Διάσπαση ατόμου και πυρηνική βόμβα, μέρος I

...

Η διερεύνηση των πυρηνικών αντιδράσεων είχε αρχίσει ήδη στα τέλη του 19^ου αιώνα από τους Bequerel και το ζεύγος Maria Sklodowska και Pierre Curie. Το έτος 1898 εισήγαγε ο φυσικός Hans Friedrich Geitel (Γκάιτελ, 1855-1923) τον όρο «ατομική ενέργεια» αναφερόμενος στα φαινόμενα που σχετίζονται με διεργασίες ραδιενεργού διάσπασης. Αργότερα προστέθηκε ως συνώνυμο ο όρος «πυρηνική ενέργεια».

Με αξιοποίηση της κβαντομηχανικής και της θεωρίας της σχετικότητας των αρχών του 20^ου αιώνα και άλλων βελτιωμένων θεωριών που αναπτύχθηκαν μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1930, πέτυχαν οι Otto Hahn (Χαν, 1879-1968) και Fritz Strassmann (Στράσμαν, 1902-1980) το έτος 1938 τη διάσπαση του ατόμου ουρανίου, η οποία εξηγήθηκε θεωρητικά από την Lise Meitner (Μάιτνερ, 1878-1968) και τον ανεψιό και συνεργάτη της Otto Robert Frisch (Φρις, 1904-1979). Σημαντικές γνώσεις στο θέμα της αλυσιδωτής ή αλυσωτής πυρηνικής αντίδρασης προσέφεραν επίσης οι σύζυγοι Jean Frederic Joliot (Ζολιό, 1900-1958) και Irene Joliot-Curie (Ζολιό-Κιουρί, 1897-1956), κόρη της Μαρίας Κιουρί. Το ζεύγος Ζολιό-Κιουρί είχε πάρει ήδη το έτος 1935 το βραβείο Νόμπελ για εργασίες του στην πυρηνική φυσική.

Τα γεγονότα περί τη διάσπαση του ατόμου κρύβουν όμως επίσης σημαντικές πολιτικές και κοινωνικές αντιπαραθέσεις, αλλά και προβλήματα προσωπικών σχέσεων και συνειδήσεων. Συγκεκριμένα, ο Γερμανός χημικός Χαν και η Αυστριακή φυσικός Μάιτνερ ήταν από τις αρχές του 20^ου αιώνα και επί 3 δεκαετίες συνεργάτες στο Βερολίνο, όπου στο κράτος της Πρωσίας εκείνης της εποχής δεν επιτρεπόταν ακόμα να σπουδάζουν γυναίκες σε πανεπιστήμιο. Η Μάιτνερ, ήδη διδάκτωρ του πανεπιστημίου της Βιένης, έμπαινε στα πανεπιστημιακά εργαστήρια από την πόρτα του υπηρετικού προσωπικού και προσέφερε επιστημονικό έργο χωρίς οποιαδήποτε αμοιβή! Μέχρι το 1910 είχαν ανακαλύψει οι δύο ερευνητές διάφορα νουκλίδια και στη συνέχεια είχαν επιστημονική γνωριμία με τον Einstein και τη Maria Curie. Μεταξύ 1912 και 1915 εργάστηκε η Μάιτνερ ως βοηθός του Planck στο Βερολίνο, πάλι χωρίς αμοιβή. Με το τέλος του α' παγκόσμιου πολέμου συνέχισε τη συνεργασία της με τον Χαν και ανακάλυψαν μαζί το ισότοπο πρωτακτίνιο 231. Από το έτος 1918 έγινε η Μάιτνερ έμμισθη ερευνήτρια και το 1926 καθηγήτρια στο πανεπιστήμιο του Βερολίνου.

Το έτος 1933 αφαίρεσε το νέο ναζιστικό καθεστώς το δικαίωμα διδασκαλίας από την Μάιτνερ, επειδή ήταν εβραϊκής καταγωγής και το 1938, μετά την προσάρτηση της Αυστρίας, εκδιώχθηκε ολοκληρωτικά αυτή η σημαντική ερευνήτρια από το πανεπιστήμιο^. έτσι αναγκάστηκε να καταφύγει αρχικά στην Ολλανδία και στη Δανία και στη συνέχεια τη Σουηδία, όπου συνέχισε τις επιστημονικές έρευνες.

Αξιοσημείωτο είναι καταρχάς ότι η γερμανική επιστημονική κοινότητα ελάχιστα αντέδρασε στον παραγκωνισμό και την εκδίωξη επιστημόνων εβραϊκής καταγωγής ή φιλελεύθερων φρονημάτων, η μεγάλη πλειοψηφία των οποίων (ασήμαντη λεπτομέρεια) ουδεμία σχέση είχε με θρησκευτικές και πολιτικές δραστηριότητες. Φυσικά, δεν πρέπει να παραβλεφθεί ότι επρόκειτο για ένα καθεστώς, το χιτλερικό, που δεν είχε κανένα δισταγμό να εξοντώσει κάθε αντίπαλο, σε όποια θέση κι αν βρισκόταν αυτός. Μετά το β' παγκόσμιο πόλεμο, όταν συζητήθηκε στη Γερμανία επί 2-3 δεκαετίες δημόσια, πώς ήταν δυνατόν να επιβληθεί και να διατηρηθεί στην εξουσία, αλλά και σε όλα τα επιστημονικά και ακαδημαϊκά όργανα, ένα τέτοιο εγκληματικό καθεστώς, παρουσιάστηκαν από διάφορους «συναδέλφους» του Einstein (Γερμανός εβραϊκού θρησκεύματος), του Schroedinger (Αυστριακός, φιλελεύθερων-αντιφασιστικών αντιλήψεων), της Meitner (Αυστριακή εβραϊκού θρησκεύματος) και άλλων διωχθέντων επιστημόνων, επιχειρήματα του τύπου ότι δεν ήξεραν, δεν είχαν καταλάβει, δεν μπορούσαν να κάνουν τίποτα κλπ., ακόμα και για πράγματα που γίνονταν στο ίδιο το δικό τους ή στο διπλανό εργαστήριο και γραφείο. Στην πραγματικότητα, οι επιστήμονες κοίταζαν τη δουλειά τους και το καθεστώς που ενεργούσε με τον φανατισμένο, εθνικιστικά και ρατσιστικά εκπαιδευμένο όχλο και στηριζόταν στην ανοχή, αν όχι στη συμβολή της πλειοψηφίας των διανοουμένων, έκανε τη δική του δουλειά...

