Τούρκικη διγλωσσία

...

Προ ημερών βρέθηκε στη Γερμανία ο Τούρκος πρωθυπουργός Ερντογάν. Ανάμεσα στις πολλές δραστηριότητές του εκεί έβγαλε λόγο σε μερικές δεκάδες χιλιάδες συμπατριωτών του σε στάδιο της Κολωνίας. Σ' αυτό το λόγο του που απευθυνόταν στα περίπου 3 εκατομμ. Τούρκους που ζουν στη Γερμανία (σχεδόν 4% του πληθυσμού της χώρας), κατήγγειλε όλους εκείνους, Τούρκους και ξένους, που επιδιώκουν την αφομοίωση των Τούρκων στις κοινωνίες που ζουν. Πρόκειται για «έγκλημα κατά του ανθρωπισμού» (Verbrechen gegen die Menschlichkeit), βροντοφώναξε προς όλες τις ευρωπαϊκές κοινωνίες ο Ερντογάν.

Πάνω εκεί παρουσιάστηκαν οι Κούρδοι της Τουρκίας, οι οποίοι εκπροσωπούνται σε σημαντικό αριθμό μεταναστών μεταξύ των «Τούρκων» που ζουν στην Ευρώπη. Εμείς, λένε, είμαστε 15 εκατομμύρια στην Τουρκία και το κράτος αυτό μας αρνείται το δικαίωμα να εκπαιδεύουμε τα παιδιά μας στα κουρδικά, να μιλάμε στην καθημερινή ζωή αυτή τη γλώσσα μας κ.ο.κ. Αν το 4% στη Γερμανία διεκδικεί ανεξάρτητη εκπαίδευση και πολιτιστική παρουσία, τί πρέπει να ισχύει για το 20% που αποτελούν οι Κούρδοι μέσα στο τούρκικο κράτος;

Δεν είναι πρώτη φορά που το τούρκικο κατεστημένο χρησιμοποιεί άλλη γλώσσα στο εσωτερικό, όπου ισχύουν αυταρχικοί νόμοι και μηχανισμοί επιβολής της εθνικής ιδεοληψίας και άλλη γλώσσα στο εξωτερικό, όπου είναι αναγκαίο να δείχνουν πολιτισμένο και «ευρωπαϊκό» πρόσωπο.

Φωτογραφήθηκε ένας από τους πρώτους γαλαξίες

...

Το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble φωτογράφησε έναν γαλαξία σε απόσταση 13 δισεκ. ετών φωτός, ίσως τον πιο απομακρυσμένο γαλαξία που έχει φωτογραφηθεί ή θα φωτογραφηθεί ποτέ. Για την επιτυχία αυτή αξιοποιήθηκε ένα φαινόμενο «φυσικού φακού».

Αυτός ο γαλαξίας δημιουργήθηκε περί τα 700 εκατομμ. έτη μετά τη μεγάλη έκρηξη (big bang), περίπου με τη λήξη της σκοτεινής εποχής του σύμπαντος. Μετά την ψύξη των υπέρθερμων αερίων που προέκυψαν από τη μεγάλη έκρηξη, επικρατούσε στο σύμπαν για αρκετά εκατομμύρια χρόνια απόλυτο σκοτάδι, όπως εκτιμούν οι Κοσμολόγοι. Από τα περιφερόμενα νέφη ηλίου και υδρογόνου συμπυκνώθηκαν όμως τα πρώτα αστέρια κι έτσι έληξε η εποχή του σκότους.

Ο «φυσικός φακός» που λειτούργησε για τη μεγέθυνση της εικόνας του γαλαξία και για τη φωτογράφησή του από το Hubble, στηρίζεται σε μια αρχή της Γενικής Θεωρίας της Σχετικότητας: Το κοντινό σ’ εμάς γαλαξιακό σμήνος Abell 1689 κάμπτει με την τεράστια μάζα του το φως ουράνιων σωμάτων που βρίσκονται πίσω του και παρουσιάζει την εικόνα τους όπως ένας μεγεθυντικός φακός. Μόνο μέσω αυτού του βαρυτικού φακού έφτασε ο απόμακρος γαλαξίας στο οπτικό πεδίο του Hubble.

