Η επιστροφή του μαχητικού αθεϊσμού
Με μια διεθνή έρευνα που έκανε το περιοδικό «Prospect», ο Ρίτσαρντ Ντόκινς αναδείχτηκε μαζί με τον Ουμπέρτο Εκο και τον Νόαμ Τσόμσκι ως ένας από τους τρεις διανοουμένους με τη μεγαλύτερη επιρροή στον κόσμο. Εξελικτικός βιολόγος, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, συγγραφέας βιβλίων που γνώρισαν μεγάλη εκδοτική επιτυχία, ο Ντόκινς είναι ταυτόχρονα κι ένας από τους πιο μαχητικούς άθεους της εποχής μας.
Με ακαδημαϊκές δημοσιεύσεις, βιβλία, διαλέξεις και τηλεοπτικές εκπομπές διεξάγει εδώ και κάμποσα χρόνια μια παθιασμένη μάχη ενάντια στη θρησκεία. Σε αυτό το θέμα είναι αφιερωμένο και το βιβλίο του «Η περί Θεού αυταπάτη», που κυκλοφόρησε πρόσφατα και στη γλώσσα μας από τις εκδόσεις «Κάτοπτρο». Διακηρυγμένος σκοπός του συγγραφέα είναι να αποδείξει «επιστημονικά» ότι δεν υπάρχει Θεός, ότι η θρησκεία είναι μια πλάνη, μια αυταπάτη.
Σύμφωνα με τον Ντόκινς, ο άνθρωπος είναι προϊόν της βραδύτατης εξέλιξης που σε δεκατρία δισεκατομμύρια χρόνια, μέσω της φυσικής επιλογής του είδους, οδήγησε σε αυτό που είμαστε σήμερα. Εξοπλισμένος με τη θεωρία του Δαρβίνου, ο Ντόκινς αντικρούει τις θέσεις των δημιουργιστών, οι οποίοι παίρνουν κατά γράμμα τα ιερά κείμενα και αναγνωρίζουν έναν Θεό ως δημιουργό του κόσμου.Ο ριζοσπαστικός αθεϊσμός του Ντόκινς εμπνέεται από τον Διαφωτισμό και τον επιστημονικό ορθολογισμό και εκδηλώνεται ως αντίδραση στην έκρηξη του θεοκρατικού φανατισμού που παρατηρείται στον σύγχρονο κόσμο. Η πολεμική του όμως δεν στρέφει τα βέλη της μόνον ενάντια στον θρησκευτικό φονταμενταλισμό και τους εξτρεμιστές εκπροσώπους του, αλλά βάζει στο στόχαστρό της και την ήπια και μετριοπαθή θρησκεία. Αυτή η τελευταία «συμβάλλει στη δημιουργία κλίματος πίστης μέσα στο οποίο ο εξτρεμισμός βρίσκει τον φυσικό του χώρο για να ανθήσει».
Σε όσους πιστεύουν ότι μόνον ένα ανώτερο ον, δηλαδή ο Θεός, θα μπορούσε να δημιουργήσει το Σύμπαν, ο Βρετανός βιολόγος απαντάει με το ερώτημα: Και τότε ποιος δημιούργησε τον Θεό; Γιατί ένας δημιουργός και σχεδιαστής Θεός, ικανός να σχεδιάσει ένα τόσο πολύπλοκο Σύμπαν, θα ήταν επίσης εξαιρετικά πολύπλοκος, ώστε να απαιτεί μιαν ειδική εξήγηση και ο ίδιος. Η δικαιολόγηση της ύπαρξης Θεού απαιτεί επομένως εξηγήσεις ακόμη περισσότερες και πιο πολύπλοκες από εκείνες που χρειάζονται για να εξηγηθεί η δική μας ύπαρξη.