Σε κάθε γερμανικό πανεπιστήμιο υπήρχαν εκείνη την εποχή στελέχη, συνήθως επιστημονικές μετριότητες, που ήταν αφοσιωμένα στο ναζιστικό καθεστώς και τα οποία επέβαλαν τις απόψεις τους χωρίς αντίλογο από τις επιστημονικές κορυφές. Μετά από κάθε εκδίωξη επιστήμονα, Εβραίου ή «λευκού Εβραίου», όπως ονομάζονταν οι πολιτικοί αντίπαλοι του χιτλερικού καθεστώτος, βρίσκονταν πολλοί διεκδικητές, πρόθυμοι να εξαργυρώσουν την «εθνοπατριωτική» στάση τους και να καταλάβουν την κενή θέση^. σε καμιά περίπτωση δεν αρνήθηκε κάποιος να καταλάβει τη θέση ενός εκδιωχθέντος. Ταυτόχρονα, η επίδειξη καλοπροαίρετης «υπομονής και αναμονής» των παγκοσμίως γνωστών Γερμανών ερευνητών, έδινε συγκεκριμένα μηνύματα προς κάθε κατεύθυνση στον επιστημονικό και πολιτικό χώρο της Ευρώπης και της Αμερικής. Στην ιστορία του 20^ου αιώνα υπάρχουν όμως αρκετά παραδείγματα παθητικής ή και ενεργής αντίστασης ενάντια σε ολοκληρωτικά καθεστώτα από επιστήμονες, συγγραφείς και καλλιτέχνες, όπως στην τέως Σοβιετική Ένωση, παλαιότερα στην Ισπανία, την Ελλάδα κλπ.

Παρά την εκδίωξη της Μάιτνερ, συνεχίστηκε η επαφή της μέσω αλληλογραφίας με τον Χαν για επιστημονικά θέματα, ο οποίος ήδη το 1938 της ανακοίνωσε ένα «σπάσιμο» πυρήνων που πέτυχε. Στην επιστολή του προς την Μάιτνερ έγραφε: «Είναι δυνατόν να σπάσει το Ουράνιο 235 σε Βάριο και Μαζούριο; Θα με ενδιέφερε πολύ να γνωρίζω την άποψή σου. Ίσως μπορείς να υπολογίσεις κάτι και να το δημοσιεύσεις». Η Μάιτνερ πράγματι υπολόγισε και δημοσίευσε μαζί με τον ανεψιό της, φυσικό Φρις τη φυσική ερμηνεία αυτού του «σπασίματος» και εισήγαγε τον όρο «πυρηνική διάσπαση» ή «σχάση».

Να σημειωθεί ότι ο Χαν δεν πίστευε στη δυνατότητα διάσπασης και έδωσε στη δημοσιότητα τα αποτελέσματά του, μετά από αυτά των Μάιτνερ-Φρις, χωρίς να αναφέρει οτιδήποτε για διάσπαση. Έτσι, φάνηκε ότι η δημοσίευση του Χαν τεκμηριώνει τη χρονικά προηγούμενη ανακοίνωση των Μάιτνερ-Φρις. Το έτος 1944 τιμήθηκε ο Χαν με το βραβείο Νόμπελ, το οποίο παρέλαβε ο ίδιος το 1946, μετά τη λήξη του πολέμου. Η Μάιτνερ, η οποία είχε συμβάλλει εξ ίσου σημαντικά στις σχετικές εργασίες και μελέτες, δεν τιμήθηκε αντίστοιχα από την επιτροπή των βραβείων κι έτσι «δικαιώθηκε» το χιτλερικό καθεστώς που διαχώριζε Άριους από Εβραίους...

Ο Ότο Φρις έδωσε κάποια στιγμή στον Δανό φυσικό Niels Bohr, με τον οποίο συνεργαζόταν, πληροφορίες για τα πειράματα του Χαν, τη σημασία τους και τη θεωρητική εξήγηση που έδωσαν η Μάιτνερ και ο ίδιος, πριν ακόμα δημοσιευτεί η εργασία στο αγγλικό επιστημονικό περιοδικό Nature. Κάθε μυημένος ερευνητής καταλάβαινε πλέον ότι έτσι είχε ανοίξει ο δρόμος για την αξιοποίηση της πυρηνικής ενέργειας και για την κατασκευή νέου τύπου όπλων. Λέγεται ότι ο Bohr είπε αυθόρμητα μπροστά στον Φρις, όταν άκουσε τις πληροφορίες για την πυρηνική διάσπαση: «Αχ, πόσο ηλίθιοι είμαστε!».

Ακολούθησε η εσπευσμένη επίσκεψη του Bohr στην Αμερική, όπου ενημέρωσε τον Einstein και άλλους ερευνητές για τον κίνδυνο που διέτρεχε η ανθρωπότητα, αν ανέπτυσσε η ναζιστική Γερμανία πυρηνικά όπλα. Έτσι αποφασίστηκε από την κυβέρνηση των ΗΠΑ που ενημερώθηκε σχετικά, να χρηματοδοτηθεί ένα έργο (Σχέδιο Manhattan) για την κατασκευή πυρηνικών όπλων, των οποίων η επιρροή στις πολεμικές εξελίξεις ήταν ακόμα ασαφής, αν και η ποσότητα της απελευθερούμενης κατά τη διάσπαση του ατόμου ενέργειας πρέπει να έδινε μια εικόνα των αναμενόμενων επιπτώσεων.(Stelios Frangopoulos, Στέλιος Φραγκόπουλος)

(συνεχίζεται)

Ρώσοι ζωγράφοι

...
Η ρώσικη ζωγραφική βρέθηκε στην ευρωπαϊκή πρωτοπορεία την εποχή του Ιμπρεσιονισμού με τα έργα των Καντίσκυ, Μάλεβιτς, Γιαβλένσκυ, Τάτλιν, Λαριόνοφ και της Ναταλία Γκοντσάροβα. Άλλοι παγκοσμίου φήμης Ρώσοι ζωγράφοι είναι οι Ρέπιν, Σαγκάλ, Βρούμπελ, Σέροβ, Σουρίκοβ, Λεβιτάν κλπ.