Κατά τα λοιπά ισχύουν οι ίδιοι προβληματισμοί που αναφέρθηκαν στην προηγούμενη αστρονομική ανάρτηση.

Συνέντευξη με την Lisa Randall, μέρος 1

...

Σε προηγούμενη ανάρτηση παρέθεσα ένα σύντομο βιογραφικό της διάσημης ερευνήτριας Lisa Randall (46 ετών, από τη Νέα Υόρκη) που είναι καθηγήτρια Θεωρητικής Φυσικής στο Πανεπιστήμιο Harvard. Παραθέτω εδώ μια συνέντευξη (με ελαφρές περικοπές σε επουσιώδη θέματα) της κ. Randall που δόθηκε το έτος 2006 στο δημοσιογράφο Mathias Plüss και δημοσιεύτηκε στην ελβετική εφημερίδα Weltwoche, τεύχος 45/2006.

Κυρία Randall, υπάρχει μια φράση σας, η οποία δεν μου φεύγει από το μυαλό: «Ο κόσμος είναι περισσότερο από αυτό που βλέπουμε».

Αυτό είναι κάτι που συναντάει κάποιος στις φυσικές επιστήμες πολύ συχνά. Δεν βλέπουμε σε ένα άνθρωπο ότι αποτελείται από κύτταρα. Δεν βλέπουμε ότι το τραπέζι εδώ αποτελείται από άτομα. Η Φυσική απομακρύνθηκε τον 20^ο αιώνα από πράγματα, τα οποία μπορούμε να παρακολουθήσουμε με γυμνό μάτι.

Η Φυσική γίνεται όλο και περισσότερο αφηρημένη.

Θα έλεγα, η Φυσική γίνεται όλο και περισσότερο στοιχειώδης. Τα περισσότερα αντικείμενα που ανακαλύπτουμε τελευταία γίνονται αντιληπτά μόνο έμμεσα, γι’ αυτό δεν είναι για μας τους ανθρώπους εύκολα κατανοητά.

Γιατί συμβαίνει αυτό;

Αν και δεν γίνεται κατανοητό στην καθημερινή ζωή, δεν βλέπουμε τα πράγματα, αλλά μόνο αυτά που δημιουργεί ο εγκέφαλος. Σκεφτείτε τις διάφορες οφθαλμαπάτες! Η πολύ γνωστή εικόνα μιας ευθείας γραμμής, η οποία με φόντο κάποιο σχέδιο φαίνεται κυρτή. Η επιδεκτικότητα που έχουμε για οφθαλμαπάτες δείχνει ότι ο εγκέφαλος έχει μεγάλες δυνατότητες για παραλλαγές.

Υπερασπίζεστε την παράδοξη ιδέα ότι υπάρχουν στο σύμπαν κρυμμένες διαστάσεις, για τις οποίες δεν γνωρίζουμε τίποτα. Πώς μπορεί να το φανταστεί αυτό κάποιος;

Είναι πάρα πολύ δύσκολο. Είμαστε συνηθισμένοι στις τέσσερις διαστάσεις, τις τρεις του χώρου και τη διάσταση του χρόνου. Για επιπλέον διαστάσεις λείπει κάθε δυνατότητα αντίληψης. Όταν όμως σκεφτεί το θέμα, διαπιστώνει ότι η ιδέα δεν είναι παράλογη.

Γιατί δεν βλέπουμε αυτές τις διαστάσεις;

Η απλούστερη εξήγηση αναφέρει ότι δεν είναι τόσο μεγάλες όσο οι γνωστές τέσσερις, αλλά πολύ μικρές – τόσο μικρές ώστε είναι αδύνατον να τις αντιληφθούμε. Πέρα απ’ αυτό, οι επιπλέον διαστάσεις είναι τυλιγμένες.

