13 April 2009

Χρονολόγηση, Κ.Χ.- Π.Κ.Χ.

...
Στην τρέχουσα ημερολογιακή πρακτική χρησιμοποιείται το σύστημα αρίθμησης των ετών με εκκίνηση από το έτος, κατά το οποίο υποτίθεται ότι γεννήθηκε ο Ιησούς Χριστός - αν υπήρξε ποτέ ως φυσικό πρόσωπο.

Το ημερολογιακό σύστημα βάσει της γέννησης του Ιησού επινοήθηκε από ένα μοναχό, τον Διονύσιο το Μικρό, το έτος 525 κατόπιν εντολής του Πάπα Ιωάννη Α'. Ο Διονύσιος χρησιμοποίησε τη λατινική συντομογραφία A.D. (στη λατινική, anno Domini, που σημαίνει στο έτος του Κυρίου [μας], το οποίο στην ελληνική γραμματεία αντιστοιχήθηκε με το «μ.Χ., μετά Χριστόν» για τον προσδιορισμό της ιστορικής περιόδου.

Είναι γνωστό ότι εκείνη η εκτίμηση για το έτος γέννησης του Ιησού αποδείχτηκε ανακριβής, αφού έχει υπολογιστεί από τα ιστορικά δεδομένα ότι ο Ιησούς, όπως περιγράφεται στα ευαγγέλια και όπως προκύπτει από συγκρίσιμα ιστορικά γεγονότα εκείνης της εποχής, πρέπει να γεννήθηκε κάποτε μεταξύ των ετών 2 και 7 π.Χ. Αυτά ακριβώς τα «προ Χριστού» χρόνια, όπως αριθμούνται σήμερα με αντίστροφη σειρά, καθιερώθηκε στην ελληνική Wikipedia και επεκτείνεται σταδιακά να χαρακτηρίζονται ως «Προ Κοινής Χρονολόγησης, Π.Κ.Χ.», τα δε λεγόμενα «μετά Χριστόν, μ.Χ.» έτη, να χαρακτηρίζονται ως «Κ.Χ., Κοινή Χρονολόγηση».

Στην προηγούμενη παραπομπή στην ελληνική Wikipedia αναφέρονται αναλυτικά απόψεις που συνηγορούν ή αντιτίθενται σ' αυτή την επιλογή, η οποία φαίνεται, όμως, ότι θα επικρατήσει σταδιακά (σε κλίμακα δεκαετιών) σε όλη την Ευρώπη και στην Αμερική - κι από εκεί στον υπόλοιπο κόσμο μέσω της αγγλικής γλώσσας.

Ήδη από τη δεκαετία του 1990 καταργήθηκε με το ευρωπαϊκό EN 28601 και το διεθνές πρότυπο ISO 8601 η χρήση θρησκευτικών όρων στη χρονολόγηση. Αυτή η ρύθμιση είναι υποχρεωτική για όλες τις χώρες (και για την Ελλάδα), όσον αφορά την εμπορική και τεχνική επικοινωνία (προσφορές, λογαριασμοί, τεχνικά σχέδια κ.ά.) Οι Κινέζοι, οι Ινδοί, οι Άραβες κ.ά. έχουν αποδεχτεί εκ των πραγμάτων τη δυτική αρίθμηση στη χρονολόγησή τους, αλλά δεν έχουν κανένα λόγο να χρησιμοποιούν χριστιανικούς συμβολισμούς σε εμπορικά και τεχνικά κείμενα. Αλλιώς θα μπορούσαν να χρησιμοποιούν κι αυτοί στις παραγγελίες τους σε δυτικές επιχειρήσεις δικούς τους παραδοσιακούς εθνικούς χαρακτηρισμούς, π.χ. η παράδοση του προϊόντος να γίνει «το μήνα του λωτού, στο έτος του σκύλου» ή επίσης «την ημέρα Purnimã, στο μήνα Agrahayana»...

Η ελληνική παράδοση στην αναφορά ημερών και μηνών έχει προσκολληθεί παλαιόθεν στη ρωμαϊκή κι έτσι δεν προέκυψε ποτέ θέμα προσαρμογής, πέρα από την καθυστερημένη αλλαγή του ημερολογίου από το ιουλιανό στο γρηγοριανό, η οποία αποτέλεσε αφορμή για διάφορους θρησκόληπτους να δημιουργήσουν ξεχωριστή θρησκευτική ομάδα - αληθινών ορθοδόξων, πιο αληθινών από τους αληθινούς!