Μια συλλογή από έργα διαφόρων ζωγράφων βρίσκεται εδώ!

Χριστιανισμός έναντι του ελληνικού πολιτισμού V

(Το τέταρτο μέρος βρίσκεται εδώ)

Όταν εμπεδώθηκε στους χριστιανούς η αντίληψη για την «ασημαντότητα» του ελληνικού πολιτισμού και την «ανωτερότητα» της ιουδαϊκής κοσμοαντίληψης, ελάττωσαν οι νεότεροι εκκλησιαστικοί ηγέτες τις επιθέσεις κατά του Ελληνισμού και αφοσιώθηκαν στον αγώνα αλληλοεξοντώσεως, αλλά και κατά των «αιρετικών» και κατά των Εβραίων. Στο σταδιακά συρρικνούμενο ανατολικό τμήμα της αυτοκρατορίας που είχε επικρατήσει εντωμεταξύ απόλυτα η πολιτισμικά ισχυρή και συγκροτημένη ελληνική γλώσσα και καλλιεργείτο από τους διανοουμένους το ελληνικό πνεύμα, επανερχόταν βέβαια κάθε τόσο το ερώτημα, πώς και πόσο μπορεί να σταθεί μια, και για εκείνη την εποχή, οπισθοδρομική κοσμοαντίληψη από την Ιουδαία, μπροστά στα έργα και τα διδάγματα του ελληνικού πολιτισμού;

Ο εκκλησιαστικός μηχανισμός επενέβαινε τότε δυναμικά, σε στενή συνεργασία με το κράτος, κατά των Ελληνιζόντων ώστε να αποτρέπει «παρεκτροπές», οι οποίες θα έθεταν σε κίνδυνο όλο το σύστημα εξουσίας. Ακόμα και επιφανείς ιερωμένοι στην πάροδο των αιώνων που διέπρεψαν ως Ελληνιστές, δηλαδή μελετητές της ελληνικής φιλοσοφίας και γραμματείας (Μιχαήλ-Κων/νος Ψελλός, Ιωάννης Ιταλός, Γεώργιος Γεμιστός-Πλήθων κ.ά.), αναγκάζονταν, άλλοτε για λόγους πολιτικής ορθότητας και άλλοτε φοβούμενοι διώξεις, να αποσιωπούν ή να συγκαλύπτουν τις μελέτες τους, επειδή σ' αυτές «υποτάσσουν την πίστιν εις την φιλοσοφίαν» - που σημαίνει ότι πολλοί από αυτούς προσπαθούσαν να απελευθερωθούν από την αποπνικτική θεοκρατική κοσμοαντίληψη!

Ειδικότερα το 1082 καταδικάστηκε ο «ύπατος των φιλοσόφων» Ιωάννης Ιταλός με έντεκα αναθέματα σε υποχρεωτικό μοναστικό εγκλεισμό. Το σκεπτικό του πατριάρχη Ευστράτιου Γαρίδα, ο οποίος ανακοίνωσε εν συνόδω την ποινή, ανέφερε μεταξύ άλλων ότι ο Ιταλός ήταν «Ελληνόπληκτος και δαιμονόπληκτος στασιαστής κατά της Νέας Ρώμης» και διέδιδε «... μακάβριες διδασκαλίες των Ελλήνων (Πλάτωνα και Νεοπλατωνικών) σε σχέση με την ψυχή, τη μετεμψύχωση, το σώμα, με το οποίο θα αναστηθούν οι άνθρωποι κατά τη δεύτερη παρουσία, τήν άρνηση του εκκλησιαστικού δόγματος ότι το σύμπαν δημιουργήθηκε εκ του μηδενός...» (Bautz Lexikon)

Αλλά και στα κείμενα πάμπολλων εκκλησιαστικών αφορισμών κατά διανοουμένων, κατά κανόνα κληρικών, βασική κατηγορία εναντίον τους ήταν η μελέτη της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας. Για παράδειγμα, ο Ισαάκ Αργυρός (~1300-1370) που ενεπλάκη σε αντιδικίες με τους Ησυχαστές, αφορίστηκε με το σκεπτικό: «Ισαάκ Αργυρόν τον ιού μεστόν, τον και πολύ το κίβδηλον της Ελλήνων φλυαρίας πλουτήσαντα ... ανάθεμα» (= ανάθεμα στον Αργυρό που ήταν γεμάτος δηλητήριο και ο οποίος είχε πολύ (εμ)πλουτίσει την κίβδηλη φλυαρία των Ελλήνων).

Έσχατος ανθελληνισμός στους αιώνες του δωσιλογισμού

Στα χρόνια της βυζαντινής παρακμής, όταν για μερικές δεκαετίες οι Οθωμανοί αποσπούσαν σχεδόν ανενόχλητοι εδάφη από την αυτοκρατορία, όσοι από τους διανοούμενος δεν είχαν διαφύγει στη Δύση σκιαμαχούσαν στην Πόλη και σε άλλα κέντρα ως αριστοτελιστές ή πλατωνιστές και παράλληλα αντιδικούσαν υπέρ ή κατά της «ένωσης των εκκλησιών». Ο Γεώργιος Σχολάριος (ο μετέπειτα διορισθείς από τον σουλτάνο οικουμενικός πατριάρχης Γεννάδιος) προσπαθούσε την ίδια εποχή να συγκρατήσει τις πνευματικές εξελίξεις και έκαιγε δημόσια πλατωνικά και νεοπλατωνικά συγγράμματα, ενώ ταυτόχρονα έστελνε μηνύματα καταστολής προς κάθε κατεύθυνση.