Τυλιγμένες;

Το απλούστερο παράδειγμα για να το καταλάβετε είναι να σκεφθείτε έναν απλωμένο σωλήνα για πότισμα στον κήπο. Όταν τον παρατηρείτε από μακριά, φαίνεται σαν μια γραμμή, δηλαδή είναι μονοδιάστατος. Αλλά όταν βρεθείτε κοντά, διαπιστώνετε ότι δεν συμβαίνει αυτό. Ένα σκαθαράκι αντιλαμβάνεται ότι μπορεί να περπατήσει, όχι μόνο κατά μήκος του σωλήνα, αλλά και γύρω γύρω. Η επιφάνεια του σωλήνα έχει λοιπόν δύο διαστάσεις, όπου η μία διάσταση είναι πολύ μεγάλη και η άλλη μικρή και τυλιγμένη. Στη Φυσική μπορείτε να φανταστείτε ότι όλο το σύμπαν είναι όπως αυτός ο σωλήνας, επίμηκες και τυλιγμένο. Οι επιπλέον διαστάσεις είναι τυλιγμένες και προσαρτημένες σε κάθε σημείο του χώρου, σε κάθε σημείο αυτού του τραπεζιού και επάνω στη μύτη μου.

Τρελό! Αλλά εσείς λέτε ακόμα πιο τρελά πράγματα: σχεδιάσατε ένα πενταδιάστατο μοντέλο του σύμπαντος, στο οποίο η επιπλέον διάσταση δεν είναι μικρή αλλά απείρως μεγάλη – και παρ’ όλα αυτά αόρατη.

Αυτό ήταν μια εργασία που πραγματοποίησα με τον συνεργάτη μου Raman Sundrum. Ο Einstein υποστηρίζει ότι ο χωροχρόνος δεν είναι απαραιτήτως επίπεδος, αλλά καμπυλωμένος και στρεβλωμένος. Υπολογίσαμε ότι ο χωροχρόνος μπορεί να είναι τόσο απίστευτα ισχυρά καμπυλωμένος, ώστε σε ολόκληρες περιοχές του να μην έχουμε πρόσβαση. Κι αυτό φτάνει μέχρι του σημείου ότι θα μπορούσε να υπάρχει μια πέμπτη διάσταση, η οποία δεν φαίνεται λόγω αυτής της καμπυλότητας. Πρόκειται για μια ριζοσπαστική σκέψη. Εδώ και 8O χρόνια σκέφτονται οι Φυσικοί πάνω σ’ αυτά τα προβλήματα, αλλά σ’ αυτή την ιδέα δεν έφτασε πριν από μας κάποιος άλλος.

Μια εκδοχή του συμπαντικού μοντέλου σας περιλαμβάνει δύο βράνες. Τι πράγμα είναι οι βράνες;

Η λέξη προέρχεται από τη «μεμβράνη». Βράνες είναι νήσοι δύο διαστάσεων, ενσωματωμένες σε ένα χώρο περισσότερων διαστάσεων. Πάρτε για παράδειγμα την πλαστική κουρτίνα στην μπανιέρα: η κουρτίνα είναι μια βράνη δύο διαστάσεων σε ένα χώρο τριών διαστάσεων. Στο μοντέλο μου αποτελείται ο χώρος από δύο βράνες…

Κατά κάποιο τρόπο δύο κουρτίνες…

Ναι και μια πέμπτη διάσταση που έχει εγκλωβιστεί ανάμεσά τους. Στη μία βράνη βρισκόμαστε εμείς, όλη η ύλη, όλες οι δυνάμεις είναι δεμένες με τη μία βράνη, όπως οι σταγόνες νερού στην πλαστική κουρτίνα. Γι’ αυτό δεν έχουμε κάποια αντίληψη για τη δεύτερη βράνη, παρ’ ότι θα μπορούσε να βρίσκεται πάρα πολύ κοντά, μόνο σε μια απόσταση μερικά κλάσματα του χιλιοστού.

Μια στιγμή! Θα ήταν δηλαδή δυνατόν να υπάρχει ένας δεύτερος κόσμος, εδώ και τώρα, για τον οποίο δεν γνωρίζουμε τίποτα;

Γιατί όχι; Φανταστείτε ότι στην άλλη βράνη υφίσταται μια ύπαρξη, ίσως ένα είδος ζώου. Φανταστείτε ακόμα ότι αυτό δεν αποτελείται από πρωτόνια και ηλεκτρόνια, όπως εμείς, αλλά από κάτι τελείως διαφορετικό. Εκεί δεν υπάρχουν φως και ηλεκτρομαγνητισμός, όπως σε μας, αλλά μόνο άλλες δυνάμεις, τις οποίες δεν αισθανόμαστε και οι οποίες δεν αντιδρούν με τη δική μας ύλη. Αυτές οι υπάρξεις θα μπορούσε να υπάρχουν, ακριβώς εδώ μέσα. Πώς θα μπορούσαμε να τις εντοπίσουμε; Δεν έχουμε καμιά δυνατότητα.

