (αυτό που υπονοείται είναι πως είναι σεξουαλικά ανίκανος;) και απειλεί τον ελληνικό λαό, απαριθμώντας στρατόπεδα συγκέντρωσης (Νταχάου, Μπέργκεν-Μπέλσεν κ.λπ.).

Δεν είναι η πρώτη φορά που η σωματική αναπηρία του Σόιμπλε γίνεται αντικείμενο χλεύης στην Ελλάδα, ούτε φυσικά είναι πρωτόγνωρη η συνειρμική σύνδεση της σημερινής Γερμανίας με τη ναζιστική. Νομίζω όμως πως είναι η πρώτη φορά που όλα αυτά συνδυάζονται για να συνθέσουν έναν χρυσαυγιτισμό στο τετράγωνο και φιλοξενούνται στην πρώτη σελίδα μιας αριστερής, προοδευτικής (;) εφημερίδας.

O ίδιος ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κάρολος Παπούλιας, είχε αναρωτηθεί οργισμένος: «Ποιος είναι ο κύριος Σόιμπλε, που λοιδορεί την πατρίδα μου;». Είναι ο πρωταγωνιστής της χθεσινής γελοιογραφίας. Ο «καροτσάκιας», όπως τον αποκάλεσε μια Ελληνίδα δημοσιογράφος του οικονομικού ρεπορτάζ. «Ενα ορίτζιναλ κράμα της ψυχολογίας των προγόνων του και του απύθμενου κόμπλεξ που είχε από την εποχή που έμεινε ανάπηρος», σύμφωνα με την περιγραφή του Γιώργου Τράγκα.

Ο Σόιμπλε δεν είναι εύκολος άνθρωπος, το αντίθετο. Είναι δύστροπος, τσαντίλας, τον έχουμε δει να κατσαδιάζει δημοσίως σκαιότατα τον υπεύθυνο του γραφείου Τύπου του. Προφανώς είχε σκεφτεί ότι ένα Grexit θα μπορούσε να αποτελέσει τη λύση για την κρίση στην Ευρωζώνη. Και προφανώς δεν έχει πειστεί πως η ελληνική κυβέρνηση δεν αναζητεί ως διάδοχο του Στουρνάρα έναν «γαλαζοπράσινο Τσοβόλα» για να τα δώσει όλα λίγο πριν από τις επόμενες εκλογές. Αυτό δεν τον κάνει ούτε ναζί ούτε επιβήτορα του ελληνικού λαού. Αντίθετα, ναζί κινδυνεύουμε να γίνουμε εμείς αν αρχίσουμε να γελάμε με την αναπηρία του άλλου και να απομυθοποιούμε το Ολοκαύτωμα, θεωρώντας ότι μια επώδυνη ομολογουμένως, απάνθρωπη για πολλούς, οικονομική κρίση και αυτό, το μοναδικό, το ανεπανάληπτο –ας ελπίσουμε– γεγονός στην ανθρώπινη ιστορία είναι πάνω-κάτω το ίδιο.

---

Μια εξήγηση, Εφημ. των Συντακτών, 6/6/2014

Το χθεσινό πρωτοσέλιδο σκίτσο του Γ. Καλαϊτζή στην εφημερίδα μας προκάλεσε πολλές και έντονες αντιδράσεις. Δικαιολογημένα. Πιστεύω όμως ότι μια ανεξάρτητη, συνεταιριστική και πολυφωνική εφημερίδα, όπως η «Εφ.Συν.», δεν πρέπει να λειτουργεί με τον παραδοσιακά γνωστό τρόπο της «προληπτικής λογοκρισίας». Η μεγαλύτερη πρόκληση για όλους εμάς, που ξεκινήσαμε αυτό το εγχείρημα πριν από 19 μήνες, είναι η προσπάθεια σύγκλισης, ώσμωσης και τελικά σύνθεσης ανάμεσα σε διαφορετικές αντιλήψεις, νοοτροπίες, εμπειρίες και προτιμήσεις.

Και όλα αυτά μέσα σε ένα πλαίσιο λειτουργίας στο οποίο δεν αμφισβητούνται οι αρχές και οι αξίες της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της δικαιοσύνης και της αλληλεγγύης. Θεωρώ απαραίτητες προϋποθέσεις της συλλογικής δουλειάς μας το υψηλό αίσθημα ατομικής ευθύνης και τον σεβασμό της διαφορετικής άποψης, στοιχεία που δοκιμάζονται καθημερινά. Με αυτή την έννοια δεν «κόπηκε» το σκίτσο του Γ. Καλαϊτζή, ενός αναγνωρισμένου και εμβληματικού σκιτσογράφου, έστω κι αν δεν ανταποκρινόταν στα «πιστεύω» της εφημερίδας.