Σε επιστολές του στον κυβερνήτη της Πελοποννήσου έγραφε ο Σχολάριος: «... τους γουν δυσσεβείς και αλάστορας Ελληνιστάς και πυρί και σιδήρω και ύδατι και πάσι τρόποις εξαγάγετε τής παρούσης ζωής ... ράβδιζε, είργε, είτα γλώτταν αφαίρει, είτα χείρα απότεμνε καν και ούτω μένη κακός, θαλάττης πέμπε βυθώ.» (= ...να αφαιρείτε τη ζωή στους όντως ασεβείς και πανούργους Ελληνιστές με φωτιά, με σίδηρο και με κάθε άλλο τρόπο ... ξυλοφόρτωνε, φυλάκιζε, στη συνέχεια κόβε τη γλώσσα, μετά κόβε το χέρι και, αν παρ' όλα αυτά παραμένει ακόμα κακός, πέταξέ τον στο βυθό της θάλασσας.) («Παλαιολόγια - Πελοποννησιακά» από τον Σ. Λάμπρου) - ομολογουμένως ένα εμπνευσμένο κήρυγμα αγάπης από ένα κληρικό και μετέπειτα πατριάρχη!

Αριστερά ο «θεόσταλτος σουλτάνος»  Μωάμεθ Β', όπως χαρακτήριζε η εκκλησία σε όλη τη διάρκεια

της τουρκοκρατίας τον εκάστοτε μωαμεθανό ηγεμόνα και, Δεξιά, ο τοποτηρητής του, Γεννάδιος-

Σχολάριος, εκ θεού επιλεγμένος υπότουρκος πατριάρχης - με σημερινή ορολογία Κουίσλινγκ.

Ο ίδιος υπότουρκος Γεννάδιος, ο οποίος εισήλθε στο ιερατικό σώμα το 1450 και ήδη το 1453 διορίστηκε από το σουλτάνο οικουμενικός πατριάρχης, δήλωσε, όταν ρωτήθηκε αν είναι Έλλην, «... ει τις έροιτό μοι τις ειμί, αποκρινούμαι Χριστιανόν είναι» («... αν με ρωτήσει κάποιος τι είμαι, θα του απαντήσω Χριστιανός», (Ι. Κακριδής: «Οι Αρχαίοι Ελληνες στην Νεοελληνική Λαική Παράδοση», ΜΙΕΤ, Αθήνα 1978.) Να σημειωθεί δε ότι, στα ύστερα βυζαντινά χρόνια κάθε άλλο παρά κατακριτέο ήταν να δηλώνεις Έλληνας, όπως χαρακτηρίζει ο Νικόλαος Καβάσιλας (1322-1391) τους κατοίκους της Θεσσαλονίκης, όπως γράφει ο Κύπριος Αθανάσιος Λεπενδρηνός «περί πάντων των Ελλήνων των εν Κύπρω» και όπως πρωτοχρησιμοποιεί ο Δημήτριος Κυδώνης (γενν. 1398) τον όρο «Ελλάς» για το χαρακτηρισμό της βυζαντινής αυτοκρατορίας!

Η απαρχή του «ελληνικού πατριωτισμού» φαίνεται να έχει τις ρίζες της στην εποχή των Κομνηνών και πιθανότατα οφείλεται, τόσο στην αντιπαλότητα με ομόδοξους βαλκανικούς λαούς, Σέρβους και Βουλγάρους, όσο και στη συνεχή ανάδειξη «Ελληνιστών», οι οποίοι έβρισκαν ανεπαρκή την ανατολίτικη θεοσοφία. Η λέξη «Έλληνας» που είχαν συκοφαντήσει και διασύρει οι συμπλεγματικοί εκκλησιαστικοί πατέρες, ακόμα κι αν κάποια εποχή στους μεσαίους βυζαντινούς χρόνους ταυτιζόταν με την έννοια του «ειδωλολάτρη», είχε ανακτήσει πλέον την αρχική, σωστή σημασία της. Έτσι, δεν είναι δυνατόν να στηριχθεί οποιαδήποτε δικαιολόγηση ότι, δήθεν, ο Σχολάριος εννοούσε τους «ειδωλολάτρες», όταν αρνείτο ότι είναι Έλληνας - θα ήταν και γελοίο να χαρακτηρίσει κάποιος έναν ανώτερο χριστιανό κληρικό ως ειδωλολάτρη. Την ελληνική καταγωγή του απέρριπτε αυτός ο τυχοδιώκτης, ο οποίος είναι, όχι τυχαία, και άγιος της ορθόδοξης εκκλησίας.

Η εξήγηση της συμπεριφοράς του Σχολάριου και άλλων ομοίων του που έζησαν αρκετούς αιώνες, έως και μια χιλιετία μετά τους προαναφερόμενους «πατέρες», είναι φυσικά διαφορετική από τις συμπεριφορές στους πρώτους χριστιανικούς αιώνες. Αυτή η εθνικά «αυτοκτονική» τοποθέτησή του μπορεί να εξηγηθεί, τόσο με την πεισματική επιμονή των αντι-ενωτικών κύκλων του Βυζαντίου σε μια ξεπερασμένη και χαμένη από καιρού υπόθεση, όσο και με την προοπτική ηγετικού ρόλου σε συνεργασία με τους «θεόσταλτους» και δήθεν βολικούς Οθωμανούς - αντίληψη που διαχεόταν στο λαό από τους τουρκόφιλους της βυζαντινής παρακμής και κατέληξε, με την πάροδο του χρόνου, στις παιδαριώδεις ιδέες του Κοσμά Αιτωλού: «... έχει o Θεός τον Τούρκον ωσάν σκύλον να μας φυλάη». Στους Οθωμανούς έδινε εξετάσεις ο Σχολάριος και γι' αυτούς προοριζόταν η άρνησή του να θεωρείται Έλληνας, δεδομένου ότι η συμφωνία του με την τούρκικη διοίκηση αφορούσε στη συνεργασία και στην εκπροσώπηση του «ποιμνίου» στο νέο κράτος με την ιδιότητά του ως χριστιανού ιερωμένου και όχι με αυτή του Έλληνα^. έτσι απέβαλε χωρίς συστολή κάθε τι περιττό!