Δεν χρειάζεται λοιπόν να φοβόμαστε ότι θα μπορούσαν να επηρεάσουν τη σκέψη μας;

Όχι, καθόλου (γελάει)

(click)

Αφού αποκλείεται κάθε επαφή με την άλλη βράνη, γιατί να ασχολούμαστε μαζί της;

Ακόμα δεν σας είπα ολόκληρη την ιστορία. Υπάρχει μία δύναμη η οποία, σε αντίθεση με τις άλλες δυνάμεις, μπορεί να διαπεράσει την πέμπτη διάσταση: η βαρύτητα. Γενικά, ανέπτυξα αυτό το μοντέλο για να εξηγήσω μια ιδιομορφία της βαρύτητας – είναι πολύ ασθενής.

Λέτε ότι η βαρύτητα είναι ασθενής; Παρόλα αυτά κρατάει τους ανθρώπους στην επιφάνεια της Γης και τους πλανήτες στις τροχιές τους.

Η βαρύτητα φαίνεται σε μας ισχυρή, επειδή η Γη έχει μια πολύ μεγάλη μάζα. Αλλά σκεφτείτε ότι μπορούμε να πηδάμε στον αέρα και να σηκώνουμε τα χέρια μας ψηλά, αντισταθμίζοντας τη συνολική βαρυτική δύναμη της Γης. Ένας μικρός μαγνήτης μπορεί να σηκώνει ένα μεταλλικό συνδετήρα, παρ’ όλο η Γη τον τραβάει στην άλλη κατεύθυνση. Η βαρυτική δύναμη είναι πολλές τάξεις ασθενέστερη από την ηλεκτρομαγνητική δύναμη.

Και γιατί σας ενοχλεί αυτή η ανίσχυρη δύναμη;

Επειδή δεν μπορούμε να την εξηγήσουμε. Σύμφωνα με τα μοντέλα μας περιμένουμε να είναι όλες οι δυνάμεις περίπου ίσες. Ειδικά λόγω της μικρής ισχύος της βαρυτικής δύναμης πρέπει να εισαγάγουμε έναν συντελεστή μεγάλης ακρίβειας με 16 δεκαδικά μετά το κόμμα, ώστε να είναι σωστοί οι υπολογισμοί.

Πώς μπορεί να εξηγηθεί στο μοντέλο σας η ανίσχυρη βαρυτική δύναμη;

Ανέφερα ήδη ότι η βαρυτική δύναμη είναι η μόνη που διαπερνάει την πέμπτη διάσταση. Στο μοντέλο μου είναι το μεγαλύτερο μέρος της βαρυτικής δύναμης συγκεντρωμένο στην περιοχή της άλλης βράνης και ακριβώς εκεί είναι περίπου ίση με τις άλλες δυνάμεις. Επειδή όμως ο χώρος σ’ αυτή τη διεύθυνση είναι πολύ καμπυλωμένος, αντιλαμβανόμαστε μόνο μια ανταύγεια αυτής της δύναμης. Αυτή η επιχειρηματολογία αποτελεί μια φυσική ερμηνεία για την παρατηρούμενη ασθένεια της βαρυτικής δύναμης.

Θεωρείτε κάτι φυσιολογικό την πέμπτη διάσταση;

Εγώ για λογαριασμό μου πιστεύω περισσότερο στην πέμπτη διάσταση παρά σε ένα αριθμό που έπεσε, ας πούμε, από τον ουρανό στα υπολογιστικά μοντέλα μας και έχει κατά τύχη το σωστό μέγεθος, 16 δεκαδικές θέσεις μετά το κόμμα – είναι τρομερό! Και γενικότερα: γιατί να μην υπάρχει μια πέμπτη διάσταση; Επειδή δεν την βλέπουμε; Έχουμε πάλι το ίδιο ζήτημα: ο κόσμος είναι περισσότερα από αυτά που βλέπουμε.