Αν όμως δεν υπάρχει Θεός, γιατί θα πρέπει να είμαστε καλοί; Από πού πρέρχονται οι ηθικές μας αξίες, που μας βοηθούν να διακρίνουμε το καλό από το κακό και να επιλέγουμε το πρώτο, αν δεν μας τις ενέπνευσε η θρησκεία; Ο Ντόκινς υποστηρίζει ότι και η ηθική είναι ένα προϊόν της εξέλιξης, επειδή επιτρέπει στους ανθρώπους να αντλούν πλεονεκτήματα από τη συνεργασία και την αλληλεγγύη. Οπως είπε άλλωστε και ο Αϊνστάιν: «Εάν οι άνθρωποι είναι καλοί μόνο και μόνο επειδή φοβούνται την τιμωρία και προσδοκούν αμοιβή, τότε είμαστε πράγματι θλιβεροί».
Η ικανότητα της θρησκείας να παρηγορεί ή να δίνει ένα νόημα στην ύπαρξη δεν της προσδίδει αλήθεια. Και αν η απουσία του Θεού δημιουργεί ένα κενό και μας αφήνει μόνους μπροστά στον θάνατο, μπορούμε εμείς οι ίδιοι να επιλέξουμε να κάνουμε τη ζωή μας μεστή νοήματος. Γράφει χαρακτηριστικά ο Ντόκινς: «Οπως έχουν εξηγήσει καλύτερα από μένα πολλοί άθεοι, η γνώση ότι έχουμε μόνο μία ζωή πρέπει να την καθιστά ακόμη πιο πολύτιμη. Η αθεϊστική οπτική δικαιώνει και εξυψώνει τη ζωή, ενώ παράλληλα δεν κηλιδώνεται από τις αυταπάτες, τους ευσεβείς πόθους ή τους οικτιρμούς και την έλλειψη αυτοσεβασμού εκείνων που αισθάνονται ότι η ζωή τούς χρωστά κάτι. Με τα λόγια της Εμιλι Ντίκινσον: «Το ότι δεν θα ξανάρθει ποτέ είναι που κάνει τη ζωή τόσο γλυκιά».
(Θ.Γ., ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ της Ελευθεροτυπίας, 28/09/2007)
βλέπε επίσης!
9 σχόλια και εισαγωγή νέου:
Κι όκμως τελικά δεν ξέρω πόσοι θα πεισθούν από τις θέσεις του.
Η επιστημη χωρις τη θρησκεια είναι κουτση.
Η θρησκεια χωρις την επιστημη είναι τυφλη
Αϊνσταϊν.
Φίλε Suspect, όπως αναφέρεται στην ''Περί θεού αυταπάτη'', ο Αϊνστάιν είχε δηλώσει επανειλημμένα πως ήταν άθεος. Δεν πίστευε σε κανέναν προσωπικό θεό, μόνο στην Φύση. Είχε πει, λοιπόν:
''Φυσικά, τα όσα διαβάσατε για τις θρησκευτικές μου πεποιθήσεις ήταν ψέματα, ψέματα που επαναλαμβάνονται συστηματικά. Δεν πιστεύω σε κανέναν προσωπικό θεό και ποτέ δεν το αρνήθηκα -αντιθέτως, το έχω μάλιστα εκφράσει σαφέστατα. Αν υπάρχει κάτι μέσα μου που μπορεί να ονομαστεί θρησκευτικό, αυτό είναι ο απεριόριστος θαυμασμός μου για την δομή του Κόσμου, όπως μας την αποκαλύπτει η επιστήμη.''
''Η ιδέα ενός προσωπικού θεού μου είναι εντελώς ξένη -και μου φαίνεται έως και αφελής.''