Οι διάδοχοι αυτών των εχθρών του ελληνικού πνεύματος και προδοτών του Ελληνισμού διαβάζουν μέχρι σήμερα την «Κυριακή της Ορθοδοξίας» στους ναούς, μεταξύ άλλων και τα εξής:

• Τοις τα ελληνικά διεξιούσι μαθήματα και μη δια παίδευσιν μόνον ταύτα παιδευομένοις, αλλά και ταις δόξαις αυτών ταις ματαίαις επομένοις και ως αληθέσι πιστεύουσι και ούτως αυταίς ως το βέβαιον εχούσαις εγκειμένοις, ώστε έτερους ποτέ μεν λάθρα, ποτέ δε φανερώς ενάγειν αυταϊς και διδάσκειν ανενδοιάστως, ΑΝΑΘΕΜΑ ΤΡΙΣ.
• Τοις μετά των άλλων μυθικών πλασμάτων, αφ' εαυτών και την καθ' ημάς κλίσιν μεταπλάττουσι και τας πλατωνικάς ιδέας ως αληθείς δεχομένοις και ως αυθυπόστατον την ύλην παρά των ιδίων μορφούσθαι λέγουσι και προφανώς διαβάλλουσι το αυτεξούσιον του Δημιουργού, του από του μη όντος εις το είναι παραγαγόντος τα πάντα και ως Ποιητού πάσιν αρχήν και τέλος επιτιθέντος εξουσιαστικώς και δεσποτικώς, ΑΝΑΘΕΜΑ ΤΡΙΣ
• Τοις λέγουσιν ότι οι των Ελλήνων σοφοί και πρώτοι των αιρεσιαρχών, οι παρά των επτά αγίων και καθολικών συνόδων και παρά πάντων των εν Ορθοδοξία λαμψάντων πατέρων αναθέματι καθυποβληθέντας, ως αλλότριοι της καθολικής εκκλησίας δια την εν λόγοις αυτών κίβδηλον και ρυπαράν περιουσίαν κρείττονες εισι κατά πολύ και ενταύθα και εν τη μελλούση κρίσει και των ευσεβών μεν και ορθοδόξων ανδρών, άλλως δε κατά πάθος ανθρώπινον ή αγνόημα πλημμελησάντων, ΑΝΑΘΕΜΑ ΤΡΙΣ

Περίπου δώδεκα αιώνες μετά τους χλευασμούς κατά των Ελλήνων του Ρωμανού Μελωδού, τούς «αναθεματίζει» άλλος ένας ποιητής. Ο μεσαιωνικός επιδρομέας το διέπραξε με αλαζονεία, ο σύγχρονος διανοητής επανέρχεται με ταπεινότητα ...

Καταραμένε Έλληνα!
Όπου να γυρίσω τη σκέψη μου,
όπου και να στρέψω τη ψυχή μου,
μπροστά μου σε βρίσκω.
Τέχνη λαχταρώ, ποίηση, θέατρο, αρχιτεκτονική,
εσύ μπροστά μου, πρώτος κι αξεπέραστος.
Επιστήμη αναζητώ, μαθηματικά, φιλοσοφία, ιατρική,
κορυφαίος και ανυπέρβλητος.
Για δημοκρατία διψώ, ισονομία και ισοπολιτεία,
εσύ μπροστά μου, ασυναγώνιστος κι ανεπισκίαστος.
Καταραμένε Έλληνα, καταραμένη γνώση. Γιατί να σ' αγγίξω;
Για να αισθανθώ πόσο μικρός είμαι, ασήμαντος, μηδαμινός;
Γιατί δεν μ' αφήνεις στη δυστυχία μου και στην ανεμελιά μου;

(Στέλιος Φραγκόπουλος, Stelios Frangopoulos)

(Γίνονται δεκτά τα πάντα - υποδείξεις, διορθώσεις, αφορισμοί ή έπαινοι!)

Συμφωνική μουσική και παγκοσμιοποίηση

...

Στην παρουσίαση της κλασικής περιόδου της συμφωνικής μουσικής έγινε αναφορά στον Beethoven ως πολιτισμικό φαινόμενο, του οποίου το έργο προκάλεσε ήδη στο 19^ο, αλλά κυρίως στον 20^ο αιώνα μια παγκόσμια διάδοση της συμφωνικής μουσικής και την υιοθέτησή της από λαούς με διαφορετική και ισχυρή μουσική και γενικότερη πολιτισμική παράδοση, Ιάπωνες, Κινέζους, Κορεάτες κλπ. - μια παγκοσμιοποίηση πολιτιστικού προϊόντος πολύ πριν εμφανιστεί και χρησιμοποιηθεί αυτός ο όρος για οικονομικές και πολιτικές διεργασίες.

Η παγκοσμιοποίηση δεν είναι απαραίτητα κάτι αρνητικό, όπως ισχυρίζονται οι αγοραφοβικοί και ανεπαρκείς και όπως διαδίδουν οι διάφοροι μηχανισμοί, των οποίων η ύπαρξη και μακροημέρευση σε βάρος της κοινωνίας είναι αναπόσπαστο κομμάτι της οπισθοδρομικότητας. Το δείγμα εκτέλεσης που ακολουθεί επιβεβαιώνει εντυπωσιακά αυτό το φαινόμενο: ένα κοριτσάκι από χώρα της Άπω Ανατολής παίζει, πριν ακόμα μπορέσει να πατήσει σωστά τα πεντάλ του πιάνου, με απίστευτη δεξιοτεχνία το πρώτο μέρος του Κοντσέρτου αρ. 26 για πιάνο και ορχήστρα του W.A. Mozart, το ονομαζόμενο «2^ο κοντσέρτο της στέψης» (επειδή παίχτηκε στη στέψη κάποιου αυτοκράτορα στη Φραγκφούρτη).

Είναι πολύ πιθανόν κάποιοι ιδιοτελείς αντι-παγκοσμιοποιητές στη χώρα αυτής της μικρής να βομβαρδίζουν την κοινωνία τους με πύρινους λόγους για την απώλεια της ιδιοπροσωπίας και των παραδόσεων του λαού, της φυλής, του ανθρώπινου γένους και ποιος ξέρει τί άλλα ρατσιστικά έχουν επινοήσει - ίσως πιο προωθημένα από αυτά των δικών μας ιδιοτελών οπισθοδρομικών που επιβιώνουν με στήριγμα τους ανασφαλείς και αμόρφωτους συμπολίτες!