Απ' την άλλη μεριά, στις περισσότερες χώρες του τέως «ανατολικού μπλοκ» χρησιμοποιούνταν ήδη προ πολλού οι συμβολισμοί, π.χ. στην Ανατολική Γερμανία v.u.Z./n.u.Z. (πριν/μετά την τρέχουσα χρονολόγηση) Έτσι διαδίδεται σταδιακά η χρήση αυτών των προσδιορισμών, δεδομένου ότι οι δυτικές κοινωνίες είναι ήδη σε σημαντικό βαθμό πολυπολιτισμικές.


(Στέλιος Φραγκόπουλος, Stelios Frangopoulos)

12 April 2009

Η Mitsuko Uchida παίζει Mozart...

Ένατο κοντσέρτο για πιάνο, "Jeunehomme", KV. 271, β' μέρος


Εγγραφή στο Mozarteum Salzburg 1989.





(βλέπε επίσης >>>)
(Στέλιος Φραγκόπουλος, Stelios Frangopoulos)

Η Μακεδονία είναι γεμάτη αρχαία

(της Γιώτας Μυρτσιώτη, Καθημερινή, 11/4/2009)

H μακεδονική γη αποκαλύπτει... διαρκώς, οι εκπλήξεις των αρχαιολογικών ανακαλύψεων δεν παύουν να γοητεύουν, ωστόσο τα τελευταία χρόνια ένα ζήτημα απασχολεί την επιστημονική κοινότητα: Τα προϊόντα της ανασκαφής μπορούν να μετατραπούν σε κοινωνικό αγαθό; Το ερώτημα δεν προέκυψε ξαφνικά. Ξεχειλίζουν οι αποθήκες από χιλιάδες θραύσματα έργων της αρχαιότητας κι όπως χαρακτηριστικά έλεγε αρχαιολόγος «ψάχνοντας και μόνο σ' αυτές μπορείς να κάνεις σπουδαίες αποκαλύψεις».

Ενδεικτικό παράδειγμα είναι η περίπτωση του μετρό Θεσσαλονίκης. Περίπου 4.000 κινητά ευρήματα έφεραν στο φως μόνο οι εργασίες για τη διάνοιξη της σήραγγας στο κέντρο της πόλης. Περίτεχνα έργα τέχνης στοιβαγμένα μέχρι ασφυξίας σε κοντέινερ περιμένουν μια αξιοπρεπή και ασφαλή στέγη προς το παρόν αποθηκευτική κι όχι μουσειακή.

Τα ευρήματα, όχι μόνο του μετρό, αλλά κάθε αρχαιολογικής θέσης, από τα βουνά της Πίνδου ώς την ακριτική Θράκη, αυξάνονται και πληθύνονται. Είναι αδύνατον να υπολογίσει κανείς τον αριθμό έργων της αρχαιότητας που αποκάλυψε ώς τώρα η Μακεδονία και η Θράκη. Χιλιάδες αριστουργήματα τέχνης από χρυσό, χαλκό, πηλό, μάρμαρο, γυαλί και μέταλλο, μικρές μαρτυρίες της πολιτιστικής, κοινωνικής και πολιτικής ζωής των ανθρώπων από τα προϊστορικά χρόνια ώς σήμερα, παραμένουν απλώς στις δημοσιεύσεις, χωρούν δηλαδή μέσα σε δεκάλεπτες ανακοινώσεις και σε Power Point συνεδρίων, όχι όμως στα μουσεία.

11 April 2009

Βιβλία, βιβλία

Sydney Brenner (Βραβείο NOBEL 2002): «Ζώντας με την Επιστήμη», 242 σελ., Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2008.

Ξεκινώντας από πολύ χαμηλά, ο Sydney Brenner αναδείχθηκε σταδιακά σε έναν από τους πλέον διακεκριμένους επιστήμονες του 20ού αιώνα, για να τιμηθεί με το βραβείο Nobel το 2002. Το ερευνητικό έργο του διατρέχει τη βιολογία καθ’ όλο το εύρος της, από την αποκρυπτογράφηση του γενετικού κώδικα μέχρι την καθιέρωση του νηματώδους σκώληκα Caenorhabditis elegans ως πρότυπου οργανισμού στην αναπτυξιακή βιολογία.