''Ποτέ δεν έχω αποδώσει στην Φύση κάποιο σκοπό ή επιδίωξη, ή οτιδήποτε άλλο θα μπορούσε να εκληφθεί ως ανθρωπομορφικό. Στη Φύση βλέπω μια μεγαλειώδη δομή την οποία μπορούμε να κατανοήσουμε μόνο πολύ ατελώς, και τούτο θα έπρεπε να γεμίζει οποιονδήποτε σκεπτόμενο άνθρωπο με ένα συναίσθημα ταπεινότητας. Αυτό είναι ένα γνήσιο θρησκευτικό συναίσθημα και δεν έχει καμία σχέση με τον μυστικισμό.''
''Είμαι ένας βαθιά θρησκευόμενος άπιστος. Πρόκειται για ένα κάπως νέο είδος θρησκείας.''
Συνεπώς, αναφερόμενος στην θρησκεία, ο Einstein δεν εννοεί την θρησκεία με την συνηθισμένη της μορφή αλλά έναν απεριόριστο θαυμασμό στην Φύση.
Στέλιο μου ελπίζω να σε δω την άλλη Παρασκευή 12.10 για να τα πούμε και απο κοντά !
www.deschner-preis.de
Χρήστος Μάντζας
Κολωνία
Για όσους δεν γνωρίζουν, η πιθανή συνάντηση που υπονοεί ο Χρήστος αφορά στην απονομή του βραβείου Deschner στον Richard Dawkins που θα γίνει στο Πανεπιστήμιο της Φραγκφούρτης στις 12 Οκτωβρίου. Δυστυχώς, όμως, δεν θα είμαιεκεί και ελπίζω να μας στείλει ο Χρήστος μια αναλυτική περιγραφή από αυτή την πανηγυρική εκδήλωση.
Λετε:
-----
Σε όσους πιστεύουν ότι μόνον ένα ανώτερο ον, δηλαδή ο Θεός, θα μπορούσε να δημιουργήσει το Σύμπαν, ο Βρετανός βιολόγος απαντάει με το ερώτημα: Και τότε ποιος δημιούργησε τον Θεό; Γιατί ένας δημιουργός και σχεδιαστής Θεός, ικανός να σχεδιάσει ένα τόσο πολύπλοκο Σύμπαν, θα ήταν επίσης εξαιρετικά πολύπλοκος, ώστε να απαιτεί μιαν ειδική εξήγηση και ο ίδιος. Η δικαιολόγηση της ύπαρξης Θεού απαιτεί επομένως εξηγήσεις ακόμη περισσότερες και πιο πολύπλοκες από εκείνες που χρειάζονται για να εξηγηθεί η δική μας ύπαρξη.
--------------------------
--------------------------
Kάθε αποτέλεσμα ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΚΤΙΣΗ, έχει και μια αιτία. Η αιτία του σύμπαντος είναι το Big Bang, (ή το «πληθωρισμικό σύμπαν», ή οτιδήποτε άλλο προβλέπει η κάθε θεωρία). Και ποια είναι η αιτία του Big Bang; Ο Θεός. Και ποια είναι η αιτία του Θεού; Ο Θεός δεν έχει αιτία. Μα κάθε αποτέλεσμα έχει μια αιτία. Ο Θεός αποτελεί την εξαίρεση. Άρα, η θεωρία αιτίου - αιτιατού έχει ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΜΙΑ εξαίρεση. Και γιατί η εξαίρεση αυτή θα πρέπει να είναι ο Θεός; Γιατί να μην είναι το ίδιο το Big Bang η εξαίρεση, ή γιατί να μην υπάρχει κάτι άλλο ΠΡΙΝ από τον Θεό, το οποίο να είναι αυτό η εξαίρεση; Ή γιατί να μη δεχθούμε μια "πιο πρώτη" αιτία από τον ίδιο τον Θεό;
Κατ’ αρχήν, το να μιλήσουμε για μια προηγούμενη αιτία του Θεού, είναι άτοπο για δύο λόγους:
1. Επειδή οδηγεί σε απειρισμό αιτιών, και απλώς μεταθέτει το πρόβλημα χωρίς ποτέ να το λύνει.