• «Κινδυνεύουμε» από κατακλυσμό ευρωπαϊκών και αμερικάνικων εμπορικών και πολιτισμικών προϊόντων; Μα τα έχουμε ήδη υιοθετήσει, φοράμε μπλου τζην, καπνίζουμε (όσοι το κάνουν) αμερικανο- αγγλικά ή γαλλικά τσιγάρα, παρακολουθούμε την ιταλικά μόδα, πίνουμε αμερικάνικο ή γαλλικό καφέ, τα περισσότερα βιβλία στην ελληνική αγορά είναι μεταφράσεις ξένων και βλέπουμε αμερικάνικες ταινίες, άσε που έχουμε μάθει τα παραδοσιακά σπορ της ελληνικής επαρχίας, το σκι, το τένις και το γκολφ!
• «Κινδυνεύουμε» από κατακλυσμό κινέζικων, ιαπωνικών, κορεάτικων και ινδικών εμπορικών και πολιτισμικών προϊόντων; Ας φροντίσουμε να γίνουμε καλύτεροι, πρωτότυποι και ανταγωνιστικοί και είναι σίγουρο ότι κάπου θα διακριθούμε, ως άτομα ή ως λαός. Όπως έγινε κάποτε καλύτερος ο Ωνάσης ή όπως έγιναν καλοί και ανταγωνιστικοί οι εφοπλιστές του Λονδίνου ή ο Κύπριος ιδιοκτήτης της Easy Jet, όπως διακρίνονται καθημερινά και χωρίς κανένα αίσθημα μειονεξίας, οι επιστήμονές μας, ο Νανόπουλος, ο Παπαδημητρίου κ.ά., οι ποιητές μας, ο Σεφέρης, ο Ελύτης κ.ά.

Ας διακριθούμε επιτέλους, όπως διακρίθηκαν παλιά οι Έλληνες, στην κλασική και στην ελληνιστική εποχή όταν, αντί να κλειστούν για να περισώσουν τις «παραδόσεις» τους, ανοίχτηκαν στις κοινωνίες της περιφέρειάς τους, όταν, αντί να ομφαλοσκοπούν περί την «ιδιοπροσωπία» τους, έκαναν αυτό που ήξεραν καλύτερα, επηρέασαν και εξελλήνισαν σε μεγάλο βαθμό τους κατακτητές Ρωμαίους, όταν από διωκόμενοι του χριστιανισμού έγιναν -και έμειναν μέχρι των ημερών μας- αποδέκτες ικεσιών για τη συγκρότηση «ελληνο χριστιανικού» συνασπισμού. Οι φοβικοί και ανεπαρκείς σε παγκόσμια κλίμακα έτσι κι αλλιώς μόνο ως ουραγοί των εξελίξεων θα δουν τους εαυτούς τους, ας φροντίσουν τουλάχιστον να κατανοήσουν τα φαινόμενα που ήδη μας επηρεάζουν!

Και για να επιστρέψουμε στο βίντεο που ήταν αφορμή γι' αυτό το κείμενο: πριν από την είσοδο του πιάνου, εκτελεί η ορχήστρα ένα πολύ εντυπωσιακό εισαγωγικό εμβατήριο (), το οποίο οι τυχόν μελλόνυμφοι bloggers θα μπορούσαν να ζητήσουν να εκτελεστεί στο γάμο τους, κατά την προσέλευση της νύφης στο Δημαρχείο.

W.A.Mozart: Κοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα, Αρ. 26

Για σωστή ακρόαση της μουσικής απαιτούνται καλά μεγάφωνα ή ακουστικά!
.
.

Χριστιανισμός έναντι του ελληνικού πολιτισμού IV

(Το τρίτο μέρος βρίσκεται εδώ!)

Το επιχείρημα ότι οι περισσότεροι από τους πατέρες του χριστιανισμού είχαν ελληνική παιδεία και γνώριζαν επαρκώς τη φιλοσοφία δεν απαντάει σε κανένα από τα προαναφερόμενα ερωτήματα. Η ιδέα ότι όποιος έχει «μελετήσει» κάτι το εκτιμάει και το στηρίζει επίσης, είναι προφανώς άστοχη. Ίσως δε η βαθιά γνώση της ελληνο-ρωμαϊκής φιλοσοφίας να δημιουργούσε στους διανοούμενους των ανερχόμενων λαών της αυτοκρατορίας και την έντονη αντιπάθεια, λόγω φθόνου ή απελπισίας για έλλειψη αντεπιχειρημάτων. Γνωρίζουμε μέχρι σήμερα ότι τίποτα ουσιαστικό δεν αντιπαρέθεσαν στον κόσμο των ιδεών κατά της ελληνικής φιλοσοφίας και επιστήμης, αντίθετα την αντέγραψαν, όπου μπόρεσαν. Να μην παραβλεφθεί επίσης η ύπαρξη αισθημάτων εκδίκησης από τους πρωτεργάτες αυτής της θρησκείας για όσα πραγματικά ή νομιζόμενα δεινά είχαν υποστεί οι λαοί τους γύρω από τον ελληνόφωνο χώρο εξ αιτίας των επιδρομών των Μακεδόνων και των Ρωμαίων.

Ειδικά στις αρχές του 21^ου αιώνα αντιμετωπίζουμε το φαινομενικά παράδοξο, άτομα αραβικής ή ινδο-πακιστανικής καταγωγής που γεννήθηκαν, μεγάλωσαν και σπούδασαν σε δυτικό περιβάλλον να «θυσιάζονται» για θρησκευτικούς λόγους, σπέρνοντας το θάνατο και σε δεκάδες άλλους συνανθρώπους τους. Το φαινόμενο δε, ακόμα και Ελλήνων που φοιτούν σε δυτικές χώρες, να επιστρέφουν στην πατρίδα τους και να συκοφαντούν, συχνά με αισθήματα μίσους τη χώρα και το λαό που τους φιλοξένησε στα χρόνια των σπουδών τους, κάθε άλλο παρά σπάνιο είναι. Εκτιμούμε ότι κύριος παράγοντας γι' αυτά τα χάσματα είναι, αφενός οι πολιτισμικές διαφορές, οι οποίες δεν καλύπτονται με κάποια πρόωρη οικονομική άνοδο, αλλά απαιτούν μακρόχρονη εμπέδωση σε κλίμακα γενεών και, αφετέρου, η προσωπική ανασφάλεια που προκύπτει από την ελλιπή παιδεία, τότε λόγω της γενικότερης πολιτισμικής υποβάθμισης και τώρα λόγω απορρίψεώς της από θρησκευτικούς φονταμενταλιστές κάθε προελεύσεως και προσανατολισμού.