Εσείς πιστεύετε ότι υπάρχει η πέμπτη διάσταση;

Ναι!

Και πώς θα βρούμε, αν αυτή πράγματι υπάρχει;

Μπορούμε να το βρούμε και αυτό είναι συγκλονιστικό, ειδικά για τους Ελβετούς! (γελάει) Όλος ο κόσμος περιμένει να λειτουργήσει σε λίγο καιρό ο επιταχυντής σωματιδίων στη Γενεύη, στο ευρωπαϊκό ερευνητικό κέντρο Cern. Το αργότερο σε πέντε χρόνια θα ξέρουμε πολύ περισσότερα για τη θεμελιώδη δομή του κόσμου, χάριν του επιταχυντή σωματιδίων!

 
Τι ακριβώς κάνουν στο Cern;

Η νέα εγκατάσταση αποτελείται από ένα δακτυλίδι με περίμετρο 27 χιλιομέτρων, στο οποίο επιταχύνονται πρωτόνια και τα οποία συγκρούονται με τεράστια ορμή. Σ’ αυτή τη σύγκρουση δημιουργείται μια τεράστια ποσότητα ενέργειας, η οποία μπορεί να μετατραπεί σε μάζα. Γνωρίζουμε ότι ισχύει: E = mc², ενέργεια ίσον με μάζα επί το τετράγωνο της ταχύτητας. Μεγάλη ενέργεια σημαίνει και μεγάλη μάζα m. Στο Cern θα δημιουργηθούν σωματίδια, τα οποία είναι τόσο βαριά, όσο δεν υπήρξαν στο σύμπαν από τη μεγάλη έκρηξη (big bang) και μετά!

Συμβαίνει για πρώτη φορά στο σύμπαν και συμβαίνει στην Ελβετία!

Για πρώτη φορά από τη μεγάλη έκρηξη, ναι. Κατά κάποιο τρόπο, μια νέα μεγάλη έκρηξη στην Ελβετία. (γελάει)

Τι σχέση έχει αυτό με την πέμπτη διάσταση;

Περιμένουμε ότι θα εμφανιστούν άγνωστα μέχρι σήμερα βαρέα σωματίδια, τα οποία είναι σε θέση να κινηθούν στις επιπλέον διαστάσεις και θα αφήσουν ίχνη στο δικό μας κόσμο. Αν υπάρχει πράγματι η πέμπτη διάσταση, τότε πρέπει να βρούμε με μεγάλη πιθανότητα αυτά τα ίχνη στο Cern – στη μορφή ιδιαίτερα βαρέων σωματιδίων.

Κι αν δεν βρούμε αυτά τα σωματίδια;

Τότε θα κοιτάξουμε παρακάτω. Αν αυτά τα πειράματα δείξουν με πειστικό τρόπο ότι η θεωρία μου δεν είναι σωστή, τότε θα την εγκαταλείψω.

(συνεχίζεται >>>)

O ρόλος της Εκκλησίας

και τί δεν έκανε ο μακαρίτης Χριστόδουλος

Η πίστη και η θρησκευτική ελευθερία

(του Μιχ. Σταθόπουλου, το ΒΗΜΑ, 10/02/2008)

Το θρησκευτικό συναίσθημα και οι μεταφυσικές αγωνίες πάντοτε θα υπάρχουν σε (μεγαλύτερο ή μικρότερο) μέρος της κοινωνίας και μαζί τους θα υπάρχει και η θρησκεία (ή οι θρησκείες). Επομένως η θρησκευτική συνείδηση είναι άξια κάθε σεβασμού. Το ίδιο όμως άξια σεβασμού είναι και η θρησκευτική ελευθερία, που αποτελεί ένα από τα πιο θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα. Θρησκευτική ελευθερία σημαίνει ελευθερία του καθενός να ανήκει ή να μην ανήκει σε μια θρησκεία, να πιστεύει ή να μην πιστεύει ή να πιστεύει διαφορετικά, τελικά να μην ενοχλείται γι' αυτό που πιστεύει και που είναι δικό του προσωπικό ζήτημα.