Το γεγονός αυτό δεν μπορεί όμως να αλλοιώσει τις διακηρυγμένες θέσεις και αρχές που αποτελούν τους άξονες της «Εφ.Συν.»: τον ανυποχώρητο αγώνα κατά του φασισμού, του ρατσισμού και του σοβινισμού, την απόρριψη του σεξισμού, τη σαφή καταδίκη του αντισημιτισμού, τον σεβασμό στα άτομα με αναπηρία, την άρνηση των «εθνικών» στερεοτύπων. Εκατοντάδες άρθρα, αναλύσεις και ρεπορτάζ επιβεβαιώνουν την αταλάντευτη θέση μας, τα μέτωπα που έχουμε ανοίξει.

Πιστεύω ακράδαντα ότι το πείραμα μιας τέτοιας αυτοδιαχειριζόμενης εφημερίδας μπορεί να πετύχει και να ανοίξει νέους δρόμους με τη συναίνεση, τη συνεννόηση και τη συνύπαρξη, όχι με αποκλεισμούς και απαγορεύσεις. Στην πορεία αυτή, για την οποία δεν έχουμε ετοιμοπαράδοτες λύσεις, θα υπάρξουν αναπόφευκτα λάθη, υπερβολές και αστοχίες. Αν προσβάλαμε τους αναγνώστες μας, αναλαμβάνω την ευθύνη και τους ζητώ συγγνώμη.

Νικόλας Βουλέλης

Η αριστερή θεοπληξία

Ένας στο χώμα χιλιάδες στον αγώνα

του Ανδρέα Πετρουλάκη, protagon.gr, 5/6/2014

Πριν λίγο καιρό πέθανε ένας γνωστός μου γιατρός, μια ξεχωριστή προσωπικότητα, ιδιαίτερα αγαπητή μεταξύ των συναδέλφων του και κυρίως των ασθενών του και με σημαντικό κλινικό και ερευνητικό έργο. Στην κηδεία του υπήρχαν πολλοί άνθρωποι, κανένας επίσημος ή δημοσιογράφος, ενώ ο Τύπος και τα κόμματα δεν ασχολήθηκαν.

Στην αρχή του χρόνου πέθανε ένας συνταξιούχος Πανεπιστημιακός που γνώριζα, εξαιρετικός και ως επιστήμονας και ως πολυσχιδής προσωπικότητα, με πλούσιο συγγραφικό έργο και μαθητές που τον αγαπούσαν ιδιαίτερα. Και αυτός στο ξόδι του συνοδεύτηκε από τους δικούς του ανθρώπους μόνο, χωρίς δημόσια κατευόδια.

Όλοι ξέρουμε πολλές περιπτώσεις επιφανών συμπολιτών μας με σημαντικό αποτύπωμα στον τομέα τους και στην κοινωνία, που τίμησαν τα χρόνια που τους δόθηκαν και  οι οποίοι, αν δεν είχαν απασχολήσει την δημοσιότητα εν ζωή, δεν την απασχόλησαν και επί τη αναχωρήσει. Είναι αρκετά λογικό.

Χτες για πρώτη φορά έμαθα για την ύπαρξη ενός ανθρώπου μαζί με το τέλος της. Πρόκειται για κάποιο γέροντα μοναχό του Αγίου Όρους. Φαντάζομαι ότι η στενή Αθωνική κοινωνία τον θεωρούσε σημαντικό και αγαπητό και είναι λογικό να τον αποχαιρετά με θλίψη.΄Ομως με έκπληξή μου είδα να τον αποχαιρετά δημοσίως ένα κόμμα. Ένα κόμμα που εξυπακούεται ότι στις προηγούμενες περιπτώσεις που ανέφερα δεν το είχε κάνει, άρα δε το συνηθίζει να βγάζει ανακοίνωση για τον καθένα αποδημούντα που ξεχωρίζει στον κλάδο του παρά μόνο αν είναι από τα πρόσωπα που γράφουν οι εφημερίδες. 