Και 2. Επειδή αφού ο Θεός είναι εξ'ορισμού άκτιστος, δηλαδή ΕΚΤΟΣ ΧΡΟΝΟΥ, δεν τίθεται θέμα ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΗΣ αιτίας, γιατί έξω από τον Χωροχρόνο δεν υπάρχει η έννοια του «πριν». Δεν υπάρχει η έννοια του "μετά" , δεν υπάρχει οποιαδήποτε είδους μεταβολή όπως την γνωρίζουμε στο σύμπαν.
Η ΠΡΩΤΗ ΑΙΤΙΑ, όποια κι αν είναι αυτή, πρέπει κατ’ ανάγκην να δεχθούμε ότι έχει τον λόγο ύπαρξής της ΣΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΗΣ. Η διαφορά της άκτιστης πρώτης αιτίας από τις κτιστές που είναι στο σύμπαν, είναι η λύση. Δεν μπορούν να μπουν όλες οι αιτίες (κτιστές και άκτιστη) σε ένα τσουβάλι. Γιατί η πρώτη αιτία, ΜΟΝΟ ΑΝ ΕΙΝΑΙ ΕΚΤΟΣ ΧΩΡΟΧΡΟΝΟΥ μπορεί να θεωρηθεί ως «πρώτη αιτία». Αλλιώς, κάποιος πολύ σωστά θα ρωτούσε "τι υπάρχει πριν απο αυτήν". Ομως εκτός χωροχρόνου τα "πριν" η "μετά" απλά δεν έχουν νόημα. Είναι σαν να ρωτάς "τι γεύση έχει το πράσινο χρώμα;" η "τι θερμοκρασία έχει το τάδε τραγούδι;"
Η ιδιότητα «πρώτη αιτία», δεν μπορεί να αποδοθεί σε «ενδοχωροχρονικές οντότητες», γιατί ΤΑ ΠΑΝΤΑ ΣΤΟΝ ΧΩΡΟΧΡΟΝΟ ΕΧΟΥΝ ΑΙΤΙΑ. Χωρίς καμία απολύτως εξαίρεση. Και ΜΟΝΟ ΑΝ Η ΠΡΩΤΗ ΑΙΤΙΑ ΕΙΝΑΙ ΕΞΩΣΥΜΠΑΝΤΙΚΗ μπορεί να μην έχει αρχή. Γιατί η αρχή προϋποθέτει χρόνο, και αντιθέτως, κάτι που δεν έχει χρόνο, δεν χρειάζεται αρχή. Για «κάτι» που δεν είναι στον χωροχρόνο, ΕΠΙΒΑΛΛΕΤΑΙ να ΜΗΝ έχει «αρχή», γιατί η αρχή είναι ιδιότητα τού χρόνου. Όπως ακριβώς επιβάλλεται για τις χωροχρονικές οντότητες να έχουν αρχή. Και ξεκάθαρα, αυτή είναι η βασική διαφορά κτιστού και ακτίστου.
Με δύο λόγια, το τέλος τής έρευνας, είναι «κάτι» (καταχρηστικά χρησιμοποιημένος όρος) που βρίσκεται «ΕΚΤΟΣ» χωροχρόνου. (Και το «εκτός» το βάζω σε εισαγωγικά, γιατί δεν έχει νόημα ως τοπικός προσδιορισμός, αλλά ως άρνηση τού χωροχρόνου).
Συνοψίζω για να μην αφήσω παρανοήσεις: Αναγκαία ιδιότητα τών χωροχρονικών όντων, είναι η ύπαρξη αρχής και αιτίας. Αντιθέτως, αναγκαία ιδιότητα τών εξωσυμπαντικών οντοτήτων, είναι Η ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ αρχής και αιτίας, ως «άχρονα». Δεν είναι θεωρία. Είναι αναγκαία λογίκευση.