Σ' αυτή την ιδιαίτερα γλαφυρή ανασκόπηση, ο Brenner καταγράφει τους μικρούς και μεγάλους σταθμούς που σημάδεψαν την επιστημονική ζωή του, από τα πρώτα αδέξια πειράματα στο καμαράκι πίσω από το τσαγκαράδικο του πατέρα του μέχρι την εκλογή του στην θέση του Διευθυντή του Εργαστηρίου Μοριακής Βιολογίας της Επιτροπής Ιατρικών Ερευνών στο Καίμπριτζ της Αγγλίας, κι ακόμα παραπέρα. Το βιβλίο αυτό φιλοτεχνεί το συναρπαστικό και συνάμα ανθρώπινο πορτρέτο μιας μεγάλης μορφής της σύγχρονης βιολογίας.

Πρόλογος στην ελληνική έκδοση

Η ζωή του Sydney Brenner είναι άρρηκτα συνυφασμένη με την ιστορία της μοριακής βιολογίας, η οποία δεν ξεπερνά σε διάρκεια τα 6Ο χρόνια αλλά έχει να επιδείξει εντυπωσιακά επιτεύγματα. Η ιστορία αυτή σηματοδοτείται από τον προσδιορισμό της τριδιάστατης δομής της διπλής έλικας του DNA, δομής που περικλείει τη θεμελιώδη ιδιότητα της έμβιας ύλης, την πιστή αν και όχι αλάθητη, μεταβίβαση της γενετικής πληροφορίας από γενεά σε γενεά μέσω της αντιγραφής. Η συνέχεια έρχεται με την ανακάλυψη του αγγελιοφόρου RNA, του «συνδετικού κρίκου» στην αλυσίδα ροής της γενετικής πληροφορίας από το DNA στις πρωτεΐνες, τα λειτουργικά μακρομόρια του κυττάρου, την αποκρυπτογράφηση του γενετικού κώδικα και την αναγνώριση του καταλυτικού ρόλου των ριβοσωμάτων στη μετάφραση, δηλαδή στην υλοποίηση των γενετικών εντολών.

Σε αυτή την πρώιμη φάση της μοριακής βιολογίας, η συμβολή του Brenner υπήρξε καθοριστική. Θεμελιώδη ερωτήματα προσεγγίζονται με έξυπνα γενετικά πειράματα, αξιοποιώντας απλά βιολογικά συστήματα. Τα πρώτα χρόνια, ο πειραματισμός με το DNA αντιμετωπίζεται με σκεπτικισμό από την κοινότητα των τότε επιφανέστερων βιοχημικών. Σύντομα, όμως, τα εντυπωσιακά επιτεύγματα της αρχικά μικρής ομάδας των μοριακών βιολόγων γίνονται αποδεκτά και επιζητούν, πλέον, συνδυαστικές προσεγγίσεις. Η μοριακή βιολογία αλληλοσυμπληρώνεται με τη γενετική ανάλυση, την παρατήρηση των υποκυτταρικών δομών στο μικροσκόπιο και τα βιοχημικά πειράματα. Διεγείρεται από τη γοητεία της αναπτυξιακής βιολογίας, εμπνέεται από τη φυσική, υποστηρίζεται από μαθηματικές θεωρίες και επιταχύνει τον βηματισμό της αξιοποιώντας τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές.

Στο Καίμπριτζ, ο Brenner επί 20 χρόνια μοιράζεται το γραφείο του και ανταλλάσσει τις ιδέες του με τον Francis Crick, γράφοντας και σβήνοντας μαζί του, σε έναν μαυροπίνακα. Γαλουχεί μια προοδευτική και δημιουργική κοινότητα νέων ερευνητών κάθε εθνικής προέλευσης, με βασικές σπουδές στη φυσική, τη χημεία, την εμβρυολογία, τα μαθηματικά, τη ζωολογία, τη μηχανική..., επιλέγοντας τα μέλη της με μοναδικό κριτήριο τη δίψα τους να συμβάλουν στην αποκάλυψη των μυστηρίων της έμβιας ύλης, της γονιδιακής ρύθμισης, των μηχανισμών της ανάπτυξης, της λειτουργίας του νευρικού συστήματος και του εγκεφάλου.

Το ανήσυχο πνεύμα και η ευρυμάθειά του –αποτέλεσμα κριτικής μελέτης και παρατήρησης– τον οδηγούν στην καθιέρωση ενός απλού πρότυπου οργανισμού, του νηματώδη σκώληκα Caenorhabditis elegans, στην υπηρεσία της γενετικής ανάλυσης και της αναπτυξιακής βιολογίας. Ενθουσιάζεται με την επανάσταση που φέρνει η τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA και διαβλέπει την ώθηση στη βιοϊατρική, που συνεπάγεται η κλωνοποίηση του γενετικού υλικού και η συσχέτιση μεταλλαγμένων γονιδίων και πρωτεϊνών με κληρονομικά νοσήματα.