Η προτεραιότητα του εθνικού και κοινωνικού στόχου έναντι του θρησκευτικού επιβεβαιώνεται και από τη μεταγενέστερη συμπεριφορά των διανοουμένων χριστιανών στην περιφέρεια της αυτοκρατορίας (Λιβύη, Αίγυπτος, Παλαιστίνη, Συρία, Ανατολία κ.ά.), οι οποίοι έβλεπαν ότι το νέο σχήμα λειτουργίας του κράτους, με ενωτική ιδεολογία το χριστιανισμό, άφηνε τους λαούς τους και πάλι εκτός επιρροής στην κεντρική εξουσία. Δεν είναι τυχαίο ότι σ' αυτές ακριβώς τις χώρες διαδίδονταν εύκολα οι «αιρέσεις» με συνήθως ασήμαντες διαφοροποιήσεις από τα κεντρικά θρησκευτικά δόγματα. Διάφοροι γνωστικισμοί, μοντανισμός, μανιχαϊσμός, απολλιναρισμός, αρειανισμός, μονο- ή μιοφυσιτισμός, μεσαλιανισμός, νεστοριανισμός, δονατισμός κ.ά. ήταν δοξασίες και αιρέσεις που δημιουργήθηκαν και/ή εξαπλώθηκαν στη Συρία, την Αίγυπτο, τη Λιβύη, την Ανατολία, τη Μεσοποταμία, την Περσία κ.α. Αποτέλεσμα αυτών των δογματικών διαφοροποιήσεων και, ουσιαστικά, εθνικών αποσχιστικών κινημάτων, ήταν να υφίστανται αυτοί οι λαοί, αρχικά την «πνευματική» εχθρότητα της Ρώμης και της Κων/πολης, στη συνέχεια δε στρατιωτική καταπίεση, διώξεις και σφαγές.

Έτσι, όταν εξασθένησε η επιρροή της κεντρικής εξουσίας στις περιοχές τους και ήρθε στο προσκήνιο ο μωαμεθανισμός, προσχώρησαν οι λαοί της τότε βυζαντινής περιφέρειας με ευκολία στη νέα θρησκεία η οποία, αφενός ήταν προσαρμοσμένη πολύ καλύτερα στις συνθήκες ζωής και ανάγκες αυτών των πληθυσμών και, αφετέρου, δεν απείχε πολύ από τη χριστιανική ή, όπως γράφει ο Runciman: «Η πίστη που κήρυττε ο Μωάμεθ ήταν εγγύτερα στη δική τους (των Μονοφυσιτών) απ' ότι η Ορθοδοξία της Χαλκιδόνας...» («Η Βυζαντινή Θεοκρατία»). Μια νέα θρησκεία αποτέλεσε λοιπόν και σ' αυτή την περίπτωση όχημα για τη μετάβαση στην καινούργια εποχή με μεγαλύτερη δυνατότητα επιρροής των παραμελημένων εθνικών και κοινωνικών ομάδων της αυτοκρατορίας (K. Deschner: «Kriminalgeschichte des Christentums»).

Ανάλογα ήταν τα φαινόμενα κατά την εύκολη εξάπλωση των Τούρκων στη Μικρά Ασία, από τον 11^ο αιώνα και μετά. Τα οικονομικά και κοινωνικά κίνητρα και το αίσθημα της παραμέλησης από το κέντρο αποφάσεων ωθούσαν τους ανθρώπους στις υπότουρκες περιοχές σε μαζικές προσχωρήσεις στη θρησκεία της νέας εξουσίας, δεδομένου ότι οι προσήλυτοι απαλλάσσονταν από τον κεφαλικό φόρο (τζίζιε) που πλήρωναν οι «άπιστοι» και είχαν ελαφρύτερο αγροτικό φόρο. Άλλοι λόγοι ήταν η ευκολία με την οποία αποκτούσαν διοικητικές θέσεις και αγροτικές εκτάσεις (Σπύρου Βρυώνη: «Η παρακμή του μεσαιωνικού Ελληνισμού στη Μικρά Ασία ...»).

Πάντως, οι μοναχοί των μοναστηριών στον Άθω δήλωσαν υποταγή στους Οθωμανούς, πριν καν αυτοί εδραιώσουν την κυριαρχία τους στα Βαλκάνια, ήδη από το έτος 1372, με αντάλλαγμα την επικύρωση των τίτλων ιδιοκτησίας των κτημάτων τους (C. Mango: «Βυζάντιο»). Το μεγαλύτερο μέρος της ακίνητης περιουσίας που διαθέτουν ακόμα, αλλά χωρίς αποδεικτικά στοιχεία, διάφορες επισκοπές και μονές στην Ελλάδα, έχουν προέλευση από εκείνη την εποχή, όπου κάθε αυτοκράτορας, ηγεμόνας ή κατακτητής «δώριζε» σημαντικές εκτάσεις γης, οι οποίες φυσικά δεν του ανήκαν, με μόνο κριτήριο την προσήλωση των ευνοουμένων στην εκάστοτε νέα εξουσία.

Ενδιαφέρον είναι δε ότι, στις δύσκολες περιστάσεις υποχώρησης έναντι νέων πολιτικών και θρησκευτικών εξουσιών, επικαλούνταν οι χριστιανοί στην επιχειρηματολογία τους, αμυνόμενοι έναντι της ισλαμικής προπαγάνδας, τους αρχαίους φιλοσόφους. Σε δημόσιες αντιδικίες που διοργανώνονταν μεταξύ χριστιανών και μωαμεθανών ιερωμένων για να διερευνηθεί ποια ήταν η «αληθινή θρησκεία», οι χριστιανοί προέβαλαν το επιχείρημα ότι «το Κοράνι αποκλίνει από την ουσία του νόμου του θεού και από τα διδάγματα των φιλοσόφων περί αρετής... » Μέσα στην απελπισία της κατάρρευσης και υποχώρησης, πάλι οι Έλληνες και Ρωμαίοι φιλόσοφοι επιστρατεύονται (νεότεροι, π.χ. ο φιλόσοφος Ιωάννης Ιταλός, δεν αφέθηκε να δημιουργήσει ορόσημα στον προβληματισμό περί αρετής), τους οποίους αρχαίους φιλοσόφους όμως η Εκκλησία, στους πρώτους χριστιανικούς αιώνες εξύβριζε και μέχρι των ημερών μας αποκαλεί (Ακάθιστος Ύμνος) «ασόφους»

