16 July 2018

Σχέσεις Αθήνας–Μόσχας: Όλα μέλι-γάλα πριν ένα μήνα

της Σοφίας Βούλτεψη, Ελεύθερη Ζώνη, 16/7/2018

Η παρουσία των δύο συνεταίρων, Τσίπρα και Καμμένου, στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ και η απόφαση για απέλαση Ρώσων διπλωματών –κάτι που συμβαίνει για πρώτη φορά και μάλιστα όχι μόνο όσον αφορά σε Ρώσους– μπορούμε να πούμε ότι έγινε και αυτό: Η Ελλάδα μπήκε στο κάδρο του Ψυχρού Πολέμου για πρώτη φορά μετά την εμφυλιακή και μετεμφυλιακή περίοδο. Και οπωσδήποτε για πρώτη φορά στα χρόνια της Μεταπολίτευσης.

Έμελλε να το δούμε κι’ αυτό: Ο ΣΥΡΙΖΑ, που μέχρι πριν λίγα χρόνια καλούσε το ΝΑΤΟ σε… αυτοδιάλυση, ο Τσίπρας που έτρεχε στη Ρωσία παρέα με τον Λαφαζάνη την ώρα που ετοιμαζόταν να εγκαταλείψει το ευρώ, ο Καμμένος που έλεγε πως είναι έτοιμος να δώσει στους Ρώσους το λιμάνι της Θεσσαλονίκης και να κατασκευάζει… καλάσνικοφ στην Ελλάδα, αυτοί που προσφάτως υποδέχονταν με τιμές και δόξα τον Λαβρόφ, ο Κοτζιάς που μόλις πρόσφατα επισκέφθηκε τη Μόσχα από όπου ανακοίνωσε ότι δεν θα πάει διακοπές αν δεν «λύσει» και το «Αλβανικό», αυτός που στην Αθήνα είχε αποκαλέσει τον Λαβρόφ  κορυφαίο διπλωμάτη, οραματιστή με στρατηγική σκέψη και παιδί του ρωσικού λαού και του παγκόσμιου πολιτισμού». ο Τσίπρας που πρόσφατα χοροπηδούσε από τη χαρά του για την συνάντησή του με τον Πούτιν, αυτοί που έβριζαν την κυβέρνηση Σαμαρά επειδή ευθυγραμμίστηκε με τη Δύση στο θέμα των κυρώσεων εις βάρος της Ρωσίας και έκλαιγαν για τα ελληνικά αγροτικά προϊόντα, αυτοί που διαμαρτύρονταν επειδή δεν ενημερώθηκαν για τις κυρώσεις, αυτοί που αποκαλούσαν τους Σαμαρά – Βενιζέλο «γραμματοκομιστές των γερμανικών συμφερόντων» και «καλούς μαθητές της νατοϊκής επιθετικότητας», αυτοί που πρόσφατα αρνήθηκαν να ακολουθήσουν τις ΗΠΑ και τους Ευρωπαίους στην τακτική των απελάσεων μετά την υπόθεση Σκριπάλ, αυτοί οι ίδιοι άνθρωποι μπήκαν στον χορό των απελάσεων (για το Σκοπιανό, βεβαίως), διαρκούσης της Συνόδου του ΝΑΤΟ. Και μάλιστα, όταν ακριβώς έναν μήνα νωρίτερα, ο Κοτζιάς επισκεπτόταν τη Μόσχα και αποδεχόταν ότι στο θέμα των Σκοπίων δεν υπήρξε έξωθεν παρέμβαση!

Ίσως να μην έχει πια νόημα να θυμίζουμε τι έλεγαν και τι έκαναν. Αλλά και πάλι, αν δεν τα λέμε, κινδυνεύουμε να ξεχάσουμε και να πάψουμε ίσως να συνειδητοποιούμε πόσο εύκολα μπορούν να βρεθούν από την Ανατολή στη Δύση, με πόση ευκολία λένε τα ψέματα.
Σταχυολογώ:

-24 Νοεμβρίου 2013, συνέντευξη Καμμένου στον Σκάι:  «Σε λίγες μέρες, στις 3 ή στις 4 του μήνα, την άλλη εβδομάδα έρχεται εδώ ο υπουργός Άμυνας της Ρωσίας. Μετά από το μήνυμα που έστειλε ο πρόεδρος Πούτιν, θεωρώ ότι είναι μια χρυσή ευκαιρία, την οποία δεν πρέπει να την απεμπολήσουν και ουσιαστικά να μην ακολουθήσουν τις οδηγίες που τους δίνουν στα θέματα της Εθνικής Άμυνας και της αμυντικής βιομηχανίας οι Βρυξέλλες και να προχωρήσουν σε συνεργασίες άμεσες με τη Ρωσία, ιδιαίτερα στα αμυντικά μας. Έχουμε να αντιμετωπίσουμε και πολύ σοβαρά εθνικά θέματα. Η Τουρκία αυτή τη στιγμή εξοπλίζεται, έχουμε κατασκευή βαποριού το οποίο θα κάνει έρευνες στο Αιγαίο. Δεν μπορεί να μείνουμε αυτή τη στιγμή με μία ευρωπαϊκή άμυνα που δεν υπάρχει».
-22 Μαρτίου 2014, ομιλία Τσίπρα σε στρογγυλό τραπέζι με θέμα «Μια αριστερή κυβέρνηση στη σημερινή Ευρώπη»: «Και, επιτρέψτε μου, στο σημείο αυτό να επισημάνω ότι, μια σαφής μεταβολή στο μεταψυχροπολεμικό σύστημα περιφερειακής ισορροπίας, δεν αντιμετωπίζεται με οικονομικές κυρώσεις, όπως είδαμε πρόσφατα στην κρίση της Ουκρανίας με τη μονομερή στάση της Ε.Ε.».
-11 Απριλίου 2014, συνέντευξη Τσίπρα στην αυστριακή τηλεόραση «ORF»: «Πρέπει να σας πω ότι είναι πολύ ανησυχητικές αυτές οι εξελίξεις, διότι εγκυμονούν έναν μεγάλο κίνδυνο εκ νέου, μετά από πολλά χρόνια που είχαμε φύγει από τον Ψυχρό Πόλεμο, ενός επικίνδυνου διχασμού στην καρδιά της Ευρώπης. Πρέπει όμως να σας πω ότι η πολιτική των κυρώσεων δεν έχει αποδειχθεί αποτελεσματική όλα τα προηγούμενα χρόνια. Αυτό που πρέπει είναι να σιγήσουν τα όπλα, να σταματήσει η απειλή των όπλων και να υπάρξει ένας ουσιαστικός διάλογος». 
-Διακήρυξη ΣΥΡΙΖΑ για τις ευρωεκλογές, 25 Απριλίου 2014:
«Στο νέο πλαίσιο των μεγάλων γεωπολιτικών ανταγωνισμών και του πολυπολικού κόσμου, η Ε.Ε., ως ιμπεριαλιστική δύναμη, εμπλέκεται στον διεθνή ανταγωνισμό, επιχειρώντας να επεκτείνει την επιρροή της. Στρατιωτικοποιείται, υπονομεύοντας την ασφάλεια και τη συνεργασία στην Ευρώπη - όπως άλλωστε καταδεικνύουν η παρουσία ευρωπαϊκών στρατευμάτων στις εμπόλεμες ζώνες του πλανήτη και η χωρίς προσχήματα στήριξη της Ε.Ε. στο νέο αντιδραστικό και φιλοφασιστικό καθεστώς της Ουκρανίας.Η ριζοσπαστική αριστερά διεκδικεί και αγωνίζεται για:Ευρώπη ειρηνική, από τον Ατλαντικό ως τα Ουράλια προς όφελος της ειρήνης σε όλο τον κόσμο, που θα βασίζει την ασφάλειά της στη μείωση των εξοπλισμών και τη συνεννόηση, στον εξοβελισμό των πυρηνικών και των άλλων όπλων μαζικής καταστροφής. Με ένα πανευρωπαϊκό σύστημα ασφάλειας και συνεργασίας με τη συμμετοχή και της Ρωσίας. Ευρώπη που θα απαγορεύει την αποστολή στρατιωτών εκτός συνόρων. Ευρώπη χωρίς ΝΑΤΟ και ευρωστρατό. Ούτε ένα ευρώ, ούτε ένας στρατιώτης για νατοϊκές εκστρατείες! Να αποσυρθούν αμέσως οι δυνάμεις που είναι έξω από το έδαφος της Ευρώπης. Λύση στο ουκρανικό ζήτημα με όρους δημοκρατίας και λαϊκής κυριαρχίας. Κατάργηση των βάσεων των ΗΠΑ και τα πυρηνικά όπλα! Λύση του Κυπριακού στη βάση των αποφάσεων του ΟΗΕ και του Ευρωπαϊκού κεκτημένου. Ευρώπη θεσμικά και πολιτικά ικανή να πρωτοστατήσει στον εκδημοκρατισμό και την αναβάθμιση του Ο.Η.Ε., καθώς και των άλλων διεθνών οργανισμών, να οικοδομήσει νέες σχέσεις συνεργασίας και αλληλεγγύης με τις αναπτυσσόμενες χώρες και ιδιαίτερα τις γειτονικές, στην εύφλεκτη περιοχή της Μέσης Ανατολής και την Αφρικανική Ήπειρο.
-9 Αυγούστου 2014, συνέντευξη Καμμένου στον τηλεοπτικό σταθμό Dion Tv: «Και βεβαίως, για να φθάσω στο θέμα που αυτή τη στιγμή μας «καίει» άμεσα, η Ελλάδα, με τη στάση που κρατάει, όχι απλώς φέρεται άδικα και ανήθικα απέναντι στη Ρωσία, αλλά ουσιαστικά βάζει «το κεφάλι της στο ντορβά», διότι στο θέμα των εξαγωγών των αγροτικών προϊόντων, τα τελευταία χρόνια ο πρόεδρος Πούτιν και η Ρωσία έχουν πάρει μέτρα κατά τρίτων χωρών, προκειμένου να ενισχύσουν τις ελληνικές εξαγωγές» / «Εδώ, λοιπόν, βλέπουμε ότι αυτή η πολιτική οδηγεί ουσιαστικά σε καταστροφή την πρωτογενή παραγωγή στη Βόρεια Ελλάδα, στη Μακεδονία, αλλά και παράλληλα αποτελεί και μια ανήθικη στάση της Ελλάδος απέναντι σε μία σύμμαχο και φίλη χώρα. Θέλω να σας πω ότι είμαστε απολύτως αντίθετοι με αυτή την πολιτική».
-Συνέντευξη Τσίπρα στη Real News, 24 Αυγούστου 2014:
Ερώτηση: Είχαμε τις πρώτες επιπτώσεις από το εμπάργκο στη Ρωσία. Τι πρέπει κατά τη γνώμη σας να κάνει η κυβέρνηση;
Τσίπρας: Να δώσει προτεραιότητα στα συμφέροντα της Ελλάδας και των ανθρώπων της -αυτό να κάνει. Και να μην σέρνεται 'διά περιφοράς" σε μέτρα που ούτε την ειρήνη υπηρετούν, ούτε την Ελλάδα. Το γεγονός ότι καμιά από τις δυνατότητες που παρέχει το θεσμικό πλαίσιο της ΕΕ δεν αξιοποιήθηκε, αλλά απλώς η κυβέρνηση πειθάρχησε και σέρνεται σε μια επανάληψη του ψυχρού πολέμου, θα πρέπει να προβληματίσει τον καθένα. Η πολιτική της υποταγής στο εσωτερικό έχει μετατραπεί και σε εξωτερική πολιτική υποταγής. Και αυτό είναι άκρως επικίνδυνο για την ίδια την εθνική μας υπόσταση. Έστω και εκ των υστέρων η Ελλάδα πρέπει να διαχωρίσει τη θέση της από την ανόητη και αδιέξοδη στρατηγική των κυρώσεων και του οικονομικού με τη Ρωσία.
-19 Αυγούστου 2014, ομιλία Τσίπρας κατά τη συνάντησή του με την Επιτροπή Παραγωγών Ημαθίας και Πέλλας: «Κύριοι υπεύθυνοι της καταστροφικής για τα ελληνικά συμφέροντα κρίσης στις εμπορικές σχέσεις με τη Ρωσία, που σήμερα βυθίζει σε απόγνωση χιλιάδες παραγωγούς, είναι ο κ. Σαμαράς και ο κ. Βενιζέλος. Οι κυρώσεις της ΕΕ αποφασίστηκαν με τη σύμφωνη γνώμη  της  Ελλάδας. Δίχως την ελληνική συναίνεση, δεν θα μπορούσε να ληφθεί απόφαση στην ΕΕ για τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα το εμπάργκο και στα ελληνικά αγροτικά προϊόντα.
Η ελληνική πλευρά όχι μόνο δεν άσκησε τα δικαιώματά της, προκειμένου να προστατέψει τα ελληνικά συμφέροντα, αλλά συνέβαλε ενεργά στην προετοιμασία και επεξεργασία των κυρώσεων, αφού αυτή ξεκίνησε ενόσω είχαμε την Προεδρία της Ε.Ε. Αλήθεια όταν οι κ.κ. Σαμαράς και Βενιζέλος συντελούσαν σε αυτή την ανόητη επιλογή, δεν αντιλαμβάνονταν το πιθανό στρατηγικό πλήγμα στις ελληνικές εξαγωγές; Η στάση τους αποδεικνύει ότι δεν αντιλαμβάνεται τη συμμετοχή μας στην Ε.Ε. ως ισότιμης χώρας με αναφαίρετο το δικαίωμα υπεράσπισης των εθνικών μας συμφερόντων, αλλά ως φερέφωνο στις επιδιώξεις τρίτων. Αποδεικνύει, όμως, πρωτίστως, ότι δεν είναι απλά ανίκανοι να υπερασπιστούν τα συμφέροντα της χώρας, αλλά και επικίνδυνοι να τα παραχωρήσουν, χωρίς καν να αναλογιστούν τις συνέπειες.Συμπαραστεκόμαστε απόλυτα στην αγωνία και στον αγώνα των παραγωγών να εξασφαλίσουν ό,τι περισσότερο είναι εφικτό – εδώ που φτάσαμε- ως αποζημίωση, έστω και από αυτά τα ψίχουλα που προβλέπονται από τον ευρωπαϊκό κανονισμό.Επιμένουμε ωστόσο ότι το μείζον είναι έστω και εκ των υστέρων η Ελλάδα να διαχωρίσει τη θέση της από την ανόητη και αδιέξοδη λογική των κυρώσεων.Ο οικονομικός πόλεμος με τη Ρωσία δεν είναι η λύση στην κρίση της Ουκρανίας. Αντιθέτως, θα έχει πολλαπλά αρνητικές επιπτώσεις σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση, καταστροφικές δε για τις χώρες του Νότου και ιδιαίτερα για την Ελλάδα».
-13 Σεπτεμβρίου 2014, Τσίπρας, ομιλία στη ΔΕΘ: «Μόνο με ενεργητική και πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική θα μπορεί να διασφαλίζει τα συμφέροντά της. Ξεφεύγοντας τόσο από το ρόλο του υπάκουου μαθητή όσο και του γραμματοκομιστή των γερμανικών συμφερόντων. Ρόλο που πρόθυμα έχουν αναλάβει οι κ.κ. Σαμαράς και Βενιζέλος. Που έφτασαν μάλιστα στο σημείο να συναινέσουν άκριτα στις αδιέξοδες οικονομικές κυρώσεις ενάντια στη Ρωσία, αδιαφορώντας για το κόστος στην Ελληνική οικονομία. Εμπλέκοντας τη χώρα, παρά τη δραματική οικονομική κατάσταση στην οποία βρίσκεται, σ’ έναν επικίνδυνο οικονομικό πόλεμο που φέρνει όλη την Ευρώπη πίσω στην ψυχροπολεμική εποχή».
-14 Σεπτεμβρίου 2014, συνέντευξη Τύπου Τσίπρα στη ΔΕΘ:  «Ποια ήταν η ενημέρωση που είχαμε όταν ως προεδρεύουσα χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης συμφώνησε η Ελλάδα με τις κυρώσεις στη Ρωσία, που μας οδήγησαν και μας εντάσσουν κι εμάς σε ένα αδιέξοδο οικονομικό πόλεμο, που είχε τεράστιες επιπτώσεις στους Έλληνες παραγωγούς και αγρότες στο ροδάκινο και αύριο μπορεί να έχει τεράστιες επιπτώσεις γιατί συνεχίζεται αυτή η σύγκρουση και σε θέματα που αφορούν τον πυρήνα της οικονομίας, όπως η ενέργεια».
-21 Σεπτεμβρίου 2014, συνέντευξη Καμμένου στον Σκάι (Αυτιάς): «Έφτασαν στο σημείο να βάλουν και εμπάργκο κατά της Ρωσίας, παίρνοντας μέτρα με αποτέλεσμα να θάψουμε όλα τα προϊόντα μας στη Μακεδονία και σε όλη την Ελλάδα».
-24 Σεπτεμβρίου 2014, συνέντευξη Τύπου Καμμένου για τα «κόκκινα δάνεια»: «Βλέπουμε, στο απλό θέμα που έχει να κάνει με το εμπάργκο κατά της Ρωσίας, δύο χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Κύπρος και η Φιλανδία, αρνήθηκαν να πάρουν μέτρα κατά της Ρωσίας και αυτό έγινε αποδεκτό. Εδώ, σε μια ομόδοξη χώρα, που στηρίζεται το σύνολο σχεδόν της αγροτικής μας παραγωγής της βορείου Ελλάδος, σε φρούτα, για εξαγωγή, στη Ρωσία που στηριζόμαστε, αν θέλετε, στην ομόδοξη Ρωσία για προστασία απέναντι στην Τουρκία που επανειλημμένως μας την έχει δώσει με ψήφο και βέτο στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ για την Κύπρο. Η κυβέρνηση η δική μας όμως, δεν αντιστάθηκε. Πρώτη πήγε και υιοθέτησε το εμπάργκο κατά της Ρωσίας και κατά του Πούτιν. Απαγορεύεται να έρθει η πρόεδρος της Δούμα στην Ελλάδα. Λοιπόν, η κυβέρνηση δεν έκανε καμία αντίσταση, ούτε κάνει. Ξέρετε γιατί δεν κάνει; Διότι ο κ. Σαμαράς και ο κ. Βενιζέλος έχουν υπογράψει προσωπική υπόσχεση - επιστολή προς την κ. Μέρκελ και προς την τρόικα και έχουν παραδώσει τα κλειδιά της χώρας. Αν ο κ. Τσίπρας έχει στο μυαλό του να κάνει κάτι τέτοιο, οι μεγαλύτεροι αντίπαλοί του θα είμαστε εμείς».
-18-19 Οκτωβρίου 2014. Πολιτική Απόφαση Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ: «Οι αλλοπρόσαλλες πολιτικές της Δύσης στην Μέση Ανατολή και στην ευρύτερη περιοχή διακρίνονται από ακραίο τακτικισμό και μιλιταριστικό  τυχοδιωκτισμό και  οπορτουνισμό που δεν εξυπηρετεί τη σταθερότητα και την ειρήνη στην περιοχή. Ο ΣΥΡΙΖΑ δικαιώνεται πλήρως από τις θέσεις που πήρε στην ουκρανική κρίση, από την επιθετικότητα των νατοϊκών κύκλων, πριν ακόμα εκδηλωθούν τα αντίμετρα της Ρωσίας στις κυρώσεις της Δύσης εναντίον της. Η σημερινή κυβέρνηση παραμένει υπόλογη για την πολιτική του «καλού μαθητή» των νατοϊκών επιθετικών επιλογών στην Ουκρανία που επέλεξε στα ζητήματα των κυρώσεων, που έπληξε βάναυσα τους παραγωγούς στην αγροτική μας οικονομία και γενικότερα τις εξαγωγικές δραστηριότητες της χώρας μας προς τη Ρωσία».
-6 Δεκεμβρίου 2014, ομιλία Αλ. Τσίπρα στο αμφιθέατρο της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου:  «Οι σημαντικές αρχές του διεθνούς δικαίου στις οποίες πιστεύουμε, πρέπει να προστατευθούν με αποφασιστικότητα. Αλλά δεν μπορούν να κατοχυρωθούν, μέσα σε ένα νέο κλίμα νατοϊκής ψυχροπολεμικής ρητορικής, στρατιωτικοποίησης, κυρώσεων και εμπορικών πολέμων».
-28 Ιανουαρίου 2015. Η Κομισιόν απορρίπτει τις επικρίσεις της κυβέρνησης Τσίπρα για ανακοίνωση κατά της Ρωσίας. Τσίπρας εξέφρασε τη δυσαρέσκειά του στην Μογκερίνι. Εκπρόσωπος Τουσκ είπε ότι διαβουλεύθηκαν με όλα τα κράτη-μέλη, συμπεριλαμβανομένου και ενός εκπροσώπου της νέας ελληνικής κυβέρνησης. Υπήρχε συμφωνία από όλους όσον αφορά την ανακοίνωση αυτή το απόγευμα της Δευτέρας.  Όταν πληροφορηθήκαμε την επιφύλαξη της Ελλάδας το πρωί της Τρίτης, προτείναμε να προστεθεί μια υποσημείωση στην οποία θα εξηγείται πως η Ελλάδα δεν καλύπτεται από την ανακοίνωση αυτή. Καθώς η Ελλάδα δεν ήθελε να προστεθεί μια τέτοια υποσημείωση, ήταν σαφές σε μας ότι μπορούσαμε να δημοσιοποιήσουμε την ανακοίνωση, όπως είχε συμφωνηθεί το απόγευμα.
-29 Ιανουαρίου 2015. Σουλτς στο ZDF. «Σημείωσα με έντονη ανησυχία το γεγονός ότι η Ελλάδα σήμερα εγκατέλειψε την κοινή στάση της ΕΕ έναντι της Ρωσίας. Απλά δεν μπορείς από τη μια να απαιτείς από την Ευρώπη να δείξει αλληλεγγύη προς τη δική σου χώρα, όπως κάνει ο κ. Τσίπρας, και από την άλλη η πρώτη επίσημη κίνηση που κάνεις να είναι να διαρρηγνύεις την κοινή ευρωπαϊκή θέση. Θα του πω αύριο πως οι όποιες μονομερείς προσεγγίσεις σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής δεν θα τον βοηθήσουν».
-4 Φεβρουαρίου 2015. Υπουργός Άμυνας Γερμανίας Ούρσουλα φον Ντερ Λάιεν. «Η Ελλάδα ρισκάρει τη θέση της στο ΝΑΤΟ με την προσέγγισή της προς τη Ρωσία».
-10 Φεβρουαρίου 2015, Καμμένος στο Μέγκα (Ανατροπή, Πρετεντέρης): «Βεβαίως. Συναντήθηκα με τον κ. Πουσκόφ ο οποίος είναι Πρόεδρος της επιτροπής εξωτερικών της Δούμα, συναντήθηκα και συνεργάζομαι με το κόμμα του Πούτιν, με τον αντιπρόεδρο του κόμματος. Πρόεδρος είναι ο Πρόεδρος Πούτιν, με τον αντιπρόεδρο βρέθηκα στη Δούμα επίσημα, κάναμε συνέντευξη τύπου επί μιάμιση ώρα. Δεν σας κρύβω ότι συζήτησα μαζί τους και ανακοινώθηκε, έγιναν δυο σοβαρές ανακοινώσεις που μας έδωσαν αρκετά μεγάλη δυνατότητα να συζητήσουμε το plan b, το θέμα των ελληνικών προϊόντων των αγροτικών που ζητήσαμε να άρει το εμπάργκο η Ρωσία» / «Το Plan B είναι να υπάρχει χρηματοδότηση από άλλη πλευρά. Εκτός των δανειστών. ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα ή άλλες χώρες. Ήδη οι ΗΠΑ έχουν ενδιαφερθεί για τον ορυκτό πλούτο της χώρας. Για πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Μια διακρατική συμφωνία με τις ΗΠΑ θα μπορούσε να δώσει τη δυνατότητα εκδόσεως ομολόγων μελλοντικών κερδών. Αν κλείσουν τη στρόφιγγα δεν θα πάρουν τις υποχρεώσεις. Θα μεταφερθούν περιουσιακά στοιχεία του κράτους στο Παρακαταθηκών και Δανείων, σε μια αναπτυξιακή τράπεζα που θα έχει 3 Α ανεξαρτήτως της υποβάθμισης των άλλων. Ο Ρώσος πρόεδρος είπε ότι είμαστε στη διάθεσή σας να προχωρήσουμε σε χρηματοδότηση. Αν αύριο το πρωί συμφωνηθεί με τη Ρωσία, δίνουμε το λιμάνι της Θεσσαλονίκης και τον ΟΣΕ. Όταν θα γίνουμε πετρελαιοπαραγωγός χώρα, η Ελλάδα θα συνδεθεί με το δολάριο».
-18 Φεβρουαρίου 2015, Τσίπρας στο «Στερν»: «Καταδικάζω κάθε παραβίαση του διεθνούς δικαίου και την κλιμάκωση της βίας στην Ουκρανία. Ας μην ξεχνάμε ότι υπάρχουν πολλοί Έλληνες που ζουν στην εμπόλεμη πόλη της Μαριούπολης. Αλλά το να αρχίσουμε έναν οικονομικό πόλεμο εναντίον της Ρωσίας δεν έχει νόημα. Επιπλέον, οι κυρώσεις εναντίον της Ρωσίας είναι υποκριτικές. Αν τιμωρήσεις την Ρωσία, τότε θα πρέπει να τιμωρήσεις και όλες εκείνες τις χώρες στις οποίες οι Ρώσοι πολυεκατομμυριούχοι έχουν επενδύσει τα κεφάλαιά τους».
-1 Απριλίου 2015, Βούτσης, Ντερ Σπήγκελ. «Εάν ως τις 9 Απριλίου δεν εισρεύσουν χρήματα, θα πληρώσουμε πρώτα τους μισθούς και τις συντάξεις εδώ στην Ελλάδα και μετά θα ζητήσουμε από τους εταίρους μας στο εξωτερικό συναίνεση και κατανόηση, διότι δεν θα πληρώσουμε εγκαίρως τα 450 εκ στο ΔΝΤ. Αυτό όμως πρέπει να γίνει ύστερα από συμφωνία ότι δεν θα σημειωθεί πιστωτικό γεγονός. Τα χρήματα επαρκούν μόνο μέχρι τα μέσα Απριλίου. Ρωσία και Κίνα, από τον Ιούλιο και μετά, αναμένεται να αποτελέσουν αναπόσπαστο κομμάτι ενός νέου ελληνικού σχεδίου Α».
-6 Απριλίου 2015, Καμμένος στον Ενικό. «Σε περίπτωση ρήξης η κυβέρνηση θα συνάψει συμφωνίες με όσους μπορεί (ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα, Ινδία, χώρες Μ. Ανατολής)».
-8 Απριλίου 2015. Νον Πέιπερ για επίσκεψη Τσίπρα στη Ρωσία: Το χρηματοπιστωτικό θα λυθεί εντός της ΕΕ. Άνοιξε ο δρόμος για λύση του θέματος του εμπάργκο μέσω ίδρυσης κοινοπρακτικών ρωσικών εταιριών που θα εισάγουν «πρώτη ύλη» και θα προχωρούν σε μεταποίηση σε ρωσικό έδαφος. Πιθανότατα θα κερδηθεί η σεζόν για τα ροδάκινα. Ενδιαφέρον Ρώσων για ελληνικό σιδηρόδρομο και λιμάνι Θεσσαλονίκης. Σε ρωσικά συμφέροντα θα εκχωρηθεί μια προβλήτα του λιμανιού Θεσσαλονίκης.
-8 Απριλίου 2015. Επίσκεψη Τσίπρα στη Ρωσία και συνάντηση με Πούτιν. Κατηγορεί τις προηγούμενες ελληνικές κυβερνήσεις επειδή συμφώνησαν με τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας και ξεκαθαρίζει ότι αμέσως εξεδήλωσε τη διαφωνία του. Και δηλώνει στην αντιφώνησή του: «Σας ευχαριστώ πολύ, κύριε Πρόεδρε, για την υποδοχή. Είναι, πραγματικά, μεγάλη μου χαρά να βρίσκομαι σήμερα στη Μόσχα, αλλά και μεγάλη συγκίνησή μου, διότι το πρωί κατέθεσα στεφάνι στον Άγνωστο Στρατιώτη στην Κόκκινη Πλατεία, αποτίοντας φόρο τιμής σε εκατομμύρια απλούς ανθρώπους, οι οποίοι έδωσαν τη ζωή τους για τη μεγάλη αποφασιστική νίκη των λαών της Ευρώπης. Όπως ξέρετε, η χώρα μου, η Ελλάδα είναι μια χώρα που αναλογικά με τον πληθυσμό της είχε τον βαρύτερο φόρο αίματος. Όπως είπατε, πράγματι, υπάρχουν βαθιές ρίζες, διαχρονικές σχέσεις ανάμεσα στους δύο λαούς και εξ αιτίας των κοινών αγώνων, αλλά και εξ αιτίας της κοινής πνευματικής και θρησκευτικής παράδοσης. Και αυτή η σχέση διατηρήθηκε με αισθήματα φιλίας και αδελφοσύνης ανάμεσα στους λαούς μας, ανεξάρτητα από την εκάστοτε πολιτική συγκυρία.Σκοπός της παρουσίας μου εδώ είναι να φροντίσουμε από κοινού να επανεκκινήσουμε αυτές τις σχέσεις προς όφελος και των δύο χωρών, αλλά και προς όφελος της σταθερότητας και της ασφάλειας στην ευρύτερη περιοχή μας».
-16 Απριλίου 2015, ομιλία Καμμένου στο Διεθνές Συνέδριο Ασφάλειας στη Μόσχα: «Θα ήθελα να υπογραμμίσω ότι, οι χώρες μας συνδέονται με ισχυρούς δεσμούς φιλίας που εδράζονται μεταξύ άλλων σε κοινές πνευματικές και πολιτιστικές αξίες, καθώς και σε κοινές ιστορικές εμπειρίες».
-Στις 17 ως 19 Ιουνίου 2015, ο Τσίπρας πήρε τον Λαφαζάνη και ταξίδεψαν μαζί ως την Αγία Πετρούπολη. Στις 19 Ιουνίου, στην ομιλία του στο Διεθνές Οικονομικό Φόρουμ στην Αγία Πετρούπολη, δήλωνε: «Πολλοί θα αναρωτιούνται γιατί βρίσκομαι εδώ και όχι στις Βρυξέλλες να διαπραγματεύομαι. Αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε στη μέση μιας μεγάλης φουρτούνας. Αλλά είμαστε ένας λαός της θάλασσας που ξέρει να βγαίνει από φουρτούνες και κυρίως δεν φοβάται να ανοιχτεί σε μεγάλα πελάγη, σε καινούργιες θάλασσες, προκειμένου να φθάσει σε νέα και πιο ασφαλή λιμάνια. Το πρόβλημα δεν λέγεται Ελλάδα. Το πρόβλημα λέγεται ευρωζώνη και αφορά την ίδια τη δομή της». Ωστόσο, τότε έφαγαν και οι δύο πόρτα, καθώς η Μόσχα δεν είχε καμιά όρεξη να επιδεινώσει κι’ άλλο τις σχέσεις της με τους δανειστές της Ελλάδας. Εκείνη τη μέρα, ο Βλάντιμιρ Πούτιν, από το ίδιο βήμα έλεγε: «Η ενεργή συνεργασία μας με τα νέα κέντρα παγκόσμιας ανάπτυξης δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση πως θα αποδώσουμε λιγότερη σημασία στον διάλογο με τους παραδοσιακούς εταίρους μας στη Δύση. Είμαι πεπεισμένος πως αυτή η εταιρική σχέση θα συνεχιστεί».
-15 Σεπτεμβρίου 2015, Σχέδιο κυβερνητικού προγράμματος του ΣΥΡΙΖΑ: «Ο ΣΥΡΙΖΑ αντιτίθεται στην εντεινόμενη ψυχροπολεμική αντιπαράθεση στην Ουκρανία και υποστηρίζει την τήρηση της συμφωνίας του Μινσκ από όλες τις πλευρές. Για την ασφάλεια των χωρών της περιοχής είναι αναγκαία η διεθνής συνεννόηση από κοινού με την Ρωσία, όχι χωρίς την Ρωσία ή εναντίον της. Η Ελλάδα, αξιοποιώντας και τις παραδοσιακές της σχέσεις με τη Ρωσία, την Ουκρανία και τις χώρες του Καυκάσου, δραστηριοποιείται σε συνεργασία με ευρωπαίους εταίρους για την ενίσχυση του ρόλου του ΟΑΣΕ και μια Ευρώπη-γέφυρα σε μια νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας, ειρήνης και σταθερότητας».
-28 Μαΐου 2016, Τσίπρας στις κοινές δηλώσεις με Ρώσο Πρόεδρο Πούτιν:  «Έχουμε επανειλημμένα τοποθετηθεί, τόσον εγώ, όσο και ο υπουργός Εξωτερικών, ότι δεν αποτελεί λύση ο φαύλος κύκλος της στρατικοποίησης, της ψυχροπολεμικής ρητορικής και των κυρώσεων, αλλά λύση είναι ο διάλογος».
-31 Μαΐου 2016. Ο κ. Καμμένος, από το βήμα της Βουλής, κατά τη συνεδρίαση της Επιτροπής Εξωτερικών και Άμυνας, δήλωσε: «Μόλις τελειώσει το εμπάργκο της Ρωσίας, είμαστε έτοιμοι να ξεκινήσουμε την παραγωγή καλάσνικοφ στην Πάτρα».
-21 Οκτωβρίου 2016, Τσίπρας, συνέντευξη Τύπου μετά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο: «Αλλά, οι λύσεις που χρειαζόμαστε πρέπει να έχουν στόχο να επουλώνουν τις πληγές και όχι να τις πολλαπλασιάζουν. Γι’ αυτό, καταστήσαμε σαφές ότι δεν πρόκειται να βοηθήσει σε τίποτα να ζήσουμε σε μία Ευρώπη βυθισμένη σε ένα φαύλο κύκλο στρατιωτικοποιήσης, διαρκώς ανανεούμενων και επαναλαμβανόμενων κυρώσεων και ψυχροπολεμικής ρητορικής».
-2 Νοεμβρίου 2016. Αναγόρευση του Ρώσου υπουργού Εξωτερικών Σεργκέι Βικτόροβιτς Λαβρόφ, σε επίτιμο διδάκτορα του Πανεπιστημίου Πειραιώς, της Σχολής Οικονομικών, Επιχειρηματικών και Διεθνών Σπουδών, του Τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών. Στην ομιλία του, ο κ. Κοτζιάς αναφέρει ότι ο Λαβρόφ είναι ένας κορυφαίος διπλωμάτης, οραματιστής με στρατηγική σκέψη. Αναφέρθηκεστην μακρά παράδοση της ρωσικής διπλωματίας, είπε ότι ανέδειξε άνδρες, όπως ο Ιωάννης Καποδίστριας και ο Αντρέι Γκρομίκο, άνδρες που υπερέβησαν την εποχή τους, συγκαταλέγοντας στην πλειάδα των ανδρών αυτών της ρωσικής διπλωματίας και τον Σεργκέι Λαβρόφ, τον «φίλο» του όπως είπε χαρακτηριστικά. Μάλιστα, εξαίροντας τις ικανότητες του Λαβρόφ στην διπλωματία, είπε πως είναι ένας κορυφαίος διπλωμάτης, οραματιστής με στρατηγική σκέψη, αναφέροντας ως παράδειγμα την επιτυχή του παρέμβαση στο ζήτημα της επίλυσης του χημικού οπλοστασίου στην Συρία. Επισημαίνοντας την ευρύτητα των γνώσεών του, είπε ότι γνωρίζει καλά την Κίνα, τις ΗΠΑ και φυσικά την Ρωσία, τους παγκόσμιους παίκτες και τα παγκόσμια προβλήματα. Είπε μάλιστα, ότι όσοι υπουργοί Εξωτερικών τον γνωρίζουν, διακρίνουν στον Σεργκέι Λαβρόφ έναν άνθρωπο, με γνώση, με σοφία, έναν άνθρωπο με υπομονή και νηφαλιότητα, λέγοντας χαρακτηριστικά, ότι «σήμερα ο κόσμος έχει λίγους μεγάλους διπλωμάτες» και πως ο Λαβρόφ είναι μια εξαίρεση - είναι από τους διπλωμάτες που ξεχωρίζουν, και πως μαζί με τον Στάινμάγιερ και τον φίλο Κέρι, πολεμούν για την υλοποίηση των συμφωνιών του Μίνσκ, που αφορούν την κρίση στην Ουκρανία. Τόνισε δε, ότι ο Λαβρόφ πάντα επιθυμεί την ειρηνική επίλυση των διενέξεων και δίνει προτεραιότητα στα όπλα της διπλωματίας και όχι στην διπλωματία των όπλων. Ο κ. Κοτζιάς εξήρε την ενέργεια και τους κόπους που καταβάλλει για την δημιουργία μια νέας ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής σταθερότητας και ασφάλειας και συνεργασίας, ενώ δεν παρέλειψε να αναφερθεί και σε όσους θα επιθυμούσαν να τελειώσει η Ρωσία, ή σ’ αυτούς που την θεωρούν ως μια χώρα «βάρβαρη», αντιπαραθέτοντας με έμφαση την μακραίωνη κουλτούρα της Ρωσίας, η οποία, όπως είπε, σημάδεψε γενιές και γενιές με το πλούσιο λογοτεχνικό και πνευματικό της έργο. Τέλος ο κ. Κοτζιάς, εξήρε και τις ανθρώπινες αρετές του Ρώσου υπουργού Εξωτερικών, λέγοντας χαρακτηριστικά ότι «είναι παιδί του ρωσικού λαού και του παγκόσμιου πολιτισμού, έχει το κέφι της ζωής που είχαν οι ήρωες της ρωσικής μυθοπλασίας».
Από την πλευρά του, ο Λαβρόφ δήλωσε μεταξύ άλλων: «Πάντα τηρούμε τον λόγο μας, αυτό είναι παράδοση της διπλωματίας μας», διαβεβαιώνοντας ότι «οι σχέσεις Ελλάδας-Ρωσίας είναι πολύ γερές»,
-15 Νοεμβρίου 2016, απόσπασμα από δηλώσεις Ομπάμα κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα και τις κοινές δηλώσεις με Αλ. Τσίπρα: «Συζητήσαμε, επίσης, τη σημασία ανταλλαγής πληροφοριών για την πρόληψη τρομοκρατικών επιθέσεων και συζητήσαμε τη σημασία της διατήρησης σε ισχύ των κυρώσεων, συμπεριλαμβανομένων αυτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά της Ρωσίας, έως ότου η Ρωσία εκπληρώσει στο ακέραιο τις υποχρεώσεις της βάσει της Συμφωνίας του Μινσκ».
-9 Φεβρουαρίου 2017, Τσίπρας στην Ουκρανία, στις κοινές δηλώσεις με Ουκρανό Πρόεδρο Ποροσένκο: «Η Ελλάδα είναι κράτος-μέλος της ΕΕ και παρά το γεγονός ότι είχε ιδιαίτερο οικονομικό συμφέρον να υπάρξει άμεσα διευθέτηση της κρίσης και η άρση των κυρώσεων που επηρέασαν εξαιρετικά οδυνηρά την ελληνική οικονομία, εν τούτοις εμείς δεν διασπάσαμε την ευρωπαϊκή ενότητα».
-15 Μαΐου 2018. Στο προπαγανδιστικό βίντεο με το κόκκινο χαλί στου Μαξίμου, ο κ. Τσίπρας εμφανίζεται να συνομιλεί με διάφορους ηγέτες, μεταξύ των οποίων ο Πούτιν. ΄
-13 Ιουνίου 2016. Ο κ. Κοτζιάς επισκέπτεται τη Μόσχα, όπου ανακοινώθηκε ότι ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Λαβρόφ θα επισκεφτεί τον Σεπτέμβριο την Ελλάδα για την προετοιμασία της συνάντησης στη Μόσχα του Έλληνα πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα και του Ρώσου Προέδρου Βλάντιμιρ Πούτιν. Εκεί, ο κ. Λαβρόφ δήλωσε ότι η Ρωσία πάντα τασσόταν «υπέρ της εξεύρεσης συμφωνίας για το ζήτημα αυτό χωρίς έξωθεν παρέμβαση, χωρίς καθορισμό τεχνητών χρονοδιαγραμμάτων και όρων» και συμπλήρωσε: «Είπαμε ότι θα στηρίξουμε εκείνη την λύση, η οποία θα ανταποκρίνεται στα συμφέροντα της Ελλάδας και της "Μακεδονίας" και η οποία θα βασίζεται σε ευρεία κοινωνική υποστήριξη. Ελπίζω ότι η ανακοινωθείσα χθες συμφωνία θα είναι μια τέτοια».
Αυτά μόλις στις 13 Ιουνίου!
Εκείνη την ημέρα, μιλώντας στο Κρατικό Πανεπιστήμιο Διεθνών Σχέσεων Μόσχας, ο Κοτζιάς διαβεβαίωνε: «Η Ελλάδα είναι σταθερός εταίρος σε μία ασταθή περιοχή».
-15 Ιουνίου 2018. Συνέντευξη Κοτζιά στην «Ιζβέστια»: «Καταρχάς, να μου επιτρέψετε να ευχαριστήσω τη Ρωσία για τη θετική στάση που κρατά απέναντι στο Κυπριακό πρόβλημα, μια στάση αρχών, βασισμένη στο διεθνές δίκαιο».