Και αφού πρόκειται για  μοναχό θα το καταλάβαινα κάπως αν μιλούσαμε για δεξιό κόμμα. Αλλά όμως μιλάμε για το ΣΥΡΙΖΑ, που εμφανίζεται συντετριμμένος που ένας άνθρωπος που είχε εγκαταλείψει την κοινωνία για να διαθέσει τη ζωή του όπως νόμιζε, έφυγε πλήρης ημερών. Με γλώσσα εντυπωσιακά εναρμονισμένη στο θρησκευτικό τυπικό, το κόμμα έβγαλε ανακοίνωση που εκφράζει τον θαυμασμό του για το πνευματικό έργο του εκλιπόντος και τη σημαντική κηρυγματική και συγγραφική παρακαταθήκη που μας άφησε.

Αλήθεια είναι δυνατόν να αφορά την αριστερά του διαφωτισμού, των κοινωνικών αγώνων, της κοινωνικής δικαιοσύνης και του ορθού λόγου ο βίος και η πολιτεία ενός μοναχού; Ενός ανθρώπου δηλαδή που αποσύρθηκε από την κοινωνία, διέκοψε οποιαδήποτε επικοινωνία μαζί της και διέθεσε τη ζωή του, όπως είχε ασφαλώς δικαίωμα να κάνει, σε αυτό που νόμιζε ότι θα σώσει την ψυχή του, αλλά πάντως κανέναν άλλον; Είναι δυνατόν ένα κόμμα της αριστεράς ως συλλογικό όργανο (όχι τα μέλη του ξεχωριστά) να έχει το παραμικρό ενδιαφέρον για την ορθόδοξη θρησκευτική παρακαταθήκη ενός απόκοσμου που είχε αφιερώσει τη ζωή του στην επικοινωνία του αποκλειστικά με τον Θεό του και όχι με τους ανθρώπους; Είναι κρίσιμο ότι δεν μιλούμε για παπά, που θα μπορούσε να πει κανείς ότι ο παρηγορητικός λόγος του ανακουφίζει τον λαό και διδάσκει την αγάπη και τη φιλανθρωπία, άρα ακόμα και η αριστερά θα μπορούσε να θρηνεί την απώλεια ενός καλού παπά. Μιλούμε για μοναχό, δηλαδή για έναν κατεξοχήν αρνητή της κοινωνικής συμμετοχής και βέβαια της πολιτικής δράσης.

Όταν μιλούμε για αριστερό κόμμα και Αθωνική Πολιτεία περιμένει κανείς να ακούσει αιτήματα για διαφάνεια στη διαχείριση της τεράστιας περιουσίας των Μονών, ασφαλώς για δίκαιη φορολόγησή τους ή για μια απάντηση επιτέλους για το περίφημο σκάνδαλο του Βατοπεδίου. Ένα αριστερό κόμμα επίσης θα έπρεπε να ζητά παγίως να δοθεί η δυνατότητα και στο άλλο μισό του πληθυσμού να επισκέπτεται τους θησαυρούς- κομμάτι  της παγκόσμιας πολιτισμικής κληρονομιάς που φιλοξενεί το τρίτο πόδι (έστω για περιορισμένο διάστημα του χρόνου για να μη διαταράσσεται η απόκοσμη ηρεμία και το πνευματικό έργο των μοναχών υπέρ του εαυτού τους και ερήμην της κοινωνίας). Αντί αυτών ακούσαμε μια θεολογικού τύπου ανακοίνωση που θα μπορούσε να είχε γράψει ο Βύρων Πολύδωρας.

Η ανακοίνωση ενός κόμματος, έστω και αν είναι απλή έκφραση συλλυπητηρίων είναι πάντα μια πολιτική πράξη που περιέχει συμβολισμούς. Ασχέτως αν έχει μέλη πιστούς και παλιούς επισκέπτες του μακαριστού, ως κόμμα ο ΣΥΡΙΖΑ δημιουργεί σύγχυση όταν απ' τη μια υμνεί κάποιους που έχουν αποσυρθεί από την κοινωνία για τους αυστηρά προσωπικούς τους λόγους και απ' την άλλη καλεί τους υπόλοιπους σε κοινωνικούς αγώνες. Και επειδή κακά τα ψέμματα, μοναχοί με «αριστερό πρόσημο» δεν υπάρχουν τότε μπορεί να κατηγορηθεί ότι απλώς επεκτείνει τις ψηφοθηρικές βλέψεις του στο χριστεπώνυμο πλήρωμα.