Για την Ελληνορθόδοξη Εκκλησία με τη μακρά παράδοση, ριζωμένη στην ελληνική κοινωνία, οι διαπιστώσεις αυτές σημαίνουν, πρώτον, ότι είναι σημαντική η αποστολή της, αφού στους κόλπους της ικανοποιούν τα θρησκευτικά τους συναισθήματα οι πιστοί της. Και, δεύτερον, ότι η όποια δράση της δεν θα πρέπει να εκφράζει έλλειψη σεβασμού για τη θρησκευτική ελευθερία και του τελευταίου πολίτη και της οποιασδήποτε μειονοτικής κοινότητας ή άλλης ομάδας που θέλει να σκέφτεται και να συμπεριφέρεται διαφορετικά.

Ειδικότερα η Εκκλησία και ιδίως, φυσικά, η εκκλησιαστική ηγεσία που την εκπροσωπεί θα πρέπει, μεταξύ άλλων:

• Να ανοίγεται, βέβαια, στην κοινωνία, αλλά με εκκλησιαστικό λόγο, όχι με πολιτικό. Ο πρώτος μπορεί να λειτουργεί ενωτικά και να αυξάνει το κύρος της Εκκλησίας, ο δεύτερος είναι διχαστικός (όπως ήταν τα τελευταία δέκα χρόνια). Να μη διεκδικεί πολιτικές εξουσίες, εκκοσμικεύοντας τη θρησκεία. Οι ιεράρχες έχουν πνευματική και όχι «κοσμική» αποστολή.
• Να είναι διαλλακτική και ανεκτική. Η αδιαλλαξία και η μισαλλοδοξία εκτρέφουν τον φανατισμό, τον ρατσισμό, τα μίση. Οι πρωτοβουλίες των εκπροσώπων της για τη διάδοση της διδασκαλίας και της λατρείας της ή για την ενίσχυση του θρησκευτικού φρονήματος των παθητικών ή αδιάφορων ή για άλλους λόγους μη ενεργών μελών του πληρώματός της δεν πρέπει να συνοδεύονται με έμμεσους εξαναγκασμούς ούτε με καταφρονητική ή απαξιωτική διάθεση για όσους δεν συμμερίζονται τις θέσεις τους (όπως γινόταν τα τελευταία δέκα χρόνια). Ο σεβασμός της θρησκευτικής ελευθερίας σημαίνει σεβασμό της διαφορετικότητας. Ο χριστιανισμός είναι θρησκεία της αγάπης («Ο Θεός αγάπη εστίν», κατά τον Ευαγγελιστή Ιωάννη), ιδίως απέναντι σε αυτούς που διαφωνούν. Και όποιος αγαπά δεν «περπερεύεται» και δεν «φυσιούται» (κατά τα λόγια του Απόστολου Παύλου), δηλαδή δεν κομπάζει και δεν φουσκώνει αλαζονικά.
• Να συμφιλιώνει σε κάθε βήμα της τη θρησκεία με τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η διακήρυξη του αποθανόντος Αρχιεπισκόπου «ή θα πιστεύετε στον Θεό και την Ορθοδοξία ή στα ανθρώπινα δικαιώματα» (που προφανώς έγινε επειδή η επίκληση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αποδυναμώνει τελείως κάποιες θεοκρατικές απόψεις) έφερναν τη θρησκεία σε ανταγωνιστική αντιπαράθεση με τον σημερινό νομικό πολιτισμό, που εκφράζεται πρώτιστα με τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
• Να αποφεύγει μεγαλομανείς συμπεριφορές. Να δίνει πρώτη αυτή το παράδειγμα της σεμνότητας, αντί να υψώνει τον εαυτό της σε τιμητή των πάντων («ο υψών εαυτόν ταπεινωθήσεται και ο ταπεινών εαυτόν υψωθήσεται»).
• Να αποφεύγει τη δημαγωγία (αλλάζοντας μάλιστα πρόσωπο, ανάλογα με το κοινό στο οποίο απευθύνεται) και τις αφοριστικές αποστροφές. Ειλικρίνεια και συνέπεια είναι χαρακτηριστικά των πνευματικών ταγών. Να ασκεί μεν κριτική, αλλά χωρίς να κινδυνολογεί γενικόλογα και χωρίς να διεγείρει τους πολίτες εναντίον της πολιτειακής αρχής ή εναντίον εκείνων που θεωρεί αντιπάλους της. Να αποφεύγει τη ρήξη με την πολιτική εξουσία και με μεγάλο μέρος του λαού, εκείνο που ακολουθεί το πνεύμα του διαφωτισμού και την παράδοση ενός Ρήγα Φεραίου και ενός Αδαμάντιου Κοραή (που δεν είναι τυχαίο ότι οι ανδριάντες τους κοσμούν τα Προπύλαια του Πανεπιστημίου Αθηνών).
• Να αποφεύγει τις εθνικιστικές εξάρσεις και τα οράματα μιας Ελλάδας Ελλήνων Ορθοδόξων, κατά το πρότυπο της χούντας των Συνταγματαρχών που οραματίζονταν την Ελλάδα Ελλήνων Χριστιανών.
• Να διαθέτει πολλές δυνάμεις της, πέρα από το καθαρώς εκκλησιαστικό (πνευματικό, κατηχητικό, λατρευτικό κ.λπ.) έργο της, και σε κοινωφελή έργα, τα οποία, εκτός από τη χρησιμότητά τους, θα της προσδώσουν περισσότερο κύρος και επιρροή.
• Να συζητήσει, τέλος, με την Πολιτεία την καθιέρωση και στην πράξη (όχι μόνο στα λόγια) των διακριτών ρόλων Πολιτείας και Εκκλησίας, σε ένα σύστημα διάκρισης αρμοδιοτήτων, δηλαδή σύστημα μη ανάμειξης του ενός μέρους στις υποθέσεις του άλλου («απόδοτε τα του Καίσαρος τω Καίσαρι και τα του Θεού τω Θεώ»), που φυσικά δεν αποκλείει τη φιλική συνεργασία σε πολλά θέματα κοινού ενδιαφέροντος.