Μετά από όλα αυτά –και κυρίως μετά τα τόσο πρόσφατα κολακευτικά λόγια και μάλιστα μετά την συμφωνία με τα Σκόπια– ξαφνικά κρίση και απελάσεις και κατηγορίες για μη σεβασμό των διεθνών συνθηκών και της Ελλάδας.

Διότι δεν μπορεί στις 13 Ιουνίου να είναι όλα μέλι-γάλα και ακριβώς έναν μήνα μετά να ανακαλύπτονται συνωμοσίες.

Οπότε, δύο πράγματα μπορεί να συμβαίνουν: Είτε όλα αυτά είναι ψέματα και κατασκευές, αποτέλεσμα άνωθεν επιβολής, είτε Τσίπρας και Κοτζιάς δεν είναι σε θέση να καταλάβουν τι συμβαίνει. Μπορεί και τα δυο…

07 July 2018

«Ωραία Ελλάς»


Το καφενείο που έριχνε κυβερνήσεις και οι υπουργοί έστελναν ακόμη και μπράβους για να ξυλοκοπήσουν τους αντιφρονούντες θαμώνες του.
mixanitouxronou.gr
Για περίπου σαράντα χρόνια, το καφενείο «Ωραία Ελλάς» υπήρξε το πολυτελές στέκι των καπετάνιων του 1821, ξένων διπλωματών, περιηγητών, πολιτικών, ποιητών, αλλά και των υπολοίπων Αθηναίων. Ήταν το σημείο της πόλης όπου συνέρρεαν όλοι για να μάθουν τα νέα της ημέρας.



Το καφενείο βρισκόταν στη διασταύρωση των οδών Ερμού και Αιόλου, στο ισόγειο της οικίας Βρυζάκη. Συνδέθηκε κυρίως με την περίοδο του Όθωνα και του Γεωργίου Α΄ και λειτούργησε από το 1839, όταν το πρωτοάνοιξε ο Ιταλός Σάνδον. Τις ημέρες της δόξας όμως, τις γνώρισε όταν πέρασε στα χέρια του Παναγή Βενετσάνου.
Ο χώρος του καφενείου ήταν άνετος. Σε ειδικό χώρο οι θαμώνες κάπνιζαν τους ναργιλέδες ή τα τσιμπούκια τους. Στην αίθουσα δίπλα από τους θεριακλήδες υπήρχε ένα μπιλιάρδο στο οποίο έπαιζαν κυρίως οι Ευρωπαίοι πελάτες ή ξένοι περιηγητές.
Φυσικά διάβαζαν τις εφημερίδες τους και συζητούσαν για τους βουλευτές. Οι απόψεις τους ήταν βαρόμετρο για τους πολιτικούς, που συχνά έστελναν εκεί τα τσιράκια τους για να προβάλλουν το έργο τους και να προσελκύσουν ψηφοφόρους... 
Σε ατιτλοφόρητο φυλλάδιο του 1863, ο συντάκτης έγραφε ότι το καφενείο, «δύναται να θεωρηθεί ως η κεντρική διεύθυνσις της εκκλησίας του λαού. Εκεί δικάζονται βασιλείς και υπουργοί, εκεί αποκαλύπτονται επιτηδείως πρόσωπα και ενέργειες, εν αυτώ η νεότης αντιτάσσει την οιστρήλατον ευφυΐαν της εις τας αυστηράς κρίσεις των γερόντων».
Συχνά πολλοί νέοι που περνούσαν από το καφενείο και ήταν αντίθετοι με το καθεστώς της μοναρχίας, κρατούσαν στα χέρια τους την ιστορία της Γαλλικής Επανάστασης και διάβαζαν φωναχτά τους λόγους του Μιραμπό και του Ροβεσπιέρου. Οι συζητήσεις των αντιμοναρχικών νέων συνεχίζονταν συνήθως στα γραφεία του αντιπολιτευόμενου φύλλου «Το μέλλον της Πατρίδας», που θεωρούνταν ως η νοητή επέκταση του πολιτικού καφενείου.
Στην Ωραία Ελλάδα άρχιζαν ή κατέληξαν διάφορες κινητοποιήσεις, όπως για παράδειγμα τα «Σκιαδικά» που κατέληξαν σε σκληρές συγκρούσεις ανάμεσα σε φοιτητές και την αστυνομία.



Το όνομα του ποιητή Αλέξανδρου Σούτσου συνδέθηκε με την Ωραία Ελλάδα, εξαιτίας της δράσης που είχε αναπτύξει εναντίον του Όθωνα. Ο Σούτσος είχε δημοσιεύσει τότε το τρίτο φυλλάδιο της «Τρίτης Σεπτεμβρίου», με το οποίο κατηγορούσε για πολλά θέματα τον πρωθυπουργό Ανδρέα Μεταξά και μέλη της κυβέρνησης. Οι υπουργοί που διάβαζαν τις σκληρές κριτικές του απάντησαν βίαια, στέλνοντας μπράβους να χτυπήσουν τον Σούτσο μέσα στο καφενείο Ωραία Ελλάς.
Ο ποιητής τελικά συνελήφθη και καταδικάστηκε σε πενταετή φυλάκιση, ενώ οι υποστηρικτές του οργάνωσαν εκδηλώσεις συμπαράστασης μέσα στο χώρο του καφενείου...
Ο κύκλος των ρομαντικών ποιητών
Η Ωραία Ελλάς πάντως υπήρξε και σημείο συνάντησης πολλών ρομαντικών ποιητών της εποχής που δημιούργησαν τον δικό τους κύκλο, όπως οι Παράσχος, Βασιλειάδης, Παπαρρηγόπουλος, Ορφανίδης και άλλοι.
Το 1862, λίγο πριν από την έξωση του Όθωνα, απαγορεύτηκε για μικρό χρονικό διάστημα η λειτουργία του καταστήματος, καθώς το καφενείο σχεδόν είχε εξελιχθεί σε λέσχη καρμπονάρων. Η αστυνομία θεωρούσε ότι ο χώρος ήταν επικίνδυνος εξαιτίας των ιδεών που διακινούνταν από τους αντιμοναρχικούς πελάτες, οι οποίοι έκαιγαν τα φύλλα της φιλοβασιλικής εφημερίδας «Ελπίς».