Παντελής Μπουκάλας: Το καίριο με άκρα απλότητα

του Θοδωρή Αντωνόπουλου, www.lifo.gr, 4/6/2014

• Γεννήθηκα στο Λεσίνι του Μεσολογγίου, το '57. Τη Γ' Γυμνασίου την τελείωσα στην Πάτρα, μεσοσταθμό της οικογενειακής μετανάστευσης προς Αθήνα. Μάνα και τέσσερα παιδιά, εγώ το μεγαλύτερο. Βιαιοθάνατος ο πατέρας, έλειπε από το '62. Οι δυσκολίες, τυπικές της εποχής για κάθε Βλάχο. Η μνήμη σταύρωσε αυθόρμητα στις ευρωεκλογές τις Κωνσταντίνα Κούνεβα και Δήμητρα Μανώλη, καθαρίστριες όπως κι η μάνα κάποτε. Στην Πάτρα, ένα βράδυ, άρχισε ξαφνικά να βρέχει στίχους στο κεφάλι μου. Ό,τι ήξερα ως τότε, τα σχολικά αναγνώσματα, Σολωμός και Παλαμάς κυρίως, και δημοτικά ακούσματα, σε γλέντι ή πένθος.   
  
• Γαύρος είναι το ζώδιό μου, αλλά τα πρώτα μου στιχάκια ήταν αφιερωμένα στην ΑΕΚ –παραγγελιά του Ενωσίτη αδερφού– και στον Μεγαλέξανδρο, όπως τον φανταζόμουν βάσει του θρύλου που παρουσίαζαν σαν ιστορία τα βιβλία. Με τα χρόνια μαθαίνεις πως η «σχολική ιστορία» είναι τόσο συμβατική όσο και η «σχολική ορθογραφία». Μας φυτεύει από την αρχή την ιδέα πως είμαστε φυλή περιούσια, κι αυτό φταίει για πολλά. Μαθαίνεις ακόμα πως, τελικά, ο καθένας είναι η βιβλιογραφία του. Όσο διαβάζεις, αλλάζεις, αμφισβητείς, επανελέγχεις όσα «ξέρεις». «Γηράσκω αεί αναθεωρών» είπε ο Αναγνωστάκης.   
• Στην Αθήνα ήρθα το '72. Φιλόλογος ήθελα να γίνω, κατέληξα να δώσω στην Ιατρική, βρέθηκα όμως στην Οδοντιατρική γιατί κατάφερα να αποτύχω στην έκθεση, 23 με άριστα το 40. Ντροπής πράμα. Αλλά σ' αυτή την «αποτυχία» χρωστάω τους φίλους μου. Πρωτοδούλεψα μαθητής στις εκδόσεις Παπαζήση, ύστερα στις εκδόσεις Ολκός. Πρώτα παιδί για όλες τις δουλειές, έπειτα διορθωτής. Στον Ολκό και τον «Πολίτη», που ίδρυσαν ο Αντώνης Καρκαγιάννης κι ο Δήμος Μαυρομμάτης ως περιοδικό μιας νέας Αριστεράς με ρίζες στο «χάος» της εξορίας, έμαθα την αλφαβήτα της βιβλιοπαραγωγής και της πολιτικής σκέψης. Φοιτητής δούλευα διορθωτής στην «Πρωινή Ελευθεροτυπία», στην Άγρα, στον «Πολίτη». Μια μέρα ο Άγγελος Ελεφάντης μου ζήτησε να γράψω κάτι για το περιοδικό. «Τι»; «Να, για το βιβλίο του Αλτουσέρ που διόρθωσες». «Εγώ; Για τον Αλτουσέρ»; «Ναι, μπρε!». Έτσι πέρασα τον Ρουβίκωνα της δημόσιας γραφής. Έκτοτε, κοντά 35 χρόνια, μεροδούλι-μερογράφι. Σχόλια, βιβλιοκριτικές, δοκίμια, στίχοι, μεταφράσεις. Σε ένα από τα δεκαπέντε βιβλία μου, το Ενδεχομένως, έβαλα μότο το «Ραφή / η γραφή / Πώς γίνεται λοιπόν / και μένεις πάντα ξηλωμένος». Αυτό ορίζει και τώρα τη σχέση μου με το γράψιμο.     
• Όχι, δεν βαρέθηκα ποτέ να διορθώνω και να επιμελούμαι κείμενα τρίτων. Είχε, βέβαια, δίκιο ο Φίλιππος Ηλιού σαν έλεγε πως οι επιμελητές δημιουργούν μια ψεύτικη εικόνα για τη συγγραφική ικανότητα του κάθε ατάλαντου, όμως τη δουλειά σου πρέπει να την κάνεις τίμια! Πολλές φορές βλέπεις εξαιρετικά μαργαριτάρια, κυρίως σε μεταφράσεις, που σε προκαλούν να τα αφήσεις αδιόρθωτα ώστε να περάσουν στην αθανασία. Αλλά όχι, δεν ενδίδεις.   