Υποστηρίζει με πάθος την αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών στην ανάλυση πολύπλοκων βιολογικών συστημάτων και οργανισμών και στρέφει τις προσπάθειές του στην υλοποίηση του προγράμματος ανάλυσης του γονιδιώματος του ανθρώπου. Εισηγείται την παράκαμψη του τεχνικού εμποδίου που συνεπάγεται το τεράστιο μέγεθος του ανθρώπινου γονιδιώματος λόγω του πλεονασματικού DNA, προτείνοντας την ανάλυση και χαρτογράφηση, κατά προτεραιότητα, των μεταγραφικών αντιγράφων, δηλαδή των κωδικών περιοχών όλων των γονιδίων, ενώ παράλληλα εμπλουτίζει την ομάδα των οργανισμών-μοντέλων γονιδιωματικής ανάλυσης με το φούγκου, ένα ψάρι με σχεδόν εξ ολοκλήρου μοναδιαίο DNA. Η συνέχεια, με την ολοκλήρωση της ανάλυσης του ανθρώπινου γονιδιώματος, επιβεβαιώνει την αξία της μελέτης του φούγκου, που με αυτό τον τρόπο συμβάλλει στον προσδιορισμό των λειτουργικών γονιδίων του ανθρώπου, ανοίγει τον δρόμο της συγκριτικής γονιδιωματικής και εμπλουτίζει το οπλοστάσιο της εξελικτικής γενετικής.

Tο 2002, o S. Brenner τιμήθηκε, μαζί με τους H. Robert Horvitz και John Sulston, με το βραβείο Nobel στη Φυσιολογία ή την Ιατρική για τη συμβολή του στη γενετική ρύθμιση της οργανογένεσης και τον προγραμματισμένο κυτταρικό θάνατο. Εδώ, σε αυτό το βιβλίο, γραμμένο σε ρέοντα λόγο, παρουσιάζεται η διαχρονική ερευνητική του προσπάθεια, συνυφασμένη με τη ζωή και τον γοητευτικό τρόπο σκέψης του.

Τα επιστημονικά επιτεύγματα, οι θέσεις και οι κρίσεις του για την έρευνα, τη διαχείριση και την ανάπτυξή της, συνδυάζονται με ιστορίες ανεκδοτικού χαρακτήρα, που σκιαγραφούν τον άνθρωπο Brenner και τους διάσημους συνεργάτες του, τον Francis Crick, τον James Watson, τον Seymour Benzer, τον François Jacob, τον John Sulston, αλλά και μεταφέρουν στον αναγνώστη το περιβάλλον του ερευνητικού εργαστηρίου, ένα περιβάλλον λιτό, χωρίς τυπικότητες, δημιουργικό μέσα από ατέλειωτες συζητήσεις και πειραματικές δοκιμές, συνεργατικό και συχνά ανατρεπτικό, όπου η κατάρριψη της αυθεντίας του αρχαιότερου, δεν είναι η εξαίρεση.

Το "Ζώντας με την Επιστήμη" απευθύνεται στο ευρύτερο αναγνωστικό κοινό που ενδιαφέρεται για τα επιτεύγματα της μοριακής βιολογίας όπως παρουσιάζονται εδώ, στην ιστορική τους εξέλιξη. Ευελπιστούμε, όμως, ότι θα αποτελέσει και μια πολύτιμη πηγή γνώσης και τρόπου σκέψης για τους ειδικούς, ιδιαίτερα για τους νέους ερευνητές. Αφιερώνεται σε όσους μοχθούν στα εργαστήρια και τις αίθουσες διδασκαλίας για να συνεισφέρουν στο διεθνές ερευνητικό γίγνεσθαι, οικοδομώντας την ελληνική παράδοση στις βιολογικές επιστήμες.

Νίκος Μοσχονάς
Δεκέμβριος 2008

«Διακριτοί ρόλοι» για συμπαιγνία...