Δέκα χρόνια αργότερα, η αίθουσα μπιλιάρδου είχε μετατραπεί σε χρηματιστήριο, όπου με τα «Λαυρεωτικά» ο κόσμος αγόραζε μετοχές φούσκες και τελικά έχασε τα λεφτά του. Ύστερα από λίγο, το ιστορικό καφενείο έπαψε να λειτουργεί.
Το κλείσιμο της Ωραίας Ελλάδας προκάλεσε μεγάλες αντιδράσεις, καθώς η εξαφάνισή του από την καθημερινότητα των Αθηναίων, αποτέλεσε για τον τύπο της εποχής «βέβηλη» πράξη. Στη θέση του άνοιξε το καλοκαίρι του 1879 εμπορικό κατάστημα με μάλλινα είδη κρατώντας όμως την ίδια ονομασία... 
Το καφενείο Ωραία Ελλάς, επαναλειτουργεί στην οδό Μητροπόλεως 59, Μοναστηράκι, με υπέροχη θέα στον βράχο της Ακρόπολης, πάνω από την Πανδρόσου και τη Ρωμαϊκή Αγορά!  Το καφενείο τώρα είναι στέκι πολιτισμού και απόλαυσης στο Μοναστηράκι με μοναδική θέα στον Παρθενώνα και το Ερεχθείο. Ο καφές είναι στη χόβολη. 
 


20 June 2018

Καθαρή Έξοδος!

της Σοφίας Βούλτεψη, elzoni.gr, 20/6/2018

Το ΔΝΤ φεύγει, αλλά… μένει. Και μένει με το περίφημο Post-Program Monitoring, που αποτελεί πολύ αυστηρότερη επιτήρηση από ό,τι συμβαίνει στις χώρες που προχώρησαν στην πρόωρη αποπληρωμή δανείων προς το Ταμείο, όπως η Ισπανία και η Πορτογαλία.

Η Ελλάδα, όμως, δεν μπορεί να πράξει το ίδιο από μόνη της. Η κυβέρνηση ήλπιζε να το πράξει για λογαριασμό της ο ESM. Ωστόσο, η Γερμανία αρνείται. Πιθανόν να αλλάξει τώρα στάση που «λύθηκε» το πρόβλημα των Σκοπιανών…

Όπως και νάχει, το νέο μνημόνιο είναι γεγονός: Θηριώδη υπερπλεονάσματα ως το 2022 που φθάνουν ακόμη και στο… 5,2% και αναιμική ανάπτυξη που, σύμφωνα με τις προβλέψεις βεβαίως, από το 2,4% το 2019, θα πέσει στο 1,8% το 2022. Προφανώς, αφού για το 2022 υπάρχει δέσμευση για πλεόνασμα 5,2%.

Υπερπλεονάσματα και ανάπτυξη δεν πάνε μαζί. Όσο ανεβαίνουν τα πλεονάσματα, πέφτει η ανάπτυξη.

Τα μέτρα από τις περικοπές στις συντάξεις και την μείωση του αφορολογήτου θα φθάσουν στα 5,1 δις. Την ίδια ώρα ο πληθωρισμός θα ανεβαίνει για να φθάσει στο 1,7% το 2022. Δηλαδή θα πέφτουν τα έσοδα και θα αυξάνονται οι τιμές των προϊόντων.

Παράλληλα, οι εισαγωγές θα αυξάνουν όσο σχεδόν και οι εξαγωγές, ενώ τα διάφορα Funds (κατά Τσίπρα «κοράκια της καταστροφής») δεν θα είναι πλέον υποχρεωμένα να έχουν έδρα στην Ελλάδα, οι τράπεζες θα ενημερώνουν για την πώληση των επιχειρηματικών δανείων με ένα sms, αίρεται η υποχρέωσή τους για ενημέρωση εντός δωδεκαμήνου και η διαδικασία επανάληψης άκαρπων πλειστηριασμών επισπεύδεται από 30 σε 8 μέρες.

Και βέβαια, το υπερταμείο είναι πλέον αντισυμβαλλόμενο για τα δάνεια προς τον ESM μέχρι του ποσού των 25 δις (κάθε φορά). Όπως αναφέρεται, σε περίπτωση που το κράτος δεν καταβάλλει κάποιες δόσεις, το υπερταμείο θα φέρει την ευθύνη καταβολής του ποσού ως εάν να ήταν ο κύριος οφειλέτης.

Μπήκε δηλαδή εγγυητής και εγγύηση είναι το σύνολο της δημόσιας περιουσίας.

Κατά τα λοιπά… Καθαρή Έξοδος!

18 June 2018

Γλείφουν εκεί που έφτυναν


του Δημήτρη Καμπουράκη, Liberal, 17/6/2018
«Εσείς πιστεύετε ότι, αν γίνετε κυβέρνηση, θα πάτε στη Μέρκελ και θα της πείτε δεν θέλουμε υψηλά πλεονάσματα και δεν μας αρέσει το υπερταμείο και ότι θέλετε να το αλλάξετε. Και θα σας πει "καλώς τα παιδιά". Αν όλα αυτά τα πείτε στη Μέρκελ, σας εύχομαι καλή τύχη. Good luck». Πήρατε χαμπάρι αυτή την φράση του Ευκλείδη ή σας ξέφυγε μέσα στον ορυμαγδό των γεγονότων; Εμένα, ομολογώ, με διασκέδασε δεόντως.
Εκστομίστηκε στην Βουλή, κατά την διάρκεια της συζήτησης για τα συμπληρωματικό μνημόνιο. Βεβαίως, τις μέρες που διανύουμε ενδέχεται ν’ ακούσουμε καταπληκτικότερα απ’ αυτό κατά την διάρκεια της συζήτησης μομφής, όμως εμένα επιτρέψτε μου να εκλάβω την συγκεκριμένη φράση του χιουμορίστα Τσακαλώτου ως ένα σπάνιο απόσταγμα ψυχοπαθολογικής εμπειρίας, μετατραυματικής γνώσης, απύθμενου θράσους και ιστορικής αχρειότητας. Αυθαιρέτως λοιπόν, τοποθετώ το λεκτικό αυτό υπουργικό διαμάντι στο top-5 των δηλώσεων της χρονιάς.
Θα μου πείτε ότι εδώ ο κόσμος καίγεται και το νινί χτενίζεται. Μας περικυκλώνουν Βόρειες Μακεδονίες, μομφές στη Βουλή, μεσοπρόθεσμα, υπερταμεία, υπερπλεονάσματα και Κατρουγκάλειες σφαγές συντάξεων… εμένα με μάρανε αυτή η χαριτωμένη αυτή κουβεντούλα του Ευκλείδη; Και όμως, και όμως… Ήμουν και παραμένω εσαεί, ρέκτης της αξίας με την οποία είναι εμποτισμένη η εκδίκηση της ιστορίας. Η στιγμή που ο πολιτικός νταής των περασμένων χρόνων σκύβει και γλείφει τα σάλια που ο ίδιος έφτυσε, παραμένει μοναδική ανεξαρτήτως προσωρινής συγκυρίας. Η ιστορική ειρωνεία είναι διαχρονική αξία.
Συμπαθάτε με, αλλά εν’ είδει παιδικού τραύματος, αδυνατώ να λησμονήσω εκείνο το περίλαμπρο του Αλέξη "αν τα πούμε αυτά, όχι μόνο δεν θα μας διώξουν, αλλά θα μας παρακαλάνε να πάρουμε τα λεφτά. Θα μας παρακαλάνε να μας δανείσουν". Ούτε καταφέρνω να ξεχάσω αυτά τα αγωνιώδη λεκτικά πινγκ-πονγκ ανάμεσα σε μας (τους δημοσιογράφους) και τον Ευκλείδη, όταν μας βεβαίωναν ότι (παρέα με τον Βαρουφάκη) θα εφορμήσουν εναντίον της (μαντάμ) Μέρκελ ως νικηφόροι οδοστρωτήρες που θα τα πάρουν όλα. Τότε, όσοι ρωτούσαμε ήμασταν Γερμανοτσολιάδες και πληρωμένοι από το ΔΝΤ μέσω σεμιναρίων, τα ξεχάσαμε; Μας κυνηγούσαν στους δρόμους και μας λοιδορούσαν οι Λαζόπουλοι.
Ήρθε, το λοιπόν, η ώρα να κάτσουμε αναπαυτικά στην καρέκλα μας και να δούμε τους Ευκλείδηδες να αυτοεξευτελίζονται, κάνοντας μαθήματα στους επερχόμενους για το πώς πρέπει να συμπεριφερθούν στην Μέρκελ. Το δήθεν ειρωνικό "καλώς τα παιδιά" που τους ενημέρωσε ο Ευκλείδης ότι θα είναι η απάντηση της Γερμανίδας, δεν είναι τίποτα άλλο από μια ροχάλα που ο ίδιος έφτυσε, παρέμεινε στον αέρα για τέσσερα χρόνια και επέστρεψε για να προσγειωθεί στα ίδια του τα μούτρα. Απλώς τότε τα σάλια έφυγαν απ’ το στόμα ενός "επαναστάτη", σήμερα προσγειώνεται στο μάγουλο ενός μνημονιακού παρατρεχάμενου της αφεντικίνας που ξέρει όσο κανένας άλλος τα χούγια της και ειρωνεύεται κατ’ εντολήν της. Συγχαρητήρια…

15 June 2018

Ομιλία Ευάγγελου Βενιζέλου στη Βουλή...

κατά τη συζήτηση επί της προτάσεως δυσπιστίας κατά της Κυβέρνησης


του Ευάγγελου Βενιζέλου, 15/6/2018
Κυρίες και κύριοι βουλευτές, η πρόταση δυσπιστίας που υπέβαλλε η αξιωματική αντιπολίτευση έχει ένα προφανές και απλό νόημα, να ακυρώσει την επικοινωνιακή απάτη στην οποία βασίζεται η κοινοπραξία ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ. Οι ΑΝΕΛ διαφωνούν με τη συμφωνία για το όνομα αλλά στηρίζουν με πάθος την κυβέρνηση και προσωπικά τον Πρωθυπουργό που την διαπραγματεύτηκε, την συνομολόγησε και θα την υπογράψει, δεσμεύοντας τη χώρα άμεσα και προκαταβολικά, πολύ πριν η συμφωνία έρθει στη Βουλή για κύρωση. Γιατί η συμφωνία θα έρθει στη Βουλή για κύρωση μήνες αργότερα, αν έρθει, εκ των υστέρων, σε άλλα συμφραζόμενα, χωρίς τότε να είναι εφικτή οποιαδήποτε βελτιωτική παρέμβαση. Το «υπερπατριωτικό» αυτό τέχνασμα, που απευθύνεται στο ευρύτερο ακροατήριο της συντηρητικής παράταξης, προφανώς και ακυρώνεται με τη θετική ψήφο των ΑΝΕΛ στην κυβέρνηση, δηλαδή στον Πρωθυπουργό που διά της θετικής αυτής ψήφου, θα υπογράψει τη συμφωνία.
Το νόημα που εγώ θέλω να δώσω στην πρόταση δυσπιστίας –την οποία βεβαίως και υπερψηφίζουμε ως κόμμα, αλλά την υπερψηφίζω κι εγώ με ιδιαίτερη έμφαση– είναι ευρύτερο. Είναι η απάντηση σε αυτό που συμβαίνει στη χώρα τα τελευταία τρία χρόνια. Είναι η απάντηση στον κομπασμό, στον τυχοδιωκτισμό, στην ακύρωση της έννοιας των λέξεων, στην ακύρωση κάθε πολιτικής αρχής και αξίας, μέσα από ένα αριστεροδεξιό αμάλγαμαΕίναι η απάντηση στη συστηματική απαξίωση και αλλοίωση των θεσμών, της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου, είναι η απάντηση στη χειραγώγηση της δικαιοσύνης.
Η πρόταση δυσπιστίας, όπως εγώ την αντιλαμβάνομαι και την ψηφίζω,είναι απάντηση στο ασύλληπτο πολιτικό θράσος του κ. Τσίπρα, που εμφανίζεται ταυτοχρόνως, με καταπληκτική άνεση, ως ομογάλακτος μεγάλος αδελφός του κ. Καμμένου, ως προστάτης της μνήμης και του Κωνσταντίνου Καραμανλή και του Ανδρέα Παπανδρέου, ως τιμητής και ρυθμιστής ταυτόχρονα των εσωτερικών καταστάσεων, συσχετισμών και σχέσεων και στη Νέα Δημοκρατία και στο Κίνημα Αλλαγής.
Η δική μου ψήφος στην πρόταση δυσπιστίας συνιστά απάντηση στην απόπειρα διαμόρφωσης μίας εικονικής πραγματικότητας, σύμφωνα με την οποία ο Πρωθυπουργός πανηγυρίζει ότι βγάζει δήθεν τη χώρα από μνημόνια, ενώ την οδήγησε ταπεινωμένη στο όριο της ασύντακτης χρεοκοπίας και στο τρίτο μνημόνιο, δηλαδή σε μία δευτερογενή οικονομική κρίση που κρατά τρία χρόνια, που έχει βλάψει σε βάθος τη χώρα, οι επιπτώσεις της οποίας θα κρατήσουν δυστυχώς επί δεκαετίες. Χωρίς να μπορούμε να γυρίσουμε, τώρα, με την υποτιθέμενη λήξη του μνημονίου, εκεί που ήταν η χώρα το Δεκέμβριο του 2014, στη δυναμική που είχε αποκτήσει. Και δεν θα αναφερθώ σε αυτά που ψηφίστηκαν χθες, στα νέα δημοσιονομικά μέτρα, τις βαριές δεσμεύσεις όχι μόνο μέχρι το 2022 αλλά μέχρι το 2060.
Και βεβαίως, το νόημα που εγώ δίνω στην πρόταση δυσπιστίας αφορά τη σύγκρουση δύο αντιλήψεων ως προς την άσκηση της εξωτερικής πολιτικής. Η μία αντίληψη είναι εξωτερική πολιτική στο όνομα του εθνικού συμφέροντος, αναζητώντας ενιαία και σταθερή εθνική γραμμή και ευρύτερες συναινέσεις. Η άλλη αντίληψη είναι στο όνομα δήθεν συναινέσεων, τις οποίες τις αποκρούουν αντί να τις επιζητούν πραγματικά, ο διχαστικός τακτικισμός, η χρήση της εξωτερικής πολιτικής ως μοχλού εσωτερικής πολιτικής, ως μεθόδου προετοιμασίας συγκρουσιακού κλίματος καθ’ οδόν προς τις εκλογές. Γιατί όλα αυτά, σε σχέση με την καθυστερημένη κύρωση, συνδέονται με το κλίμα που θέλει να δημιουργήσει η κυβέρνηση ενόψει των εκλογών και καθ’ οδόν προς τις εκλογές, κλίμα που δεν μπορεί να στηριχθεί στην οικονομία αλλά θα στηριχθεί στον εκβιασμό των Θεσμών, στην αλλοίωση της διαδικασίας αναθεώρησης του Συντάγματος και στην παραφθορά της εξωτερικής πολιτικής.
Κυρίες και κύριοι βουλευτές, έχω μία σταθερή θέση την οποία έχω κατ’ επανάληψη διατυπώσει. Είναι η ενιαία εθνική θέση από τον Απρίλιο του 1993. Ναι, χρειάζεται συμβιβαστική λύση με τη γειτονική χώρα, ναι, η λύση είναι ένα σύνθετο όνομα με γεωγραφικό προσδιορισμό, ναι, πρέπει το όνομα αυτό να χρησιμοποιείται erga omnes και εσωτερικά και διεθνώς, ναι, αυτό πρέπει να θεμελιωθεί σε μία διεθνή συμφωνία επί τη βάσει και δυνάμει της οποίας πρέπει να αναθεωρηθεί το Σύνταγμα της γειτονικής χώρας, όπως έγινε με την ενδιάμεση συμφωνία το 1995, επί τη βάσει της οποίας αναθεωρήθηκε σε αρκετά σημεία το Σύνταγμα της γειτονικής χώρας.
Αυτά τα έχω πει, άλλωστε, δύο φορές ως Υπουργός Εξωτερικών στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, αλλά δεν ήμουν –λέω παρεμπιπτόντως– απλώς Υπουργός Εξωτερικών και Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης, ήμουν και κυβερνητικός εταίρος. Ήξερα πάρα πολύ καλά ποια είναι η ενιαία και διαχρονική θέση της χώρας και δεν χρειαζόμουν έγκριση του κ. Σαμαρά ως Πρωθυπουργού, προκειμένου να διατυπώσω τη δική μου θέση ως κυβερνητικού εταίρου, Υπουργού Εξωτερικών και εκπροσώπου της χώρας από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών.
Όμως, λέγαμε πάντα ότι αναπόσπαστο στοιχείο μίας λύσης λειτουργικής, βιώσιμης και ασφαλούς για την περιφερειακή ασφάλεια και σταθερότητα είναι η ακύρωση κάθε αλυτρωτισμού με την έννοια της ιδεολογικής χρήσης της ιστορίας.
Το πρόβλημα με τη συγκεκριμένη συμφωνία εστιάζεται κυρίως σε τρία σημεία. Στο γεγονός ότι η ιθαγένεια, ενώ είναι νομικός δεσμός του πολίτη με το κράτος, προσδιορίζεται ως Μακεδονική, Macedonian/citizen of the Republic of North Macedonian. Ο Αλβανός πολίτης θα έχει ιθαγένεια Μακεδονική ή απλώς την ιθαγένεια του πολίτη της Βόρειας Μακεδονίας, όπως είναι το ακριβές; Το άλλο παραπέμπει σε μία εθνοτική αντίληψη και αναγνώριση. Το ισχύον Σύνταγμα της γειτονικής χώρας, στο άρθρο 4 καθορίζει την ιθαγένεια έτσι περιγραφικά, ως πολίτης της χώρας αυτής, όχι ως Macedonian. Εμείς τους δίνουμε εδώ κάτι που δεν το προβλέπει το ισχύον Σύνταγμά τους.
Και η γλώσσα είναι «μακεδονική», σλαβική, με κυριλλική γραφή. Ναι, αλλά έρχεται ο Πρωθυπουργός και λέει στο διάγγελμά του, επί τη εξαγγελία της συμφωνίας, η «ελληνομακεδονική γλωσσική κληρονομιά» δεν θίγεται από τη γλώσσα των γειτόνων. Η «ελληνομακεδονική»; Έτσι το λέμε; Αν φθάσουμε να το πούμε ελληνομακεδονική, τότε ,αν μη τι άλλο, η άλλη γλώσσα είναι σλαβομακεδονική και φυσικά δεν έχει αναγνωριστεί το 1977.
Το τρίτο κρίσιμο σημείο είναι ο προβληματικός συγχρονισμός των ενεργειών, ιδίως σε σχέση με την ένταξη στο ΝΑΤΟ, διότι η γειτονική χώρα καλείται από το ΝΑΤΟ προς ένταξη και το Βορειοατλαντικό Συμβούλιο αποφασίζει την ένταξη τώρα, πριν την έναρξη ισχύος της συμφωνίας. Το πρωτόκολλο ένταξης συνάπτεται και αρχίζει να κυρώνεται από τα 29 κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ και η Ελλάδα περιμένει τελευταία να ολοκληρωθούν οι διαδικασίες, αλλά όταν θα έρθει η Ελλάδα να κυρώσει τη σύμβαση αυτή και μαζί και το πρωτόκολλο ένταξης στο ΝΑΤΟ, θα είναι αργά.
Αυτό είναι το θέμα. Το θέμα είναι ότι οι βελτιώσεις πρέπει να γίνουν τώρα, μετά την υπογραφή δεν υπάρχει δυστυχώς περιθώριο βελτιώσεων. Διότι όταν μετά από μήνες, στην παρούσα Βουλή ή ίσως σε άλλη Βουλή με άλλο συσχετισμό, έρθει η συμφωνία αυτή για κύρωση, εάν οι γείτονες έχουν κάνει όλα όσα πρέπει να κάνουν, το δημοψήφισμα με θετική έκβαση, την αναθεώρηση του Συντάγματος, τον σεβασμό των ευαισθησιών, δεν θα υπάρχει περιθώριο η Βουλή των Ελλήνων να ζητήσει τότε βελτιώσεις επί του κειμένου της συμφωνίας, η οποία σε πάρα πολλά σημεία προενεργεί. Ενεργεί πριν από την τυπική θέση σε ισχύ. Για αυτό είπα, διαβάστε με τους συμβούλους σας πολύ προσεκτικά το τι λέει η σύμβαση της Βιέννης για το Δίκαιο των Συνθηκών.
Άρα, είναι άλλο η ακρίβεια και η δικαιοσύνη και η ειλικρίνεια στην αντιμετώπιση θεμάτων εξωτερικής πολιτικής και εθνικής ευαισθησίας, αυτό που κάνουμε εμείς, αυτό που το έχουμε πληρώσει πανάκριβα, αναλαμβάνοντας κόστος, και άλλο το να παίρνεις ένα momentum πολιτικό, που είναι πράγματι θετικό για την επίλυση του προβλήματος και να το χρησιμοποιείς με το βλέμμα στραμμένο προς το εσωτερικό για να δημιουργήσεις προβλήματα στην αντιπολίτευση, για να δημιουργήσεις συγκρούσεις και μέτωπα πλαστά και όχι για να οικοδομήσεις πραγματική εθνική συναίνεση.
Ζητώ, απαιτώ και σε τελευταία ανάλυση ως Έλληνας πατριώτης παρακαλώ την κυβέρνηση να φροντίσει να βελτιώσει το κείμενο στα σημεία εκείνα τα οποία είναι ανοιχτά στο μέλλον σε κακή χρήση και μπορούν να γίνουν πηγές προβλημάτων. Διότι ανεξαρτήτως της νομικής συζήτησης, η υπογραφή, εφόσον συντελεστεί, δεσμεύει και εγκλωβίζει τη χώρα σε ένα τετελεσμένο και μετά δεν θα έχουμε περιθώρια να επέμβουμε ώστε να διασφαλίσουμε την καλή γειτονία, την ειρήνη, την περιφερειακή σταθερότητα, την ασφάλεια, την πρόοδο, την ανάπτυξη και όλες τις αξίες στο όνομα των οποίων, βεβαίως, αγωνιζόμαστε και ως πολιτικές δυνάμεις και ως άτομα, αλλά και ως έθνος. Σας ευχαριστώ.- 