• Το '87 άρχισα να γράφω στην «Πρώτη» μία επιφυλλίδα και το κύριο άρθρο, συν μία εβδομαδιαία σελίδα βιβλίου. Όταν έκλεισε, το '90, πήγα στην «Καθημερινή», κι εκεί με σελίδα βιβλίου, σποραδικά το κύριο άρθρο και, στην πορεία, ένα κείμενο ημερησίως. Δύσκολα θα έβρισκα αλλού την ελευθερία που έχω εκεί. Δυστυχώς, στα ΜΜΕ η ελευθερογραφία δεν είναι αυτονόητη αλλά απλώς μπαχαρικό που χρησιμοποιείται με φειδώ. Δίχως όμως αυτήν κατρακυλούν σε έναν τάφο που τον άνοιξαν τα ίδια. Δες πόσο απαξιώνεται ένα μέσον όταν η στρατευμένη μεροληψία του μεταφράζεται σε προσβολή προσωπικότητας στο μυαλό του «καταναλωτή». Το είδαμε αυτό στη ραγδαία μείωση της αξιοπιστίας του δελτίου του Mega αλλά και στο στραπάτσο του ANT1 μετά τη βάναυσα αντιδεοντολογική παρέμβασή του την προηγουμένη των εκλογών. Έχει πολλές αρρώστιες η δημοσιογραφία μας, από τον νεποτισμό μέχρι τις εξαρτήσεις της.   
• Η ποίηση είναι κυρίως νυχτερινό φαινόμενο. Κι έχει τους δικούς της νόμους. Η μουσική, το μέτρο και ο ρυθμός δεν είναι δεσμά, όπως πιστέψαμε σβήνοντας μονοκοντυλιά την παράδοση, ούτε καν η ομοιοκαταληξία, κι ας τη χλεύαζαν Κοραής και Κάλβος. Μεταφράσαμε λαθεμένα τον «ελεύθερο στίχο» σε στίχο οκνηρό και άνευ υποχρεώσεων, μορφικών και ρυθμικών. Λάθος επίσης είναι να τον θεωρούμε εισαχθέντα τον 20ό αιώνα. Ο Παλαμάς είχε ήδη «πειράξει» τα κληρονομημένα μέτρα, ενώ πάμπολλα δημοτικά είναι ανομοιοκατάληκτα. Προτιμώ να γράφω πρώτα με τη φωνή, δηλαδή περπατώντας κι απαγγέλλοντας ή τραγουδώντας σιωπηρά, γιατί η ποίηση δεν νοείται δίχως τη φωνή της. Αν θες να γίνεις ποιητής, διάβαζε κι άκουγε πολύ, γράφε πρώτα με το αυτί. Και να γράφεις σβήνοντας και σχίζοντας.     
• Δεν έμαθα ποτέ καλά μια ξένη γλώσσα. Αυτό, ενώ μου στερεί κόσμους ολόκληρους, γίνεται επίσης κίνητρο. Γιατί προσπαθώ να μεταφράσω αρχαία από τα αρχαία, όχι από τα αγγλικά ή τα γερμανικά. Στους ξένους, πάντως, χρωστάμε το 80% των γνώσεών μας για την αρχαιότητα, κι ας κοκορευόμαστε πως την καταλαβαίνουμε αυτόματα χάρη στα γονίδιά μας. Η ιδεοληψία αυτή είναι μία από τις πολλές που γεννοβόλησαν τη Χρυσή Αυγή. Ωστόσο, ο ελληναρισμός δεν είναι νέο φαινόμενο. Ρατσιστές, σοβινιστές, φασίστες και μισαλλόδοξους είχαμε πάντα. Και φιλοτύραννους επίσης, είτε Μεταξάς λεγόταν ο τύραννος είτε Παπαδόπουλος είτε Χίτλερ.   
• Η νέα Ελλάδα δημιουργήθηκε μέσα από ποτάμια αίματος ποικίλων προελεύσεων και αποχρώσεων. Ο Παλαμάς, ο Καβάφης, ο Ελύτης μάς έχουν δείξει ποιητικά πόση ξενότητα έχουμε μέσα μας – καμία φυλή, άλλωστε, δεν είναι «καθαρή». Κάθε λαός αρέσκεται να κατασκευάζει ένα σχήμα που να τον κολακεύει. Εδώ το σχολείο, η Εκκλησία, ο στρατός, μας μαθαίνουν ότι ο Θεός είναι Έλληνας, ότι δεν κάναμε ποτέ επιθετικό πόλεμο, ότι πολεμούσαμε πάντα λίγοι εναντίον πολλών, ότι ήμασταν μονίμως οι αδικημένοι κ.λπ. – η αίσθηση της αδικίας μάς κυνηγάει από την εποχή του Τρωικού Πολέμου. Ψέματα αχρείαστα είναι όλα αυτά. Η δυσκολία να αναμετρηθούμε με την πραγματική μας ιστορία, εκλογικεύοντας τη σχέση μας μαζί της, θολώνει μονίμως την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας και τους άλλους.   