Συμπληρωματικά στοιχεία

Στους πρώτους χριστιανικούς αιώνες υπάρχει βέβαια και μικρός αριθμός επιφανών «πατέρων» με ελληνική καταγωγή, οι οποίοι διέθεταν, για την εποχή τους, αξιόλογη παιδεία και συμμετείχαν επίσης στο χορό της συκοφάντησης του Ελληνισμού. Αυτοί οι «πατέρες» συμβάλλουν επίσης με αυθαίρετους ισχυρισμούς στην προσπάθεια μηδενισμού του Ελληνισμού, για παράδειγμα ο Κλήμης Αλεξανδρείας (~150 - ~215), πιθανόν Αθηναίος εκ γενετής. Ο συγκεκριμένος εκρωμαϊσμένος Έλληνας (Titus Flavius Clemens) ισχυρίζεται στην αλλαγή από το 2^ο στον 3^ο μ.Χ. αιώνα ότι οι Έλληνες έχουν «κλέψει» τα πάντα από ανατολικούς σοφούς, «Έλληνες κλέπται πάσης γραφής!» (Στρωματείς 1,5).

Αν είχε διατηρήσει έστω και ίχνος ελληνικότητας ο Κλήμης, προφανέστατα δεν θα συκοφαντούσε τόσο άκριτα τους συμπατριώτες του και τον εαυτό του, δεδομένου ότι την ίδια στιγμή καπηλεύεται ο ίδιος, συστηματικά αλλά ανομολόγητα, ιδέες της ελληνικής φιλοσοφίας και τις ενσωματώνει στο κήρυγμα και στα γραπτά του. Βέβαια, από τη στιγμή που απέβαλε ο συγκεκριμένος «πατέρας» την όποια ελληνικότητά του και υιοθέτησε για τον εαυτό του ρωμαϊκά ονόματα, είναι αυτονόητο ότι δεν διέθετε πλέον και την απαιτούμενη ελληνική συνείδηση για να εκτιμήσει ένα πατρογονικό πολιτισμό, στου οποίου την κατεδάφιση συνέβαλε ενθέρμως.

Κι επειδή δυσκολεύονται πάρα πολύ όλοι αυτοί να αποκρύψουν την προέλευση των κεντρικών ιδεών στα γραπτά τους ή να εξαφανίσουν από τις συζητήσεις και το πνεύμα της εποχής τις ελληνικές επιρροές, εφευρίσκουν το ιδεολόγημα της «προτύπωσης»: ισχυρίζονται δηλαδή ότι η ελληνική φιλοσοφία έχει ενταχθεί από τη «θεία πρόνοια» στην προετοιμασία για υποδοχή του χριστιανισμού! Ο Ωριγένης, επιφανής «εκκλησιαστικός πατέρας» του 3^ου αιώνα με ελληνική καταγωγή, καταλήγει στο «Κατά Κέλσου» σύγγραμμά του: «... φιλαληθώς περί τινων μαρτυρούμεν Ελλήνων φιλοσόφων, ότι επέγνωσαν τον θεόν, επεί ο θεός αυτοίς εφανέρωσεν...» Αυτό το επιχείρημα αντιστράφηκε όμως σύντομα εναντίον των χριστιανών, όταν η νεότερη μωαμεθανική θρησκεία επικαλέσθηκε επίσης την προτύπωση για να εξηγήσει διάφορα σημεία «αντιγραφής» της από τον ιουδαϊσμό, το χριστιανισμό και κάποιες τοπικές θρησκείες της Αραβίας!

Άλλη μια όμοια αντιστροφή επιχειρημάτων και μεθοδεύσεων προέκυψε στο θέμα της οικειοποίησης και χρήσης λατρευτικών χώρων. Περί το έτος 600 έλεγε ο επίσκοπος Ρώμης Γρηγόριος Α', ο Μέγας και άγιος της ορθόδοξης Εκκλησίας: «Πρέπει να προσέξουμε πρώτα από όλα να μην εξοργίσουμε τους ειδωλολάτρες και να μην καταστρέφουμε τους ναούς τους. Πρέπει να καταστρέφουμε μόνο τα είδωλα και έπειτα να ραντίζουμε το μέρος με αγιασμό και να τοποθετούμε μέσα του άγια λείψανα. Αν οι ναοί αυτοί είναι καλοκτισμένοι, μάς συμφέρει να τους μετατρέπουμε απλώς από χώρο λατρείας των δαιμόνων σε χώρο λατρείας του αληθινού Θεού».

Περίπου μια χιλιετία αργότερα γράφει ο Οθωμανός ιστορικός Σαν αλ-Ντιν, σε μια περιγραφή που συνέταξε κατά το 16^ο αιώνα, για την κατάκτηση της Κων/πολης: «...Οι (χριστιανικοί) ναοί της Πόλης καθαρίστηκαν από τα ποταπά είδωλα και τις βρώμικες ειδωλολατρικές ακαθαρσίες, σβήστηκαν οι εικόνες τους και στήθηκαν μωαμεθανικοί βωμοί και άμβωνες ... οι ναοί των απίστων μετατράπηκαν σε τζαμιά των πιστών και οι ακτίνες του φωτός του Ισλάμ έδιωξαν τις στρατιές του σκότους, όπου μέχρι τότε ζούσαν οι αισχροί άπιστοι ...» (P. Sherrad: Constantinople, Iconography of a Sacred City, Λονδίνο 1965.) Οι «εξαγνισμοί» που είχαν μεθοδεύσει οι χριστιανοί εναντίον των εθνικών ιερών, επαναλαμβάνονταν από τον 11^ο αιώνα στη Μικρά Ασία και από το 15^ο και στα Βαλκάνια, σε βάρος τους εκ μέρους των μωαμεθανών. Ανταγωνισμός πολιτισμών ως σύγκρουση μεταξύ «αληθινών» θρησκειών ... (Stelios Frangopoulos, Στέλιος Φραγκόπουλος)

(συνεχίζεται>>>, εντωμεταξύ γίνονται δεκτά τα πάντα - υποδείξεις, διορθώσεις, αφορισμοί ή έπαινοι!)