11 June 2018

Φίλιπ Ροθ: Έργα και ημέρες, πρόσωπα και προσωπεία

του Παναγιώτη Γούτα, bookpress.gr, 11/6/2018

Ο Φίλιπ Ροθ γεννήθηκε στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ, στις 19 Μαρτίου του 1933. Από το 1959, που εκδίδεται στην Αμερική το Αντίο Κολόμπους μέχρι το 2010 που τυπώνεται το μυθιστόρημά του Νέμεσις (το κύκνειο άσμα του Ροθ) μεσολαβούν 51 χρόνια συνεχούς και αδιάλειπτης συγγραφικής παραγωγής, που αριθμεί πάνω από τριάντα βιβλία (στην πλειονότητά τους μυθιστορήματα, αλλά και νουβέλες, συλλογές διηγημάτων και δοκίμια). Το σύνολο, σχεδόν, του πεζογραφικού και δοκιμιακού έργου του κυκλοφορεί στην Ελλάδα από τις ποιοτικές και καλαίσθητες εκδόσεις Πόλις.

Ο Φίλιπ Ροθ, μετά την κυκλοφορία του Νέμεσις, κι αφού διάβασε ξανά όλα τα βιβλία του, δήλωσε ευθαρσώς πως σταματά το γράψιμο. Κάνοντας ο ίδιος μια αυτοκριτική της συγγραφικής του πορείας δήλωσε «έκανα ό,τι καλύτερο μπορούσα…» και πως είχε φτάσει πια η στιγμή (ο καιρός) να ζήσει ο ίδιος την πραγματική ζωή. Τήρησε στο ακέραιο την υπόσχεσή του, παρότι στενοχώρησε μ’ αυτήν του την απόφαση πολλούς θαυμαστές του ανά τον κόσμο. Αυτή του η δήλωση κι αυτή του η στάση ζωής –που μας θύμισε, κατά κάποιον τρόπο, και τη γενναία απόφαση του δικού μας, του Μανόλη Αναγνωστάκη, να σταματήσει να γράφει ποίηση, αφού (κατά δήλωσή του) δεν είχε κάτι νεότερο να καταθέσει– φανέρωνε αφενός πως το γράψιμο (με τους καταιγιστικούς ρυθμούς που έγραφε και τύπωνε, ιδίως τη δεκαετία 2000-2010 – εννέα βιβλία μέσα σε δέκα χρόνια!)– τον είχε ψυχικά και πνευματικά εξουθενώσει, αφετέρου πως η «πραγματική ζωή» ήταν κάτι πιο προσιτό, ευχάριστο και ανεκτό για τον ίδιο (στην ηλικία που βρισκόταν) από τον ρεαλισμό και την «πραγματικότητα» των μυθιστορημάτων του.
Ο ίδιος, πάντως, στο κουραστικό, πλέον, και άνοστο ερώτημα που απευθύνουν συχνά στους συγγραφείς «βίωμα ή μυθοπλασία;» πήρε την πιο ξεκάθαρη, ειλικρινή αλλά και επώδυνη θέση: «Μυθοπλασία, ειπωμένη και αφηγούμενη όμως κατά τέτοιον τρόπο, που να ξεπερνά σε αληθοφάνεια και την ίδια την πραγματικότητα». Τώρα, το αν αυτή η οκταετής αποχή του από το γράψιμο τον ωφέλησε ή, αντιθέτως, τον οδήγησε σε κάποιας μορφής κατάθλιψη, με επακόλουθο να κοπεί συντομότερα το νήμα της ζωής του, αυτό κανείς δεν μπορεί να το γνωρίζει με ακρίβεια.
Το ντεμπούτο και η πρώτη συγγραφική απογείωση
Το Αντίο, Κολόμπους (1959, Πόλις, 2013, μτφρ.-επίμετρο Σώτη Τριανταφύλλου) είναι μια συλλογή έξι κειμένων – μιας εκτενούς νουβέλας και πέντε διηγημάτων. Είναι σημαντικό βιβλίο γιατί αποτελεί το ντεμπούτο του Ροθ στα γράμματα, δίχως να μιλάμε για πρωτόλειο κείμενο. Στην ομότιτλη νουβέλα, ζούμε την προβληματική σχέση του Νιλ Κλούγκμαν από το Νιούαρκ με την Μπρέντα Πάτιμκιν, από το προάστιο Σορτ Χιλς, που συναντιούνται και ερωτεύονται με πάθος στα τέλη της δεκαετίας του ’50. Ο Ροθ, εδώ, σατιρίζει και καταγράφει τα κοινωνικά ήθη της Αμερικής, τις υπόγειες συγκρούσεις στις ανθρώπινες σχέσεις, αλλά και τη σύγκρουση όχι μόνο δύο διαφορετικών χαρακτήρων, αλλά και δύο διαφορετικών κόσμων. Οι συνήθειες της εβραϊκής οικογένειας της Αμερικής, εκείνης της εποχής (υπάρχουν σπαρταριστές σελίδες, όπου ο Ροθ καυτηριάζει τις εβραϊκές συνήθειες, συμπεριφορές και παραδόσεις) αλλά και το μπέιζμπολ, είναι τα δύο στοιχεία που θα τα συναντήσουμε (και ως συγγραφικές εμμονές) και σε επόμενα βιβλία του Ροθ. Το Αντίο, Κολόμπους κέρδισε το Εθνικό Λογοτεχνικό Βραβείο των Η.Π.Α., το 1960.


Ακολουθούν δύο μυθιστορήματα, το Κι ό,τι θέλει ας γίνει (1962, Πόλις, 2005, μτφρ. Κωστής Αρβανίτη) και το Τότε που ήταν καλό κορίτσι (1967, Πόλις, 2016, μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου). Δεν είναι βιβλία μεγάλης πνοής, ωστόσο προμηνύουν τη συγγραφική καταιγίδα που θα ξεσπάσει αμέσως μετά. Στο πρώτο, που εκτυλίσσεται στο Σικάγο, τη Νέα Υόρκη και το Αϊόβα Σίτυ, υφαίνονται από την πένα του Ροθ οικογενειακοί δεσμοί, μέσα από διεισδυτική ανάλυση χαρακτήρων. Το ερωτικό πάθος και πάλι δεσπόζει. Στο Τότε που ήταν καλό κορίτσι (το μυθιστόρημα υστερεί σε πύκνωση λόγου, ευθύτητα και αμεσότητα, στοιχεία της γραφής του Ροθ που θα τα συναντήσουμε σε επόμενα βιβλία του) έχουμε πάλι ένα ερωτικό ντουέτο (Ρόι Μπάσαρτ – ανώριμο, αφελή νεαρό που κατευθύνεται από τους γονείς του, και Λούσι Νέλσον – δεκαοχτάχρονη, καθολική στο θρήσκευμα, με αλκοολικό πατέρα, και μια ιδιάζουσα ροπή στα να κάνει πάντα το «καλό»). Στον έγγαμο βίο του ζεύγους το κακό σιγοβράζει και η έκρηξη δεν θ’ αργήσει να έρθει. Από τα ελάχιστα βιβλία του Ροθ, ίσως το μοναδικό, όπου τον ρόλο του βασικού πρωταγωνιστή τον έχει μια γυναίκα. Αν μπορούμε να βρούμε κάποιες αρετές σ’ αυτό το κείμενο, πέρα απ’ την ακριβή απεικόνιση της θρησκόληπτης αμερικανικής επαρχίας, τη δεκαετία του ’50, είναι η σκηνοθετική ματιά του Ροθ αλλά και η δυνατή και σκληρή κατάληξη του στόρι [1].
Η πρώτη απογείωση του Ροθ (καλλιτεχνική και εμπορική) θα γίνει το 1969 με το μυθιστόρημα Το σύνδρομο του Πόρτνοϊ (Πόλις, 2008, μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδη). Ήταν ένα βιβλίο που, όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο Ηλίας Μαγκλίνης (από πηγή του, από πρώτο χέρι) «όλος ο κόσμος (στην Αμερική) στον υπόγειο διάβαζε το βιβλίο με το κίτρινο εξώφυλλο» [2]. Το βιβλίο είναι ένας ωμός, τολμηρός, αποκαλυπτικός ανδρικός μονόλογος για το σεξ και τις αντρικές επιθυμίες και φαντασιώσεις. Σαρκάζει τους κρεμασμένους από την ποδιά της μάνας τους αρσενικούς της ζωής, το αναπόφευκτο οιδιπόδειο, τον αυνανισμό ως σεξουαλική εκτόνωση.
Σε κάποια σημεία του έχει προφανή συνάφεια με την ταινία του Γούντι Άλεν Τα πάντα γύρω από το σεξ (1972), παρότι εκείνη ακολούθησε χρονολογικά, ενώ το διαβρωτικό χιούμορ του Ροθ σαρώνει τα πάντα. Ο μονόλογος του Αλεξάντερ Πόρτνοϊ, που γίνεται προς τον ψυχίατρό του Δόκτορα Σπιλφόγκελ, ξεσήκωσε θύελλα διαμαρτυριών από μερίδα ραβίνων της Αμερικής, που δεν επιθυμούσαν να συνδυαστεί το ζήτημα της εβραϊκότητας με τον αχαλίνωτο σεξουαλισμό και τις οργιώδεις φαντασιώσεις του εβραίου μυθιστορηματικού ήρωα. Οι σχέσεις του Πόρτνοϊ με χριστιανές, η απέχθειά του για τις Εβραίες, τα ταξίδια του στο Ισραήλ για «ποταπούς» σκοπούς, εξαγρίωσαν τα ήθη της εποχής, όμως το βιβλίο απέφερε σημαντικά καλλιτεχνικά και εμπορικά οφέλη στον Ροθ.
Ο Ροθ ως Κέπες και ως Ζούκερμαν
Φτάνω στο Το βυζί (1972, εκδ. Γράμματα, 1984, μτφρ. Αλεξάνδρας Κοντού). Εδώ εμφανίζεται για πρώτη φορά ένα από τα alter ego τού Ροθ, ο καθηγητής Κέπες – θα τον συναντήσουμε αργότερα και στα βιβλία Ο καθηγητής του πόθου και Το ζώο που ξεψυχά. Μια ορμονική μετάλλαξη θα τον μεταμορφώσει σ’ ένα τεράστιο βυζί που σκέφτεται σαν άνθρωπος, συνομιλεί και ψυχαναλύεται από τον επιστήμονα Κλίνγκερ και, περνώντας όλα τα αναγκαία ψυχολογικά στάδια, αποδέχεται την τωρινή του κατάσταση. Ο «Μίστερ Πραγματικότητα» αντιμετωπίζεται, κατά τον Ροθ, μόνο με την αποδοχή και την ενσυναίσθηση. Οι κριτικοί χαρακτήρισαν τη νουβέλα «καφκικού τύπου», όμως εδώ η συγγραφική σχέση του Ροθ με τον Κάφκα είναι μάλλον προσχηματική, αφού όλο το εύρημα της μεταμόρφωσης του Κέπες δεν προσομοιάζει στο ελάχιστο με την υπαρξιακή ένταση και το βάθος του Γκρέγκορ Σάμσα, που, δια χειρός Κάφκα, μεταμορφώνεται σε κατσαρίδα. Ένα μάλλον μέτριο βιβλίο για τα μέτρα του Ροθ, παιγνιώδες και ευφάνταστο μεν, με αρκετές, όμως, προς το τέλος νότες διδακτισμού και ηθικολογίας.