• Με την Αριστερά έμπλεξα από τα γυμνασιακά μου χρόνια. Σαν παιδί του «Πολίτη», είχα ψήσει κάμποσους συμμαθητές να φτιάξουμε οργάνωση του Ρήγα. Όμως στο κρίσιμο ραντεβού δεν ήρθε κανείς, γιατί τους «έψησε» καλύτερα συμμαθητής που τους στράτευσε στην ΚΝΕ. Βρέθηκα απομονωμένος, και παρά να χάσω τους φίλους μου, μπήκα κι εγώ στην ΚΝΕ. Παρέμεινα εκεί έως το φοιτητικό κίνημα των καταλήψεων του '79, οπότε στην Οδοντιατρική φτιάξαμε μια ωραία ομάδα Αυτόνομων κι εκδώσαμε κι ένα καλό περιοδικό, το «Σύμπτωμα». Ήταν η μικρογραφία του δικού μας Μάη. Διαβάζαμε αχόρταγα τα πάντα – Καστοριάδη, Πουλαντζά, Μπρετόν, Μπατάιγ, Κάφκα, αντιψυχιατρική... Ναι, εξακολουθώ να πιστεύω στην Αριστερά, όχι όμως στη «σοφία του λαού», τον οποίο αυτή η Αριστερά αγιογράφησε, και με την ποίησή της. Δεν υπάρχει ένας λαός αλλά ομάδες ανθρώπων με συγκρουόμενα συμφέροντα. Ενωμένοι δεν υπήρξαμε ούτε στην Κατοχή. Η Αριστερά οφείλει να πολιτικοποιήσει τον κόσμο της, μεγάλο μέρος του οποίου ταυτίστηκε ευκαιριακά ή συναισθηματικά μαζί της τα χρόνια της κρίσης. Έτσι θα κερδίσει τη μάχη, όχι ανεχόμενη το πατροπαράδοτο σύστημα, που δημιουργεί γενιές εθελόδουλων, ηττημένων πριν καν πολεμήσουν. Χρειάζεται να σπάσει τη «συνέχεια», να προκαλέσει ένα βαθύ πολιτικό και πολιτισμικό σοκ κι ας χάσει τις εκλογές. Πρέπει να βρει το δικό της ομηρικό «μώλυ» για να πολεμήσει το φαρμακοζούμι της εξουσίας, το ισχυρότερο αναβολικό και ψυχοτρόπο.   
• Οι Αθηναίοι σεβόμαστε την πόλη μας όσο ακριβώς την ξέρουμε: λίγο. Γενικεύω αυθαίρετα, αλλά τέτοια αίσθηση δημιουργούν οι ρυπαροί δημόσιοι χώροι και τα πολλά άδεια μπαλκόνια. Την Αθήνα την κατοικούν αναρίθμητα γοητευτικά φαντάσματα, αφού συνοψίζει τρόπον τινά την ελληνική ιστορία κι ένα σημαντικό κομμάτι της παγκόσμιας. Επινοήσεις καθοριστικές για τα ανθρώπινα, η δημοκρατία π.χ., εδώ κατορθώθηκαν. Εδώ, επίσης, συνέβησαν πνευματικές και πολιτικές συγκρούσεις, πρότυπα των σημερινών: δημοκρατικοί και συντηρητικοί, ελευθερόφρονες και δεισιδαίμονες, ιδεαλιστές και υλιστές κ.λπ. Μια βόλτα αρκεί να φτιάξεις τη γεωγραφία της προσωπικής σου μικροοδύσσειας – εδώ πρωτοφίλησα, εκεί ερωτεύτηκα, παραπέρα μέθυσα, πιο κάτω τσακώθηκα, στο παγκάκι αυτό διάβαζα ένα δωδεκάωρο Σεφέρη, από δω περνούσε συχνά ο Μιχάλης Κατσαρός που δεν του μίλησα ποτέ κι ας αγαπούσα την ποίησή του, απέναντι έφαγα το πρώτο δακρυγόνο, εδώ βάφτισα, εδώ ξαναβάφτισα, εδώ, στην Αγία Φωτεινή, πήραν φωτιά τα μαλλιά της μπροστινής από την πασχαλιάτικη λαμπάδα μου, εδώ παίχτηκε ο Αγαμέμνων, εδώ οι Τρωάδες, εδώ η μαύρη οπή· χιλιάδες σημαδάκια... Καλλιθέα, Αμπελόκηποι, Πλάκα, Κουκάκι και τώρα Νέος Κόσμος. Η πολύγλαστρη ταράτσα μού εξασφαλίζει τη «ζουγκλώδη αρμονία» που λέει ο σοφός Μπαλού και θέα σε μια γωνίτσα της Ακρόπολης. Την κοιτάζω συχνά σαν να προσεύχομαι σε κάποιον άγνωστο θεό.   
• Αν πιστεύω; Αν αυτό σημαίνει ότι πολεμάω διαρκώς με κάτι μέσα μου, τότε ναι. Δεν μαθαίνουμε τον εαυτό μας δίχως τη σύγκρουση με το αγνώριστο θείο. Και δεν αξίζει να γίνεις «καλύτερος» επειδή φοβάσαι την εξ ύψους τιμωρία. Αν μπορείς, κάν' το εξερευνώντας τον αχανή εαυτό σου. Στον δρόμο της αυτογνωσίας καλύτερος άνθρωπος σημαίνει να θυμώνεις πιο αραιά. Τότε θα δεις ότι δεν έχεις πάντα εσύ το δίκιο, δεν είσαι εσύ ο διαρκώς αδικημένος.   
• Ναι, διαβάζω πολύ. Για να διαβώ κάπου αλλού, όπως το λέει η λέξη διάβασμα. Ποίηση, αρχαιογνωστικά κι ό,τι αφορά το δημοτικό. Φέτος ελπίζω να εκδώσω τη Βατραχομυομαχία, το Αγών Ομήρου και Ησιόδου και τον πρώτο τόμο δοκιμίων μου για το δημοτικό τραγούδι, με τίτλο Πιάνω γραφή να γράψω. Γιατί το δημοτικό; Για τη μέθοδό του να λέει το καίριο με άκρα απλότητα, γνώρισμα της υψηλής ποίησης. 