Ο μόλις εκλεγείς στον αρχιεπισκοπικό θρόνο (αφού συντάχθηκαν οι παραπάνω γραμμές) σεμνός και συνετός ιεράρχης κ. Ιερώνυμος πιστεύω ότι είναι σε θέση να εκπληρώσει τις παραπάνω προσδοκίες. Είναι άλλωστε αυτός που μιλούσε κριτικά για «εκκοσμίκευση» της Εκκλησίας τα τελευταία χρόνια.

(Ο κ. Μιχάλης Σταθόπουλος είναι καθηγητής του Αστικού Δικαίου, πρώην υπουργός Δικαιοσύνης)

Ματιά σε ξένες γειτονιές

Έχω ξαναδημοσιεύσει αυτή τη φωτογραφία που τράβηξε το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble. Είναι από μια άκρη του σύμπαντος, περίπου 5 δισεκ. έτη φωτός μακριά από το δικό μας γαλαξία. Δηλαδή, όταν ξεκίναγε το φως που φτάνει τώρα στη γειτονιά μας από αυτή την περιοχή του σύμπαντος, είχε αρχίσει να συγκροτείται το δικό μας ηλιακό σύστημα και δεν είχε διαμορφωθεί ακόμα η Γη.

Αυτό που είναι συνταρακτικό σ' αυτή τη φωτογραφία, πέρα από το δακτυλίδι της σκοτεινής ύλης, είναι ότι οι κουκκίδες που βλέπουμε σε όλη τη φωτογραφία είναι γαλαξίες με δισεκατομμύρια ηλιακά συστήματα έκαστος και έναν απίστευτο αριθμό πλανητών και δορυφόρων. Πόσες τάξεις έμβιων όντων μπορεί να έχουν υπάρξει ή να υπάρχουν ακόμα εκεί, πόσοι πολιτισμοί μπορεί να έχουν δημιουργηθεί και καταστραφεί σε κάποιους από τους πλανήτες αυτών των γαλαξιών; Άγνωστο και, μπορούμε να είμαστε βέβαιοι, δεν θα το μάθουμε ποτέ!