...
Στη συνάντηση του προέδρου του ΠΑΣΟΚ Γιώργου Παπανδρέου με τον αρχιεπίσκοπο Αθηνών κ. Ιερώνυμο, ανέφερε ο κ. Παπανδρέου ότι, με τον αρχιεπίσκοπο αντάλλαξαν απόψεις για «τους διακριτούς ρόλους Εκκλησίας και Πολιτείας» και για τη δυνατότητα να υπάρξουν και τομείς στενής συνεργασίας, όπως στον κοινωνικό τομέα, ιδιαίτερα την εποχή της οικονομικής κρίσης.

Από την πλευρά του ο κ. Ιερώνυμος τόνισε ότι «η σχέση Εκκλησίας και Πολιτείας, μπορούμε να το πούμε πια, είναι μια σχέση διακριτών ρόλων, αλλά υπάρχει κι ένας χώρος με θέματα κοινού ενδιαφέροντος».


(από το ΒΗΜΑ, 10/4/2009)
Εγώ νόμιζα ότι ο ρόλος της Εκκλησίας προκύπτει από τη χριστιανική θρησκεία και τις παραδόσεις και δεν χρειάζεται συνάντηση πολιτικών και κληρικών για να καθοριστεί αυτός. Αυτό που μου κάνει επίσης εντύπωση είναι ότι ο αρχηγός ενός «σοσιαλιστικού κόμματος» (εντάξει, λέμε και καμιά κουταμάρα!) προαναγγέλει ανάθεση κοινωνικών παρεμβάσεων στον εκκλησιαστικό μηχανισμό, αντί να δώσει στη δημοσιότητα το κοινωνικό πρόγραμμα του κόμματός του και να εξηγήσει πώς θα το χρηματοδοτήσει.

Εννοείται, κανείς δεν μπορεί να αποκλειστεί, εφόσον επιθυμεί να είναι αλτρουιστής και αλληλέγγυος με τους αναξιοπαθούντες συμπολίτες. Αυτό όμως πρέπει να το πράξει με δικά του περιουσιακά στοιχεία, όχι με χρηματοδοτήσεις από τον κρατικό προϋπολογισμό και με προγράμματα που διεκδικούν οι πάλαι ποτέ «ευρωλιγούρηδες».

Πέρα απ' αυτά, αναρωτιέμαι: τι ακριβώς περιέχει η κωδικοποιημένη περιγραφή «διακριτοί ρόλοι»; Ποιοι είναι αυτοί οι ρόλοι, πότε και πού περιγράφηκαν, ώστε να μπορούμε να τους πληροφορηθούμε; Αν δεν έχει γίνει ακόμα αυτό, μπορεί καθένας να εικάζει και να διεκδικεί ό,τι θέλει! Για παράδειγμα, η Εκκλησία συγγράφει τα σχολικά βιβλία και προσλαμβάνει το εκπαιδευτικό προσωπικό, πρωτίστως θεολόγους που είναι και άνεργοι, και το Κράτος αναλαμβάνει τα έξοδα! Σαφέστατα διακριτοί ρόλοι!

Θα μου πείτε δεν εννοεί αυτό ο πρόεδρος της Σοσιαλιστικής Διεθνούς, άλλο εννοεί! Αφού εννοεί άλλο, γιατί δεν το παρουσιάζει λοιπόν ξεκάθαρα, να ξέρουμε όλοι ποιοι είναι οι κανόνες και, στο κάτω κάτω, να διεκδικήσουν κι άλλοι κοινωνικοί φορείς «διακριτούς ρόλους». Γιατί νάχει αυτό το μονοπώλιο μόνον ο εκκλησιαστικός μηχανισμός;

Πιθανότατα θα απαντήσετε, επειδή αυτός ο μηχανισμός επηρεάζει τις ψήφους του ποιμνίου (με διπλή έννοια) και θα έχετε απόλυτα δίκιο. Ο Ερυθρός Σταυρός, το Ίδρυμα Ωνάση, η Εταιρία Φίλων της Μουσικής, η Αρχαιολογική Εταιρία κ.ά., πολύ σημαντικοί φορείς με κοινωνική προσφορά, δεν διεκδίκησαν ποτέ ρόλο έξω από τα αυτονόητα και ποτέ δεν έδωσαν γραμμή στους «πιστούς» τι να ψηφίσουν. Γι' αυτό και κανείς δεν ενδιαφέρεται να τους κάνει συνεταίρους με «διακριτούς ρόλους».

Στ. Φραγκόπουλος  Δρ.Μηχανικός, Καθηγητής
(Στέλιος Φραγκόπουλος, Stelios Frangopoulos)