Πείραμα τηλεμεταφοράς

Βαγγέλης Πρατικάκης, Newsroom ΔΟΛ, 2/6/2014

Ο Άλμπερτ Αϊνστάιν είχε απορρίψει το φαινόμενο αποκαλώντας το «στοιχειωμένη δράση από απόσταση». Κι όμως, η τηλεμεταφορά δεδομένων είναι εφικτή, όπως επιβεβαιώνει και το τελευταίο πείραμα στην Ολλανδία.

Οι ερευνητές αναφέρουν στο περιοδικό Science ότι κατάφεραν να τηλεμεταφέρουν όχι αστροναύτες του Star Trek αλλά δεδομένα (την κατάσταση του σπιν ενός ηλεκτρονίου) ανάμεσα σε δύο μικροσκοπικά διαμάντια που απείχαν τρία μέτρα.

Στόχος τους είναι τώρα να αυξήσουν την απόσταση στο ένα χιλιόμετρο, μια βελτίωση που ίσως φέρει πιο κοντά τις κύριες πρακτικές εφαρμογές της κβαντικής τηλεμεταφοράς: τους κβαντικούς υπολογιστές και τα ασφαλή κβαντικά δίκτυα επικοινωνιών.

Θεωρητικά, η ίδια περίπου μέθοδος θα μπορούσε να αξιοποιηθεί και για την τηλεμεταφορά ανθρώπων, αν και οι ερευνητές θεωρούν κάτι τέτοιο «εξαιρετικά απίθανο».

Η μέθοδος κβαντικής τηλεμεταφοράς που παρουσίασε η ερευνητική ομάδα στο Πανεπιστήμιο της Ντελφτ δεν είναι η πρώτη, φέρεται όμως να είναι η ακριβέστερη με απόδοση 100%.

Ακαριαία δράση από απόσταση

Το φαινόμενο στο οποίο βασίστηκε το πείραμα ονομάζεται κβαντική διεμπλοκή (entanglement) και αφορά σωματίδια (φωτόνια, ηλεκτρόνια, ακόμα και μόρια) που βρίσκονται σε ένα είδος επικοινωνίας μεταξύ τους: η αλλαγή της κβαντικής κατάστασης του ενός σωματιδίου οδηγεί στην ακαριαία αλλαγή της κατάστασης και του δεύτερου, ακόμα κι αν τα σωματίδια χωρίζονται από μεγάλη απόσταση και δεν επικοινωνούν μέσω κάποιου υλικού μέσου.