Προσπερνώντας το Η ζωή μου ως άντρα (1974, Πόλις, 1996, μτφρ. Άρτεμις Σταμπουλοπούλου), όπου έχουμε για πρώτη φορά την εμφάνιση του Ζούκερμαν, του αιρετικού εβραίου διανοούμενου που αποτελεί έτερο alter ego τού συγγραφέα (υποψήφιο για Εθνικό Βραβείο καλύτερου μυθοπλαστικού βιβλίου), πηγαίνω στο άκρως ενδιαφέρον, κατά τη γνώμη μου, Ο καθηγητής του πόθου (1977, Πόλις, 2010, μτφρ. Νίκος Παναγιωτόπουλος), όπου ο Ροθ επανέρχεται μυθοπλαστικά ως καθηγητής Ντέιβιντ Κέπες. Πόθος, σεξουαλική ηδονή, τα όρια ανάμεσα στην αξιοπρέπεια και στον αχαλίνωτο πόθο, η παιδική ηλικία του Κέπες και το πρότυπό του, οι σπουδές του, δυο πεταχτούλες Σουηδέζες φοιτήτριες, μετά η Έλεν, κατόπιν η Κλερ και τελικώς η μοναξιά, που ακολουθεί τον έρωτα, γιατί όπως έλεγε χαρακτηριστικά και ο σημαντικός ζωγράφος Γιώργος Σικελιώτης «κάθε έρωτας είναι κι ένας μικρός θάνατος». Ο κουβανός συγγραφέας Πέδρο Χουάν Γκουτιέρες θα πρέπει να επηρεάστηκε απ’ αυτό το βιβλίο του Ροθ στο μυθιστόρημά του Ο έρωτας νοστάλγησε την Κούβα (Μεταίχμιο, 2004), όπου πιστός στην τάση (ρεύμα) του «βρόμικου ρεαλισμού», φιλοτέχνησε αριστουργηματικά δυο χαρακτηριστικά γυναικεία πορτρέτα, μιας Κουβανής και μιας Σουηδής, επικεντρωμένος στο γλυκό αδιέξοδο του αφηγητή να κατασταλάξει ερωτικά σε μία από τις δύο.
Η συγγραφική ωρίμανση του Ροθ, ουσιαστικά θα γίνει ευδιάκριτη με την τετραλογία του στην οποία καθιερώνεται ο Ζούκερμαν ως alter ego του. Μιλάμε για την επταετία 1979-1986, οπότε κυκλοφορούν τα βιβλία: Ο συγγραφέας φάντασμα (1979), Ζούκερμαν λυόμενος (1981), Μαθήματα ανατομίας (1983) και Το όργιο της Πράγας (1985). Όλα τα παραπάνω περιλαμβάνονται στο βιβλίο Ζούκερμαν δεσμώτης: τριλογία και επίλογος (Πόλις, 2004, μτφρ. Σπύρος Βρετός). Ο Νέιθαν Ζούκερμαν, εκκολαπτόμενος συγγραφέας, μετακινείται στην τετραλογία του Ροθ από τη Νέα Αγγλία στο Μανχάταν, επιστρέφει στο διαμέρισμά του και καταλήγει στην Πράγα, εν έτει 1976, με σκοπό να διασώσει από τη λήθη τα έργα ενός άγνωστου συγγραφέα που γράφει στα γίντις, δηλαδή στη γλώσσα των Εβραίων της Κεντρικής Ευρώπης. Σημαντικότερο, κατά τη γνώμη μου, του Ζούκερμαν δεσμώτης είναι η Αντιζωή (1986, Πόλις, 2008, μτφρ. Χριστίνα Ντόκου). Μοντερνισμός τραβηγμένος στα άκρα, πάλι ο έρωτας, η χαώδης διάσταση γι’ αυτά που ποθούμε και γι’ αυτά που φτάνουμε, μια ασυμπτωματική καρδιοπάθεια που η ιατρική αγωγή για την αντιμετώπισή της προκαλεί προβλήματα στύσης, ο Χένρι κι ο αδελφός του Νέιθαν Ζούκερμαν ως δύο αφηγηματικές παραλλαγές της ίδιας συνείδησης, η υπονόμευση της εβραϊκότητας, πολλά αντιθετικά δίπολα χαρακτήρων και καταστάσεων και κάποιες εκπληκτικές σελίδες για το πώς προσεύχονται οι Εβραίοι στο Τείχος των δακρύων, συνθέτουν αυτό το αξιόλογο βιβλίο, που κλείνει τον κύκλο της τετραλογίας του Ζούκερμαν.
Η άτυπη αμερικανική τριλογία
Τα σημαντικότερα μυθιστορήματα του Ροθ περιλαμβάνονται, κατά τη γνώμη μου, στην άτυπη «αμερικανική τριλογία», με κορυφαίο όλων το Αμερικανικό ειδύλλιο (1997, Πόλις, 1999, μτφρ. Τρισεύγενη Παπαϊωάννου) [3]. Το μυθιστόρημα βραβεύτηκε με το Βραβείο Πούλιτζερ μυθοπλασίας το 1998. Ο Ροθ, στο απόγειο της συγγραφικής του ωρίμανσης και όντας ήδη 64 χρόνων, δίνει ένα βιβλίο που, σύμφωνα με τη γνώμη σημαντικών κριτικών, συγκαταλέγεται στη λίστα των Μεγάλων Αμερικανικών Μυθιστορημάτων όλων των εποχών, δίπλα σε άλλα αριστουργήματα (Μπόμπι Ντικ, Ο μεγάλος Γκάτσμπι, Υπόγειος κόσμος, Τα σταφύλια της οργής, Τριλογία της Νέας Υόρκης κ.ά). Πρόκειται για την επιτομή της αμερικανικής κοινωνίας κατά τη δεκαετία του ’60, με τις ραγδαίες μεταβολές και τις εσωτερικές αναταραχές, λόγω του πολέμου του Βιετνάμ – ίσως το πιο πολιτικό βιβλίο του Ροθ. Ο Ροθ, με ρεαλιστική γραφή, χτίζει σελίδα τη σελίδα το τραγικό πορτρέτο του Εβραίου Σιμούρ Λιβόβ, του «Σουηδού» (πρότυπο του επιτυχημένου Αμερικανού – φυσική ευγένεια, ήθος, παλιός πρωταθλητής μπέιζμπολ, ευφυΐα κτλ.), με πολλές συγγραφικές επιστρώσεις και επίπεδα. Λεπτή ειρωνεία, πύκνωση λόγου και, εν κατακλείδι, καφκικού τύπου αδιέξοδο. Ένα ηχηρό χαστούκι στο αμερικανικό όνειρο που, ως ιδεολόγημα, κυριαρχούσε τότε στην αμερικανική ήπειρο.



Στο Παντρεύτηκα έναν κομμουνιστή (1998, Πόλις, 2000) επιστρέφουμε μία δεκαετία νωρίτερα, στα σκοτεινά χρόνια του μακαρθισμού. Ένας πρώην εργάτης, ιδεολόγος κομμουνιστής που εξελίσσεται σε δημοφιλή ηθοποιό, καταντά με ρημαγμένη ζωή, άνεργος και δίχως υπόληψη. Μια καταγγελία της γυναίκας του ότι ασκεί κατασκοπία υπέρ της Σοβιετικής Ένωσης, μετατρέπει τη ζωή του σε εθνικό σκάνδαλο. Πολιτική παρωδία, γραμμένη με ενάργεια, σαρκασμό και άφθονο χιούμορ.
Στο βιβλίο Το ανθρώπινο στίγμα (2000, Πόλις, 2013, μτφρ. Τρισεύγενη Παπαϊωάννου) μεταφερόμαστε στην εποχή που ξεσπά το σκάνδαλο Κλίντον-Λεβίνσκι. Ο πουριτανισμός και η πολιτική ορθότητα κυριαρχούν στην πολιτική και πνευματική ζωή της χώρας. Ο βασικός ήρωας –καθηγητής κλασικών σπουδών ο οποίος συκοφαντήθηκε για ρατσιστική συμπεριφορά και, έχοντας παραιτηθεί από την εργασία του, ζει πλέον μοναχικά– σχετίζεται με νεότερή του, ερωτική γυναίκα, φαινομενικά «κατώτερή» του, που καταδιώκεται από τον μανιακό πρώην σύζυγό της, βετεράνο του Βιετνάμ, ο οποίος δεν την αφήνει σε χλωρό κλαρί. Ένα πολυδιάστατο μυθιστόρημα που παίζει σε πολλά ταμπλό: Ανθρώπινες σχέσεις, έρωτας, πολιτική ορθότητα, Βιετνάμ, επικαιρότητα, πανεπιστήμιο – από τις κορυφαίες στιγμές του Ροθ.
Η «αμερικανική τριλογία» του Ροθ κάλλιστα θα μπορούσε να ονομαστεί και «πολιτική» τριλογία, αφού τα βιβλία αυτά αποτελούν τομή στον πολιτικό χάρτη των Η.Π.Α., αναδεικνύοντας τις ψευδαισθήσεις, τον παραλογισμό και τη ρευστότητα της αμερικανικής κοινωνίας. Στα πολιτικά βιβλία του Ροθ, με έντονη έμφαση στα αδιέξοδα του εβραϊσμού, μπορεί να ενταχθεί και το βιβλίο Επιχείρηση Σάυλωκ (1993, Πόλις, 2001, μτφρ. Σπύρος Βρετός), ένα βιβλίο όπου η αραβοϊσραηλινή διένεξη αντιδιαστέλλεται αριστοτεχνικά με το Ολοκαύτωμα.
Σάμπαθ και, πάλι, Κέπες
Το 1995 τυπώνεται στην Αμερική ένα σημαντικό βιβλίο του Ροθ, Το θέατρο του Σάμπαθ (Χατζηνικολή, 1998, μτφρ. Ανδρέας Βαχλιώτης, επαν. Πόλις, 2013). Αρκετοί κριτικοί το θεωρούν κορυφαία στιγμή του Ροθ – ο Ηλίας Μαγκλίνης (από τους συνεπέστερους και εγκυρότερους μελετητές –και μεταφραστής– του Ροθ στην Ελλάδα), πρόσφατα, το τοποθέτησε πρώτο στην καλύτερη, κατά τη γνώμη του, δεκάδα μυθιστορημάτων του Ροθ [4]. (Στο σημείο αυτό ν’ ανοίξω μια μικρή παρένθεση σχολιάζοντας το εκδοτικό πρωθύστερο [5] που συμβαίνει στην Ελλάδα με τα βιβλία του Ροθ – κάτι που, φυσικά, δεν έχει επικριτικό χαρακτήρα για τις εκδόσεις Πόλις, που χάρη σ’ αυτές έχουμε το σύνολο του λογοτεχνικού έργου του Ροθ στη χώρα μας και απολαμβάνουμε τη γραφή του. Για διάφορους λόγους (εμπορικούς, οικονομικούς, αξιολόγησης βιβλίων, δικαιωμάτων κτλ.) έχουν μεταφραστεί παλιότερα βιβλία του Ροθ στη αρχή, μετά τα κορυφαία του, κατόπιν τα τελευταία του (εξίσου κορυφαία) και κάποια στιγμή τα σχεδόν πρωτόλειά του. Αυτό, μοιραία, δημιουργεί μια μικρή σύγχυση στην πρόσληψη του έργου του από έναν όχι ιδιαίτερα μυημένο αναγνώστη και στην αξιολόγηση εκ μέρους του αναφορικά με το συνολικό του έργο, που, οι περισσότεροι, το γνωρίζουν αποσπασματικά).



Επιστρέφω στο Το θέατρο του Σάμπαθ. Πρόκειται, ομολογουμένως, για ένα σπαραχτικό, πολυσέλιδο μυθιστόρημα, που επαινέθηκε από την κριτική. Αχαλίνωτη λαγνεία, σάτιρα επικών διαστάσεων, τραγικά προσωπικά αδιέξοδα, αρθρίτιδα και υπέρταση, και ο εξηνταπεντάχρονος Μίκυ Σάμπαθ, μετά τον θάνατο της Κροάτισσας ερωμένης του, της Ντρέγκα, από καρκίνο, έρχεται αντιμέτωπος με τα φαντάσματα του παρελθόντος, οδηγούμενος στον παραλογισμό και στην τρέλα. Κορυφαία ερωτική στιγμή ο αυνανισμός του Σάμπαθ πάνω στο μνήμα της πρώην ερωμένης του, που τον διεγείρει ακόμη και πεθαμένη. Το τέλος ευφάνταστο, λυτρωτικό, παιγνιώδες, αστείο μέσα στην τραγικότητά του. Σπουδαία στιγμή του Ροθ, αλλά όχι η κορυφαία, κατά την ταπεινή μου γνώμη.
Με το βιβλίο Το ζώο που ξεψυχά (2001, Πόλις, 2002, μτφρ. Γιώργος Τσακνιάς) ξεκινά η τετραλογία της θνητότητας, των παθήσεων και του άγχους του θανάτου [6]. Ολοκληρώνεται και ο κύκλος του καθηγητή Ντέιβιντ Κέπες, που, εδώ, ζει εργένικα, έχοντας συχνά ερωτικές επαφές με φοιτήτριές του. Σεξ και αισθητική, τα μόνα ενδιαφέροντα του χειραφετημένου εξηνταδυάχρονου. Γνωρίζοντας την εικοσιτετράχρονη κουβανή Κονσουέλα την ερωτεύεται απόλυτα. Από το σφριγηλό υγιές σώμα της, μέχρι το ταλαιπωρημένο από τον καρκίνο ίδιο σώμα, και τα δύο παραμένουν για τον Κέπες αντικείμενα ηδονής. Ο Ροθ, μ’ αυτή τη συστάδα των βιβλίων του αρχίζει να μας εξοικειώνει με την ιδέα του θανάτου.
Πριν τη συνέχιση και την ολοκλήρωση της «τετραλογίας της θνητότητας» από τον Ροθ, μεσολαβεί άλλο ένα σημαντικό βιβλίο του, το Η συνωμοσία εναντίον της Αμερικής (2004, Πόλις, 2007, μτφρ. Ηλίας Μαγκλίνης). Πρόκειται για μια σκοτεινή, πολιτική αλληγορία για τη σύγχρονη Αμερική, που ξεκινά από το υποθετικό σενάριο πως τις εκλογές του ’40 στην Αμερική δεν θα τις κέρδιζε ο Ρούσβελτ, αλλά ο Ρεμπουμπλικάνος, αντισημίτης και προσωπικός φίλος του Χίτλερ, Τσαρλς Λίντμπεργκ. Μια οικογένεια της Αμερικής, οι Ροθ, θα βρεθούν στο μάτι του κυκλώνα στην υλοποίηση αυτού του φανταστικού σεναρίου. Ο Ροθ, που, κατά δήλωσή του, δεν ψήφισε ποτέ του Ρεμπουμπλικανούς [7], και του οποίου πολλές σελίδες αρκετών του βιβλίων βασίζονται στη δημιουργική αναρώτηση «τι θα συνέβαινε αν…;» που συνήθιζε να κάνει (Νέμεσις, Αγανάκτηση, Αμερικανικό ειδύλλιο κτλ.), πίστευε πως μ’ αυτό το δυστοπικό του πόνημα, έβαλε ένα λιθαράκι στο να μην εκτροχιαστεί η Αμερική και να παραμείνει, έτσι, για μεγάλο χρονικό διάστημα, σε δημοκρατική τροχιά. Ξόρκιζε, τρόπον τινά, το κακό με τη γραφή του. Η εκλογή και τα πρόσφατα έργα και ημέρες του Τραμπ, πιστεύω πως θα τον κατέθλιψαν βαθύτατα.
Η ολοκλήρωση της «τετραλογίας της θνητότητας» και το κύκνειο άσμα του Ροθ
Ο τίτλος του ολιγοσέλιδου μυθιστορήματος του Ροθ Καθένας (2006, Πόλις, 2006, μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης) είναι παρμένος από τον βρετανικό στίχο The summoning of everyman, που σημαίνει «η κλήτευση του καθενός». Όλοι μας, δηλαδή, θα καλεστούμε κάποια στιγμή από τον θάνατο για να εκθέσουμε τα πεπραγμένα μας σ’ αυτόν τον κόσμο. Ο ήρωας, εδώ, μένει μόνος του, οι τρεις γυναίκες της ζωής του τον έχουν εγκαταλείψει, οι φίλοι γερνάνε και πεθαίνουν και ο ίδιος αγωνίζεται να γλιτώσει από τον φόβο του θανάτου. Απώλειες, οδύνη, τύψεις, το φθαρτό ανθρώπινο σώμα – η μεγάλη αλήθεια της ζωής. Ένα μικρό, περιεκτικό, ευθύβολο, στοχαστικό διαμαντάκι. Τρία χρόνια μετά, η «τετραλογία της θνητότητας» θα συνεχιστεί με την Ταπείνωση (2009, Πόλις, 2010, μτφρ. Κατερίνα Σχινά) [8]. Συγγραφική κόπωση του Ροθ; Δεν θα το έλεγα. Πυκνογραμμένη νουβέλα για το τέλος των πραγμάτων, του έρωτα, των φιλοδοξιών και της ζωής. Ένας εξηνταπεντάρης ηθοποιός χάνει το ταλέντο του. Μια πρώην λεσβία, η Πεγκήιν (κόρη ενός φιλικού του ζευγαριού) θα συνάψει σχέση μαζί του. Προς στιγμή όλα πηγαίνουν καλά. Μέχρις ότου… Το ταλέντο έχει ημερομηνία λήξης, μας θυμίζει ο Ροθ. Και τους μεγαλύτερους ρόλους –εκτός θεάτρου– τους γράφει η ίδια η ζωή.