Απο εκεί και πέρα, μπορεί κάποιος να πει πως "πρώτη αιτια δεν είναι ο Θεός, αλλα κάτι άλλο". Ο καθένας είναι ελεύθερος να διατυπώνει την πίστη του..Ομως δεν μπορεί κανένας να ρωτάει "ποιος έφτιαξε τον Θεό και τι υπήρχε πριν απο αυτόν". Ειναι απλά παράλογο.
Προφανώς, αυτά που διάβασες τα λέει ο Dawkins, αλλά εγώ δεν έχω λόγο να διαφωνήσω μαζί του. Το πρόβλημα είναι στη δική σου πλευρά, όταν λες ότι σε ένα σημείο κόβω την αλυσίδα των αιτίων και ορίζω ότι ο θεός δεν έχει αίτιο. Με τον ίδιο τρόπο μπορεί κάποιος άλλος να ισχυριστεί, το big bang δεν έχει αίτιο. Οπότε καταλήγουμε σε αδιέξοδο, κάτι σαν σύγκρουση Παναθηναϊκός Ολυμπιακός. Όλα τα άλλα περί άκτιστου και εκτός χωροχρόνου είναι αρχαίες ιδεοληψίες με νέα ορολογία.
Πάντως χαίρομαι που οι θρησκευόμενοι αποδέχονται το big bang, αυτό το big bang που εξελίσσεται τώρα και έχουν παρέλθει κάπου 13,7 δισεκ. έτη από την εκδήλωσή του. Θα έχεις ακούσει ότι μια πολύ ισχυρή εκδοχή της κοσμολογίας δέχεται ότι γίνονται συχνά big bang και δημιουργούνται διαρκώς νέα σύμπαντα, τα οποία δεν τελειώνουν ποτέ. Άντε να δούμε, πού θα τοποθετήσεις εκεί τον θεό.
Θα έπρεπε επίσης να βρεθεί μια συμφωνία στον κόσμο των πιστών, τί δέχονται και τί όχι και μετά να γίνει μια συζήτηση. Όχι να αξιοποιούν μερικοί την επιστήμη επιλεκτικά, να δέχονται δηλαδή το ένα επιστημονικό πόρισμα και να απορρίπτουν το άλλο επειδή δεν τους βολεύει. Για παράδειγμα, η ορθόδοξη εκκλησία πιστεύει σταθερά ότι ο κόσμος δημιουργήθηκε περί το 6000 π.Χ. Πώς συμβιβάζεται αυτό με το big bang; Κι αν κάνει σ' αυτό το σημείο λάθος, γιατί να μην κάνει και σε διάφορα άλλα, όπως στα περί κτιστού και άκτιστου;
Παρέλειψα να απαντήσω και στο σημείο που γράφεις ότι "ΤΑ ΠΑΝΤΑ ΣΤΟΝ ΧΩΡΟΧΡΟΝΟ ΕΧΟΥΝ ΑΙΤΙΑ". Θα γνωρίζεις ότι στην Κβαντική Φυσική, η οποία είναι πολλαπλώς τεκμηριωμένη πειραματικά, υπάρχει πλήθος γεγονότων χωρίς καμιά αιτία και χωρίς δυνατότητα πρόβλεψης για την έναρξη και την εξέλιξή τους. Άρα η θέση σου ότι "τα πάντα..." δεν είναι σωστή. Αλλά να μην κάνουμε εδώ μαθήματα Φυσικής.
a) Είπατε :" . Όλα τα άλλα περί άκτιστου και εκτός χωροχρόνου είναι αρχαίες ιδεοληψίες με νέα ορολογία."
Αυτό δεν απαντάει σε τίποτα. Ισχύει το επιχείρημα πως για κάτι εκτός χωρο χρόνου δεν μπορούν να ισχύουν χρονικές ερωτήσεις. Απλά λέτε "αυτά είναι παλιές χαζομάρες" με ευγενικό τρόπο , χωρίς όμως να απαντάτε στην ουσία του επιχειρήματος. Η παλαιότητα ενός επιχειρήματος είναι ασχετη προς της ισχύ του. Επιχειρηματολογία, παρακαλώ, όχι προσωπικούς αφορισμούς.