Το 1935, ο Άινσταϊν και άλλοι φυσικοί απέρριψαν το φαινόμενο ως παραλογισμό που προκύπτει από κάποια βασική παρανόηση της κβαντομηχανικής. Ο πατέρας της σχετικότητας αρνούνταν να δεχτεί ότι δύο σωματίδια μπορούν να αλληλεπιδρούν ακαριαία, πιο γρήγορα δηλαδή κι από την ταχύτητα του φωτός.

Ακόμα και το 1947 ο Άινσταϊν παρέμενε αμετάπειστος και δήλωνε σε επιστολή του ότι «η Φυσική πρέπει να αναπαριστά μια πραγματικότητα στο χώρο και το χρόνο, χωρίς στοιχειωμένες δράσεις από απόσταση (spooky actions at a distance)».

Κι όμως, πολλά πειράματα έχουν αποδείξει έκτοτε ότι η κβαντική διεμπλοκή είναι πραγματική και όντως δρα ταχύτερα από την ταχύτητα του φωτός.

Bit και qubit

Αυτό είναι εξάλλου το φαινόμενο στο οποίο βασίστηκε το τελευταίο επίτευγμα. Οι ερευνητές δημιούργησαν ζευγάρια ηλεκτρονίων μέσα σε δύο διαφορετικούς κρυστάλλους διαμαντιού έτσι ώστε το ηλεκτρόνιο στον έναν κρύσταλλο να βρίσκεται σε διεμπλοκή με το δεύτερο.

Τα δεδομένα που μεταφέρθηκαν από τον έναν κρύσταλλο στον άλλο, χωρίς να υπάρχει φυσική επαφή μεταξύ τους, ήταν η κατάσταση του σπιν των ηλεκτρονίων: η αλλαγή του spin στον έναν κρύσταλλο οδηγεί ακαριαία στην αλλαγή του spin στον δεύτερο κρύσταλλο, δηλαδή στη μεταφορά της πληροφορίας για το spin.

Στους κλασικούς υπολογιστές, μονάδα της πληροφορίας είναι το bit, το οποίο παίρνει τιμή είτε «0» είτε «1».

Αυτό όμως που τηλεμεταφέρθηκε στο πείραμα ήταν ένα «κβαντικό bit» ή qubit, το οποίο θεωρητικά μπορεί να βρίσκεται στις καταστάσεις «0» και «1» ταυτόχρονα.

Η συνύπαρξη αυτών των καταστάσεων στο ίδιο bit είναι αυτό που θα έκανε τους κβαντικούς υπολογιστές ταχύτερους σε πολλές λειτουργίες.

Από τους κβαντικούς υπολογιστές στο Star Trek

Οι σημερινοί κβαντικοί υπολογιστές είναι υποτυπώδεις και προσφέρουν ελάχιστα qubit, αν και η αμερικανική εταιρεία D-wave έχει λανσάρει ένα σύστημα για το οποίο υποστηρίζει ότι αξιοποιεί την κβαντική εμπλοκή.

Μια άλλη πρακτική εφαρμογή της τηλεμεταφοράς θα ήταν τα λεγόμενα κβαντικά δίκτυα, τα οποία είναι θεωρητικά απόλυτα ασφαλή από υποκλοπές.

Θα μπορούσε όμως να αξιοποιηθεί η διεμπλοκή για την τηλεμεταφορά αντικειμένων και ανθρώπων; «Αν πιστέψει κανείς ότι δεν είμαστε τίποτα περισσότερο από μια συλλογή ατόμων που συνδέονται μεταξύ τους με έναν συγκεκριμένο τρόπο, τότε θεωρητικά θα ήταν δυνατό να τηλεμεταφερθούμε από ένα μέρος σε ένα άλλο» σχολίασε στην εφημερίδα Independent ο καθηγητής Ρόναλντ Χάνσον, μέλος της ερευνητικής ομάδας στη Ντελφτ.

«Πρακτικά είναι εξαιρετικά απίθανο να συμβεί κάτι τέτοιο [...] Δεν μπορώ όμως να το αποκλείσω αφού δεν υπάρχει θεμελιώδης νόμος της φυσικής που να το εμποδίζει» είπε.