Κάνοντας κι εγώ ένα πρωθύστερο στη βιβλιογραφία του Ροθ, θα γυρίσω σε δύο, τυπωμένα προ της Ταπείνωσης, βιβλία του. Φεύγει το φάντασμα (2007, Πόλις, 2009, μτφρ. Κατερίνα Σχινά) και Αγανάκτηση (2008, Πόλις, 2009, μτφρ. Αθηνά Δημητριάδου). Στο πρώτο ο Νέιθαν Ζούκερμαν ξαναγυρίζει στη Νέα Υόρκη, απ’ όπου είχε φύγει πριν έντεκα χρόνια. Έχει επικεντρωθεί τώρα στο γράψιμο. Τρεις συναντήσεις θα διαρρήξουν τον ιστό της μοναξιάς του. Με ένα νεαρό ζευγάρι, με την Έιμι Μπελέτ και μ’ έναν επίδοξο βιογράφο του συγγραφέα Λόνοφ, που ο Ζούκερμαν θαυμάζει. Εντυπωσιάζει και διεγείρει τον αναγνώστη του βιβλίου η απεγνωσμένη προσπάθεια ενός 72χρονου να κρατηθεί στη ζωή ερωτικά, μέσω μιας εικοσιεξάχρονης μούσας.
Ο Ροθ, εδώ, αποχαιρετά ένα ακόμη λογοτεχνικό προσωπείο του, αλλά συνειδητοποιεί με τραγικό τρόπο τη φθαρτότητα και το γήρας του δικού του σώματος. Η Αγανάκτηση (29ο κατά σειρά βιβλίο του Ροθ) δεν εντάσσεται στην «τετραλογία της θνητότητας». Είναι όμως ένα πολυεπίπεδο και σφιχτό μυθιστόρημα, με βασικό ήρωα τον Μάρκους Μέσνερ. Παρακολουθούμε, μέσα από το ψυχορράγημα του ήρωα, σε φλας μπακ, τα νεανικά και φοιτητικά του χρόνια, μέχρι την ενηλικίωσή του. Ο Ροθ, εδώ, μας αποκαλύπτει σε όλο της το μεγαλείο την αυτοκρατορία του απρόοπτου. Ένα μυθιστόρημα με πολλές πτυχές και διαστάσεις (όπως και Το ανθρώπινο στίγμα), ένας ύμνος στην αδυναμία του ανθρώπου να συγκρουστεί με τις τρομαχτικές συγκυρίες της ζωής. Παράλληλα και μία εύγλωττη απόδειξη τού πώς ένας ευάλωτος άνθρωπος μπορεί να συνθλιφτεί από ένα ολόκληρο σύστημα αξιών. Ο Μάρκους, πρόσωπο σχεδόν ισάξια τραγικό με τον Σιμούρ Λιβόβ του Αμερικανικού ειδυλλίου – από τους πιο πειστικούς ανδρικούς χαρακτήρες που σμίλεψε ο Ροθ με τη γραφή του.
Ο συγγραφικός κύκλος του Ροθ ολοκληρώνεται με το Νέμεσις (2010, Πόλις, 2011, μτφρ. Κατερίνα Σχινά). Μ’ αυτό το μυθιστόρημα κλείνει και η «τετραλογία της θνητότητας». Νιούαρκ, καλοκαίρι του ’44, επιδημία πολιομυελίτιδας, φόβος για τις συνέπειες του λοιμού, υστερία, πανικός, οργή, τρόμος. Άνθρωποι με τις καλύτερες προθέσεις στη ζωή τους ισοπεδώνονται από τη δύναμη των περιστάσεων. Ο ήρωας του στόρι, Μπάκυ, κάπου συναντιέται στην τραγικότητα της ζωής του με τους Λιβόβ και Μάρκους, των παλαιότερων βιβλίων του Ροθ. Πολυδιάστατο μυθιστόρημα όπου θίγονται ζητήματα όπως: Ο ρόλος του Θείου, το ανθρώπινο πεπρωμένο, η τύχη, οι ενοχές, ο αντισημιτισμός των Αμερικάνων, η ταύτιση του εγώ με τα δεινά και τις συμφορές που ξεσπούν. Το βιβλίο θα μπορούσε να αποτελέσει μια άκρως εντυπωσιακή απόσυρση του Ροθ από τη συγγραφική σκηνή, αλλά η υπερβολική και σχολαστική ανάλυση προσωπικότητας που γίνεται στον ήρωα, δια στόματος Άρνολντ (τρίτη ενότητα), απονευρώνει, προς το τέλος, την ένταση και τη μαγεία που είχε δημιουργηθεί στις προηγούμενες σελίδες [9].
Απομνημονεύματα, αυτοβιογραφικά και πάρεργα
Κρατώ, γι’ αυτήν την τελευταία συστάδα των βιβλίων του Ροθ, τα εξής βιβλία του: Διαβάζοντας τον εαυτό μου και άλλους (1976, Πόλις, 2014, μτφρ. Κατερίνα Σχινά), Τα γεγονότα: η αυτοβιογραφία ενός μυθιστοριογράφου (1988, Πόλις, 2017, μτφρ. Κατερίνα Σχινά), Κουβέντες του σιναφιού (2001, Πόλις, 2004, μτφρ. Κατερίνα Σχινά) και Πατρική κληρονομιά: μια αληθινή ιστορία (1991, Χατζηνικολή, 1997, μτφρ. Τάκης Κιρκής, επαν. Πόλις, 2012).
Στο Διαβάζοντας τον εαυτό μου και άλλους θα συναντήσουμε δοκίμια, άρθρα και συνεντεύξεις του Ροθ, που καλύπτουν τα πρώτα 25 χρόνια (δηλαδή ακριβώς τα μισά) της συγγραφικής του σταδιοδρομίας. Κείμενα για το μπέιζμπολ, την πολιτική, τους Αμερικανοεβραίους, το Μεγάλο Αμερικανικό Μυθιστόρημα, για τη μεγάλη συγγραφική του αγάπη που ακούει στο όνομα Φραντς Κάφκα, για το ερωτικό στοιχείο των βιβλίων του.
Στο Τα γεγονότα ο Ροθ ανταλλάσει επιστολές με τον… Ζούκερμαν, σ’ ένα παιχνίδι όπου μετέχει ο δημιουργός και το μυθιστορηματικό του (ένα από όλα) προσωπείο. Πέντε επεισόδια από τη ζωή του Ροθ αφηγούμενα με ελκυστικό τρόπο από τον συγγραφέα. Το βιβλίο αφορά την αντισυμβατική αυτοβιογραφία ενός συγγραφέα, θίγοντας ζητήματα επάρκειας και ακεραιότητας του συγγραφέα και υπονομεύοντας παράλληλα τη γνησιότητα του λογοτεχνικού είδους της αυτοβιογραφίας.
Στο Κουβέντες του σιναφιού, ο Ροθ συναντά και συνομιλεί με συγγραφείς που εκτιμά, και των οποίων το έργο αποδέχεται. Πρίμο Λέβι (βλ. φωτογραφία από κάτω), Άαρον Άπελφελντ, Ιβάν Κλίμα, Μίλαν Κούντερα, Σάουλ Μπέλοου, Μπέρναρντ Μάλαμουντ και κάποιοι ακόμη παρελαύνουν από τις σελίδες του.



Κλείνω την περιδιάβασή μου στο συνολικό έργο του Φίλιπ Ροθ με ένα συγκλονιστικό βιβλίο, που με συγκίνησε ιδιαίτερα, το αμιγώς αυτοβιογραφικό Πατρική κληρονομιά [10]. Εδώ περιγράφεται η περιπέτεια υγείας και τελικώς ο θάνατος του υπερήλικα πατέρα του Ροθ, από όγκο στον εγκέφαλο. Πρόκειται για μια ανατομή του αρχετυπικού πατρικού συμβόλου, ένα περίτεχνο λεπτομερέστατο σκιτσάρισμα του χαρακτήρα και της προσωπικότητας του Χέρμαν Ροθ, αλλά και της σχέσης του με τον γιο συγγραφέα. Το μυθιστόρημα ανακηρύχτηκε το 1993 από το περιοδικό TIME ως το καλύτερο βιβλίο στην κατηγορία της μη μυθοπλαστικής πεζογραφίας.
Ενδιαφέρουσες πτυχές της γραφής του Φίλιπ Ροθ
Στο έργο του Ροθ θα συναντήσουμε στοιχεία της γραφής του που, υπό μορφή εμμονών ή ακόμη και αφηγηματικών στερεοτύπων, επανέρχονται από βιβλίο σε βιβλίο. Μια απ’ αυτές τις πτυχές, ίσως η σημαντικότερη και η πιο ενδιαφέρουσα, είναι η έννοια της εβραϊκότητας και η θέση που παίρνει ο Ροθ απέναντι στους ομοθρήσκους του. Ο Ροθ, άθεος κατά δήλωσή του, από το πρώτο του ήδη βιβλίο είναι καυστικός και σαρκαστικός με τους Εβραίους. Η συνολική του αναφορά σ’ αυτό που λέμε εβραϊκότητα καλύπτεται από μια ευμεγέθη καμπύλη που ξεκινά από την πιο αθώα καταγραφή και αποτύπωση των εβραϊκών εθίμων, των εβραϊκών φαγητών και της εβραϊκής οικογένειας, και φτάνει μέχρι την πιο ακραία υπονόμευσή της. Την εποχή που το Ολοκαύτωμα ως σύμβολο θυσίας ενός λαού κι ενός έθνους κυριαρχούσε (και κυριαρχεί) στις συνειδήσεις όλων των σκεπτόμενων και ευαίσθητων ανθρώπων του πλανήτη, ο Ροθ (όπως και ο Γούντι Άλεν στις ταινίες του) καυτηρίαζε τις εμμονές των ομοθρήσκων του, με κίνδυνο να χαρακτηριστεί (όπως άλλωστε συνέβη) πολιτικά μη ορθός συγγραφέας.
Αυτό, σε συνδυασμό με την εμμονή του στους ανδρικούς χαρακτήρες-πρωταγωνιστές των βιβλίων του (οι γυναίκες, σχεδόν πάντα, είχαν υποδεέστερη θέση στις εκάστοτε αφηγήσεις του) ίσως του στέρησαν κάποιο βραβείο Νομπέλ, που το δικαιούνταν, και με το παραπάνω, και που –ασχέτως αν δήλωνε πως δεν τον ενδιέφεραν τα βραβεία– το επιθυμούσε διακαώς. Στις σπαρταριστές και απολαυστικότερες στιγμές σαρκασμού και υπονόμευσης της εβραϊκότητας, θα θυμηθώ, επιλεκτικά, τον ρατσισμό των Εβραίων του Νιούαρκ στο Νέμεσις, που εναρμονισμένοι με τον πανικό και τον φόβο των Αμερικανών στην επιδημία πολιομυελίτιδας που ξέσπασε το καλοκαίρι του ’44, κραύγαζαν υστερικά: «Αυτή η αρρώστια σκοτώνει όμορφα εβραιόπουλα!», τον καταπληκτικό διάλογο της Ντόουν με τον Εβραίο πεθερό της (πατέρα του Σιμούρ Λιβόβ) στην πρώτη τους γνωριμία, όπου ο γέρος Λιβόβ στην κυριολεξία παζάρευε τις γιορτές για το μελλοντικό εγγόνι του με την, υπό δοκιμή, καθολική νύφη του (Αμερικανικό ειδύλλιο), τον απολαυστικό, απόλυτο, γκρινιάρη και συχνά αμφίθυμο ογδονταεξάχρονο Εβραίο πατέρα του, στο Πατρική κληρονομιά, που ωστόσο, παρά τις αναποδιές του χαρακτήρα του, ο Ροθ με την πένα του τον ανέδειξε σε λογοτεχνικό ήρωα πρώτης γραμμής.
Φυσικά, θα θυμηθώ τους ποικίλους αυνανισμούς, τη σεξουαλική εμμονή και τη βωμολοχία του Εβραίου Πόρτνοϊ (Το σύνδρομο του Πόρτνοϊ), αλλά και τις σκέψεις του Ροθ για το πώς προσεύχονται οι Εβραίοι στο Τείχος των δακρύων, στο Αντιζωή. Ωστόσο, σε πολλά διηγήματα απ’ το Αντίο, Κολόμπους, η ματιά του Ροθ είναι τρυφερή και διόλου επικριτική στους ομοθρήσκους του, κάτι που έκανε τη Σώτη Τριανταφύλλου, στο επίμετρο του συγκεκριμένου βιβλίου, αναλύοντας τα κείμενα να διατυπώσει εύστοχα την παρακάτω θέση: «Ο Φίλιπ Ροθ, παρά τις κατηγορίες που εξαπέλυσαν εναντίον του οι σιωνιστές, φαίνεται να υπερασπίζεται την πίστη και τις εβραϊκές ρίζες» [11].
Άλλη ενδιαφέρουσα πτυχή του έργου του Ροθ είναι η θέση της γυναίκας στα βιβλία του. Μόνο σ’ ένα μυθιστόρημά του (Τότε που ήταν καλό κορίτσι) υπάρχει γυναικείο πρόσωπο που να σηκώνει το βάρος της βασικής πρωταγωνίστριας, κι αυτή είναι η Λούσι Νέλσον, μια διφορούμενη και μυστηριώδης ύπαρξη που οδηγεί τη σχέση της με τον Ρόι Μπάσαρτ στην καταστροφή, έχοντας την τάση, ως γνήσια καθολική, να κάνει πάντα το «καλό», το κατ’ επίφαση δηλαδή καλό που τελικώς αποδεικνύεται θανάσιμα καταστροφικό. Βέβαια, σε πάρα πολλά βιβλία του Ροθ υπάρχουν εξαιρετικές σκιαγραφήσεις γυναικείων πορτρέτων, έστω κι αν ο ρόλος τους είναι αμφίσημος ή αρνητικός και προκαλούν φθορά και καταστροφή στον κυρίως ήρωα του στόρι.
Πολλές απ’ αυτές τις γυναίκες είναι πρότυπα δοτικότητας, σεξουαλικότητας και αισθησιασμού. Πάλι επιλεκτικά θα θυμηθώ την Κροάτισσα ερωμένη του Σάμπαθ, την Ντρέγκα (Το θέατρο του Σάμπαθ), τη λεσβία Πεγκήιν που ξελογιάζει τον ηθοποιό Σάιμον Άξλερ, αφήνοντάς τον, εντέλει, στα κρύα του λουτρού και οδηγώντας τον στα έσχατα όρια της ταπείνωσης (Η ταπείνωση), τα δύο γυναικεία πρόσωπα του Αμερικανικού ειδυλλίου, τη ματαιόδοξη και άπιστη Ντόουν (πρώην βασίλισσα της ομορφιάς, καθολική, με ιρλανδέζικες ρίζες) και την κόρη της Μέρι (το τραυλό κορίτσι που στα δεκάξι του γίνεται βομβίστρια αντιδρώντας κατά του πολέμου στο Βιετνάμ, και, κατόπιν, ζαϊνίστρια), αλλά ιδίως τη φοιτήτρια Κονσουέλα, μέσω της οποίας σκιαγραφείται αριστοτεχνικά από τον Ροθ ένα γνήσιο, ολοκληρωμένο, αρχετυπικό γυναικείο πορτρέτο που συνδυάζει τον ερωτισμό με έναν ήρεμο παιδιάστικο συναισθηματισμό – ένα μίγμα σεξουαλικότητας και παραδοσιακής κουβανέζικης απλότητας (Το ζώο που ξεψυχά).
Μισογύνης και φαλλοκράτης, λοιπόν, ο Ροθ; Θα πω «όχι». Η θέση αυτή τον αδικεί κατάφορα και ακυρώνει, εν μέρει, το τεράστιο έργο του. Μάλλον υπέρμετρα ειλικρινής στον ερωτικό τομέα, που βλέπει τα πράγματα από την αντρική σκοπιά – ο ίδιος σε συνέντευξή του δήλωσε πως δεν χαρίστηκε στο φύλο του. Ωραία κάνει, επί του θέματος, τον διαχωρισμό ο δημοσιογράφος Μιχάλης Τσιντσίνης, σε άρθρο του στην Καθημερινή: «Οι άντρες του Ροθ είναι μάλλον φαλλοπαθή όντα κι όχι φαλλοκρατικά» [12]. Ο Ροθ τσάκωσε τους αρσενικούς-θηρευτές ήρωές του στην πιο λάγνα στιγμή της ζωής τους, βάζοντας τις γυναίκες (στη θέση του θηράματος πάντα, ποτέ του αντικειμένου) να υποκύπτουν στις ορέξεις τους, συχνά κουμαντάρνοντάς τους και αναστατώνοντάς τους ακόμη και από τον τάφο (Κονσουέλα, Ντρέγκα).