β)Πάνω στην προσπάθεια σας να "γειώσετε" τα επιχειρήματα υπερ Θεού, δεν προσέξατε πως δεν μίλησα για Θεό , αλλα για Πρώτη Αιτία. Αυτή για άλλους είναι ο Θεός, για άλλους κάτι άλλο. Είναι θέμα πίστης.
Είπατε:
*****
"Θα έχεις ακούσει ότι μια πολύ ισχυρή εκδοχή της κοσμολογίας δέχεται ότι γίνονται συχνά big bang και δημιουργούνται διαρκώς νέα σύμπαντα, τα οποία δεν τελειώνουν ποτέ. Άντε να δούμε, πού θα τοποθετήσεις εκεί τον θεό. "
*****
Δεν είναι *αναγκαίο* να τον τοποθετήσουμε πουθενά. Αν ήταν αναγκαίο, δεν θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για Θεό, ο οποίος είναι εξ'ορισμού ελεύθερος απο περιορισμούς. Η παραπάνω υπόθεση δεν είναι παρα μόνο αυτό:Υποθεση. Εαν αποδειχθεί, βεβαίως θα είναι ενδιαφέρον να συζητηθεί (αν και πάλι δεν έρχεται ενάντια στην ύπαρξη Θεού..) αλλα μέχρι τότε, όπως έγραψα και στο προηγούμενο μηνυμα μου, δεν είναι αναγκαίο να επιλέξετε τον Θεό ως πρώτη αιτία, πρέπει όμως να επιλέξετε "κάτι" ως πρώτη αιτία...
β) Η κβαντική φυσική, μας δίνει τη δυνατότητα να υπάρχουν γεγονότα "χωρίς αιτία", από μια τυχαία κβαντική διακύμανση του κενού.
Πάλι όμως πρέπει να καταφύγουμε σε προηγούμενη αιτία. Γιατί οι κβαντικές διακυμάνσεις, καθορίζονται από ΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΤΩΝ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ. Από τη στιγμή λοιπόν που υπακούουν στους νόμους τών πιθανοτήτων, ο "κβαντικός αιθέρας", που δημιουργεί τις αναταράξεις αυτές, είναι ΠΑΡΑΓΩΓΟ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΤΩΝ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ. Ο "κβαντικός αιθέρας", ΟΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠ’ ΑΥΤΟΝ ΤΟΝ ΝΟΜΟ.
Ξεκάθαρα πράγματα. Και κάθε νόμος, έχει και νομοθέτη. Πρέπει λοιπόν να αναζητήσουμε την αιτία όχι τού «κβαντικού αιθέρα» πλέον, αλλά τού νόμου τών πιθανοτήτων. Αντιλαμβάνεστε ότι το θέμα ήδη έχει «αποϋλοποιηθεί» εντελώς.
Και εδώ θα κάνω μια ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ: Ο νόμος τών πιθανοτήτων, ερευνάται σήμερα, πόσο επηρεάζεται από τον ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗ, δηλαδή από τη νόηση!
Η απάντησή λοιπόν στα παραπάνω, συνοψίζεται σε δύο σημεία:
1.) Είναι σφάλμα να θεωρήσουμε μαζί χωροχρονικά και μη χωροχρονικά όντα με όρους χωροχρόνου (ως αιτίες), γιατί έχουν διαφορετικές ιδιότητες, και
2.) Τα κβαντικά σωματίδια τού κενού, δεν εμφανίζονται αυθαίρετα, αλλά η εμφάνισή τους διέπεται από ΝΟΜΟΥΣ, που είναι σε τελευταία ανάλυση οι ακόμα πιο βασικές αιτίες ύπαρξης της κτίσης.
Post a Comment