Απέχει πολύ η μυθοπλασία του Ροθ, σ’ αυτόν τον τομέα, από την πραγματική ζωή; Ας απαντήσει κανείς με ειλικρίνεια στο ερώτημα αυτό, βάζοντας το χέρι στο μέρος της καρδιάς. Πάντως, ακόμη κι αν όλο αυτό εμπεριέχει σπέρματα μισογυνισμού, ο Ροθ δεν είναι περισσότερο μισογύνης από ό,τι ένας Σάουλ Μπελόου ή ένας Χένρι Μίλερ. Ούτε από τον Μπουκόφσκι, τον Γκουτιέρες, τον Κάρβερ και τον Τσίβερ – τα ιερά τέρατα του «βρόμικου ρεαλισμού», με τους οποίους, ανεπαισθήτως, και ο ίδιος συγγενεύει συγγραφικά [13].
Μια εξίσου σπουδαία πτυχή στο έργο του Ροθ, η πιο βαθιά, η πιο τραγική, η πιο υπαρξιακή, η πιο επώδυνη, έχει να κάνει με τις παθήσεις του σώματος και της ψυχής και την αγωνία του θανάτου. Δεν υπάρχει βιβλίο του Ροθ στο οποίο ο πρωταγωνιστής (ή οι δευτεραγωνιστές) να μην ταλανίζεται από κάποια, ανίατη συνήθως, πάθηση. Καταθέτω κάποια ελάχιστα αλλά χαρακτηριστικά παραδείγματα: Ο Άξλερ νοσηλεύεται σε ειδική κλινική για αποθεραπεία από την κατάθλιψη – αυτή τελικώς θα τον οδηγήσει στο απονενοημένο διάβημα (Η ταπείνωση). Η πολιομυελίτιδα κυριαρχεί και χτυπά την κατασκήνωση, ενώ ο ήρωας Μπάκυ, προς το τέλος, συναντιέται με τον Άρνολντ Μέσνικοφ, θύμα πολιομυελίτιδας (Νέμεσις). Ο Σιμούρ Λιβόβ ψυχαναλύεται και ζει τα τελευταία χρόνια της ζωής του με κατάθλιψη (Αμερικανικό ειδύλλιο). Ο Ντέιβιντ Άλαν Κέπες (Το βυζί) παθαίνει ορμονική μετάλλαξη. Ψυχαναλύεται στην κλινική για να αποδεχθεί το συμβάν.
Η Κονσουέλα (Το ζώο που ξεψυχά) πεθαίνει από καρκίνο του μαστού. Ο Χέρμαν Ροθ, ο πατέρας του Ροθ, βασικός πρωταγωνιστής στο Πατρική κληρονομιά, πεθαίνει από όγκο στον εγκέφαλο. Ο Νέιθαν Ζούκερμαν, ύστερα από εγχείριση στον προστάτη, αποδυναμώνεται σεξουαλικά και προσπαθεί να επανακάμψει προσεγγίζοντας νεαρή γυναίκα (Φεύγει το φάντασμα). Ο λάγνος μαριονετίστας Μίκυ Σάμπαθ είναι υπερτασικός, αρθροπαθής και μανιοκαταθλιπτικός, ενώ η ερωμένη του Ντρέγκα πεθαίνει από καρκίνο στις ωοθήκες και η πρώην γυναίκα του, η Ροζάνα, νοσηλεύεται σε κέντρο αποκατάστασης αλκοολικών (Το θέατρο του Σάμπαθ). Στο Αντιζωή ο βασικός ήρωας πάσχει από ασυμπτωματική καρδιοπάθεια, η θεραπεία της οποίας με φαρμακευτική αγωγή τού προκαλεί στυτική δυσλειτουργία. Οι παθήσεις του σώματος και της ψυχής αποτελούν το μέσο, είναι το όχημα που θα οδηγήσουν συχνά τους ήρωες στον τάφο (αυτοκτονία ή θάνατος), και τους εναπομείναντες ζώντες ήρωες σε βαθιά αυτογνωσία. Και οι αναγνώστες, μέσω αυτών, αποκομίζουν, χάρη στην πένα του Ροθ, το πιο σημαντικό και ουσιώδες: Την εξοικείωσή τους με τη ζοφερή ιδέα του θανάτου.
Θα μπορούσα να αναφερθώ σε δεκάδες άλλες σημαντικές πτυχές αναφορικά με το έργο του Ροθ, όμως για λόγους οικονομίας θα σταθώ μόνο επιγραμματικά σε κάποιες εξ αυτών: Αμερικανικό όνειρο που κατεδαφίζεται στις συνειδήσεις των Αμερικανών πολιτών, η πολιτική και οι πολιτικοί των Η.Π.Α., ο πόλεμος του Βιετνάμ και οι συνέπειες στην ψυχοσύνθεση των πολιτών και στο συλλογικό ασυνείδητο, το campus novel, οι σχέσεις των πανεπιστημιακών με τις φοιτήτριές τους στα αμερικανικά πανεπιστήμια, η πολιτική ορθότητα μιας υποκριτικής κοινωνίας, η ενηλικίωση, ο τρόπος που χτίζονται οι ανδρικοί χαρακτήρες στα βιβλία του, οι σχέσεις Εβραίων με χριστιανούς ή Εβραίων με καθολικούς, το μπέιζμπολ, η βαθιά πνευματική σχέση του Ροθ με τον Κάφκα (αναφορές στη συλλογή δοκιμίων Διαβάζοντας τον εαυτό μου και άλλους), η καλλιτεχνική ώσμωση Γούντι Άλεν και Ροθ, η πιστότητα ή όχι της μεταφοράς των μυθιστορημάτων του Ροθ στον κινηματογράφο, το πώς η μικροϊστορία των καθημερινών ανθρώπων επηρεάζει και διαμορφώνει τη μεγάλη Ιστορία των λαών και των τόπων, το Νιούαρκ ως αφηγηματικός τόπος και ως συγγραφική εμμονή σε πολλά βιβλία του Ροθ, και πολλά άλλα. Όμως, επί του παρόντος, σταματώ εδώ, προχωρώντας σε μια γενική σύνοψη του συνολικού έργου του Ροθ.
Η ειλικρίνεια του Ροθ και το Νομπέλ που δεν ήρθε
Ο Φίλιπ Ροθ υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους λογοτέχνες της Αμερικής και μια από τις σημαντικότερες φωνές της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Κόσμησε την παγκόσμια βιβλιοθήκη με πάνω από τριάντα σημαντικά βιβλία μυθοπλασίας (δύο αμιγώς αυτοβιογραφικά), βασισμένος –στη συντριπτική τους πλειοψηφία– σε ρεαλιστικό αφηγηματικό πλαίσιο. Πατώντας γερά στα προσωπικά του βιώματα, και αξιοποιώντας δημιουργικά τις εμμονές του και τα βιώματα τρίτων, επινόησε αληθοφανείς καταστάσεις, εκφράζοντας μέσα από τις σκέψεις, τους αναστοχασμούς του και τους ολοκληρωμένους μυθιστορηματικούς χαρακτήρες του, μια ευρύτερη συλλογικότητα αναγνωστών του ανά την υφήλιο. Με το πολυσύνθετο έργο του ανατέμνει την Αμερική –σε πολιτικό, οικονομικό, κοινωνικό αλλά και ανθρώπινο επίπεδο– σε χρονικό εύρος δύο περίπου αιώνων. Υπήρξε ο μόνος από τους αμερικανούς λογοτέχνες που είδε τυπωμένα τα Άπαντά του, εν ζωή, σε πλήρη και οριστική έκδοση, από τη Library of America.



Συνολικά απέσπασε πάνω από είκοσι πέντε βραβεία, το σύνολο των εθνικών βραβείων που του αναλογούσαν, αλλά δεν ευτύχησε (για λόγους πολιτικής ορθότητας;) να βραβευθεί με το Νομπέλ Λογοτεχνίας, κάτι που δεν εκθέτει το δικό του έργο, αλλά τη Σουηδική Επιτροπή απονομής των βραβείων, που με τα πρόσφατα έργα και ημέρες της που αποκαλύφθηκαν από τον Τύπο (συμμετοχή σε σκάνδαλο σεξουαλικής κακοποίησης ατόμου του ευρύτερου περίγυρού της) δεν θα δώσει Νομπέλ σε συγγραφείς για τουλάχιστον έναν χρόνο. Ο μεγάλος κριτικός της λογοτεχνίας Χάρολντ Μπλουμ, θαυμαστής του έργου του Ροθ, έχει δηλώσει, σκωπτικά, ότι τα μέλη του Σουηδικής Ακαδημίας «παραείναι politically correct για να βραβεύσουν έναν συγγραφέα που έχει χαρακτηριστεί Εβραίος αντισημίτης, μισογύνης, σεξιστής, βλάσφημος, βωμολόχος, πορνολαγνικός ομφαλοσκόπος» [14].
Η γραφή του Ροθ υπήρξε άμεση, καίρια, πυκνή, ευθύβολη. Πάνω απ’ όλα ο Ροθ ήταν ειλικρινής σε ό,τι έγραψε, ίσως ο ειλικρινέστερος μυθιστοριογράφος της γενιάς του. Διεισδυτικός στο ευαίσθητο (και δυνητικά άλυτο) ζήτημα των ανθρωπίνων σχέσεων, καυστικός αλλά και τίμιος με τους ομοθρήσκους του, σαρκαστικός με τις παθογένειες και την ασυναρτησία της αμερικανικής κοινωνίας, στηλίτευσε δημιουργικά το ιδεολόγημα του Αμερικανικού ονείρου, προσγειώνοντας πολλές επηρμένες συνειδήσεις. Σάρκασε και αυτοσαρκάστηκε, δίχως όρια και καθωσπρεπισμούς. Πάνω απ’ όλα υπήρξε ένας χρήσιμος συγγραφέας. Προσωπικά, βάζοντας τη γραφή του και τα βιβλία του ως σημείο αναφοράς και ως έναν ιδεατό συγγραφικό στόχο, είχα πάντα ένα αυστηρό και σοβαρό μέτρο σύγκρισης και για τις άλλες αναγνωστικές μου επιλογές. Με κόσκινο τον Ροθ, βάζει κανείς ψηλά τον πήχη (συγγραφικό και αναγνωστικό), γλιτώνοντας από τόνους βιβλίων αμφίβολης ποιότητας και αλλοπρόσαλλης θεματικής, που λανσάρονται και κυκλοφορούν ανενδοίαστα ως «καλή» λογοτεχνία.
Ο Φίλιπ Ροθ έφυγε από την πραγματική ζωή στις 22 Μαΐου του 2018, στο Μανχάταν, από καρδιακή ανεπάρκεια. Το συγγραφικό πολυβόλο σίγησε στα 85 του χρόνια. Δεν άφησε πίσω του παιδιά, αλλά πάνω από τριάντα βιβλία αληθινής λογοτεχνίας. Το πλούσιο και σημαντικό λογοτεχνικό παρελθόν του και τα άρτια μυθιστορήματά του είναι οι πιο απτές και τρανταχτές αποδείξεις πως το μέλλον του ανήκει.


[1] Παναγιώτης Γούτας, Ένα κορίτσι στη «βαθιά» Αμερική, bookpress.gr, 2016
[2] Ηλίας Μαγκλίνης, «Άνδρες σε κρίση: Το σύνδρομο του Ντον Ντρέιπερ», εφ. Η Καθημερινή, 10-5-2014
[4] Ηλίας Μαγκλίνης, «Υπόκλιση στον "μεγάλο ερημίτη"», Καθημερινή, Τέχνες και γράμματα, 26-27 Μαίου 2018
[5] Βλ. σημ. 1
[6] Παναγιώτης Γούτας, Διεισδύσεις στα βιβλία των άλλων, Νησίδες, 2011, σελ. 190
[7] Φίλιπ Ροθ «Μέσα από τους ήρωές μου ζω πολλές ζωές», Αναδημοσιευμένη συνέντευξη στην Αριστοτελία Πελώνη, Εφημ. Τα Νέα, 25-27 Μαΐου, 2018
[8] Παναγιώτης Γούτας, Ανατέμνοντας την ανθρώπινη μοίρα, bookpress.gr, Ιούνιος, 2012
[9] Βλ. σημ. 8
[10] Παναγιώτης Γούτας, Η αδελφή μου / Πατρική κληρονομιά, bookpress.gr, Ιανουάριος, 2013
[11] Αντίο, Κολόμπους, επίμετρο, σελ. 318
[12] Φίλιπ Ροθ, Το Νιούαρκ παντού, Μ. Τσιντσίνης, «Πρόσωπα της εβδομάδας», Καθημερινή, 26-27 Μαίου, 2018
[13] Αν θεωρήσουμε ως βασικά στοιχεία του «βρόμικου ρεαλισμού» το κοινωνικό περιθώριο, την περιπλάνηση των ηρώων (ή τον εγκλεισμό τους) και την αθυροστομία (βωμολοχία), κάποιες σελίδες και κάποιοι ήρωες (ή και ηρωίδες) του Ροθ κινούνται στην τάση αυτού του λογοτεχνικού ρεύματος, παρότι αυτή η σύγκριση μειώνει κάπως τη λογοτεχνική αξία του Ροθ, που, κατά τη γνώμη μου πάντα, είναι πολύ μεγαλύτερη από την αντίστοιχη των προαναφερθέντων ονομάτων.
[14] Φίλιπ Ροθ, «Έκανα ό,τι μπορούσα...», Βιβλίο, Η Καθημερινή, 26-5-2018